Gasparis Contareni Primae philosophiae compendium

231쪽

ac infimum gradum tenent clemctam

quib' ignis perffidissimus est adeo ut ipse se habeat ad alia clericia, sicuti ages

ad materiam in eoq; plurimum formae, α minimia materiς appareat, terra m xime omnium crasta est ac seculenta,&quae maximὰ videatur mixtorum omnium materia. Aer ad modii ignis accedit, Aqua vero terrς proxima est,his simplicibus corporib' locus quoque a natura tributus est prout persectio naturi cuiusque eorum exigebat,infimum locum terra obtinuit,supremit ignis. Terra ve-rd maxime comoda visa est,in qua Omnia mixta tam animata qua inanimata essent ac generarentur,tum ob eam causam quod in omnibus mixtis terrae plus est qua alioru elemetorum, tum quoniaradit i larum ex omni parte couentutin neutrum in quo Vnitatur, ac propi rea efficaciores sunt ad agendum plura tradere de harum rerum natura est physices disciplinς non autem diurn ς taen-tiς que de cratibus omnibus ea duntaxat ratione tractat quatenus entia sunt, id

est secundam habitudinem qua habet

232쪽

ia primum ens & secundum gradum quem sortita sunt in entibus. postquam disseruimus de substantiis caiuscunque modi ac generis, restat ut pauca quaedadicamus de en tibiis illis quae non per sesiit,ac propterea substatiae dici nequeut huiusmodi sunt accidentia ac materia prima. Caeterum quoniam materia potentia est accidentia actus,licet non simpliciter Ad secundum quid sint actus, in accidetibus pauca prius.postcrius de materia ea perstringemus,quae huiusce negotiifuerint.Kccidens neque est,neq; dicitur ens:quoniam ipsum sit, sed quoniaalicuius entis est,quaobrem egregio dicit Aristoteles in septimo primς philosephiet melius ac verius dici album scit magnum esse qua albedine esse, aut magnitudinem incompletum namque cras a

cides est,&idcirco perdite no potest nec etiam pcr se persecte intelligi quit, scd

in eius ratione necesse est subiectum apparere, accidentium verb nonnulla magi ad materia assinis materiae est qua titas,qualitas vero formae, ideoque instrumeta quςda actioni sunt qualitates,

233쪽

quantitas aute activum principium minime est quoniam formae est agere, materiς vero pati,hac etiam de causa quantitas ex sui natura indeterminata est,habet autem terminum a forma atque Ut

infra docebimus materia per quatitatefit apta ad recipiendum impressionem agentis, qualitas vero ad formam pertinet:qua de re est ut modo dixi principiuamuli, formae nanque est agere. Infima qualitatis species est,ea quae longe abest a principio agendi ac maxime accedit

ad quantitat huiusmodi est forma ac figura quam solent philosophi appellare aqualitatem circa quantitate, licet enim 'in motu locali figura reddat subiectum in quo est,magisve aptum ad motu:non

tamen propterea est principium activulocalis inopis quod in quarto libro de coelo pulcherrime Aristoteles ostendit. Est praeter hanc qualitatem specie, naturalis potentia quae agendi seu patiedi principium est passione,nunc eam dico, que ad perfectione pertineat,nam pol tia ad perpetiendum id quod corruptio- Inem adferat, impotentia naturalis non

234쪽

potentia censenda est, habitus verb seu dispositio est potetiς naturalis,perfectio aute impotetiae naturali bccidenss prauus fuerit habitus ac potentiae naturalis deprauatio;passibiles aute qualitates notantum actionis, sed etiam alterationis principium sunt,quae peculiari quada ratione solet actio nominari ac secunducam passio propria est. Verti de his ma

gis est physicet disciplinς tractare quam

primae philosophiae reliqua accidetium genera ab hisce re nequaquam distincta sunt,sed ratione ac modo nostro intelli-gedreadem namque res quae est albedo est item similitudo prout est alteri albedint,vnasum specie tum gradu,ite eadedissimilitudo est prout a nigredine di uersa est eade quoque quatenus sit atq; est,ab agete actio est, ac prout recipitur in quopiam patiete passionis rationem

habet.si ubi nihil aliud est qua superficies,prout locatum continet ac denominat,sic tempus est,quado,ut ea quae in tepore sunt ambit ac denominabde situ atque habitu eade ferme est ratiouhisce autem generibus omnibus imperfectio o

235쪽

annexa est, corruptibilius vero insuper accidetium principia esse ab Aristotele dicuntur,subicctu scilicci in quo existut qua pst,que ultimum in cntibus locu sortita est,ac iuxta non ens collocata adcbut multi in quibus Platonici ea non ens. csse dixerint, ut superius a nobis cXposi-

eth crgo materia actu in potentia, hanc nonnulli pronunciauere eande esse qualitati,ita ut materia nihil aliud sit quam C terum aliter mihi videtur censedum priuatio. Quamobretria quoque horuac fiunt,forma qua sunt,ac priuatio semper formae annexa materia prima reli-

qualitas sensibilib' qualitatibus priuata huiusmodi, antiqui posuere esse Vacuit.

236쪽

OBER SEPTIMUS. III

esse: nam quantitas est per se sensibilis, materia vero quoniam pars substantiae est,non potest esse per e sensibilis. Amplius quoniam potetiς distinguntur peractus ac persectiones proprias, actus V ro materiae est forma substatialis: fgura vero siue terminus est actus quatitatis. Efficitur ex his materiam non essc qua titatem,idem etia videtur sentire Aristoteles, qui in septimo Metaphysices in quit,materia prima no esse,neque quid, neque quale,aut quarum,sed omnia li cin potentia. Ex his tame ambigere quis pia possit si materia non sit quantita*ac omne quod in certo loco constituitur,sis quantum,neque enim indivisibil loco

alii constitui potest quod non s9 quata, in indivisibili verbsitu quod est pucti in

star habet. Puctu aute omne termin'clqualitatis cotinuς. Ecce ergo effecta materiam primam si non sit quantitas per se non esse in certo loco, omne verb huiusmodi videtur abstractu esse atque existere supra locum & tempus. Effecimus ergo materia primam seculun natura, suam non esse in certo loco,hoc nanque

237쪽

habet a quatitate,ut ratio ostedit,iaeque tamen propterea cocedimus materiam

esse supra locum,ut abstracta esse queat, sed dicimus materiam suapte natura esse infra locum dc tempus utpote quaesit prope non ens,quod superius ostendina' eiusmodi esse, ut infra locum & tempus sit. Primoque materia eleuatur a quantitate per qua certum locum adipiscitur, in quo costituta impressionem ab agete recipere potest. No enim agens ad camdemitti valeret, nisi prius erecta esset aquantitate ad certum locum. Ractenus de materia ne fines huius scietiae egredi videamur. Itaque perfectus est uniuersi, ac totius entis ordo, in quo nihil relictu

videri potest a primo entium usque ad extrema no entis abissum. verum quonia omnis substantia secundum id quod

est emanat a primo ente, ac versus nonens tedit nimirum necesse est si ynum- quod i pro suo captu perfectum futurusit,Vt etia unicuique a natura inditet sint

vires, quibus rursus couertatur ad ens a quo est. Hac naque ratione efficitur cir

cuius sylidas atque persectus.Na proces

238쪽

sus citiusque rei ab ente est, veluti linea quςdam rect ,quq imperfecta existit sui

natura,ideoque si perfecta futura sit,necesse est v circulum vi flectatur.Vnumquodque igitur vires quasdam proprias habet,quibus operationem pro sui natura promit, qua maxime Deum aemulacatque attingit.Nonnullae vero perfecti' hoc adsequutur ac interiorem quedam circulum peragut valde propinquit en iis centro immobili:quqda vero exteriorem, ac longius a centro distatem circuluim Imperfectissima verb reflexa quandam lineam ςmulatur quae ad perfectione circuli minime peruenit, ac idcirco sentetia Dionysii in libro de c lesti Hierarchia non temere a philosopho est reiicienda,ubi inquit in natura coelestium metium esse substatia, virtute & oper tionem.Nacum substatia a primo ente procel non videtur commode reflexio

fieri posse nisi in substantia sit vlatus,per

qua promatur operatio, operatione au- te,quae est postremus actus,attingat unuquodque entium primu omnium principium a quo est,prout est uniuscuinque

239쪽

earum captus, inferiora vere, entia ob imperfectione multa adiunctam eorum nature, sepenumero deficiunt ab operatione ac functione ea,quq alioqui sibi natura deberetur,constant enim ex materia, ac propterea degenerat adsuperiora in quibus plus est unitatis: econtra multitudinis diuersitatis atque imperfectionis minui nequaqua deficiunt ab operatione ea quae conueniat corum naturae.

Satis hactenus disseruimus de entibusque natura costant,reliquum est ut pauca quaeda perstringamus, de quod quid est esse rerum c terisque uniuersalibus,quq de pluribus dicuntur,ac prςterea de intibus rationis figmetisque animi. platonici existimasse videtur,eo modo res existere, quo ab intellectu cocipiuntur, quamobrem cum intellectus concipiat species a singularibus abstractas,sic etiacensuere ideas substatias quasdam esse abstractas ab indiuiduis omnibus, quς singularium horti, qui sensit percipi in species sint, ac de eis pr dicantur. Hanc Platonis sententiam Aristoteles plurib'

indocis reprehedit, sed pr cipue in septi

240쪽

rno libro primet philosephi ,multasque

adfert rationes, quarum no ignarus videtur fuisse Plato cum earum coplures

recitet in Parmenide. Sed proculdubio fieri non posse iure quicumque arbitrabitur ut una qu da substantia per se existens praedicetur de pluribus rubstantiis distinctis numero,ea praedicatione, tua hoc dicitur esse, ho sicuti Socrates homo,ac item Plato homo. idcirco existi mauerim ego Platone posuisse Idaeas esse rationes rerum inferiorum quς sint in primo intellectu quem etia appellat mundum intelligibile, ac causam exemplarem costituit,quemadmodum supra pluribus ostedi, ac intellectiam nostrpina sensu ac phantasmatibus inferiorum sensibilium excitari ut ad rationes reruconuertatur, quae sunt in superiorib' in tellectibus . Qua sentetitiam Avicenna secutus est, verum Aristoteles sensuit intellectione uniuersalem, ac ipsius quicquid est fieri per abstractionem assensibilibus virtute intellectus agetis. Sed ia