Gulielmi Pisonis De Indiæ utriusque re naturali et medica libri quatuordecim : quorum contenta pagina sequens exhibet

11쪽

GVLIELMUS PISO

LECTORI

Vanto cum molimine , ac Titi discrimine olim majores nostri extremos mundi cardines per immensamurium spatia adierint ac tu diarint; quantapse etiam nunc regnandi rabies, oe auri sacra fames pectora mortalium accendat ad siubigendus Orientis Occidentis Indias, neminem latere opinor. Verum quanto contra neglectui permulta supenda Dei Scaturae opera, m- terque ea insolitae marium siderumque imprimis reciprocationes giis inde fluunt, *irtutes inferiorum moderatrices ,subjaceant , illi potissimum experiuntur, qui lucubrationesfluas Physicaa posteritati reponere, tantae novitatis arcana morbis medendis applicare gestiunt. Cum porro cujuscunque ingenui Nisoriographi stuprema lex'cura Veritatisse antistis praebere, illa omnino evitare, quae genuinam frigestae, pari ratione in ea, quam nossem tractamus, materia, naturae faciem ob uscare pos, Fnt: nihilominus id genu criptorum ob tantam rerum caliginem in scopulo acile impingunt; unde quidem errores pr.eter opinionem propagant , imo

etiam ublest e ld suspicionem incurrunt, imprimis si aliqua, vel citra Ἐeterum auctoritatem, Vel situra consuetam naturae ruina m ordinem facta e . ponantur uae omnia tantum abest, ut me ob rei stoicultat 'ar menti militatem aproposito a effere potuerint, ut materiae illa ipsa n Atas ac difficultas, propter utilitatem oe dignitatem, animum addiderint.

Traesertim cum non alienae fidei vel fani e C A e tam flai m prurii tenax

est, quam recti conscia9 sed flen tuum flabilitius Lugio, quaecumque ex

amplissimo illo Scatune Theatro vel ipse obse avi, *ela Veteranis indigenis accepi, examini praxi subjecerim. Indignum quippe non tantum, sed γ dei sabile esse autumo, in re seria, e P in qua tot hominumsalus

ve satur, ea docere, qui e experimeritis balit congruunt, Uitamque aegru

12쪽

torum ob inanis gloriolae aucupium exponere periculo possent. Ideoque, ut telam hanc felicius pertexerem, partem oneris de aram in domeficos

meos , pri caeteris in docti imum c diligentissimum D. keou. 'clari

gracium, Mathesios Medicinae candidatum, quem in Indias mecum adduxerum , ut, praeter exercitia Apronomicas Veographica, pensicu- late ob maret externas potissimium fgum3 illarum rerum naturalium , quarum ego Ἐirtutes internas praesidiaque medica firmandae Ἐel reflituendi valetudini nata, sollicite experirer. Λnimalium denique, avium ac pilicium exta crebris flectionibus ti k i, tandemque a viis terrarum pera ratis nulli que ante pede tritis, imagines ad unum a pictore, mecum per mediterraneas obtudines peregrinante, expressas adjunxi. O in autem nihil requentius soleat evenire rebuι exoticis minuue perspectis, quam ut temere, vel ad juperstitionem usque extostantAr, vel infra meritum deprimititur, abiciantur: omnino inter e putavi, quo ne confusa Musarum

supellex apud civilioris notae populos prosiluatur, ut, id quod ante decenniani in editione Historiae moturalis Erasiliae Cnimis praecipitanter, per

meam a praelo abstentiam in bicem protruso promiseram, nunc tandem praelem , scilicet utilia ab inutilibris, vera ὸ dubii 'supersitiosis, salutiria a noxiis separem : tum, ut ea simu romam, qMae dissicilioris argumenti altioris indaginis, in hedis hactenus meis, ob enarratu impediamenta, delituerant. Vuod an pari facultate perfecerim, qua alacritate

susceperim, aliorum erit judicium. md ibi, ego amoto omni crupulo, tandem laborem hunc, licet alia satis occupatus , 'bivi, solidi que rationibus commotus, sat fore duxi, paucis qμibusdam displicere, quam

magnorum eruditorumque Ἐirorum desideriis non satisfacere. Etenim δε- muni a cacoethe scripturientis aevi animo haec, ad ulteriorem rerum colen

tionem acquirendam, veternumque ingeniis excutiendum,exhibentur. T

sertim autem, cum tot quotidie Europaei Indias peragrantes, atque per commercia perpetua peregrini cum indigenis in sinita in usum humanum commutantes, frusta tamen beatitudinem ex earum dicitiis quaeritent,nis bona ac vitae utilia fellere, atque nocitura vel imprimis si ere declinare didicerint. Tantum vero abest, ut vel ab Indis petita taminata, vel ab externis accepta. populis femedia, putem nostrae domi natisprae-

13쪽

AD LECTORE M.

ferenda,utpotius existimem, ubiquegentium majorem habere cum humana natura consen sem, in eampos', quae propter solum Mumque commune isti unifamiliariora , ea propter se turpis in his , quam in ilia caecutire. Certe nusii, ut egregie Cornelius vere Olfius observivit, adeo se S iturupraebuit novercam, cui non si icientia'medicamenta cr alimento peditaverit. Quo alludit illud Regumsapienti mi: Crea-γit, ut essent omnia ubique , s sanabiles fecit nationes terrarum. Verum

perpetuus illi diversarum undiquegentium concursus' mutuasocietas effecerunt, ut Iis aliqua reperiatur terra suis contenta bonis, quae non, ubnece tatis praetextu, omni poe luxu θ' intemperantia, hyberno vetitsi . tu, set occupata. V e tandem pertinax consuetudo obtinuit, ut exotica simulac patria pari Vlo, tanquam vitae'valetudini tuendi unice nece Fria, promiscue expetantur.

Quod cum ita fit, ego, quo multissimvlpro spem, coni erranei mei Lares fontii, olim in Sata*ia ova Medici primarii ,schedi matu hactenus sepultu a blattis tinerique vindicari, atque simul curas ejus priores c

pueriores Operi huic associavi. Trimo, ut defuncti tum cineribu/flua re ἡderentur, tum memoria debita persolverentur praemia. Deinde, ut ipsius

Iarue Bru quae utraque flub ju dem quasi latitudinis gradu posta em dona saluti ira juxta se posita clarius elucescerent, atque inde

cuique innotesceret, in quibus vel di crepet vel con*eniat Oriens ab Occidente. I simi ,sicut multae Indiarum partes circa naturalia inter se congruunt , licet ratione situs toto cisto disserant: ita vicini earundem loci supra em aliquando discrepant, oe peculiare qui me ferurit, quam-γu videanturprima fronte maxime interse concordare. Quod si cui insituta comparatione videbitur Sontiumprae nobis felicius aliqua, tum animalia, tum vegetabilia cum Europaeis contulisse , eum cogitane velim, illi, non mihi glaci disse fustam: illi 'aticam antiquitatem obstetricatam,

mihi nil nisi is i Orbis ipsis ani barbariem novercatam fuisse. ride

c ' neglectum Ali nitorem ipse acile argumenti assertim excusabit, cum moturae indagationis quam elaboratae orationis potior mihi cum fuerit. uamobrem mercibus bis hederam appendere nihil necesses, in ulto mi-

nivi in editione poMum Bontusuetus jejune stuperbire, quum solummo oparentis

14쪽

PRUFATIO AD LECTOREM.

urentis tu trici vices subni, ne quid illi temere accederet aut decederet. uippe etiamsi ob immaturam Arim mortem non omnibul partibus per inbelle conformarus prodeat, tamen ex eo facile patebit, quam tenui rerum sub imagine multum Naturae fatique subest, S grandis origo. Anotationes autem pendices per me insertae oe Latinitate donati,

a dissimis Indiae Orientalis Praefectis suppeditatae fiunt, quas illi ab exer

citat si is indigenarum Medicastris observarunt. Si per qualecunque hoc opus, combinatis ruit ibin peresitum, remotissimas Americae caeli solique re ones a crassis illis ignorantiae nebulis paulatim , dicatas, oesica itum ad melior actum censiueris , satis δε--

perque hoc labori nos,o praemii arbitrubor. Etenim quamUis admirandum vnnese Iciturae oeconomiam, ejusque occultus consensineno majesiste Dimini AEuscis penetrare humana conditio non sexat: attamen, ex quo erudita in Uria in rimandis Macrocosmi Microcosmi visceribus occupari coepit, haut paenitendos exinde fructus ad humanum genus quotidie redundaturos, inficiari nolent, nisii quitas efficacia erroris γ ignoran tiae imposuit, Ἐel male feriata mens veritatis oescientiarum impexat con-

15쪽

CONSTANTINVS HVGENIVS

Eques, Dominus Zuylichemii S c.

D. M.

Indiariana Historiam Naturalem.

x piger extremos fuge, vel spectator, ad Indos Currere: res facta est futilis iste labor. Ρ1sONI placuit quidquid sub cardine nasci Sciverat Eoo, viderat Occiduo, Sic Belgis praestare suis, quasi pareat uni Naturae prope nos & procul imperium. Ecce breves Tabulas majestas extera rerum , Vno sic Batavo praecipiente, subit ;Vtraque ad A instellas accersitur India ripas, Vtraque quas jussa est promere promit opes ;Promit opes, quas fida bonas, infida nocentes Terra dat, laas fugias, scilicet, has ut ames, Hic stupeas, ubi nacta novas animalia formas Gaudeat inventis Naso favere suis. Nec tamen hoc Tabulae, Lector, ne fallere, dicunt, Sola nec has vires muta papyrus habet:

Quod spectas nihili est; has qua facundia tanti

De tota meruit posteritate Viri, Has Tabulas reverenter habe: praestantior omni est Icone qui docto manat ab ore lepor: Hoc duce deductus per tot miracula grandi Materia, dices, grandior ista manus. CONSTANTER

16쪽

Belgas seper editionem Historis I aurulis

oe Medicae adlocutio. Estigatricis sublimia munera curae, Depositum caeli nobile, BELGA tenes:

Quique vides diteis quas sitfficit utraque gazaS India, se cumulis addere rite tuiS ;

Omnem in Naturam penetrantis acumina mentiS

Ingeniique simul judiciique stupes. Optima summa Qves: nihil hic nisi praemia desunt:

Haec Themis, haec Mus, , Numina casta, velint. Tollat prima Deus, succedat in altera, rerum Dia parens: primus proxima Pi So ferat.

17쪽

ALEXANDER MORVS

Ecclesia les c sacram n litterarum Professor.

De Vtriusque Indiae Re Naturali & Medica, LIBRO S.

novus hic Mustes Naturae arcana parentis E latebris dias in luminis eruit oras ξ uae certat cum Sole manusὶ quod pagina nomen Praescribet, si promit opes, quas conint Eoo,

Condit Hesperio flagrans sub cardine tellus Θ

od nisi Piso Nis, mel APOLLINI sὸ auctor Apollo Paeonii, Aoniique Chori, Medicaeque repertor Artis, amoenarumque Pater. quem PISO Sacerdos

Non simplex bis rite colit, Id sique Salutem Consectat felice jugo: mea gaudia P 1so,

Delitiae Phoebi: non Phlegethontis avari, uem Ditem nimis esse Netat, iacuumque relinquie se datur, magis atque magis deludis hiantem: Evocat ille animar mediis ex faucibus Orci Pallentes .fatisque moram, quis credere possit injiciens, reddit Superis, luce redonat.

Non habet ille parem doctae dulcedine linguae Multiplicique sono. seu priscae nobile gentis Eloquium, nostrumNe petis: seu nomina prisio Et pariter nostro placeant incognita seclo. Doctor adest, aperitque libens quod maximus olim sitit Hippocrates; non ip se Epidaurius heros, Phoebigenaeque duo: Aaros docuisset alumnos Talia, sed Piso NA prior neficivit Apollo :

Si qua fides, ipsas fugiunt tot barbara Musis,

Surdaque, nec Dulgo tantum ignorata profano Mille sed utibium peregrina iocabula rerum, Paene timenda sono, guttur laesura loquentis: Res tamen ipsa magis guttur laesura bibentis ,

ictam bene: si mitam fugientem in pectore sistat.

Non ego, qui teneras cantu demulceat aures,

Mellitos globulos, 'sparsa papavere multo Verba, sed aegroto minus auxiliantia fundens, Visicera cum febris torret sitibunda, requiro: Hunc molo, qui posiens facundae munere linguae, Intempestivus non utitur: utitur herbis, Et

18쪽

Et morbos paribus tetros medicat bus arcet.

Dulce sonat, si quae potuit conferre salutem Vox mihi: Cannibalum quamvis sit nata sub oris,

Maga fatove inter duros, in pinguia labra Turpinaquμ, facili Persu quos dicere non est, Partagonasque truces, o nudos membra Tapullas. Hos ubi per populos Victoria tita ebebat MAVRITIVM Heroem, bene tu comes additus ora, Corporis Augusti ferNator, axe siub illo Vtilis haud raro monitor , custosique salutis. Ille sed indomito dum pulsit robore Solem Occiduum, o fusico ni antes me pere frontes, Brasiliaeque domos,insorti mulnera dextra Hostibus imponit Patriae, tu mulnera quaeris

AEuo paίZo sanare queas, miresique sub illo

Plantarum, succosique notas semina caelo: Sic rediῬivo aderas Chiron redivivi Achilli Pugnat MAVRIΤΙVS, dat leges, oppida condit,

Barbaricis fulgens spoliis, lauro que recentes Invenit Orbe Novo: tu bellum indicere morbis Ausii, in his ipsis collecto millae campis Gramineo, tanquam telis radicibus usus, Febriculos fugo procul agmina: saeva malorum Pessiferum dat terga cohors: praenuntia lethi Victa jacet legio, debellatique dolores: Ipse Ducem victor sequeris, pariterque triumphaae,

Nec minus aeterna praecinctus tempora lauro. Nam, quod pace tua liceat mihi dicere, sanguis N ASSAVIVS, qui nunc ad Moeni fluminis oram imperio quaeris Caput, de Caesare certas: Magna tui superant illis CDestigia terris Et mansura diu: tamen aeNum proferat ultra Cognatum Piso NIs opus. fundataque moles

Regifico luxu, nigris sistata lacertis Hoc durante cadet: quae tu fastigia caelo Eduxti,' ario posivisti plendida ligno,

Vndique marmoreis centum seu fulta columnis, , Multum Tamarica, multum admirante Paryba, Tandem aequata solo tempus seret: atraque saxis Mors mentet: non huic CDeniet, me judice, chartae. Donec erunt morbi: dum Solem promet ab ortu Memnonis alma parens, Theysique sub aequore condet, Piso Nis mea Mus mei celebrabit honores, Vivet inocciduo P Iso Nis gloria Phoebo. Nec selum extremis, qua Sol oriturque caditque, .

Gentibus 2 toto diosis orbe, sed Orbssast patet, inlustrans mortaltis commoda vitae,

19쪽

Batavis tantum , patriaeque salutifer orae, Vise Liber , munaumque leῬans 'secula morbis. Tuque adeo , quem non lucri malesana cupido compulit , aut fisa pretiosum littus arena Ire per Aurorae thalamos , Sol que cubile rnec pallentis penetralia caeca metalli odis , quicquid prudens Natura recondit Sub pedibus, meliusique latet , producis in auras , Tolscelerum caussam: sed quod o Terra benigno

Extulit studit quesinu sub Solepropinquo

Accersis, nostrosique bonus dissundis in usius :Non piper , aut caesus lacrymans opobal ama cortex , Non Americcana qui manat arundine siccus, Hubtium superans ne Zar: tot pabula luxure, Et recte gladioplures occidere dictae Scitamenta guia, merces tibi summa laboris:

Humani sed amor generis , studiumque ju an iEgit in ignotas alio sub sidere Terras,

Trans Indos , extraque et ira se Sotas anni,

Ac mirum in marias fingens animalia formas

Naturae ludentis opus: popul que salubres Arborei foetus: invisisque littore nostro Squamigeri gens uda gregis nec dulcibus herbae Indolis insolitae purgantes viscera succis.

Magne opifer , sic laeta fluant tibi tempora istae, Fortunate operum i certe dignissimus unus es fuit in Batavis Phoebi exornare Lycaeum,

Seu qua libenefluis, seu qua Padus amne superbo

Labitur Euganeis , seu quὰ mons Pelion ardet: Si non Amstellae prohiberent otia terrae Aurea , totque salus populorum , cor gratia floreus , Nec Procerum spernendus amor, san iique penate . Has ego Piso Nis laudes, laudesique medentum Ex animo cecini: noli dubitare legendo: visiquis enim dubitat , in Derbo mihi victus abibit: Audiat hoc unum , quaeso: dia imus aegri.

Ex grabato meo Proprid. Kal. Jun. VULG.

20쪽

FRANCISCUS DE VICO,

M. D.

Ad Collegam suum

G. PISONEM.T miranda ,situm, mores, populo que loco que Erasi tractus nostrem qui fluua vet: legito. Dicet: O terque quaterque beatos s

uiuissent rutavi si sua noste Bona.

unc quid nolo juvat i Lusi dominantur in oris,

uas chartis Piso tollis ad astra tuis.

attamen haec olim orsanscripsi juvabit

Vsimulent Satari Vindicis arma , maum.