Januarii Parrini j.c. Neapolitani Colloquia nunc primum in unum collecta. Quibus accessere Belvederius sive Theatrum et Dialogi varii argumenti

371쪽

bandum , quod Placidum repente expergefiactum, sanguineundantem ob lethale vulnus libi ipsi inflictum , ac tantum non animam efflantem in scenain invexerit Cornelius , patrique nonnulla acriter Pluribus verbis exprobrantem Quapropter iure merito pessime ab auditoribus quum acta fuit illa excepta est tragoedia . Graυ. Quicquid autem ea de re sit , ego huiusmodi sacra dramata doceri nisi inter Sacerdotes , dicatas e Deo virgines neutiquam sinerem , si aliqua ejus rei potestate fungerer et nam cae teris , delectationem aut risum in theatro captantibus , huius generis dramata inerre , indecorum , & fortasse non

omnino a crimine alienum i arbitrarer . At haec iis quibus a D. O. M. sacrorum cura demandata est , relinquamus. GLAddendum tamen huc censeo , quod maxime est consentaneum , ne Qmniis , auguriis , aut Portentis nostras inquinemus tragoedias οῦ quae omnia Veteri theatro con

veniebant , a nostro dissentiunt , in quo ne minima quidem suspicionis nota haerere debet, pallim immitti a Deo somnia mortalibus , aliaque temere offerri, ut futura Por tendantur , Praecipue in prophanis tragoediis, Regibusq; ac ducibus rem agentibus. Pans. At si quae tragoedia veterum temporum acta reserat, aud absurdum reor nuiusnodi parce proserre , quae illis temporibus & hominibus congruunt . Be . Non vero a Deo immitti talia ac portendi praesertim quum somnia ac prodigia eventus confirmat fingi posse videtur illis ipsis temporibus, sine aliquo sapientii simi n minis contemtu , qui nil temere agit, nullaq; de causa. Ideo prudenter a te illud parce est additum , Panite . Pans. Sed Deum ipsum O. M. somnia aliquando , sutura vere Prae sagientia mortalibus immisisse sacrae literae docent e unde non omnino somnia a tragoediis, aliisque gravioribus Poematis exulabunt . MI. Acri sane iudicio ista indigent, nec

passim admittenda et nec quisquam modo ut quicquid

372쪽

ad divina pertinet hoc loco exhauriamus in cuiuscum que temporis di argumenti fabula Deum aliquem domachina fierret , desiperatis iam rebus omnia in vado siqnentem , Iovemque , aut Apollinem in medium repente existere , qui nodum inextricabilem Poetae , QIveret . Omnes itaque nexuum stlutiones poeta in ipsa actione collocet , non divinum numen accersat , ut Veteres aliquando s.ctitarunt . Graυ. Quod & ego ad illud aeque pertinere arbitror, quum fibulae subversio , ita enim catastr phen latine dici par est , in aliquo repentino casa ponitur, quem spectatores ne suspicari quidem Possunt , quod sane

Deos de machina alio pacto esset in theatrum inducere , S longe minus etiam serendum . Hoc ibrtasse commisisist doctissimum Maseium alicui videri Posset, quum , iam elata securi a Merope ut filium Aegystum sibi ignotum

interimeret , in ipsis interioribus regiarum aedium porticibus repente concubia nocte Polidorus a nemine expectatus supervenit, qui gnatum matri patefaciat, illumque subtrahat certae morti. BH. Pluribus hoc ego etiam, quod innuis, Gr vina, prosecutus sium in eo libello, quem de Merope scripsi. Ideo , ut hunc vitet stopulum, saturorum eventatam semina dissimulanter serere striptorem dramatiS oportet , unde ea

Progignantur , quae extremam afferant conversionem .

Hinc imperite a qui clam poetis quispiam in postremo

actu inducitur , vel epistola aut anulus repente Produc tur , unde tricae omnes SMIvantur , & ad plaudite Per ignotas nec praevisas vias perveniatur . Anulum primus in scenam ad egregie BIvendum fabulae nexum i

tulit Plautus , sive potius Diphilus ille fuit , ut videre est in Curculione i quem deinde late imitati sunt boni , malique poetae , & Maneius ipse in Merope , de cuius praecipue anulo plura dici Possent , si tempus modosuPPeteret . Interno Omnia fila regere ac intexere opus elis Disitigod by Cooste

373쪽

est , ut quum ad finem spectat fabula, necessario , atque ex ipsis antea praeparatis eventibus nodus solvatur . Praeterea risu ac laetitia , nisi falsa , carere debet tragoedia , sed omnia serio agenda, di ad Iuctum & moerorem trahenda , ita vero , ut vel post ingentem malorum sormidinem dissipetur subito procella atque in tutum omnia redeant , vel, quod frequentius evenire velim ad scopum tragoediae assequendum , Omnia in fine prolabantur , ac veluti ruina quaedam consequatur et quae ed gravius spectatorem percellent, si, in laetum eventum falso inclinantibus rebus, ex improviso , sed ex Praecedentibus causis , cuncta Tu ant , ac admirationem , lamentabilemque affectum progi gnant : ut lacrimans , animoque commotior spectator exu; gat , domumque redeat . Nec probandi ii poetae vi dentur , qui, Patefacta iam dramatis nexu, reque vel constituta , vel in Praeceps deducta , aliis insuper scenis tragoediam onerant , quae loedium spectatoribus pariunt , nihil iam de ipso nexu sellicitis . Quod in Cornelii

Pompeio, de quo Paullo ante sermo est habitus , videre est. GD . Ad catastrophen , ut graecum verbum latine usurin Pem , nam Iatinum vix habemus , nos iam deduxisti , Belvederi , quum de inchoanda tragoedia ne verbum quidem adhuc dixeris , unde te initium ducere Par fuerat Beλ. Nonne vides , verecundius me his de rebus loqui , quod adsunt viri in omni doctrinae genere excellentes , ct in theatri praecipue veteris cognitione vere flammi Z Uerum quoniam sententiae & opinionis meae voluere & ipsi esse participes, loquar, ac vobis exponam quoad potero, quid hisce de rebus tiam . Prosecto si aliis coram sermo hic mihi incidisset, nonnulla sedulo , quae artem respiciun , dixissem , quae modo ne excidant mire satago. Sed , ut tibi mouenti obsequar, Gringori, ita tragoediam inchoandam censeo, ut instare actionis exitus videatur, utq; ita iam a principio vereantur auditores, Yy a ne Dissili od by Cooste

374쪽

ne illud accidat , quod imminere jam , aut potius vid

ant adesse . Menas inde consequi rationi est consonum , quibus Praeterita cuncta , quae ad rem faciunt , explicentur , ut ne tempus quidem labi spectatores sentiant , ct interim omnia tacito lapsu , ac reipsa ad conversionem sive catastrophen , quando eo vocabulo nos uti potiusquam latino Calopi est uS author est , quae meta est tragoediae, piae μr ntur . Maxima quidem ejus poetae laus erit, qui a Prima scena ad exitum, quam minimum temporis intervallam faciat , Paucisque eventis rem concludat & finiat : quum intelim Per plurimas scenas in quarum serie ac partitione praecipue ars elucet , maximumque est operae pretium , ac longe a nostro , quod ad hoc attinet , Gra eum theatium superatur de Praeteritis pariter ac de instantibus per idoneas personas ad spectatores sensim docendos eorumque praeparationem , quantum opus est , Proloquatur . Quo fiet ut brevi δι paucis res conficiatur , neci in extremo oramate Properabunt frustra actores intempestive , atque agitabuntur , ut rem impeditam extricent a que expediant .

Calo . At quum nonnulla ac sertasse maiora iamna agi nequeant , quo pacto de iis docendos spectatores a Poeta censes , ne quia ignorent , quod ad rei summam requiratur . λλ. Ea ipsi actores inter se dicent, prout res ipsa sei et : ct si quid ab eis ignorari debet ,

velati si res sit reserenda, Mae extra Urbem , aut aedes ubi res agitur accidisse fingatur tunc nuncios adhiberesblet poeta , qui rem narrent . Sed , Praeterquamquod

semper hoc frigide & sine affectu fit , aud minimum ea in re peccari saepe comperi a poetis, qui nimis multa nunciis

narranda committunt, quique prudentius, ut mea fert se

tentia , se se gerant , si per ipserum actorum aliquem Opportune rem Patefaciant . Quod quidem Prope necessa-

375쪽

rium est in comoedia , in qua res privatae nuncium non admittunt , & omnia sunt ab actolibus exequenda . Pans. Nullum ego nuncium Flula majoι isque ponderis reseri e in alia tragoedia memini, quam resert richolae in

eodem Cornelii Pompeio : qui nec ipsi semper Cleopatrae refert, sed α ejus pediti equae aliquando , ut spectatorum gratia potius ea ultro illum referre, quam Reginae Palam sit . Graυ. Profecto neces ipsa Gnei Magni tragoediae

algumentuin explere non Poterat , nec in scena Peragi :ideo omitia ibi Per nuncios explicavit Cornelius.

CaDpr. Verum si ita tragoediam scribere liceret , iam ipsa, EPos potius esset quam tragoedia , in qua vix

Pauca nullati , Omnia autem agi oportet . Ideo, quando tot tantique pondetis obstant quominus optima tragoedia emoi metui , dcinge minua operosum negotium comoediam existimo quam tiagoediam , im qua , ne tertio quoque verbo labat is Periculam est, sic tot Praecepta tantaque cum cura sunt servanda . Nec ideo quod operae Prectum , tantis exant latis laboribus, consequatur poeta satis perspicio: quis horrore limat, ac miseratione , qui scopus tragoediae perhi hetur, animos Oectatorum perfuderit, omne punctum tulisse dicitur , quarum rerum nulla habet, ut mihi quidem videtur , i utilitatem , sed nonnihil etiam animorum tranquillitati fortasse ossicit . . Unde si tragicum theatrum utilitate , ut decet , metimur , nihil quidem eo migis noxiam momtalibus eisse ιeor , quod perturbationes excitet atque a cendat , quas sedare . ac extinguere , si possibile suerit , debet philosoplius . Panf. Rursus ad Platonis sententiam tela iis, aqua merito discessisse videbare . Sed, pace tua dixerim, magnum operae Pretium esse potest in excitan dis interdum Perturbationibus o An , quaesis , ut magni philosophi, non poetae alicuius, aut rethoris authoritatem in medium adducam , an damnandus tua sententia tragicus Diqili sed by Gorale

376쪽

ille poeta, qui , ut Plutarchus refert , Alexandrum Phaereorum tyrannum tam vehementer ad misericordiam commovit , ut ille , qui tot innoxios cives crudelissime interfecerat , lacrimans propere sese a theatro Proripuerit, ne , si diutius maneret, a saevitia credo descisceret 8 Nulla profecto causa est , quamobrem cum Platone tuo tantopere exhorreas , Calopresi, si commoveri videas in theatro homines: nam affectionibus . ac perturbationibus vita hominum continetur, et si qui iis carere possunt, prorsus sunt ad societatena inutiles . Grav. A legislatore enimvero, iisque qui reipublicae praesunt , unaquaque in civitate ad bonum rectuinque ordinandum est theatrum , ne sutiles noxiasque perturbationes Pariat , sed tales , quibus civitas indiget ,

unde mutuus amor , maiorque ac flagrantior erga p, triam Regemque , ct clemum inter omnes cives bonorum ac malorum consensus progignatur . Belia. Ad solam utilitatem si omnia trahas , Gravina , iam frigeat oportet theatrum , cuius Prima , media , ct extrema fortasse sista delectatione constant: qua deficiente doceri renuent homines , & incassum Poeta Sophistas meros , ae Philosophos in scenam inducet . Laboribus profesta statet vita hominum fastidiisque, a quibus si nulla per iocos , jucundamque cessationem relaxatio datur , nimiS acerba ac prope intolerabilis erit vita et otii nam si uetus , ait ille , non contentio animi est , sed relaxatio. Pans Sane temperan da res est, ut dulei utile admisceatur et delectatio namque levis res est, si ab ea omnem utilitatem segreges, ct uti. litas sola contemnitur , ac Praeterea POpuli captum excedit. GL H delectari ego nolim di doceri, ubi periculum

sit , longe plus detrimenti a vehementi commotione animi subnasci, quam ea sint bona, quae tragicus poeta pollicetur . G. Hoc eo nimirum redit , frater , ut tragoediam eontemnas, quod consuevisti. Sed si ea vera sunt quae paul-IO

377쪽

Io ante inter nos sunt pro veris habita , frustra a te comtemta suerit tragoedia, qua e certe Post Epicum Poema primum locum in universe Poesi obtinere nemo est qui imficietur a

Belsi Nec enim horrore tantum & admiratione utilitas tragoediae terminatur , ut Gregorius videtur suspicari ; sed mirifice cumprimis quoque valet ad erigendos ad maxima quaeque animos , hominesque quodammodo stipsis maiores essiciendos . Quid Z quod in tragoedia serio philosephari decet poetam , non ut tanquam Praecep tor doceat , nimis enim doctam tragoediam populus non probat , sed ita ut ipse quae eveniunt , quaeque e re

ipsia dicuntur normam ac regulam vitae morumque Praebeant . In Conserendis autem sermonibus Praeterea , qui sane vires ac robur sunt Poetae , non affectiones stlum tractantur , sed & Omnium magnarum rerum semina iaci possunt : ut non contemnendam inde domum supellectilem spectator adducat . Quot , quaesis , ut quae in Graecorum tragoediis egregie dicta ad mores vitamque hominum regendam abunde suppetunt , omittam , quot , inquam , in Petri Cornelii tragoediis , gravissimi ac lectissimi poetae , civilis scientiae, qua ille vir maxime antecelluisse sertur , documenta ad usum colligere possunt ii, qui in aulis, Regumq; consiliis versantur Z Et si Pansutus noster Seianum aliquando , ut diu iam meditatur , exequetur, nusquam aularum corruptelae ac mala ,

proposito Tiberianorum temporum exemplo, nitidius tamquam in Oeculo conspicientur . Nimius essem si quae in hoc poematis genere utilia occurrunt exequi vellem: illud

tantummodo dicam , nec magnos viros , nec Patriae amantes cives fieri , nec maiorem aliam virtutem in gente ac PO-pulo aliquo aliunde aeque suboriri posse , ac a bonis tragoediis . Ε theatro enim sive boni sive mari mores facillime

378쪽

li me in vulgus diduntur . Et merito Ludovici magni cla. rissimi Gallorum Regis effatum a doctis viris laudatur , qui se multum Petro Cornelio debere Palam aliquando professus est , quod is a iocularibus rebus ac a scurrilitate Mulierit , auri contemnendi comoediarum scriptoris , Gallos ad viri utem bellicam , ad gloriam , ad

fidem erga regem , atque ad amorem Patriae , propolitis tragoediis , revocasset. Cal. Recte istud : sed idem Cornelius tragoediae severitatem nimis mollivit crebris amorum illecebris , eoq; praeterea scribendi genere usus est, ut tumidus ac declamator Potius, quam castus & elegans poeta videatur . BeI. Iam minora haec , di modica e sed siua cuique nationi indoles est tum quoad linguam di P sim , tum quoad mores: ideo nec Italos de Gallicis poetis integrum judicium ferre posse reor , nec Gallos, modo praesertim, de nostris poetis nisi male ac temere plerunque definire : quum post Menagii, Regnerii, aliorumque his similium aevum ,

linguae nostrae indolem veneresque prorsus ignorent . Sua cuique placent ; & ut bellicae gloriae tanta usiaue contentio est inter omnes praerogativam cultiores gentes , ita & magna Propter literarum nomen aemulatio inter easdem semper exsistet . Ego omnes Europae POPulos Pari caritate complector , nec mihi Italus Gallo acceptior , aut Gallus Hispano aut Britanno , & Germano . Stet interea , ut ad nos Gallosque redeam, duarum cultissimarum nationum laus. Pans Italis vero tribuere nemo dubitet, & scripsisse, a invenisse priores prope omnia quam Gallos: atque eloquentiae praesertim laude ante omnes EuroPae Populos inclaruisse , ut di prope vagientes in cunis eIoquentes eos esse vel ingratiis

dixerit ipse Budaeus in opere, quod de Asse, post Leona dum Portium tamen , conscripsit. MI. Cui vero laudis praerogativa debeatur, aliarum gentium iudicium esto , ct prae

379쪽

cipue posteritatis . Graυ. Britannos autem & cum Italis& cum Gallis multos iam Per annos de poetica etiam laude bellum gerentes omittis Beli ederi ; at vellem BeL Britannice nescio , Gravina , ideoque poetas illos ignoro : docti sane & acuti illi quantumvis fuerint ; linguae

prostela barbarae ct inelegantis sonum nunquam csfugient. Graυ. At tuae fuerit elegantiae & Britannorum linguam addiscere , ut jure merito de illorum poetis sententiam ferre posses . Ca pr. At hoc , ut pro ambobus respondeam , prope infiniti laboris esset : nam si quomodo Britanni , ita pariter Suevi ct Sarmatae , aliique

populi Poemata Pangerent , aut alia ejus generis conscriberent , ita Italos Gallosque necessarium esset , earum quoque nationum linguas ediscere , summa quidem temporis iaetura sequeretur : & dum barbare loqui disceremus, scientiae nobis prope omnes essent, doctrinaeque deserendae . Si quid ergo hoc in genere post tot

saecula aliae gentes proserent, fruantur quidem ipsae quae protulerunt, quum nobis satis abundeque sit, ea tantum ex iis noscere si quae ad Philolphiain ac res Mathematicas , aut Historiam pertinent , in humaniorem aliquam linguam verse , caetera popularibus suis libentissime relinquentes . Pans Ualde tibi assentior, Gregori; dum enim in brevi hoc vitae humanae curriculo tot iam rebus linguisque nobis operam dare necesse sit , quid amabo fuerit , si tam ingens Praterea ab externarum linguarum authoribus laboris incrementum accederet y Graecos Latinosque , qui supei sunt,sci iptores evolucre vix valemus , ac trium linguarum authores , quae a latina exortae , elegantiae nitorisque.lau dem meruere : ut aequo animo caeterarum gentium elO-quentia ac poesi careamus . Graυ. Quoad reliqua vobiscum sentio , quoad Britannos vero scio vos , qui vester in liberales artes amor est , de sententia decessuros , si Z Z quae-Disiti od by COOste

380쪽

quaedam eorum poemata gustaretis . GL Adolestentibus, Jane , nostiis ea curae erunt , nGbis vero in hoc flexu aetatis non item . Sed iam nos idem , qui tragoediae amare. incendit , Belvederius ad comoediam quo lae ducat , ut

exhilaletur tandem animus , tragicorum eventuum horrore satis perfusius . BeI. Ad delicias tuas nos vocas : &quasi de arcana quapiam re, me de comoedia disserere iubes . Omnium manibus Hispanae, Gallicae, atque Italicae teruntur omnis generis comoediae , quotidieque non in

Urbibus solum , sed di in oppidis ac Pagis aguntur Pasi sim , ita ut de iis loqui sane intemperantis hominis sit ,

qui male otio ac loquendi facultate abutatur . Grav. Uerum si optimae tragoediae laus si cui tamen debetur cui potistimum recentiorum ti ibuenda sit in incerto adhuc est , nescio an comoediae scriptorem post Graecos Latinosque unum praecipuum optimumque seligere possumus , quem sequi ac imitati poetas nostros velimus . Innumeris prope comoediis Italia scatet , ut earum numerus Uere inii i nequeat , a quotidie eduntur novae a doctis passim atque indoctis authoribus , sed cui paImam destiamus non liquet . Lem. Nec operae pretium est hoc definire , nubIius cnim antei est . Sid, si qucd sentio, dicere audeo , haud dubilcm assumare , Gallos Mulierio suo Palmam ectat ros , Hispanos Vcgae, Calderoni, aliisque suae comoediae scIiptoribus , nos Cecchio aliisque nostris e nam nemo ita aliarum nationum ac linguaium acquiescit authoribus , ut suos lcnge nen praeserat . Cuius iudicii causa illa videturcsie , quod in sua comoedia unaquaeque natio se ipsam veluti Pictam in tabula conspicatur , in aliena non item et ide que externas contemnit , quia c suorum scilicet inorum

gnara , alienOS ignorat parum eas Natulae retur ac veritati congruere . Historiam enim morum comoediam ego

appellate soleo; atque inde factum aE fieti censeo , ut tot