De moribus Germanorum ; et, De vita Agricolae

51쪽

ILARORUM virorum facta moresque OSteris tradere antiquitu uSitatum, ne nOStri quidem temporibus, quamquam inCuriOS, Suorum aetas omisit, quotiens magna aliqua ac nobilis virtus vicit ac supergreSSa est Vitium, ParVi magnisque civitatibus Commune. ignorantiam recti et invidiam. Sed apud priores, ut agere homoratu digna pronum, magisque aperto erat, cita Celeberrimus quisque cingenio, ad prodendam Virtutis memoriam, sine gratia intit inibitione, bonae tantum Conscientiae pretio, ducebatur Ac plerique suam ipsi vitam narrare, fiduciam potius morum, quum arrogantiam arbitrati sunt nec id Rutilio et Scauro citra fidem, aut obtrectationisuit adeo virtutes iisdem temporibus optime

52쪽

38 C. CORNELII TACITI aestimantur, quibus facillime gigni natur. At mihi

nunC, narraturo Vitam destincti hominis, venia Opus fuit quBm non petissem, ni CurSaturUS tam saeva et infesta Virtutibus tempora.

II. Legimus,' chim Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herennio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse neque in ipsos

modo auCtores, sed in libros quoque eorum Saevitum, delegato triumviris ministerio, ut monimenta Clarissimorum ingeniorum in Comitio ac soro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani, et libertatem senatus, et Conscientium generis humani aboleri arbitrabantur, Xpulsis inSuper Sapientiae prosessoribus, atque omni bona arte in Ysilium acta, ne quid usquam honestum OCCurreret. Dedimus prosecto grande patientiae documentum et sicut vetus aetas vidit, quid

ultimum in libertate esset ita nos quid in Servitute, adempto per inquisitiones et loquendi audiendique

CommerCio. Memoriam quoque ipsam Cum Voce perdidissemus, si tam in nostra poteState esset oblivisci, quam tacere.

III. Nunc demum redit animus et quam Uam, primo statim beatissimi saeculi ortu, erva Caesar'' res olim dissociabiles miscuerit, principatum ac libertatem, augeatque quotidie selicitatem imperiiyy Nerva Trajanus,' nec spem modo a Votum e-

53쪽

AGRICOLA. 9curitas publica in sed ipsius voti a duciam, a robur adsumpserit natura tamen intirmitati humanae, tardiora sunt remedia, quam mala; et ut Corpora lente Ugescunt, Cito XStinguuntur, Si ingenia studiaque oppresseris facilius, quam re OCRVeris.

Subit quippe etiam ipsius inertis dulcedo et invisa primo desidia, postremo amatur. Quid si, per quindecim annos, y grande mortali aeVi Spatium, multi fortuitis casibus, promptiSSimia quisque saevitia Principis interciderunt Pauci, et, ut ita

diserim, non modo aliorunt, sed etiam nostri superStite SumuS; Semptis e media Vita tot annis, quibus juvenes ad seueCtutem, Sene prope ad ipsos Xuctae aetati terminos Per Silentium Venimus non tamen pigebit, vel incondita a rudi VOCO, memoriam Prioris Ser itutis, a testimonium praesentium bonorum Composuisse. y Hic interim liber honori Agricolae, soceri mei, deStinatuS, prosessione pietati aut laudatu erit, aut EXCUSatus.

IV. naeus Julius Agricola, veteri et illustri

Forojuliensium ' Colonia ortus, Utrum Ue Uum procuratorem Caesariim ' habuit quae equestris

nobilitas est pater ulius Graecinusδ' senatorii ordinis, studio eloquentiae sapientiaeque notUS, iisque virtutibus iram ait CaesarisΤ' meritus. Namque Marcum Silanum CCusare USSUS et, quia Bbnuerat, interfectus est Mater Iulia Procilla fuit, rarae castitatis in hujus sinu indulgentiaque

54쪽

40 C. CORNELI TACITI EdilCatUS, per omnem honestarum artium Cultum pueritiam adolescentiamque transegit Arcebat eum ab illecebris peccantium, praeter ipsius bonam integramque naturam, quod Statim parvulus Sedem a magistram studiorum Massiliam' habuerit, locum Graeca Comitate et provinciali parcimonia mistum, ac bene Compositum. Iemoria teneo, solitum ipsum narrare se in prima juventa studium philosophiae acrius, ultra quam Con- Cessum Romano ne senatori, hausisse, ni pru- dentia matris incensum C flagrantem animum coercuisset: ' scilicet sublime et erectum ingenium, pulchritudinem a speciem XCelsae magnaeque gloriae VehementiUS, quam Caute, appetebat mo mitigavit ratio et aetas retinuitque, quod est dissicissimum, e sapientia modum.* . V. Prima Castrorum rudimenta in Britannia Suetonio Paullino ' diligenti ac moderato duci,

adprobavit DeleCtus, quem contubernio' aestimaret.

Nec Agricola licenter, more juvenum, qui militiam

in lasciviam vertunt, neque Segniter, ad Voluptates et commeatus,' titulum tribunatus' et inscitiam retulit Sed noscere provinciam, nosCi Xercitui,

diSCere a peritis, sequi optimos, nihil appetere jactatione, nihil ob formidinem recus3re, Simulque

et anXius et intentus agere. Non Rue alias

eXerCitatior, magisque in ambiguo Britannia fuit: trucidati veterani. incensae coloBiae,' inter epti

55쪽

OXercitus tum de salute, o de victoria CertaVere Quae Cimota etsi consiliis ductuque alterius age-bnntur, C Summa rerum, et reCil Oratae provinciae gloria in ducem Cessit artem et usum et Stimidos

addidere juveni intravitque animum militaris gloriae Cupido, ingrata temporii us,' quibus sinistra

erga eminentes interpretatio, nec minus Periculume magna fama, quam X mnia.

VI. Hinc ad capessendos magistratus in Urbem digressus, Domitiam Decidianam, splendidis natalibus ortam, sibi junXit idque matrimonium

ad majora nitenti decus ac robur fuit ViXeruntque mira ColaCordia, per mutuam caritatem, et invicem se anteponendo, nisi quod in bona uxore tanto major tuus,' ' quanto in mala plus Culpae est. Sors quaesturae*' provinciam Asiam, proconsulem Salvium Titianum' dedit; quorum neutro CorruPtuSest quamquam et Pro' inCia diVes, a Parata peCCantibus, et proconsul, in omnem aviditateni pronus, quantalibet faeilitate redempturus esset mutuam dissimulationem mali. Auctus est ibi silia, in subsidium simul et solatium : nam filium, ante sublatum, ' brevi amisit. Mo inter qua)sturam, a tribunatum plebis,' atque etiam ipsum tribunatus annum quiete et otio transit, gnarus sub Nerone temporum, quibus inertia pro BPientia fuit. Idem praeturae tenor, et silentium:

uec enim jurisdictio obvenerat.' Ludos, et inania

56쪽

M C. CORNELII TACITI honoris, modo rationis at lite abundantiae duxit, uti longe a luXuria, ita 1 amae propior. Tun electus a Galba ad dona templorum reCognOSCendR, diligentissima Conquisitione fecit, ne cujus alterius sacrilegium respublica, quam Neronis β ensisset. VII. Sequens annus' gravi vulnere animum domumque ejus adfliXit': nam Classis Othoniana,

licenter vaga,' dum Intemelios*' Liguria pars est hostiliter populatur, matrem Agricola in praediis suis intersecit praediaque ipsa, et magnam patrimonii partem, diripuit, quae 9usa pedissuerat. Igitur ad sollemnia pietatis roseCtus Agricola, nuntio affectati' a Vespasiano imperii

deprehensus, a Statim in parte trRnSgreSSUS St.

Initia riti ipatus, ac statum Urbis MuCianus

regebat, admodum juvene Domitiano, et ex paterna fortuna tantum licentiam usurpante. ' Ismissum ad delectus ' agendos Agricolam, integreque R Strenue versatum, Vicesimae legioni- tardὰ ad sacramentum, transgressae praeposuit, ubi decessor, seditiose agere narrabatur quippe legatis quoque consularibus', ' nimia ae formidolosa erat. βΝec legatus praetorius ad Cohibendum potens, incertum suo an militum ingenio ita successor simul et ultor electus, rarissima moderatiotiemaluit videri invenisse bonos, quam CCiSSO. VIII. Praeerat tunc Britanniae ettius Bolanus,

57쪽

AGRICOLA. 43

placiduis, quam seroci provincia dignum est:

tempera it Agricola vim Suam ardoremque Om-ΡeSCuit, ne incresceret peritus obsequi, eruditusque utilia honestis miscere Brovi deinde Britannia consularem' Petilium Cerialem accepit. ΙIabuerunt virtutes ibatium eXemplorum. - Sed primo Cerialis labores modo et discrimina; OX Ot gloriam Communicabnt: Saepe arti Xercitus in OXperimentum, aliquando majoribus iopiis ex eventu praefecit: me Agricola umquam in suam famam gestis Xsultavit ad auCtorem et UCem, ut minister, dortunam referebat ita virtute in obsequendo Verecundia in praedicando eXtra invidiam, nec eXtra Horium erat.

IX. Revertentem ab legatione legionis divus

Vespasianus inter patricios' adscivit, a deinde provinciae Aquitaniae' praeposuit, splendidae in primis dignitatis, administratione' a spe Onsulatus, Cui destinarat. Credunt plerique militaribus ingeniis subtilitatem deesse, quia CaStrensis jurisdictio secura et obtusior,st a Plura manu agens, calliditatem fori non exereeat. Agricola naturali prudentia, quamvis inter togatos,*- facile justeque agebat. Jam vero Ompora Uroriam remissionumque divisa ubi conventus' ac judicia

misericors: ubi ossi Cio satisfactum, nulla ultra potestatis perSona triStitiam, et arrogantiam, ' et

58쪽

44 C. CORNELII TACITI avaritiam eXuerat: ne illi, quod est rarisSimum, aut facilitas auctoritatem, ' aut severita amorem deminuit. Integritatem atque abstinentiam in tanto Viro reserre injuria virtutum uerit. Nesamam quidem, Cui etiam saepe boni indulgent,

ostentanda virtute, aut per artem quaesivit proCula aemulatione adversus Collegas, pro Cul a Contentione adversus proCuratores et vinCere inglorium, et alteri sordidum' arbitrabatur. Minus triennium in ea legatione detentus, ac statim ad spem ConSulBtu reUOCntus St, comitante opinione Britanniam ei provinciam dari nullis in hoc suis serenonibus, sed quia par videbatur. Haud sempererrat ama, aliquando et elegit. Consul ' egregiae

tum spei filiam juveni mihi despondit, ac post

consulatum Collocavit, et Statim Britanniae praepositus St, adjecto Pontificatus sacerdotio.qqX Britanniae situm populosque, multis Scriptoribus '' memoratos, non in Comparationem Urae ingeniive reseram; sed quia tum primum perdomita est itaque quae priore nondum Comperta, Oloquentia PerColuere, rerum fide tradentur Britannia, insularum, quas Romana notitia Com-PleCtitu , in ima, spatio ac caelo in Orientem

Germaniae in Occidentem Hispaniae' obtenditur: Gallis in Meridiem etiam inspicitur Septemtrionalia ejus, nullis Contra terris, VaSto atque operto mari pulsantur Fornaam totius Britanisse

59쪽

AGRICOLA. 45 Livius' veterum, Fabius Rusticus' recentiuin,

eloquentissimi auctores, oblongae Cutulae Vel bipenni' adsimulavere: et est ea facie Citra Caledoniam, unde et in universum ama est transgreSSa: sed immensum et enorme patium Procurrenti unaeXtremo jam litore terrarum, velut in Cuneum tenuatur. Hanc oram novissimi maris tune primi in Romana Classi circumveCta, inSulum OSSO

Britanniam adfirmavit, is simul incognitas ad id tempus insulas, quas Orcadas ' VOCant, invenit, domuitque dispecta est et Thule,' quam hactenus niX, et hiems abdebat: sed mare pigruni qet grave remigantibus perhibent ne ventis quidem

perinde attolli credo quod rariorO terrae monteS-que, CRUS a materia tempeStatum, O profunda

moles continui maris tardius impellitur. Naturam Oceani atque aestus neque quaerere huju operis est, ac multi retulere unum addiderim, nusquam latius dominari mare, mulium fluminum huc atque illic erro, ne litore tonus CCPOSCOre ut resorberi, sed influere penitu atque ambire, et jugi etiam ac montibus inseri vehit in suo. XI. Ceterum, Britanniam qui a ortales initio Cohierint, indigena)7 in advecti ut inter barbaros,

Pam Compertum. Habitus Corporum varii: atque X O argumenta namque rutilae Caledoniam habitantiumTin Comae, magni artuS, Germanicam Originem7 adSeverant. Sihil uni ' colorati

60쪽

46 C. CORNELII TACITI

ltus, et torti plerumque crines,' et posita Contra Hispania, Iberos' veteres trajecisse, Casque Sedes ozCirpasse fidem aciunt proximi Gallis, ' et similes sunt seu durante originis vi Seu procurrentibus in diversa terris,positio caeli corporibushnbitum dedit in univorsum tamen aestimRnti, Gallos vicinum solum occupasse, Credibilo St. Eorum sacra' deprehendas, superstitionum Orsuasione: Crino' haud multum diversus in deposcendis periculis eadem audacia; et, ubi ad- ven re in detrectandis eadem formido plus tamens pocis ' Britanni praeserunt, ut quo nondum

longata emollierit: nam Gallos quoque in bellissoruisse CCepimus: mo segnitia Cum otio intra it amissa virtutes pariter a libertate quod Britannorum olim victis' evenit ceteri manent,

quales Galli fuerunt.

XII. In edito robur quaedam natione et curru proeliantur: ' honestior auriga,' Clientos propugnant olim regibuS' parebant, nun per principes DCtionibus et studiis trahuntur ne aliud advCrsus validissimas gente pro nobi utilius, quam quod in Commune non Consulunt. Rarus duabus tribusve civitatibus, ad propidSandum Commune periculum conventus ita, dum Singuli pugnant, liniversi vincuntur. Caelum crebris imbribus aenebulis foedum asperitas frigorum' ' abest. Dierum spatia ultra nostri orbis mensuram '' OX Clara, et