De moribus Germanorum ; et, De vita Agricolae

61쪽

AGRICOLA. 47 trema Britanniae parte brevise ut finem at tuo initium lucis exiguo discrimine internoscas. Quo i is nubes non ossiciant, aspici per noctem Solis

fulgorem, OC OCCidere Ot Xsurgere, Sed transire adfirmant scilicet extrema et plana terrarum,' humili umbra, non erigunt tenebraS, iustaque Caelum et sidera n , C .di . Solum, Praeter oleum vitemque, et Cetera calidioribus terris Oriri sueta, patiens frugum, secundum tarde mitescunt, Cito proveniunt eadem irrct utriUSque rei Causa, mitu humor terrarum, Caelique Fert Britannia aurum, et argentum,' et alia metalla, pretium victoriae gignit et Ceanus margarita,' sed subfusca ac liventia. Quidam artem abesse legentibus arbitrantur, nam in rubro mari viva RQ spirantia saxis avelli, in Britannia, prout eXpulsa sint, 'in Colligi ego DCilitis Crediderim naturam margariti deesse, quam nobis uvaritiam.'

XIII. Ipsi Britanni delectum, ac tributa, tinjuncta imperii munera impigre obeunt si injuriae absint has aegre tolerant, jam domiti ut pareant,

nondum ut serviant. Igitur primus omnium Romanorum divus Julius' Cum oXerciti Britanniam ingreSSUS, quamquam Prospera pugna terruerit

inColas, aestitore potitus sit, potest videri obstendissol OSteris, non tradidisse. Mox bella civilia, o in rempubli Cam versa Principum arma, a longa oblivio Britanniae etiam in pace Consilium 'q

62쪽

48 C. CORNELII TACITI id divus ligustiis vocalbat, Tiberius praeceptum. V Agitasses Caium Caesarem' de intranda Britannia satis Constat, ni velo ingenio, mobilis Paenitentia, et ingentes adversus Germnniam Conatus' frustra fuissent. Divus Claudius auctor operis ' transvectis legionibus auxiliisque, et adsi impio in portem rerum espasiano: Τ' quod initium venturae moesortunae fuit domitae gontes, capti reges, et monstratus satis Vespasianus. XIV. Consularium primus Aulus Plautius''' PraepoSitus, ae subinde Ostorius Scapula,/' uterque bello egTegius redactaque paullatim in formam provinpiae proXima pars Britanniae addita insuper Velctranorum colonia: ' quaedam civitates Cogi-duno regi donatae is ad nostram usque memoriam fidissimus mansit vetere a jam pridom CCepta populi Romani consuetudine, ut haberet instrumenta Servitutis et roges. Τ' , Mox Didius Gallus' 'βparta a prioribus Continuit, pauCis admodum castellis in ulteriora promotis, per quae sama auCti ossicii quaereretur. Didium Veranius' excepit, isque intra annum eXstinctus est. Suetonius hine Paullinus N biennio prosperas res habuit, subactis nationibus sirmatisque praesidiis quorumi fiducia Monam insidam,'' ut vires rebellibus ministrantem, adgreSSus, tergno CCasioni patefecit. λ'' XV. Namque absentia degati remoto motu,

63쪽

AGRICOLA. 49 Britantii agitare inter se mala servitutis, Conserre injurias, et interpretando accendere. Nihil iro sic patientia, nisi ut graviora, tamquam X sacili tolerantibus, imperentur: singulo sibi isti in reges suisse, nunc binos imponi; '

quibus legatus in sanguinem, ' procurator/ ' in bona saeviret aeque discordiam ' praepositorum, aeque Concordiam subjectis exitiosam alterius

manus, A centuriones alterius, Vim et Contu-

melias miscere nihil jam cupiditati, nihil libidini exceptum in proeli fortiorem ESSO, qui spoliet: nunc ab ignavi plerumque et

imbellibus eripi domos, abstrahi liberos, injungi

se delectus, yy tamquam mori tantum pro patria nescientibus quantulum enim transi SSe mi- ratum,in in si sese Britanni numerent sic cr- manias XCussisse jugum; Us et flumine, 'φ' non ceano, defendi sibi patriam, ConjugeS, Pac uentes, illis avaritiam et luxuriam causas belli

esse recessuros, ut di Uu JUEUS receSsisset, Modo virtute majorum Suorum aemul3rentur; neve proelii unius aut alteriuS Ventu paveSCe- rent plus impetus, majorem ConStantiam penes miseros esse. Jam Britannorum etiam deos

Misereri, qui Romanum ducem abSentem, qui relegatum in alia insuli exercitum detinerent: jan ipsos, quod dissicissimum uerit, ' de- liberare porro in ejusmodi consiliis periculosius esse deprehendi, quam audere. E

64쪽

o0 C. CORNELII TACITI

XVI. His atquo talibus invicem instinCti,

Boudicea, '' generis regii semina, duce neque enim seXum in imperiis discernunt sumpsere liniversi bellum ac sparsos per castella milites ConSeCtati, XPugnatis praesidiis, ipsam Coloniam' 'hinVBSOPO, Ut sedem servitutis ne ullum in barbaris saevitiae genus omisit ira et victoria. Quod nisi Paullinus, Cognito provinCiae motu, ropere Subvenisset, amissa Britannia foret quam unius proelii sortuna veteri patientiae restituit, tenentibus arma plerisque, quos Conscientia de Ctionis, et propitis e legato timor agitabat. Hi cum egregius Cetera, arroganter in deditos, et, ut suae quoque injuriae ultor, duritis Consuleret missus Petronius Turpilianus,' ' tamquam exorabilior: t delictis hostium novus, eoque paenitentiae mitior, Compositis prioribus, nihil ultra ausus,

Trebelli Maximo'' provinciam tradidit. Trebellius segnior et nullis castrorum XPerimentis, comitate quadam Curandi provinciam tenuit.

Didicere jam barJJari quoque ignoscere vitiis

blandientibus et interventus civilium armorum praebuit justam segnitiae XCusationem sed dis-COrdia laboratum, Cum adsuetus expeditionibus miles otio lascivir t. Trebellius, fuga ac latebris vitata XerCitus ira, indecorus atque humili S, Ρr ario mo praesuit ac velut a ti,Τ' exercitus licentiam, hi salitatem haec seditio sine sanguine

stelli Nec Vettius Bolanus, manentibus adhUC

65쪽

AGRICOLΛ. 5lhivilibus bellis, agitavit Britanniam disciplina. Eadem inertia' - erga hostes, similis petulantia

caStrorum nisi quod innocens Bolanus, et ullis delictis invisus, caritatem paraverat OCO auctoritatiS. XIIII. Sed ubi cum cetero orbe Vespasianus et Britanniam reciperavit; magni duces, Τ' ' egregii eXercituS, minuta hostium speS: et terrorem statim intulit Petilius Cerialis,' 'T Brigantum Civitatem, ''quae numerosissima Provinciὶ totius perhibetur, adgressus musta proelia, et aliquando non in- Cruenta: Ignamque Brigantum Partem aut victoria amplexus, aut bello. Et Chim Cerialis quidem asterius successori Curam samRmque Obruisset,A' Sustinuit quoque molem utius FrontinuS, Vir magnus, quantum licebat, ' ' validareique et pugnacem Silitarum gentem' armis subegit; super virtutem hostium, locorum' ' quoque illi custate EllaCtatuS. XVIII. Hunc Britanniae statum, has bellorum vices media jam aestateJa transgressus Agricola invenit, cum et milites, Vehit omissa eXPeditione, ad ec uritatem, et hoSte ad OCCASionem verterentur. Ordovicum civitas'' haud mulio ante adventum ejus, alam, 'a in finibus suis agentem, Prope universam obtriverat eoque initio erecta Provincia, et quibus bellium volentibus erat, si

66쪽

52 C. CORNELII TACITI Probare Xemplum, aut recentis legati animum opperiri Tum ingricola, quamquam tranSaCtaaeStaS, SparSi per provinciam numeri, ly praesumpta apud militem illius anni quies, tarda et Contraria bellum inchoaturo, et plerisque Custodiri SuspeCtR potius/δ' videbatur, ire obviam discrimini statuit: Contractisque legionum vexillis' δ' et modica auX-iliorum manu, quia in aequum degredi' ' Ordovices

non audebant, ipse ante agmen, quo Ceteri Paranimus simili periculo esset, erexit nCiem: CaeSaque Prope Uni erSa gente, non ignarus instandimas max, C, Prout Prima CeSSiSSent, ore viaiversa; Ionam insulam, Cujus posseSSione aeVOCatum

Paullinum rebellione totius Britanniae supra memoravi, in ' redigere in potestatem animo intendit. Sed, ut in dubiis consiliis,' ' naves deerant ratio et Constantia ducis transvexit. Depositis omnibus sarcinis, lectissimos auxiliarium, quibus nota Vada, et patrius nandi usus, quo simul seque, et arma, et equos regunt,' ' ita repente immisit, ut obstupefacti hostes, qui classem, Τμ qui naves, qui mare exspectabant, mihil tarduum aut invictum Crediderint sic ad bellum venientibus Ita petita pace, C dedita insula, Clarus a magnus haberi Agricola: quippe aeui ingredienti provinciam, quod tempus alii per ostentationem, aut ossi Ciorum ambitum/- transigunt, dabor et periculum placuisset Nec Agricola, prosperitate rerum in Vanitatem usus, XI editionem aut ViCtoriam vocabat,

67쪽

AGRICOLA. 53 victos Continuisse: Τ ne laureatis quidem gesta Prosecutus est Sed ipsa dissimulatione sanas famam auXit, aestimantibus quanta futuri Spe tam

XIX. Ceterum animorum provinciae PrUdenS, simulque doCtus per aliena Xperimenta, ammprofici armis, Si injuriae sequerentur, auSa bellorum statuit Xscindere se suisque Orsus, Primam domum suam coercuit quod Plerisque

haud miniis arduum,St, quam PrΟVinCium regere.

Nihil por libertos servosque publicae rei:/- non

studiis trivatis, nec CX Commendatione, RutpreCibus Centurionum milites adscire,' ' sed optimum quemque fidelissimum putare: omnia Cire, non omnia Xs qui ' parvis leCCatis Veniam, magnis severitatem Commodare: DCC Poena Omper, sed Taepius Poenitentia Contentus esse ossiciis et administrationibus lotius non POCCntUro Praeponere, ' quam damnare, Cum peccassent. Frumenti et tributorum auctionem'in aequalitate munerum mollire, 'st circumCisis, quae in quaeStum reperta, ipso tributo gravius tolerabantur namquct per ludibrium adsidere Clausis horreis, et emere ivltro rumenta, in Vendere preti Cogebantur:

devortia itinerum et longinquitas regionum indicebatur, ut Civitates a proximis hibernis in remota et avia deferrent, donec, quod omnibus in promptu erat, PauCis hiCrOSimi fieret.

68쪽

54 C. CORNELII TACITI XX. Haec primo statim anno comprimendo, egregiam famam paci Circium edit quae VelinCuria, vel tolerantia priorium ' haud miniis quam bellum timebatur. Sed ubi aestas advenit, 3

ContrRCto Xeroitu, multus in agmine, laudare modestiam, 'δ disjectos coercere loca castris ipse Capere, λῆ aestuaria/J tac silvas ipse praetentare et

nihil interim apud hostes quietum pati, UOminUS Subitis XCursibus popularetur atque ubi Satis

terruerat, parcendo rursus inritamentata Cis Sten-tRre. Quibus rebus multae civitates, quae in illum diem X aequo egerant,' ' datis obsidibus, iram POSuero, et praesidiis castellisque Circumdatae, iani ratione Curaque, ut nulla ante Britanniae nova parsyst inlacessita transierit. XXI. Sequens hiems saltiberrimis consiliis Bbsumpta namque ut homines dispei S a rudes,eCique Clio faciles, quieti et otio per Voluptates adsuescerent hortari privatim, adjuVare Ubii Ce, ut templa, sora, domus' ' Xstruerent, laudando Pro PtOS, et Castigando segnes ita honoris

aemulatio pro OCessitate erat. Jam Vero principum filios liberalibus artibus erudire,'βὲ et in-ghnia iit annorum studiis Galloriam' ' anteferre, ut qui modo linguam Romanam abnuebant, eloquentiam Concupisceroni inde etiam habitus nostri honor, et frequens toga paullatimque discessum ad clinimenta iti0rtim, porticuS, Ct

69쪽

ACRIcOLA. 55 balnea, et conviviorum legantiam: idque apud

imperitos humanita, ' vocabatur, Cum Pars servitutis OSSCt.

XXII. Tertius expeditionum annus' novas gentes' ' aperuit, vastatis usque ad Tauni' β aestuario nomen est nationibus qua formidine

territi hostes, quamquam Confli Ctatilia SaeviSi empestatibus XerCithun, laCessere non usi:

ponendisque insuper Castellis spatium fuit. Adnotabant periti, non alium ducem opportunitates locorum sapientius legisse nullum ab Agricola

positum C tellum aut vi hostium CXPugnatum, aut pactione' ' a fuga desertum Crobrae eruptiones nam adverSu moras obsidionis, annuis

copiis firmabantur: ita intrepida ibi hiems, et sibi quisque praesidio, inriti hostibus, eoque desperantibus, quia soliti plerumque damna aestatis hibernis eventibus penSare, tum aestate atque hieme juxta pellebantur. Ne Agri Cola umquam eralios gesta avidus intercepit Seu Centurio, Seu Praesectus, inCorruptum acti testem habebat. Apud quosdam acerbior in Conviciis narrabatur ut erat bonis comis, ita adversus malo injucundus: Cetertim e iracundia nihil Supererat Secretum et silentium ejus non timeres honeStius putabat offendere, quam diSSe.

70쪽

56 C. CORNELI TACITI Percurrerat, insumpta ac si virtus exerCituum et Romani nominis gloria pateretur, inventus in ipsa Britannia terminus. Nam Clota et Bodotria, λβ'

diversi maris opstibus per immensum CVOCtae, I gusto terrarum spatio'7 dirimuntur quod tum praesidiis firmabatur: ' ' atque omnis propior sinus tenebatur, summotis velut in aliam insulam'T hostibus.

XXIV. Quinto expeditionum anno, 'T DRVeprima' - transgressus, ignota ad id tempus gentes crebris simul ac prosperis proeliis domuit eamque partem Britanni: P, quae Hiberniam ly aspicit, copiis instruXit, in spem magis,/T ' quam ob sormidinem siquidem Hibernia, medio inter Britanniam atque Hispaniam sita, et Gallico quoque mari opportuna, valontissimam imperii part my77 magnis invicem usibus miscuerit. Spatium HUS,

si Britanniae Comparetur angustius, nostri maris' τ' insulas superat. Solum Caelimaque, et ingenia Cultusque hominum haud multum a Britannia disserunt: metiris aditus ortusque'T' per Ommercia et negotiatores Cogniti. Agricola CX- pulsum seditione domestica unum e regulis gentis CXCOperat, BC POCie amiCitiae in o Casionem retinebat Saepe ex eo audivi, legione una et

modicis auxiliis debellari obtineriquo Hibernium

posse. Idque etiam adversus Brit Diam Pro-iutiarum, Si Romana ubique arma, et Veliit e conspectu libertas tolleretur.