Commentarii;

141쪽

LIB. I. U VIIII. aliud iter aborent illum: rogare, ut ius voluntate id sibi fastor liceat. Casesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eiu Helvetiis pulsum et sub iugum miSSum, conced PDdiant non putabat; neque hominus inimie animo data facultato per provinciam itineris faetendi temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere poSSet, dum milites, quo imperaverat, Onvenirent, legatis respondit dium so ad doliborandum furn pturum: Si quid vellent, ad Id. April. revertorentur. VIII. Interea AE legione, quam Seeum habebat, militibusque, qui ex provincia convenerunt, ab laeu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad moni aetas Iuram, qui sines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XI murum in altitudinum pedum XV fossamque perducit EO Opere perfecto praesidia disponit, castella comi nunit, quo stellius, si se invito transtro conarentur, prohibere possit. Ubi ea dies, quam com stituerat cum legatis, venit et legati ad eum reverterunt, negat e more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provineiam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Molvetii a sp deiecti navibus 4 iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodii ni qua minima ultitudi lumini erat, nonnumquam interdiu, Saeptu noctu, Si perrumpere OSSent, conati operis munitione et militum eoneursu et telis repulsi h0 conatu destiterunt.

VIIII. Molinquebatur una fer Sequanos via, qua i quanis in vitis impie jugustias ire non poterant. His cum Sua sponte persuadere nou OSSeut, mulos

144쪽

8 BELLI GALLICI monium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates Suo bene sies habor obstrictas volebat. Itaque rem Suscipit et a Sequanis impetrat, ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter Sese dent, perficit: ρ- quani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine multifidio et iniuria tranSeant. X. Caesari ronuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum sine facere, qui non longe a Tolosatium finibus ab Sunt quae civitas est in provincia. Id si fieret, in- tollegebat magno cum periculo provinciae futurum, ut homines bellieosos, populi Romani inimicos locis patentibus maximeque frumentariis finitimos hahoros. Ob eas causas ei munitioni, quam fecerat, T. Labienum

togatum praefecit; ipse in Italiam magnis itinoribus contondit duasquo ibi legiones conscribit et tres, quae cireum quileiam hiemabant, ex hibernis educit os, qua proximum iter in ulteriorem Galliam si Alpos erat, cum hi quinque legionibus ire contondit. Ibi Coutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus

oecupatis itinere Xercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris proVinciae Xtremum, in fines Vocontiorum ulterioris provinciae die Septimo pervenit indoin Allobrogum sines, ab Allobrogibus in Sogusiavos

oxoreitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. XI. Holvotii iam per angustias et fines Sequanorum Suas copia traduXerant et in Haeduorum nos pervenerant eorumque agro populabantur. Haedui eum se suaque ab iis defendere non OSSent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auXilium Ita se omni tempore de populo Romano meritos SSe, ut paene iu

145쪽

LIB. I. CAP. VIIII XII.

conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduei, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore, quo Haedui, Ambarri, necessarii et consanguine Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facit ab oppidis vim hostium prohibero. Ito Allobroges, qui trans Rhodii 5 num ieOS OSSessionesque habebant, fuga se ad Caesarem reeipiunt et semonstrant sibi praeter agri solum nihil osso reliqui Quibus robus adductus Caesar non exspectandum sibi statuit, dum omnibus fortunis odiorum consumptis in Santonos Helvetii pervenirent. XII. Ilumeti est Arar, quod per nos Haeduorum sit Sequanorum in Rhodanum influit inerodibili donitate, ita ut oculis in utram parto sunt, iudieari non possit. Id Holvoti ratibus ae lintribus iunetis trans ibant. ibi per exploratores Causa eortior uetus est tres iam partes copiarum Holvetios id flumen tradu-XiSSe, quartam Vero partem citra sumen Ararim rutiquam esse, de tertia rigilia cum logionibus tribus eastris pr0sectus ad eam partem perVenit, quae ON-duin numen transierat Eos impeditos o inopinantes adgressus magnam partem eorum condidit; reliqui sesfugae mandarunt atque in proximas silvas abdideriint Is pagus reppellabatur Tigurinus; nam omnis Civit Helvetin in quattuor lagoi divisa ist Hic lagus

L. Cassiura i sulem interfecerat et itus exerenum sub iugum his ut Ita sive ea su sivo consilio deo omini immorialium, quae pars divitutis ueluditu insignem alamitatem populo it an intulerat, ei priue sp0enas persesvit Qua in Caesar solum publicas, sed etiam privatus iniurias ultus est, qu0d iuss0deri L. Pis0uis avum, L. Pis em legatum, Tigurinio idem pr00li' quo ussium, interfecerunt.

146쪽

10 BELLI GALLICI XIII. Hoc proselio laeto reliquus copias Holvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Holvetii repentino eius adventu commoti, cum id, quod ipsi diebus XX

aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum unodio sedisse intollegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita eum Caesare egit Si pacem populus Romanus cum Helvetii laeseret, in eam part0m ituros atque ibi luturos Helvetios, ubi eos

Casesar constituisso atque esse voluisset; sin bello perSequi perSeveraret, reminiSeeretur et Veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum.

Quod improviso unum pagum adortu eSSet, cum ii, qui flumen transissent, Sui auXilium ferre non Os-Sent, ne ob eam rem aut Suae magnopere Virtuti tri

busiret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magi Virtute contenderent, et quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret, ut is oeus, ubi OD Stitissent, ex calamitato populi Romani et internecione Xercitu nomen caperet

aut memoriam proderet.

1 XIIII. His Ca0sar ita respondit: Eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res, quas legati Helvetii

commemora SSent, memoria teneret, atque eo gravius

ferre, quo minus merito populi Romani addidissont: qui si alleuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisso diffidit cavere; sed eo deceptum, quod neque commiS- sum a se intellegeret, quare timeret, neque Sine causas timendum putaret. Quod si veteris contumulta oblivise vellus, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provineiam per Vim temptaSSent, quod Haeduos, quod ambarros, quod Allobroge VeXassent, memoriam Hoponere posse Quod sua victoria fam

147쪽

LIB. I. olli X l. 1insolinter gl0riarentur quodque tarn diu se impune iniurias intulisse admirarentur, eodem pertinere. -- Suesse enim deos immortales, quo gravius homines X commutatione rerum doleant, quos pro Scelere eorum ulcise velint, his seeundiores interdum res et diuturniorum impunitatem concedere. Cum ea ita sint, armen,

se obsides ab iis sibi dentur, ut ea, quae polliceantur, facturos intell0gat, ut si Hauduis de iniuriis, quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satisfaciunt, Iose cum iis pacem isses facturum Divido respondit, Ita ut votios maioribus suis institutos

esse, ut ObSide accipere, non dare consuerint eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato dise0SNit. XV. Postero die castra ex eo loe movent. Idem isaei Causa equitatumque omnem, ad Umerui quat tuor milium, quem e Omni provincia ct Haeduis atqu000rum odiis coactum habebat, praemittit, qui videant, quas in partes hostes iter laetant. Qui cupidius novis 2simum agmen insecuti alieno loe cum equitatu Helvetiorum proelium committunt et laudi de nostris endunt Quo proelio sublati Helvetii, quod, quitibus

tauiam multitudin0m equitum propulerant, nudaeius subsistere nonnumquam et noviSSimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt Caesar Suos a limelio icontinobat ne satis habebat in praesentia hostem apb

Dis pabulati ibus populationibusque prohibere si a dies circiter XV itor sederunt, ut inter i rissimum liostium agmen et Π0strum primum plius quinis aut sinis milibus passuum interesset. I. snterim cotidi Caesar Haeduos frumentialia i

148쪽

12 BELLI GALLICI non erant, Sed ne pabuli quidem satis magna Diu Suppetebat eo autem frumento, quod flumine Arari navibus SubVeXerat, propterea minus uti poterat, quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat Dium X di ducere Haedui: conferri, Om- portari, adesse distere. Ubi se diutius due intell0xit et diem instare, quo di frumentum militibus metiri

nam copiam in castris habebat, in iis Divitiae et

Lisco, qui Summo magiStratui praeerat, quem VergObretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae nodisque in suos liabet potestatem, graviter eo necUSat, quod, cum eque emi neque e agris sumi possit, tam neeeSSari tempore, tam propinquis hostibus ab iis

non Sublevetur praeSertim eum magna e parte eorum

prostibus adductus bellum susceperit, multo etiam gravius, quod Si deStitutuS, queritur. XVII. Tum demum Liseus oratione CaeSaris G ductus, quod antea tacuerat, proponit: ESSe nonnullOS, quorum auetoritas apud plebem plurimum Valeat, qui privatim plus OSSint quam ipsi magistratus. Hosseditiosa atque improba oratione multitudinem deter- rere, ne frumentum conferant, quod debeant praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Galbolorum quam Romanorum imperia perferre neque dubitare, quin, Si Helvetios SuperaVerint Romani, una cum uoliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra conSilia, quaeque in caStri gerantur, hostibus enuntiari hos a Se coerceri non OSSe. Quinetiam, quod necessariam rem eoaetus Caesari enuntiarit, intellegere Sese, quanto id cum periculo fecerit, et ob

eam cauSam, quamdiu potuerit, saeuiSS0.

XVIII. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Divitiae fratrem, d0signari sentiebat, Sed quod pluri-

149쪽

LIB. I. MI XVlli I. Ibus praesentibus a res laetari nolebat, celeriter Oncilii im dimittit, Liseum rotinos Quaerit ex solo ea. sua in conv0ntu dixerat. Dicit liberius atque auda- eius. Tadem 40eroto ab illis quaerit; reporis isse vora: pSum 8Se Dumnorigem Summa nudaei a magna apud ilebo propior liberalitatem gratia, lupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omni ma0duorum vectigalia parvo pretio aedempta habere, propterea quod illo leunt contra lidori nudoat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et Asaeuitatus ad largiendum magnas comparaSSe magnum in umerum equitatu SUO Sumptu Semper alere et circum se habere neque solum domi, sed etiam apud initimas civitatos clargitori posse atque huius potentiae causa

matronis in Titurigibus Jomini cillio mobilissimo inepotentissimo conlocaSSe. ipsum is Helvetiis uxorem Ghabere, Ororem e matre et propinqua Sua nuptum in alias civitates conto asso. invere et cuper Helvetiis 'propior eam adlinitatem, disso etiam suo nomine Ca Sarem se Romanos, quod eorum adventu potentia eius

deminuto et Divitiaeus frater in antiquum locum gratiae atquo honoris sit restitutus quid accidat Romanis, summam in Spem per Helvetios regni obtinendi ventro: imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea qua 'abeat, gratia desperare. Ruperiobat etiam 10 in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum

paucis uni diebus esset factum, initium eius sugausaetura b Dumnorige atque eius equitibus nam e iubi usui, quem uxili Caesari Haedui miserant, Duma rixi aderi H 00rura augo reliquum esse equitatum p turritum. illi. Muibus rebus cognitis, eum ad has in spieiones certissimum res ste derent, qu0d id in Sequanorum Melvetios traduxisset, qu0d obsides infor

150쪽

eo dandos curaSSet, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis, sed etiam in s ientibus ipsis sedisset, quod a magistratu Haeduorum neeuSaretur, Satis SSecausae arbitrabatur, quare in eum aut ipso anima m verteret aut civitatem animadvertere ivboret. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Divitiae fratris summum in populum Romanum Studium, summam in se Voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temporantiam cognoVerat: nam De eius suppliei, Divitia ei animum offenderet, verebatur. Itaque priUSqUam qHiequam conaretur, Divitia eum ad se voeari iubet et otidianis inter- protibus remotis per C. Valerium Troucillum, principem Gallia provinciae, familiarem Suum, Hi Summam m- nium rerum fidem habebat, cum e conloquitur simul commonefacit, quae ipSO praeSente in conditio Gallorum do Dumnorige sint dicta, et Stendit, quae Sepa- ratim quisque de eo apud se dixerit petit atque hortatur, ut in ossen Sion animi et ipse de eo ausncognita statua Vel civitatem statuere iubeat. XX. Divitiaeus multis cum luerimis Caesarem complexus Obsecrare coepit, ne quid gravius in fratrem statuoret Seire Se illa SS Vera, ne quemquam X eo plus quam e dolori capere, propterea quod, cum

ipso gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, illo

minimum propter aduleScentiam pOSSet, per Se rerisset; quibus opibus ac nervis non Olum ad minuendam gra- tiam, sed paene ad perniciem Silam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et Xistimatione Vulgi om- moveri. Quod si quid ei a Caesare gravius edidissit, eum ipse eum loeum amicitiae apud eum teneret, neminem Xistimaturum non Sua Voluntate factum qua ex re futurum, uti totius Gallia animi a se averterem tur. Haec eum pluribus verbis en a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatu rogat, finem