Galeni Pergameni de Diebus decretoriis Libri III

151쪽

BVS DECRETORIIS LIBER SECUNDUS, Ioanne Lalamantio inperprete & enarratore.

Capitis primi Summa.

QVae superioris libri capitibus aliquot fuse dicta sunt,hic paucis &summatim repetit,ac simul proponit quid hoc secudo Commen

tario sit tractaturuS.

CAPUT I. VPERIORE 'quidem,o eo qui hunc praece

dit C ommentario tot quae ex diebus Decretoris ad artem Medicam dimanat utilitas tradita est. Cur autem non omnes eodem modo de omnibas

scripserint, o id quoque antea disium est. Setia

quonam ipserum nonullos errare,in quonam item alios refitestati re contigerit,id nondum est oratione explicatum. Hoc igitur priminpraesenti libro repetendum est. Deinde oe causa explicanis, si ob quam neque omnium dierum numerus est decretorius nequc pidecernere nati flunt, eandem omnes habent fucultatem. Caeter cum omnia quae ad artem Medicum flectant partim experi η φεpartim ratione, partim etiam horum viroque inuemanturpro turque,danda certe bis opera est , ut ambobus inRrumentis ero tum comiscamus, riae scriptum autem laudemus o prouec 'P orro autem si obstruatos a me aegrotos bis ascripsero ad G munius

152쪽

D I B E R I. ia istisium auod experientia in praedictorum dierum assertioue primus tenet, eo que decernendi munere dotat, mentiri fortasse cui stion videar quo satius esse inibi visium est, illos quos Hippocrates,ir,ut caeteris me dignior ta omnium constensiu iudicii vir integerrimo erus it in Commentarium redigere.

V PERI ORE quidem qui c. Graeca utriusque 1 codicis litera sic habet. Cσον in εις ταφιαονικnς εργαλασιμον ν hel - πῖ λογω συμπαν tamen eae veteri in te rete sensuata postulante legendum sit, δαιν-αMi 2ν κρῖσίβων usιερων εις τος se ἰαγικους εργα,&c. Ea porro ex decretoriis diEbus ad artem medicam dimanat utilitas, quod eos morbos,qui die decretorio & eo potius qui primae notae sit quam qui secundae, iudicati sunt, sine ullo recidivae metu securius multo & fidelius iudicatos esse pro certo habeamus, quam eos qui alio die, siue is Criticus si sed inferiores notae, siue non Criticus sunt iudicati id antea cap. lib.i.ex collatione septimi cum sexto pluribus demonstratum est. De duobus autem iccrco non omnes eodem modo scripserunt, quod alij non ante longam experientiam, curatamque obsertrationem.Alij non longa adeo eXpectata eXperientia, sed Vna atque altera obseruatione conrenti de iis scribere aggressi sunt. Caetera,de qui bus se dicturum profitetur suo loco tractabuntur.

Capitis secundi Summa.

ET hoc etiam capite Galenus pauca quaedam eorum quae sparsim antea de experientia dicta sunt, repetit, ac subdit. Oportere eum naturalis philosophiae principia admittere, &in eiusdem partis librispite Iersatum,qui dies Criticos velit per experientiam examinare , &de iis ipsis certum tandem ferre iudicium.Nam si quis eius partis phi-iQsophiae,quq de natura est , principia admiserit,& in ea etiam diligeterfuerit versatus , is profecto & concedet & 1ntelliget naturς motus esse Drdinatos,ac proinde ipsam non quibusvis sed statis latum diebus de morbis decernere,potissimum si materiam domare potuerit,fatebitur idem etiam ac intelliget superiorum corporum lationes, quae & ipsa motus seruant constantissimos, haec insersora regere, & plurimum ad morborum Crises valere,imo vero efficere & causas esse ut septimani Lircuitus quaternariis circuitibus frequentius , tutius,& perfectius

ae cernant.

153쪽

-- TR privium quidem quod ad experientιam atriae, id quod confuse indituGHμς asstea, cum eius mea tionem,ucerem,actum est, emite iam o breuisti

percurram, certisque umilitas c cumscribam. id unum vero primum inter alia uictum est , serum decretoriorarieaeaminutionem in omnibus'jum αgrotis feri ηon esse nece1 f. Illos bolos eligendos in exseram tum asumendo= ιu quιbus ne que ipse inducus,neque ager, imo neque aquei utes quicquam e

rit. Deinde s hoc dietam est,Morborum pG Ψιa non ex co templabili quapiam s rationi ιunixa couiccxura ed ex ipsa ener gia factioneqst austicanda,cumprimum scisicci aeger ipse manifesὶeadeὸ sensit morbumsicse inuadentem ν praetentem quempiam o obuium quemvis Messicia consulere deliberarit. Tertumo hoc dicium es, quomodo quispo,ut, cum inplures continuos V orδnesse consequentes dιes Cn is diuisa suerit, ausiam sei

propria sit dignoscere. Nam si quis iam, bis prius non constitutus

Operstectis ad examinandos per experientiam dies decretorios accedat,mιrum in modumsultetur. Et quod ad ipsam quidem experientiam attinet ali alio est. Quomodo vero essem eam ratione dijudicari s confirmari oporteat, deinceps percurram.' Natgralem certe eum esse oporter , qui baec di cernat a iudicet,per suasumque babere,Naturam omnino Iunicere flumina qua mpromisutia corporinofilroprospicere. Itemproprios etiam is motus ordinato, /es quid at Ad habet , habere. Horum nonnulla ex libris de Uι partium licet colligere. In bis enim accurate a monstratum est , flummum nasurae mammati fingendo artificimextitisse. Nonnulla vero etiam tu fetuum incremento,perfecisρης ' partu Nam in singulis ammantibus uterum gerentibus μνηex rite partus statutum tempus seruatur, tutura videlicet ordi in

tos flemper motus o ratos babente. Sed o ' similiter etiam fm

154쪽

LIBER I Ι. a 3 sed libuem in lucem missique animantis fit auctio cuti s aetatis vistor persessiόque ac tandem etiam inclinatio statis defuit quesubsediatur temporibus, Verum enim eum,qui libros de facultatibus naturalibus Pariter enam omnes alios cyιos particulatim desingulis raturalibus actionibus couscripsimus perlegerit , sua iri optaor,'admiratum ' quanta cumprouidentia ordineque naturae motus procedavi σProgrediantur. Save si quis haec persuasus ii icium simul a omine naturae fuerit ad ratus recorditus ad haec etiam fuerit quantum eadem ipsa natura cum prouidentia tum etiam ordine a cαkRιbus corriribus stuperetur, comatam credo inordinationem quandam terrentis huius flubilantiae motui attribuet. Quin a omnem etiam pulchritudinem, quanta scilicet

hic esse potest,omnem constantiam, omne denique quicquid bie est artificiosium coelitus in generari Ummabit. At inordinatum s erraticum ex materia bac terrestri prouenire. Atque haec Graeco rum omnium quo um memoria ad nossem teri s Hippocra

ire crediditpersuasumve biluit pineum pbilosophorum praestatissmi Ac nisi prolixior futura esset oratio certe ad praedi florum dogmatum confirmationem , demovitationum, quas illi adferunt,mentionemfacerem Verum haec praeflentiinstituto sinusatis Oportet igitur Medicu qui artis Hippocraticae dignus esse velit, si quid aliud, hoc quoque in iussicio de experientia ferendo domo venire persiuasium, quod stilicet Natura res quaedam constans esta' ordiuata,rrem quod proportionibus quibu iam definitis o circuitibus ordinatis motus tam sunt, uti scilicet ipsa materiam domuerit. Τ At ea quae temere aliquando ordineque naturae confusiota perturbato eueniunt, tunc accidunt cum illa non plane mat rim viceri domueritque iacum ab ea impeditur prohibeturque

μὰ modulis o proportionibus moueri. Hoc se quis sibi peju ferit,ta' per experientiam didicerit septimi Aei Cr es tutas si perfectas esse, sine periculo, notabiles,claras, stequente , πποπ etiam eam quae decimo quarto euenit, huic esse ad sim fm,id si fidiceris inquam, praeterea etiam quod quartMIepti

155쪽

plaus,qualis inissutum sit pr*ημηtiat, sitqRe eademsecundus se pii vanae ratio,quomodo nonistelligVt q*ghamseptimanam quis isque perses iam esse periodum, tu modi m Meque ab utroque eneremo disset, propter a quoque ad ambo extrema communi,nem similem obtineat i quod Partu q. cm morbos qui primo se nou cessa ut oluere ine molitur,vηdecimvssimiliter eos quos 'ptivius uou disicussit.Quod si morbin maior fuerit,quam ut quarto die iudicaripotueri lac quidem apparat ad Crisim morbum,at, novi septimus imponiteari ratioue qui morbi septimo non quiesie runt,eos undecimus audicare conatur. Atque sic vel si iudicii vel decimoquarto iudicandum praeparat, quo etiam die rusum Amilis ineunda ratio est,in eandemque cousiderationem venienduti ' Au vero numeri ipsi agere natι silui, an motus ordinatos sequam

tur non agentes quidem ipsi, ed sit nantias quae temporis italis

agunt concomitantesibilosophis considerandu relinquo' In μα-

mu vero ubi quis admiserit id quod vir que pariter in confess,utpote'caelmessitantia seropriassemper motusproportiones seruare, iam etiam in terrenis animalibus cum inculpata plane sanitate fruuntur, alteri animaliauera esse geffutionis uteri, Partionis, incrementi, absolutionis,sergoris vilinationis es disso lutionis numeri proportionem, is nimirum crediderit decretoriosqsoque dies o numerum quendam ordinatum babere , ο esse i tardum cum is ordinatus motusin morbis ab assenibus praeter tu toram confundatur π interturbetur. 8 Sanesi quis, ut ante dixi, exPerieulide Iesse totum tradiderit, septimanaου sanequuin valli reprehendet fost bas, quatermoros. 3' Considerabit vero etiam ii intercalares dies luta tertium,quintu ,sextum,nonum qua sicilicratione factum sit Vt facultate decernendi habuerint ' Multo v Neria magis inquiret scrutabiturque de eptimo cimo, decimoos 'uo,vicesiimo,vicesimoprimo omnibusque deinceps bis proponi

156쪽

re et Hippocrates, raedicimustprimu vicesimi esse indise opor

tet. Excidere autem ρ primo dierum decretoriorum ordine deci- mucia lauum o vicesimum primum. Sin integrae hebdomades connumerandae veniunt,decim octauus vicesiprimi index erit,' ' ut ratiorem nullam decretoriam babebunt decimuseptimuε'viacesimus. rimum quidem quod adexper. Primum inquit , sum, malim hic repetam & in pauca contraham id quod oluribus ante locis de experientia confusum incon. elusum & indistinctum reli um fuit,cum eius meminissem.Sic autem habet litera Graeca ι πὼπομ-φ rura a iurasου τε ἀμοθωπ σ3 I 'πειρον π - WraPεν ἐμνημονευλπερ πους διοροτμος αναμνασω. Quae autem hic quasi in memoriam suggerit Gale. fusius antea capitibus undecimo, sexto ,

octauo uicta sunt Naturalem certe eum esse oportet. φυσικον Non γαν παυσα λαρ ἀνυ. Απο ὐ φυσεροῖ, id est a naturae vocabulo philosopho rum nonnullos nomen sortiros eis. dc φυσικής id est, Naturales nuncupatos docet Hippocrates initio libri de Natura humana. Porro vero qui Physici se u Naturales fuerint appellati, tum demum intelligemus, cum quid sit Natura didicerimus. Sane Philosophoxum praestantissimi Natura duplicem faciunt. Universam aliam, aliam particularem. Et Vniuetiam quidem eam vocant, quae naturaS omnes ipsa cohibeat, & complexa contineat , quae eadem diuina &melior Natura seu ratici, aut etiam Qmnia regens & gubernans Pronara dicituriquam etiam non ulli defin1entes dicunt esse vim quandam rationis participem at que ordinis tanquam via progredientem: id in summa nihil est aliud quam Deus opt.max.rerum omnium δημιουρῶς & opifex: bs quo ut omnia, proficiscuntur, ita in eum redemat . Vniuersia. Hac significatione Naturam usurpamus cum dicimus:Naeura nihil facit frustra Natura rerum parens est &. artifeX. Natura mundus constat, & administratur: id enim est: Pronara &: Dei prouidensa. Hoc naturae significatum nae Poetae quidem igno-xduerunt. N in de ea uniuersa dico Natura.Ouidius libro pri

mo Metamorphaic cecinit:

157쪽

i , DE DIEBUS DECRETOR 1is

Hanc Dem σ melior litem Natura dis te. Particularem naturam Vocant Vim quadam sine ratione cieu tem motus in corporibus necessariob, quam definitionem i,

probare v1detur Galenus caP-6dib. primi de causis morborula cum dicit morbos qui cum fluxione fiunt,causari Natura a pii'tibus principibus ad ignobiles propellente id quod redundi

sine tamen ratione aut mente. Quinetiam eadem vis faculta, seu particularis Natura cap.I.lὶb. a.de Causis Sympto.dicitur si cultas omnis qua regitur animans sive a Voluntatis nostrae, Viinquit ille,pedeat arbitrio,siue secus.Quo loco quanquam Ga. lenus instituto suo seruies de ea tantum vi & facultato quae ani mantia regit & gubernat,loquatur: nihil tamen prohibet quo minus & ad alim etiam res quae in uniuerso sunt CX tendatur, disic mihi definiatu Particularis natura facultas quaedam est in sita rebus, quaecunque ab Vniuersa illa & priore natura, id est, Deo opt.max aereatae sunt, &quae caelis & ambitu etia caesorum continentur,qua vi res ipsae quandiu sunt reguntur, Conseruan tur,& ad agendum incitantur De hac particulari partium mu. di natura locutus est etia Ouidius loco supracstat his verbis:

Ante mare re terras quod tegit omnia,caelum, Gud erat toto Naturae vultus in orbe

Quem dixere chaos, c. Intelligendum vero es: uniuersam Naturam nullam rem im, pedire posse, propterea quod ea Naturis omn1bus particularibus praesit, easque cohibeat & contineat. Particularibus vero Naturis niti ita caeterna posse obsi1tere. Vtriusque Naturae uni uersalis dico & particularis iisdem versibus Poeta videtur me

minisse dum sic lib. Aencidos cecinit: Principio caedum ac ter 3 camposique liquentes Lucentemqueglobum Lunae litaniaque antra. Spiritu3 intus alit totamque infusa per artus Mens agitar molem magno se corpore miseret. Inde hominum pecudumque genuue Nisaeque Nolantum, Et quae marmoreo monstra fert με aequore ponim.

Seminibus quantum non noxia corpora tardavLQuin & aeque etiam aperte utramque Naturam agnoscit depingit Georgq.in hanc sententiam,m quida Dis,atque haec exempla hecuti,

158쪽

se apibus partem divinae mentis, hauri

tDνiosdixere.Deum namque ire per omnes nisu que tractinque maris metumque profuniam. Igmopecudes,armenta, iras,genus omnr ferarum oueaque sibi renueis nocentemarcessere Ῥitas. ,

Hie etia M. niliuS in Astronomicis ad Augustum cecinit

Hoc opus immensi co tructum corpore mundi Membraque natu ae diuersa condita forma Areuatque ignu , rerrin pelag*ue ιaeentis Vu anima diuina regit, sacroque meatu. Hyirat Deus, ' tacita ratione gubernat.

Sane suo cuiusque rei naturalis semini: tanta vis eli ab uniuersa illa natur id est,Deo Opr. X. diuinitus & caesitus inspirata, ut quanquam ipsum cuiuSlibet rei semen sit perexiguum, tamesi inciderit in concipientem coprehendentemquc naturam, nactumque sit materiam qua aliaugerique possit,ita fingat. efficiat in suo quodque gener p xtim ut tantummodo per stirpes alantur suas,partim Vt moueri etiam vi sciative & appetere possint,& ex sese sui similia gigncre. Physici ergo seu naturales iure dicendi sunt Plato, Aristoteles, Parmenides,Melissus,Hippocrates,Galenus & quotquot cum his Vtranque Naturam, universam inquam &particularem posuerunt,id est,quos non pu duit rerum omnium unum motorem & auctorem principio dc fine carentem agnoscere & admittere. Cum e nostris hominibus & Clicis hianismumprofessas reperiantur, pro dolor, qui particularem tantii in naturam admittant uniuersam reiiciant , nec

agnoscant: & ab illis ingenio summis & antiquitate nobilitatis VirIS,Vt interim de Christianis taceam, ad Atheum Diagoram nescio quem deficiunt inque Atheisinum prFipites ruunt. Sed his ego bonam mentem e diuerticulo in viam redeo Dicoque Hippocratem cuindicit Naturamprorsus susscere, & summaqu/dλm prouidentia corpori nostro prospicere, hoc dicere:Divinam seu naturam seu rationem,id est Deum Omnia guberna-x &administrantem,omnibus & singulis mundi partibus ita prQspicere &prouidere, ut is solus sufficiat, &per se sine ullod More, quae opus sunt, agat. Quasi innuat. Particularem cu-kusque rei naturam de se nihil posse : sed ali,augeri, cons uari δd Opus queque suum & functionem impelli & quali soluci- Ii diuina prouidentia quae vim suam toti mundo cia sin-

159쪽

gulis etiam partiuesta partibum impertiat & inserat. Eam ipsi,

diuinam dico naturam Galen lit, primo de Natur.facult. 46e, Hippocratem iustam nomin uisie,eamque semper & miri, livdibus extulisse Messe adama ratum. Q uinetiam quod eadem hi, diuina & ratio su mina quadam pro ii id etia corpori liostro pio spiciat passi docet Galenus,nominatim Vero & aperte libidsecundo de vi partium. de musculis brachij & vinar in hiii sententiam post alia loquens 'Sed si quis Vnquam alius 6pi sex aequalitatis, & proportionis magnam habuit prouiden

tiam:ccrete natura habuit in animalium corporibus conformati

dis: unde HippocratesCamffectissime iustam nominat. Et initio item lib. 17. At eo ferte nomine inquit, mihi subit viros illos ad mirari qui naturam aiunt arte Carere, si statuarios quidem lauadant qum partes dextras sinistris aequales omnino fecerint. Na turam autem non laudant , quae praeter partium aequalitatem, actionem etiam exhibuit,ac pretierea statim ut animal genitum fuit; earum usum ipsum edocuit. Id autem quale si declarat initio lib. r. eiusdem operis de usu dico partium. Omne animal inquit, suae ipsius animae facultates ac in quos usus suae partes polleant maxime nullo doctore praesentit: alioqui cur paruus aper iis,quos adhuc exiles habet,dentibus mordere quide .sed non ad pugnam uti conatur: iis autem,quos nondum habet, ad pugnam uti gliscit Qua igitur ratione dici potest,animalia par tium usus ab ipsis partibus doceri, cum & antequam illas habeant,hos cognoscere videantur Si etenim tria ova acceperii, unum aquilae, alterum anatis; tertium segpentis & calore m0 dico foueris,animaliaque genita rupto putamine excitiseri alliquidem alis volare conantia antequam volare possint, hoc β

tem reuolui & serpere affectans videbis,quamuis molle & inuὸ lidum sit: multam hanc sententiam toto eo loco dicuntur, ς quibus apparet Naturas animalium esse indoctas. Ipsam n tsi ram per se iussicere. Summum eius in animali fingendo artire cium extitisse. Eandem denique summa prouidentia corpOxi δ' stfo prospicere. Caeteriim quod ad fetus incrementum, pcx, ctioiaem eius & tempus partus attinet,altius paulo res mihi x petenda est,ut ostendam Naturam solerte artificiosamquς ς ς' dc motus item eius esse constantes ordinatos. Huic igituxq; cendi faciam initium.Maris genitura in uterum eiaculata, qcius non ore tantu, sed & partibus omnibus ad sui obieci ς' qt ncin

160쪽

m attracta cum genitura s minuaa solet concurrere. Et si qui stetieratio, quae est substantialis formae huius,vel illius animalis ingenitura tanquam in materia acquisitio ecutura sit, eontractum uterum eam materiam facultate sua rotentrice ita detinere dc undiquaque complecti oportet,Vt ne specilli quidemucronem admittat. Atque Co tempore alteratrix & forma trix facultates generationis Velut ministrae in eandem animalizenerando subiectam materiam certatim agere occipiunt. Vt enim ex iniecto in Vierum semine Os fiat,neruuS, cart1lago, arteria, vena aut alia qua uis pars, alteratam priuS esse oportet aqualitatibus quatuor calido inquam,frigido, humido, & sicco subiectam, unde animal generatur substantiam: Vt vero congruente figuram,magnitudin situm,coneXi One,apophyses aut epiphyses habeat, a spiritu formatore effingi ea oportet,quae alteratur materia. Ergo alteratri X facultas quatuor prsdictis qualitatibus agens, scd potissimum tamen activis, seminis partem quamlibct ita immutatiVt ipsae partes qualitatibus inter se maxime differant. Nam quamquam semen res calida sit,h u da dealba alteratrix tamen facultas particulatim ita ipsum immutat: ut ex eo,sed non tamen indiscriminatim partes has cal1das, humidas,rubraS,Vt cor,renes,hepar musculos &sinules. illas frigidas,siccas,albas: ut Osia,cartilagineS, neruos, arteriaS, mcmbranasM si quae sunt eiusdem generis, efficiat. Formatrix vero seu facultas seu natura,aut si vis etiam spiritus formator subiectam materiam maris dico & 'minae genituram,ita eodem fere cum alteratrice tempore subigit,uersit, componit & miscct, ut eam praeparatam diuersarum partium constitutioni idoneam reddat& accommodam: & in ea tandem membrana dicta inuoluta, compagem etia,formamq; effingat & cxs rimat. Hic mihi vero geminu spiritu formatore intelligas velim: motum v nu, iterum propinquum. Remptus diuinioris cuiusdam originis est. Is est Deus opt.ma X. qui diurno quodam-arcano consillQ.& prout expedire vitelligit , functa haec moderatur & d4spunit.

Hunc Moses libro primo Originum spiritu D mini appellat:

α Nume. 1s. Deum spirituum omnium rerum humanarum. id Pit, rerum omnium animatorem. Prop1nquus est senacia, seu si uis spicit uosus calor semini connatus. Sane Galen lib. 2 dehaculta.natur. semen naturam vocat, &id artifici, ut Verbi gratia, I'hidiae, sanguinem autςm meustr tum cerae , id cstit