Commentarius breuis rerum in orbe gestarum, ab anno salutis millesimo quingentesimo, vsque ad annum 66. ex optimis quibusque scriptoribus congestus per F. Laurentium Surium Carthusianum. Cum indice copioso

521쪽

ratus, ut nihil minus quam de bello cogitare vide retur,ac nihilo secius tamen om nona hostium imp tum & inuictas vires mirabili ac prope incredibili seli citate perfregerit,& de tota Germania mirabili ter triumpharit: facile, qui volunt, animaduertero possunt,a pio Principe stetisse Deum: hostes vero, tum quod ab auita Patrum suorum religione sim ctissima ad noua seditiosorum dogmatistarum co menta desciuisent, tum quod in Principe ac domi niam suum arma temere sumpsissen diuina ope deastitutos fuisse, atque ideo nihil usquam fere felici . ter gestille. Eo tepore, quo Gesar c Uuittemberga excessit,& Mauritius,septemvirali dignitate auctus,suos mistites in urbe immisit, clarissimus vir Iulius Phugius in Episcopatu Num burgensem missus est, que tum Iulius Psi occupabat Nicolaus Ams dors fius egregie Lutera gius, nus. Is Amsdormus post colloquiu Uuormati ense ultimii, quod anno Christi in7. habitu est,ubi secta. rij inter se coiienire non potuerunt, scriptu edidit, quo acerrime inuehitur in Melanchthone, Brentiu ,& quosdam alios,qui in illo Colloquio Zuinglium& Ossandrum damnarc noluerunt: aitque hoc ipso nomine, quod hos & coru sectatorcs damnare no lucrint, eos ab Augustana Consessione discessisse . ait. Eodem scripto aperte damnat Zuinglianos atq; etiam Adiaphori stas, quorum parens fuit Melan chthon. Quod ideo comemorare obiter volui, sicut etiam id genus alia no raro iam supra memoraui, ut lector intelligat, quam praeclare inter se in hoc no uo Euan pelio coueniant doctores Euagelici: caue atq; sibi a talibus,modo suae velit saluti consultum. Cum Ferdinandus rex in Boemia esset Larina eri

522쪽

set to MuruYktivs It vigmanorum. Allata autem fama de capto Lanigravio literas dat Fordinandus ad Pragentes,quibus eos sibi praesto ei se iubet in arce Pragensi ad 6. Iulij diem. P o mi eum Veniunt illi,& supplices ab rege offenso veniam p rege suo in tunt,& eius se voluntati permittunt. Intercedebanteratiam reo pro illis Ferdinandus,regis Ferdinandi filius,& A deuiit. gustus Mauriti j frater,& nonulli alij procerescitaq; sub coditionibus quibusdam a Rege pace impetrarunt: porro in nobiles quosdam, qui ad diem citati

non venerant, seu crior sententia pronunciata est.

Aliae quoque nonnullae 'ciuitates & nobiles instar Pragensium absque conditione sese dedunt. Caspar Pilugius, quem foederati sibi. caput constituerant, laesi maiestatis damnatur, & promittuntur aureo rum millia quinque in caput eius. Ita illud quoque regnum breui tranquillatum est, punitis seditionis

aut horibuς.

Ad Iuli j tertium diem Caesar Bambergae, ὶ tum

erat, imperij conuentum indixit: iubetq; ad Calendas Septembres couenire omes Augustam. Ipse sub Conuentur fine Iulij eo venit cum Saxone captiuo. nam Lan AVU - grauium Dano uerti reliquerat. Ad Caesare Augusti . morante venit a Solymanno Gerardus Ucitui chus, quem Caesar legatum miserat Byzantiit, pactis cum Turca quinquennalibus inducijs .Fuit hic Conuen- . Iussu ci; tus frequentissimus, tametsi no sine morsu cu Sle

Turcis danus armatum vocat ob Cesaris copias, quae tum quinqueri. intra & extra urbem tenebantur. Aderant electores

miles. Omnes, & praeter alios Imperij princi pos etiam G. saris soror Maria Belgij prudelissima gubernatrix, S neptis,Lotharingite vidua. Maximilians Austri cus Caesaris nomine paucis praefatus est, ac deinde Caesar per scribam,ut moris est,proposuit,quae vellet ijs Comitijs tractari.

523쪽

IN ORBE GEsTAR v M. sos Mensis Septembris die decimo quorundam consiuratione Petrus Aloysius, Pauli Pontificis silius, PetrMAD- Placetiae domisiae co foditur, & Ferdinandus Gon per riga, qui per id tempus Mediolanensi ditioni Caria imituri

saris nomine praeerat, urbem Placentiam occupat. In hac caede commemoranda Sleidanus more suo

acerbe perstringit non Alossum modo, sed ipsum quoque Pontificem, quem non selum Astrologiae. sed & Necromantiae admodum studiosum fuisse scribit. Ita isti miseia nusquam sibi temperare pota sunt a summo sacerdote carpedo, in quo si nollent personam,saltem officium venerari debercnt. Cer te de Paulo Pontisce multi honorifice scribunt, Meius virtutes praedicant. Qualis qualis autem fuerit, Steidanus sacramentarius haereticus dignus non it,qui illum repraehenderet.In veteri lege capitale sui si quis principi gentis cius maledixisset. Hodie nihil aeque familiare & solenne est,psertim apud Euangelicos, quam atrocissime in Pontificem E clesiae pastorem inuehi, & omnibus maledicentiae generibus debacchari. Qui autem in Catholica re 1igione bene instituti sunt, in Pontifice Christum suspiciunt & venerantur, nec tam vitam & mores, uam muneris authoritate& amplitudinem atten-unt,ne in Pontifice carpendo Christu ipsum lacerasse videant. Olim longe ante mille annos Costantinus pijssimus Imperator, cum in Nicena Syno 'q/: πνtWdo oblatae illi essent querela aliquot Episcoporum, MV . quibus se inuicem accusabant: lihi,inquit homini m /ρωειν errori obnoxio nefas esse videtur,Ecclesiasticorum φης M. virorum accusationes recipere & audire. Atque his S paucis alijs dictis,querelas omes, quas nec legere

uidem voluit, eoram Episcopis combussit: acidi itque &illud:Si in Episcopu incidere alienu colu-

524쪽

NAE COMMENTARIVs BREUIs RERUM Anglorurn de Scotis Victoria.

Principes

omnes con

cedunt iufententiam Dradi Triudentime.

gium violantem,se purpura sua piaculum illud obtecturum esse,ne tam scedum tacinus spectatoribus occasione mali crearet. Sed haec propter insolentes dixisse sufficiat. Hac tempestate Angli Scotos praelio superant, ductore Somcrseto regis auunculo. Pugnatu est ad Mussciburgum. Scotis praeerat Iacobus Hamiltonia S, Arranae comes & regni Scoti gubernator.D bio aliquandiu marte acriter certatum est, sed paulo post multis nobilibus viris cadentibus, victoria penes Anglos fuit. Causa belli fertur, quis dinduar do regi sponsa non daretur, quemadmodum CX pacto oporteret, & Scoti se se auros receperant. Post eam pugnam Angli longius progrediuntur, &suae ditionis fines in Scotiam proferunt. In Augustano, quem diximus, Conventu Principes omnes Concilij Tridentini decretis se submittunt, Caesare plurimum cam in curam incum bete, ut religio collapsa in Germania posset instaurari, & haereses profligari. Porro vero, quod Lant Fraiiij captiuitas praeter quorundam spem accidin et, multum his comiti js laboratum est pro cius impetranda liberatione. Uxor eius Augustam venit, &cum ca Ordines omnes ad Caesarem intercedunt, sed nihil tum impetrari potuit. Priusquam inter

cederetur, Caesar rem omnem, ut cum Lanigrauioacitam esset, paucis ordine ad status omnes exposuit, nec erat quisquam, qui eius factum improbaret, licet Mauritius & Brandeburgicus nonnulla allegarent. Error omnis inde accidis e. videtur, ut ante dictum est, quod necde hi duo irrincipes , neque Lanigrauius ipse satis perpenderint conditionem illam, de non perpetuo carcere Lan Sr xiij. Anno

525쪽

' Anno Is 8. in comitijς Augustanis rex Polonus Polam legasios habuit legatos,qui illius ius in Prussa in Ordita Cnibus Imperij declararent, & Proscriptione Came- t s. rar Spirens s in Albertum Prusitae quondam Magi sirum abolerent. Is Albertus mutata Prussicae Rei p. lse aiin Poloniae regis fidem & clientelam se de derat, nomenque Magistri in ducem mutarat. C sar i Poloni regis postulata cognouit, Vuot ango Prussae Magi itro dat orationis exemplum, qui die 23. Ianuarij respondet.Tandem & Poloniae legato- rum & Vuol'angi rationibus auditis, cum nego cium cognoscendi quibusdam datum esset,comm uoni omnium consilio deliberatum est, sententiam a . Camerae iudicibus in Albertum latam, esse pro se quendam.At cum dissicilis esset executio,in Cisare

loniae rex valde Catholicus,& iam itate grauis.Naρtus ex patre Casi miro anno Domini a 67. prima Ianuarij: electiis in regem Iso6. Nam ante eum ordine regnarunt fratres eius natu maiores,Iohancs,Alobortus,& Alexander. Coronatus est IFO7. Mortuus

Is 8. prima Aprilis. Fuit eius obitus perniciosus amplissimo Poloniae regno. Nam eo extincto,hqreses abominabiles, ctiam Arrianorum & Nestorianoru, illic paulatim cristas ercXerVnt. Erat hoc tempore Concilium nonnihil distra mim,Patribus alijs ob aeris inco moditatem Bono ConciliDa. ni in profectis,alijs Tridenti remanetibus. Interim tres partim

Caesa r veritus,ne tardius, quam expediret, Concili Bononiae,um religionis negocium absolueret, quibusdam ne- partim Triagocium dat formula: cuiusdam conscribendae, qua denti. per Germaniam uterentur usque ad Concit ij dcfi- -;-i-nitionem .Hi fuere Iulius PslugiusEpiscopus Num- CUeribitur burgensis,Michael Sidonius Moguntini Electoris INTERiM. II, s Suffra-

526쪽

mus Elector Bradeburgicus, cociliationis cupidus. curauit Bucerum Argetorato acciri. Is ubi clam venit,a Principe libru dc religione a tribus illis, quos diximus, conscriptu accepit & legit.Rogatus a principe, ut subscriberct,recusauit,quod magis esset O. tholicus,quam Buceri Euangelium ferre posset. Ea re grauiter principem offendit. Porro ipse domum primitia re t. Eo tempore Coloniensis Archiepiscopuς C. Dis Ensis Adolphus primitia ut voca seu primum sacrificiuΑ διὸ istis serit Augustae,praesentibus Claro,Ferdinado rege,& relius principibus maximo numero,quibus posta ea epulum dedit magnis centissimum. Nistiam, Per hos dies Augustam venit Muleas es Tuneta justa, Ruiro ,proprij fili,,ut supra dictum est,in se experta

Misis tui crudelitatem,utroque adempto lumine.Secutuς est eum paulo post etiam alter filius. Is rex in tanta calamitate pristinam visus cst retinere animi cxcelsitatem,erecta ceruice inambulans,& insigni ple que cultus & gestus grauitate veteris fortuni mal statem reprivsentans. In libello, que diximus iussu Cesaris conscriptu, inter cettera pacis tu edae causa permittebatur,ut qui apud Protestates ex sacerdotum ordine uxores dii xissent, usq; ad Concilij determinationem non cogeretur eas relinquere: itemq; qui utranq; speciem Eucharistiae hactenus sumpsissent,non compellere tur calice carere. Haec duo multos Catholicos ocsen tarunt, quod non posset Caesar tale aliquid statuere. Uerum optim' Princeps nihil sibi sumebat in eiusmodi rebus authoritatis,sed quam pos et commodissime cupiebat res in Germania nimium exul ceratas,sen; im in pristinum gradum reuocari,salua semper Pontis cis &Tridentinae Synodi authori o late

527쪽

IN OR tr GusTAstv v late,quam ille prorsus inuiolatam volusi: facileque videbat,si vi adhibita inuitos ad omnia subito mutanda cogere voluisset,l nihil nisi grauissimos Reipub. motus expectandos esse: quanquam ego hac iri re nihil velim statuere, sed libenter sequi rectiuς sentientium iudicium .Hoc quidem eo rerum statu nimis fuit insolens & intolerabile, quod cum libellus hic passim vocaretur INTERIM, quidam scriptores Euangelici miris modis in eam vocem luderent, &sannis atque conuicijs petulanter prostm-derent.Verisimile est,iam tum agitari coepisse consilia,quibus se sperarent breui in pristinum gradum restitutum iri.Vuittembergae quid PMauritius Philippum Melanchthonem, Pomeranum, Cruci gerurestituit. Antequam autem 'sar libellum memoratum Imperij ordinibus proponeret, prius eum Romam Pontisci misit, hocipso sane animi sui reli gionem testatus, quod in religionis negocio nihil. ipse per se vellet constituere.Ponti sex vero quid coin libro displiceret,non tacuit: quemadmodum autem Pontifex rescripsi sic est a Catholicis liber re

ceptus.

Per hoc tempus Maximilianus Ferdinandi regis fili', Augusta in Hispanias proficiscitur, habes apud

se Cardinalem Tridentinum.In mulxa trepidatione tum suere pr clari Euangelici concio natores, qui sibi vix usquam tutum superesse locum viderent:&mirabili metamorphosi, qui prius acerbisti me inter se contendis ent,in hac publica,ut ipsi scribunt,E clesiae calamitate,priuatarum offensionii obliuisce bantur.Et ridiculum sane fuit spectaculum, quosda. egregie Luteranos tum videri apud Zuinglianos si-

. bi latibula quaerere,quosda etiam Helveticis mini stris amatissime scribere,cum tsi animis alii ab alijs

niam.

528쪽

so 3 COMMENTARIVS BREVIs Ru Ru MEuangelici dissiderent acerrime, & Luterus iampridem Zuina pracρησε glianos haereticos appellasset. Brentius quoque in s rμnt signis Luteranus Hala Sueuica pulsus, Basileae ali Dbi M. quandiu moratus est. Petrus martyr, antea ex Italia profusus,nunc Argetina relicta,migrat ad Anglos. Vuoli angus Musculus ex Augusta ad Heluctios se recipit. Andreas Osiader relicta Noriberga sit Pruta lienorum apostolus. Erasin ' Sarcurius a Guilhelmo comite Naso uio discedit, Et ardus S neppius cum multis alijs ccclesiastis ex Uuirten bergensis Principis ditionibus exulare iubetur. Iam periculum erat, ne Euangelium in tota Germania occumboret, nisi quod horum Euangeliu ciusmodi est,ut votis omisbus optadum iit, ut ex toto orbe terrarum penitus saxo non proscribatur. Saxti captiuus induci non potui ut

potest de- Concilij decretis & editi libelli doctrins subscrib

duci en- ret, dicens si hoc faceret,se contra conscientiam sa-tcntia. mirum, Sadmissurum peccatum in spiritum sanctu, quod sit prorsus irremissibile. Sic iam persuasi erat aliquot Germaniae principes a versutissimis aposta- itis. Sed si illi tam perniciosum putarunt discedere ab hominum fanaticorum,& inter se tam pertin citer & odiose dissidentium commentis, quam nos constantes esse debemus in ea retinenda religione, quam omnibus seculis, quibus Christum agnouit, Germania coluit,& totus ubique terrarum Christianus orbis semper retinuiti Scilicet grande piaculuest deserere,quod ab apostatis monachis didiceris: i & pietas est, pueriliter ab eo deficere, quod inde ab Apostoli; Catholica Christi Ecclesia tenuerit. In Anglia hoc tempore sub puero rege Missa ab, rogata est, & non diu post Stephanus Episcopus Uuintoni cnsis,uir longe doctissimus, custodiem i datur. Porro Concilium Tridenti continuatur, Eo.

529쪽

IN ORBE GESTA RV Μ.

so' tempore Veneti edicto cauent, ut libri a catholica Egictu Veis religione discrepantus ad certos homines adducan, netormn detur,idq; intra dies octo: quibus elapsis, inquisitum libris haere, iri aiunt,& qui deprehensi fuerint,non impune ab- ticis. ituros: ijs, qui deserant huius c dicti contemptores, munera promittiit. Hsc molestissime ferunt homines, sed si saperent, gauderent magistratus ipso ruΠIsaluti mature consulere: atq; utinam ubique icrras , .. rum proscripti essent libri omnes, ex saercticorum hominu officinis profecti. Nam sermo eoru, quod verissime dixit Apostolus,ut cancer serpit. λ'r mi. . Constantienses, quod nollent Caesari obtempe rare in quibusdam,ab illo proscribuntur. Id illi no Cφ'Ut ite ser Cntes,quod res plena esset poriculi, habita deli IV CC Wr beratione, Caesaris de religione libellum recipiunt, qbtempς- & Clerum in urbem admittui. Porro ministri Eua gelici, S in ijs facile primus Ambrosius Blaurerus apostata monachus,alio se conserunt. I indauienses Paulo ante pertinaciores, . Constantiensium exemplo territi,libellum & ipsi recipiunt. Auetusti mensis die tertio Caesar senatum Auaustae cxauthorat,in quo multi etiam ex plebe Gent, senatus Aunouumque constituit: tribi is quoque similiter abro-gustaen utragat,& ciuium cola venticula, ne deinceps fiant, in- iur. terdicit. Religionem quoque ad libelli prcscriptum Vt mutent,senatui nouo grauiter imperat: sicq; relicto prssidio,Ulmam petit,atq; illic itidem senatum Items VAloco mouet,alium subrogat,& Martinum Frechtu mae. ministrum Euangelicum cum socijs concio natori bus,quod nollent libellum recipere, in custodiam duci iubet. Senatus libellum recipit. Ex conciona toribus istis quatuor pertinaciter in suo permanse- re errore,duo saniora sunt consiliassecuti. GArgentinenses legatos ad Cssarem Spiram mit-

tunt.

530쪽

iunt.Ibi non inuento Caesare,Moguntiam usq; se quuntur: sed propter consiliarios quosdam absentes,iubentur Coloniam Agrippinam usq; cum ipso proficisci. Hic Gesari literas offerunt. petunt sibi decreti, quod libello saepe dicto contineretur, gratiam fieri,aut illud mitigari: se em de sua salute valde esse solicitos,nec audere contra conscientia age-τrepidatio re.Ita mirum in modu trepidabatur ubique in Gero praepostera. mania, cum ad viam reuocarentur, Unde malorum concio natorum fraude exciderant,cum nihil qui quam trepidassent,quando ab auita & catholica re ligione a uocabatur. Contra oportebat cunctantis si me ad res novandas accedere, immo novitatem omnem prorsus suspecta habere: porro ad resigionem omnibus seculis 3c toto orbe excultam, iam Pluta. i3. Ultro &incunctanter reuerti. Itaq; illic trepidaverunt timore,ubi non erat timor. Tandem Argentinenses hoc a Caesare responsum accipiunt, ut cum

Episcopo suo transigantctam enim ootulerant se ad permittenda aliquot templa Catholicis, dies festo; S ieiunia obseruanda,& alia quaedam. Paulo supra de Constantiensium proscriptione dictum est.Erant hoc nomine in summis angustij nec humanum apparebat auxilium, C sare tunc lo ge lateq; in Germania triumphate. Tandem igitur multis diuexati modis, quod proscriptis euenire se, let, Austriacae domui sese ded ut in perpetuum. Fe dinandus rex in fidem eos recipit certis conditionio bus, quas illi per iusiurandu accipiunt. Est Constan, tia vel sola Costantiensi Synodo ubique notissima,

urbs non admodum magna,sed clegans & amoeno.

Habet Eliscopum, cuius dioecesis amplitudine reli- Diaeresis Co quos sere Germaniae IEpiscopatus excedit. Habet