De moribus Germanorum ; et, De vita Agricolae

81쪽

AGRICOLA. 67

miscere ictus, serire uniboitibus, ora foedare, et tractis, ' qui in aequo obstiterant, erigere in CollestiCiem Coel Ore Ceterae Cohortes, aemulatione et impetu Commistae, proXimos quosque Caedere: Cplerique emineces, aut integri festinatione Vi C- toris relinquebantur. Interim equitum turmae fugere, ἶ- covinarii peditum se proelio miscuere: et quamquam recentem terrorem intulerant, densis tamen hostium agminibus, 'in' et inso qualibus locis haerebant minimeque e luestris ea pugn92 aCies Crat, Cum aegre diu tantos, simul equorum Corporibus impellerentur, a saepe agi UrrUS, CXterriti sine rectoribus equi, ut quemque formido tulerat, transversos, aut obvios ': in incursabant.

CXPerte summa collium insederant, et paucitatem nostrorum ac ui δ' spernebant, degredi paullatim, et Circumire terga vincentium coeperant mi idipsuin veritus Agricola quatuor equitum alaS, ad subita belli retontas, venientibu OPPOSUiSSet, quantoque sero Cisis accurrerant, tanto a Crita Si pulsos in fugam dis cisset Ita consilium Bri- annorum in ipsos versum tranSueCtae ille Prae- cepto ducis a fronte pugnantium alae, VerSImi hostium aciem invasere Tum vero patentibus liOCi grande et atro spectaCulum Sequi, Ul-llneraro, Capere, atque eosdem, oblatis aliis, trUCi-

82쪽

68 C. CORNELII TACITI

CuterVaeramatorum' - paucioribus terga PraeStare, quidam inermes ultro ruere, a Se morti sterre. PASSim arma, et Corpora, et laCer Rrtus, et

Cruenta humus et aliquando etiam victi ira virtuSque postquam silvis appropinquarunt, ColleCti, Primo sequentium, inCautos et loCorum ignaros, CirCumveniebant. Quod ni frequens ubique Agricola, validas et expeditas cohortes indaginis modo, et Sicubi arctiora erant, partem equitum, dimissis equis, simul rariores silvas equitem persultare juSSisset, acceptum liquod ullius per nimiam siduciam Oret. Ceterum, ubi Compositos firmis ordinibΗ sequi rursus videre, in fugam Versi, non agminibus, ut prius, ne altu alium reSPQCtantes, rari, et vitabundi invicem, longinqua atque avia petiere finis sequendi no et satietas fuit caesa hostium ad decem millia nostrorum trecenti sexaginta cecidere in quis Aulus AttiCus, praesectus cohortis,'β juvenili ardore et serocia equi hostibiis illatuS. XXXI III. Et nox quidem gaudio Praedaque laeta victoribus Britanni palantes, miXtoque

Virorum mulierumque ploratu, trahere VulnerRlOS,VΟCare integros, deserere domos, ac per iram ultro incendere eligere latebras, et statim relinquere: miscere invicem consilia liqua, dein Separare: aliquando frangi aspectu Pignorum Silorum, SaePiUS concitari *- satisque constabat saevisse quosdam*βτ

83쪽

AGRICOLA. 69

in conjiuges a liberos, tam litam miSererent IT. Proximiis dies aciem victoriae latius aporuit: vastiim ubique silentium, secreti colles, sumantia Procul teCta, nemo eXPloratoribus obvius quibus in omnem partem dimissis, ubi incerta fugae vestigia, neque usquam Conglobari hostes Com-ΡOrtum, Ot Xacta jam aestate spargi Ollum nequibat, in suae Horestorii v 'iXerCitum deduCit.

Ibi acceptis obsidibus, praesecto Classis irCumvehi Britanniam *Φ' praecepit data ad id vires,

Ct Praecesserat terror: pSe Peditem atque equites lento itinere, quo OVarum gentium animi ipsa transitus mora terrerentur, in hibernis Iocavit. Et simul classis secunda tempestate ac fama Trutulensem portum'si' tenuit, unde proXimo latere Britannis lecto omnis redierat. 'β XXXIX. Hunc rerum UrSum, UamqUam nulla verborum jactantia epistolis Agricolae aug- tum, ut Domitiano moris erat, fronte laetus, pectoreat ius eXCepit Inerat Conscientia, derisui filisse nuper salsum'si e Germania triumphum, emptis Per CommerCia, quorum habitus et crines' ' in

magnamque victoriam, tot millibus hostium caesis, ingenti ama celebrari. Id sibi maxime formidolosum, privati hominis nomen supra Principis attolli frustra studia sori, et Civilium artium depus in silentium meta si militarem gloriam aliuS

84쪽

70 C. CORNELII TACITI OCClipatet: '' et cetera iit limqtie lacilitis dissimulari, ducis boni Imperatoriam VirtutCm OSSO. Talibus Curis Xercitus, quodque SMUM Ogitationis indicium erat, secreto Suo SatiatuS, optimum in praesentia statuit, reponere Odium,*qqdonec impetus sanan et favor Xercitus langueSCeret: nam etiam tum Agricola Britanniam obtinebat. XL. Igitur triumphalia ornamenta,'' et illustris status '' honorem, et quidquid pro tri, umpho datur,' multo Verborum honore Cumulata, decerni in senatu jubet, addique insuper Opinionem Syriam provinCiam AgriColae destinari, vacuam tum morte Atilii Rufi consularis, et

majoribus reservatam. 'U' Credidere plerique libertum C secretioribus ministeriis missum ad

AgriColam, codicillos, quibus ei Suria dabatur,

tilli SSC, Umirta Copto, ut, si in Britannia foret, traderentur eumque libertum in ipsos reto Oceani τ' obvium Agricolae, ne appellato quidem Co, ad Domitianun remeasSe sive Ortim istud, siVO CX ingenio principis fictum a Compositum St. VI Tradid rat interim Agricola successori stro' 'Provin Ciam quietam tutamque. Ac ne notabilis Celebritate et requentia occurrentiis in introitus CSSet, Vitat anai Corum ossi Cio, noctu in Urbem, noctu in palatii na, ita ut prpΡCeptum Crat, Crait: CXCeptusque brevi OSCulo, Ct nullo sermon , turbae servientium imp)iXtus est Ccteium ut prilitare

85쪽

AGRICOLA. lnomen, grave inter otiosos, aliis virtutibus temperaret, tranquillitatem atque otium penitus auXit, Cultu modiCus, sermone a Cilis, Uno aut altero amiCOrum Comitatus adeo ut plerique, quibuS magnos viros per ambitionem*7 o Stimare mos est, Viso aspectoque AgriCOla, quaererent sumam,

pauci interpretarentur.

XLI. Crebro per eos dies apud Domitianum

periculi non Crimen ullum, aut querela laesi Cujusquam, sed insensus virtutibus PrinCeps, et gloria viri, a pesSimum inimiCorum genus, laudantes.' in Et ea insecuta sunt reipubli Cae tempora, quae Sileri Agricolam non sinerent tot Xercitus in Moesia Daciaque, et Gerniani a Pannonia illo, temetitate aut per ignaviam ducum amissi: 'T tot militare viri Cum tot cohortibus expugnati*T et

capti nec jam de limite imperii et ripa, ς ' sed de hibernis legionum et possessione dubitatum. Ita

Cum damna damnis Continuarentur, B tque omni Sannus uneribus et Cladibus insigniretur, POSCebatur ore vulgi dux Agri ola comparantibusCUnCti Vigorem, Constantiam, et Xpertum bellis animum, Cum inertia et sonati line eorum. Quibus sermonibus satis Constat Domitiani quoque aures Verberatas, dum Optimus quiSque libertorum amore et fide, pessimi malignitate et EVore, pronum deterioribus Principem exstimulabunt Sic Agricola

86쪽

72 C. CORNEO TACITI siritui suis virtutibus, sina ut vitiis iliorum, in ipsam gloriam Prae Ceps agebatur. τ' XLII. Aderat jam annus, quo ProConSUlatum Asiae et Africae sortiretur, '' et occiso Civica''

gitationum Principis periti, qui, iturus ne CSSet inprovinciam, ' ultro Agricolam interrogarent:

a primo Occultius quietem et otium ' laudare, mO operam suam in adprobanda excusatione offerre postremo non jam obsCuri, suadontes Simul errontesque, pertraXere Bd Domitianum: qui paratus simulatior te, in arrogantiBm Ompositus, et audiit preces XCUS3ntis, Ct, iam adnuisset, agi sibi gratias*' iussus est ne erubuit beneficii invidia salarium*' tamen, prOConsillari solitum Uerri, et quibusdam n ei PS COIICOSSUIN, Agricolo non dedit sive ostensus, non Potitiam, Sive OX CONSCientia, ne plod vetuerat, Videretur emisse.'' Proprium humani ingenii est, odisse, quem laeseris '' Domitiani pro natura praeCCPS in iram, et quo ObsClarior, eo irreVOC bilior, moderatione tam ii prudentisque Agri Olo leniebatur: qui non Contumaci I, neque inani jactatione libertatis, famam fatumque*' provocabat. FCiant, quibus moris '' est illicita mirari, posse etiam sub malis Principibus magno vito esse: bSequiumqUcta modestiam. Si induStria C vigor adsint, eo

87쪽

AGRICOLA. 73laudis XCedere, vitio plerique per abrupta, Iedin mullum reipublicae usum, ambitiosa horte inclaruerunt. XLIII. Finis vitae ejus nobis luctuosus, amicis tristis, extraneis etiam ignotisque ' non sine cura suit. ulgus quoque, et hi aliud agens populias,*'' et ventitavere ad domum, et per Ora et Circulos locuti sunt ne quisquam, audita morte Agricolae, aut laetatus est, aut statim oblitus est. Augebat miserationem Constans rumor, Veneno inter- ceptum. V Nobis nihil comperti adfirmare ausim: η' Ceterium per Omnem Valetudinem ejus, CrebriuS, quam e more PrinCipatu per nuntios iSentis, et libertorum primi, et medicorum intimi venere: sive Cura illud, sive inqusitio erat. Supremo quidem die, momenta deficientis per dispositos Cursores nuntiata Constabat, nullo Credento, si aCCOlerari, quae tristis audirCt. Spo iem tamen doloris animo vultiaque pro Setulit, securus ain odii, et qui acilius dissimularet gBaidium, quum metum. Satis Constabat, lec totestamento Agri Colae, quo Coheredem optimae uxori et piissimae silis Domitianum scripsit, hetatum eum, velut honore judicioque iam Caec ae Corrupta mens assiduis adulationibus erat, ut nesciret a bono patre non scribi heredem, nisinnalium prinCipem.

88쪽

74 C. CORNELII TΛCI DXLIV. Natus erat Agricola, Cui Caesare, tertii in consule Idibus Juniis eXCessit seXto et quinquagesimo anno, ' decimo Kalendas Septembres, Collega Priscoque Consulibus. Quod si habitum quoque ejus posteri noscere Velint, decentior quam sublimior suit: nihil metus in Vultu gratia ori supererat bonum virum acile CredereS, magnum libenter. Et ipse quidem, quamquam medio in Spatio integrae aetatis ereptuS, quantum ad gloriam, longissimum aevum peregit. Quippe et vera bona, quae in virtutibus ita sunt, impleverat et Consularibus ac triumphalibus ornamentis praedito, quid aliud adstruere fortuna poterat ξ opibus nimiis non gaudebat specioSm contigerant: '' filia atque Xore Superstitibus, potest videri etiam beatus, incolumi dignitate, forente sania, salvis adfinitatibiis et amicitiis, futura effugisse. Nam sicuti durare in hac beatissimi s culi luce, ' a Principem Trujanum Videre, quod augurio votiSque '' apud nostras

aures ominabatur: ita festinatae mortis grande holatium tulit, evasisse postremum illud tempus, quo Domitianus non jam aer intervalla a spiramenta temporum, Sed continuo, et velut uno ictu, rempublicam eXhausit. - βXLV. Non vidit Agricola obsessam curiam, '

et Clausum armi Senatum. et Cadem strage tot

89쪽

AGRICOLA. 7Iconsulatium''' 92des, tot nobilissimarum seminarum exsilia et fugas. Una adini vi Ctoria Carus Ietius '' censebatur, et intra xlbanam arcemβ qqsententia Messalini'' strepebat, ct Massa Bebius q-jam tum reus erat. o nostrae duXere Helvidium ' in carcerem manus nos Maurici, i licique visus, ' nos innocenti Sanguine cnecio Perfudit. Nero tamen subtraXit CuloS, jussit pie

SCelern non Pectavit Praecipua Sub Domitiano miSeriarum pars erat, Videre et aspi Ci: Cum Suspiria noStra SubsCriberentur δ' in Chun denotandis tot hominum palloribus suiliceret saevus ille vultus - Et rubor, quo Se Contra Pudorem muniebat. Tu Oro etiX, Agricola, non itae tantum Claritate,

sed etiam opportunitate mortiS: ut Orhibent, qui interfuerim novissimis Sermonibus tuis, Onstans et libens fatum XCepisti, tamquam rovirili portione innocentiam Principi donares. 'Sed milii illis que, praeter acerbitatem Bronti SOrCliti, auge maestitiam, quod adsidere valetudini, fovere defici litem, satiari Ultu, CompleXU, non

qua penitus animo tigoremus. Noster hic dolor, nostrum Vulnus nobi tum longa absenti peconditione ante quadrienniumδ' amissus es. iamia sine dubio, optime parentum, d Sidoni e mantissima uXOre, superfuere honori tuo: pauCioribus tamen lacrimis* ' Composittis es, et novissima in

luce desid ravere ali lii id oculi tui

90쪽

76 C. CORNELII TACITI XLVI. Si quis piomini manibus OCVS si, ut

sapientibus laCet,' non Clim CorΡΟre StiΠ-guuntur magna animae: laCide qui 'SCRS DOS IUO, domum tuam ab infirmo desiderio, et muliebribus lamentis, ad Contemplationem Virtutum tuarum VOCOS, URS 'qtie lugeri, neque lalagi fas est: admiratione te potitis, temporalibus laudibus, Uct, si a fili a stippocilet, simili ut fine decoremus. λ' Is verus honos, ea ConjunCtissimi cujusque pietas. Id filiae quoque uXorique praeceperim, Si Patri si mariti memoriam venerari, ut omnia facindictaque ejus secum revolvant, damamque Τ ac saguram animi magis, quam Corpori S CompleC- tantur: non quia intercedendum putem imaginibus, quae marmore, aut aere finguntur: sed ut vultus hominiam, ita simul aera vultus imbeCilla ac mortalia sunt, forma montis 'torna quam onere et eXprimere non per alienam materiam et artem, sodiuis ipse moribus possis Quidquid ex Agricola

amavimus, quidquid miruti sumus, Anet, mansurumque est in animi hominum, in aeternitate temporum, fama rerum Nam multos Veterum,

velut inglorios, et ignobiles, oblivio obruet Agricola, posteritati narratu et traditUS, superStes