장음표시 사용
231쪽
gaudent qui hanc proprietatem habent, ut circulariter ambientes partem rotundam mollem, Vim hanc plane constringendi possident, uti est musculus constrictor oesophagi, Ani, Vesicae &c. a σφίννω constringo. B. Pluit spier. G. Der schliesinausia. Gall. Musole Sphincter. A Musicle Sphinctere. SPHONDYLIUM, est planta, quae habet caulem duos Vel tres pedes altum, rectum, rotundum, nodosum, Vil-l0sum , striatum, excavatum : solia sunt ampla, laciniata, in multas partes divisa, lanuginosa, saporis dulcis :ssores in summitate ramorum in umbellas crescunt, singuli ex quinque soliis constant; liliacet, coloris ut plurimum albi, aliquando purpurei, sed raro : flore deciduo calix sit fructus ex duobus magnis seminibus compositus,c0mpressis, striatis, marginatis a parte superiori, in dorso striatis; ubi se invicem tangunt duabus lineis nigris n0tantur; radix est simplex longa, perenni8, altissime de- pacta, &sat crassa, carnosa, inordinate divisa, succo sa-V0 praegnata, saporis acris; idem quod Don otium. Gall. Beroe, ou Branc Ursine balar . SPYGMICA, est pars Hygietnae, agens de pulsibus, a pulso. SPHYGMUs, Vide PULSUS. SPICA, in frumento dicitur totum illud quo granum c0ntinetur, & ad similitudinem plurimae plantae, earum fit minitates spicatae spica nominantur, ut lavendula, spica celtica, indica &c. Diciet dicta quassi Specu, a spe, nam quum fruges in spicam exeunt, spem praebet hominibus. Aliis dici putant a figura spiculi, quam refert, ubi primum e solliculis erumpit. Tria Vero continet, Granum, glumam & aristam. Spica mutica est, quae non habet aristam , & Mutica quasi mutila nominatur. Gr. στάχυς aordo, quia certos habet granorum ordines, Vel a fundo. Seges suo stat caule, & spicae fluitant quasi a Vento susiae alii derivant, quod verticillato ambitu sto rem & orbibus spicarum caules cingentibus coronetur.
SPICA CELTICA, sive NARDUs CELTICA, Crescit in Liguria, Carinthia, Styria, in Alpibus Tyro u , montibusque Pyrenaeis, ad spithami altitudinem : Dira seru salici limitia habet, unde Saliunca sorte dicitur
232쪽
sed minora, erigit spicam , huc mittuntur solia cum radice sit rosa, aromaticum spirant. Odorem. B. Celtisthespicenard. G. Celtis cher narden Gall. Spica nard. A. Cebiick Spikenard.
SPICA INDIc A, vide Nardus Indica. SPICA, deligationis species est unius vel utriusque humeri luXati, alia est, cujus fascia ab una extremitate V0luta est; alia quae ab utraque. SPINA, vide Acantha. SPINA DORSI, Vocatur Columna illa ossea , a capite ad anum usque extenta, spinalem medullam continenS. Vide Acanthia. SPINA VENΤos A, Barbaris Vocatur Flatus, seu Ventus. Spinae, & Vento tas spinae. Est exulceratio circa articulos cum ossis sphacetismo cum doloribus in initio magniS , ab inflammatione membranae medullam in cancellis ossium continentis, subsequente tumore molli, indolente, ex quo aperto ichor acris, serosusque cum corrupto Oseexit, quod malum imprimis corripit infantes. Vocatur &Caries Osis, Teredo , Paedarthro re, Vide suo loco. B. Ern beenureter I Uunddo oria. G. Beini rester, betn-fidule. Vide Carios. SPlNA, est pars scapulae acuta, ob siguram sic appellata. SPINA ALBA, Gr. Ακανῖα Aευκὴ , nomen herba haec
ab albis soliis seu lacteis maculis, quibus solia conspersa sunt , accepit. Ossicinae B degarisu seu Bedeguar paen0
nomine appellant. Gall. Chiredon commvn , ou Artichonsuet age, ou Epine blanche sau ge. SPINA CHRISΤI, sive SPINA JUDAICA, est Paliurus , sic dicta, quia creditur coronam qua Christus a Judaeis coronabatur, ex Paliuro suisse contextam. Vide
SPINA JUDAICA, idem quod Spina Christi.
SPINACIIIA, & SPIN AC IA, est planta, quae habet tolla ampla, acuta, incisa, angulosa, tenera, mollia, succulenta, pediculis longis adhaerentia, coloris Viridis, Ob-1duri caules rotundos, fistulosos, ramosos : flores sunt apetali, plurimis scilicet staminibus constantes calici qua
di itido insidentibus, sed steriles; embryones enim innascuntur speciebus spinaciae, quae flore carent, & deinde
233쪽
abeunt in semen turbinatum, in capsula nunc ejusdem
formae, nunc Cornuta, Vel angulata, reconditum : radix
est simplex , tenuis alba , parvis fibris instructa : haec planta colitur in hortis; est olus Vulgo notum, sic vocari videtur a spinoso semine ; vel quod ejus solia in acumen desinant. Gr. Arabicae factionis Principes Hi panach. hoc est , Hi panicum olus nominant Spanachiam haud dubie ab oleris raritate dixerunt Graeci; raro enim illo utebantur Medici, quod cibo magis sorsitan . quam Medicinae nata esset, nec quicquam illustre sortita. B.
Bpinagie. G. spinet, spinat, binetsch. Gall. Elpinars. A. Spinach, spinage.
SPINA Lis MEDULLA, vide Medulla Spanalis. SPINATI MUsCULI, duo habentur in cerVice, inter spinas totam cervicem occupant suntque longi & ampli. Oriuntur a quinque spinis vertebrarum colli septemque thoracis. Ita totam inferiorem spinae secundae vertebrae partem Validae implantantur. Usus est eXtendere Vel in posteriora flectere, & oblique movere. B. Crant pjerm. I. Der stachel maufg. Gall. Mostes epineux. A. Musicle spinate. SPIRAE A , est arbuscula humilis quae crescit ad altitudinem trium circiter pedum, plures ramos tenUes geymi' nans , cortice rubro obductos solia per ramulos sparsa, l0ngiuscula, & angusta instar salicis, per ambitum serrata, superne dilutiore viriditate praedita, inseriae Veluti aerugine aspersa , exsiccantis cum quadam amaritudine Conjuncti gustus : calix est monophyllus, quinquesidiis, stellatus; sos rosaceus pentapetatus, ex calicis margine interiore ad interstitia segmentorum nascuntur petata & stamina Valde numerosa ovarium in fundo calicis sit fructus compositus ex quinque siliquis stetis semine oblongo, e iguo, compresso, flavescente : Arbuscula haec colitur in hortis & locis praesertim umbrosis nomen inVenit -ο του ς ει ροις, quod fruteX sit lentus, & vitilis ita ut in spi
SPIRITUS , dicuntur triplices; Animalis in cerebro rVitatis in corde; Naturalis in Hepate , dichotomiam amant, & dicuntur Animalesua cerebro, sed mitales & δε curales , qui idem sunt, in massa sanguinea collocantur.
234쪽
Alii hunc numerum respuentes, unicum tantum agno Cunt, & reVera rem bene intuenti, apparet fluod unicus modo datur succus cerebratis: cui notus est sanguinis cit cultus, etiam non ignarus erit, per arterias carotides sanguinem in cerebri corticalem substantiam Vehi, quae glandulosa est, & ab illis glandulis succum tenuissimum exsanguine in medullarem seu sibrosam substantiam transco lari; qui lateX tandem ad nervos penetrans totum corpus irradiat. Hinc satis liquet, unicum tantum esse spiritum, vel potitis succum Cerebralem, qui & Nervosus Succus dicitur, spiritus enim dici non meretur. Ille succus, qui jam in omnes partes influxerit, partim exhalavit, partim iterum per Vasa lymphatica in ductum thoracicum re Velii tui . Sunt igitur hi spiritus, tenuissima, elaboratissima, agi lissima sanguinis pars, nam in nervis vel Cerebro Vix deprehenditur, nisi mador aliquis albus pellucidus, subitisssime exhalans, nullo modo igne concrescens : unde sunt multo subtiliores quam lympha, neque ignem alunt uti facerent spiritus fermentati vegetabilium, neque acres sunt, eroderent enim nervos illico, quare optime compa
rari possciat cum Aqua subtilissima; licet tamen id non Unt, Uti Origo eorum evincit. Usus istius succi est sensibuS non tantum inservire, sed & actionibus, sive motibus tam Voluntariis , quam involuntariis, imo & nutritione. Gr. Πνευμα. B. Oresten vel Der 3 en 3 aps 3inum3ap. G. Die geister, sennader seuchi. Gall. E priis. A. Spiriis. SPIRITUS CHYMi CI, sunt liquores, qui distillando non tantum tenuissimi sunt redditi, sed incorruptibiles &majoris emcaciae. Sunt triplices, Sulphurei, Acidi & Salsi. Sulphurei iunt, qui facile flammam concipiunt, atque post plenariam Vegetabilium sermentationem producti sunt, ac inter destillandum decurrunt striatim juxta latera capitelli leviores & mobiliores sunt quam aqua, & constant ex Particulis oleosis, ut est spiritus vini & omnes spiritus ardentes ex baccis ribium, si agorum, sambuci &c. Acidiiunt qui constant ex particulis acidis & aqua, ut sunt spiritus vitrioli, sulphuris, salis &c. Qui veri spiritus non1unt. Salini sunt, qui ex sale Volatili & aqua constant, ut spiritus salis armoniaci, spir. urinae, fuliginis&c. Alii sunt
simplices, ut jam recensiti ; alii Compositi Sulphurei, ut spir. aromatici, spiritus diuretici. Actaei Compositi, ut Aqua
235쪽
sortis, spiritus nitri dulcis, aqua regia &c. Satini Compossiti. ut sal volatile 0leosum , spir. salis armon. acidus &C. B. Ceesten. G. Subtile ge ister, oder spiritus. Gall. E pG:s. A. Chymical Spiriis.
SPLANCHNICA, sunt Medicamenta, adVerSUS IDO bos intestinorum, 1 σπλαυχ εύω, eXta in manus sumo. SP LA NCII Ν O N, est viscus, si Ve pars organica, in magna caVkate contenta. Vide Intestina.
SPLEN, sive LIEN, Gr. est infimi ventris vis cus, a parte sinistra situm, post Ventriculum, rubrum seu sanguinolentum quidem, sed & saepe lividum, adeo ut obiciare rubeat. Pars ventriculum spectans sima est, ubi& vasa sanguinea cum nervis & Vasculis lymphaticis conspiciuntur. Ab altera parte gibba, di lumbis & diaphragmati, & peritonaeo adhaeret. Interior subit antia constat ex plurimis vesiculis seu sacculis, quibus glandulae inter: per e sunt, qui Vicem Venarum gerunt plantae pedis non absimilis est, in vaccis & bobus bovinam linguam alla. bre refert. Usus est a sanguine lympham segregare , ead-demque in cisternam chyli ablegare & sanguinem prete parare, ut ex eo inde ad Plepar delato bilis generetur; hinc lienes tam obscure rubent; nam sanguis limpha sua orbatus, intensium colorem amittit. Hinc olim putarunt receptaculum esse humoris melancholici. Sive ut alii excrementorum salsorum & terrestrium, ut ibi mediantibus spiritibus animalibus volatili sentur, & sanguine denuo adulteriorem sermentationem inspirentur. Sed hoc Verum non est , & ii liveat, & atro sanguine turgeat, casu hoc factum aut a morbo &incrassato sanguine puta. Cum Licia non habet emissarium, ut alia viscera, per quod litimorem singularem sua fabrica factum emittat, sed effert omnia mitia simul per ingentem Venam lienarem, apparet, quUd Dinnis hujus actionis fructus ipsi neutiquam interViat: Ve-
Ium quum omnis, sic consectUS humor eat in unam Venam
Portarum, & hepar; patet usum splenis inservire hepatibjlem paranti. B. e mili. G. Die mili 2. Gall. La Rate. A. The Milt. Lienis Morbidi, valde obstructi & tumentes, etiam Vocantur, Lienes. a σπ λ αυνον Viscus, Vela
236쪽
SPLENET ICA sunt Medicamenta, adversus splenum morbos. B. J nili miti delin.
SPLENIA, PLUMACEOLI, seu PLACULAE, COm-
P0nuntur ex linteo , ter, quater & quinquies duplicato, ita ut Spleni crassitie quadret, quae vulneribuS, ulceribus ct si acturis imponitur. Sic a figura & crassitie lienis, di cta plumaceola antiquis, quia Vulgo ex pluma inter duos Pannos consulta constabant a splenis sigura, splenia dicuntur. Item pulvilli, qu6d pulvinaris formam reserant. Disserunt ratione figurae, longitudinis, latitudinis & crassi ijej Figura triplex est, pro politionis sic. eorundem modo. Quidam enim parti secundum longitudinem recte, quidam oblique, quidam vero transverse imponuntur, &quidem nunc singuli, nunc plures; pro usu parti assectae debito, ad deligationem firmandam, membra crassitudine inaequalia, aut partes graciles & concavas sequandas &CXplendas, ut tota deligatio aequalis evadat partes item a fasciarum & vinculorum onere defendendas & saniem ichoresque eXprimendos & imbibendos. Imponuntur interdum sicca vel liquore aliquo imbuuntur & madefiunt.
mes 'le, truci luch, compressen. Gall. P nassi ux, Com presses..A Lolsters. 'S P L E NI C A , sunt, quae Validius attenuando, inciden
iis, & Volatilis indo, obstructionibus splenis corrigendis
conducunt. B. mili in id delen. SPLENII MUsCULI seu Tni ANGULARES, sunt Origine gemina, partim a quinque spinis vertebrarum Coi li inferiorum, partim a totidem apicibus vertebrarum tho Tacis superiorum prodeunt atque obliquatis nonnihil si
bris inseruntur; caput ad posteriora trahunt: sic a laterum figura nomen inditum est. B. spalli spiereia. G. Die laenglichte in se. Gall. Musiles, Splenius, oules Masio, mens posterieurs. A. The Spleen Musicles. SPLENION, est Scolopeiadriae species, dicitur spleni, seu lieni mederi. Constatque sic inventum, cum eXta su Per eam projecta essent, sertur adhaesisse lieni, eumque exinanisse. Ob id a quibusdam Splenium Vocatur. Narrant1 ues, qui radicem ejus edunt, sine splene inveniri. Vide plenium. B. stima-varint milt-liruit. G. Stein farn mitig kraui.
237쪽
SpLΕΝl Tis, est Inflammatio, vel obstructio arterias splenicas Occupans, cum tumore, dolore ardente Obtuso, febre acuta: vel cum sensu ponderis in sinistra hypochon-driorum parte. Gall. In mmation, ou Obstruction de la
SPODIUM, est favilla eadem ac Pomphol x ob gravitatem in pavimentum decidens. Dicitur Spodium Graecorum ad disserentiam Spodii Arabum quod nihil aliud est, quam radix Alcannae combusta, & Ossicinae nostrates tum 1 bur ejus loco substituunt. Spodium Graecorum uti specie a Pompholige non dissert ita & viribus inter se conveniunt. Gr. & Σπο , Lat. Spodium Graecorum, Osc. I vel Nihili Gr eum. B. iora time tutia I spodium. G. Grati nichis. Gall. Tutis Gri ρ. A. Spodium, Grey Tute
clei species nomen habet a vertebris vel Verticillis sus rum sed alii malunt ab odoris gravitate, a Spondyle sic. infecti specie odoris graViS.
SPONDYLUS seu UERTEBRA, VERTICILLUS,
sunt ossa triginta capiti subjecta, in medio excaVata pro transitu medullae spinalis, Variis processibus, pro inserti mne musculorum, & soraminibus , pro vasorum & nerVO-rum transitu, praedita. Septem collo; duodecim dorso, quinque lumbis, & sex ossi sacro tribuuntur. Connectuntur per ginglymum. Gr. Στ is,
hrae inter se constrictae sint : alii a σαῆν quod altera alteram quasi attrahat & subingrediatur. H. Mervel-bee nru. G. Die helenche ina rueck-grade. Gall. Vertebre. A. Bah bone Chine bone. SPONGIA, spongias inter Vegetabilia Antiqui olitores Vocarunt radiculas illigatas & connexas. Hinc Asparagi sativi & altilis radices multis irretitae capillamentis coalescentes, & inter se implicatae, ac quasi in unitatem coeuntes spongiolae, & spongiae, spongiosaeque appellantur. Si aliquando muscus quidam comosus est, in meditullio continens alveolos praeduros, Vermiculari sobole instructus ex variis sibi illis vili istis constans, ut in Cynosbato fieri inquit Cl. Hagedornu. SPONGIA , est Musici marini species rupibus adnasscens, sive Plantae species mollis, leVis, poroia, quae sun gum
238쪽
gum refert, in mari rupibus adhaerens, coloris nunc albi. cantis , flavescentis & spadicet, odore & sapore carens; omnes sere adseruntur ex mari Mediterraneo : est insula quaedam in Asia Icaria dicta ubi in magna copia inVeniuntur, ibi juvenes, qui uxorem ducere volunt, in mare se immergunt ad spongias educendas,& qui plus in mari degit, illi virgo praemii loco datur : qui mos inde est ortus, quia Turcarum Domino, has spongias tanquam tributum dare debent : si microscopio lustretur spongia, Vera planta Videtur, totum quod apparet spongiosum euare extractum, apparet limoso corpore plenum hujus natura fungis est proxima, de vegetabilium marinorum genere, combulta tamen ad partes animalium accedit, & dat Od, rem cornu cervi calcinati, per destillationem dat ingen. tem copiam olei & salis volatilis : aquam quali attrahunt spongiae & tunc in omnem dimensionem eXtenduntur,& deinde aquam attractam diutissime retinent, & niti exprimatur , non facile dimittunt recentes e mari emersis graves satis sunt ob limum in earum soraminibuS contentum ; Vera radice firmantur in fundo maris, & quamdiu ibi haerent, habent motum quasi systoles & diastoles, contrahuntur , & tunc dissiculter avelli postulat; motum in esse negari non potest, si eXtracta ex mari, pars una in aqua, altera Vero sit in aere, pars sub aqua motum Contractilem & distractilem retinet: duo genera spongiarum constituit Dioscorides marem atque iceminam, marem densioribus atque minoribus soraminibus constare docet, Aminam majoribus & rotundis ; alii tertium addunt, in quibus lapides nascuntur duriores, qui credebant spongiam esse animal, dicebant esse calculos in ejus corpore generatos. Gall. Pierre d Eponge ; ViVunt spongiae scropulis, testaceis & arenae radice astixae aVulsa a sua radice
repullulant, & ut aliae plantae crescunt : dicitur παρα σὲ τα υτρι , quod liquida attrahat & combibat. Gall. Eponge.
SPONGIos UM os, idem quod Cribi orme OL SPONGIO ID EA OSSA, vide Cribriformia obsa. SPORA Di Ci MORBI, sunt, qui specie disterentes, plures homines simul uno tempore, & in una regione infestant : item venarum propagines hinc inde palantes, a
239쪽
Gall. Maladies epidemiques. A. Sprinckling disesse. SPURII MORBI, ut febres spuriae, pleuritis & angina spuria &c. sunt qui Ordinarium rhythmum non absolvunt, item Cosae breves, dicuntur Spuriae. Vide Nothae Cosae.1ΡUΤUM , est liquor saliva paulo crassior, ab Amygdalis &c. in os effusus. Gr. Πτυελον. B. I soli et . G. Speichel. Gall. Crachat. A. Spitie. SQUAM MOSA SUTURA, Vide Lepidoides. SQ UiLLA , bulbus est , ex Italia vel Hispania huc allatus , non Procul a mari crescens, Floribus subalbidis, ad sulphureum colorem, quantum memini, nonnihil vergentibus. Exinde componuntur trochisci pro Theriaca,& acetum scilliticum ; dicitur & Scilla & Caepa marina. Vide Scilla. B. Eee a uin. G. Meer giniebel. Gall. Scille ,
5 QUINANTHIA, barbaro vocabulo dicitur Angina. Vide Angina. SQ UiNANTHUM, idem quod Schoenantum. SI INae, morbi apud Uungaros familiaris nomen, quo Omnis tumor in ore, gutture vel ano inflammaturius indi-gitatur.
STACHYs, dicta quod verticillato florum ambitu, &orbibus spicarum caules cingentibus coronetUr.Vide ΘΙ a. STACTE, sive gutta, a stillo sunt guttze alicujus gummi, ut styracis, myrimae &C. Item significat lixi-Vium per cineres guttatim destillans. G. Liminet und Inhrcheu fasst. S 1 A G M A , sunt latices, qui destillationi eXponuntur, a stillo. S T A L A G Μ A , est id quod a stagmate destillatum est,
a ς stillo. STALTICA, idem quod Sarcotica. STAMIN A, in plantis sunt qui in medio calycis erumpunt apices : sic dicta, quod veluti filamenta ab intimo H0rls sinu prosiliant, Stamina autem utpote nobilissimae plantarum partes quamquam vilissimas abjectissimasque eleberrimus Tournesortius habuerit) inter alia generationjs organa non ultimum sortiuntur locum : malcula quippe in his & multiplicandae proli idonea Virtus eminet,
haud secus ac in animalium maribus fieri observatur, ubi simi,
240쪽
simillimae his partes simili quoque scopo inserviunt. Cona ponuntur haec stamina Capitulis, quae Vulgo Apices di cuntur, & caudis quae illamenta & columnae Vocantur. STANNUM, est metallum, post plumbum mollissimum flexile , ductile, facillimo igne liquescens & avo lans fumos edens sulphureos, a parte metallica facile se parandos, & sere combustiles, per se Vix sonorum, candidi coloris, & metallorum levissimum, nempe graVitatis respectu aquae, ut 732 I. ad IO OO. Crudum proprio cum adhaerente sulphure a sola aqua regia solvitur, calcinatio ne a sulphure purius & aceto liquescit, minimumque sol ventis requirit.: plumbo & Antimonio adeo retistit in tigillo documastico , ut quam dissicillime inde separari queat, & pe sic quidem absque auxilio Cupri. Chemicis
vocatur Jupiter. B. Ein. G. Zinn, WeifZblcy. Gall. Etain, Momb Hanc. A. Tin, Pluter. ST APES, est Ossiculum parvum in aure interna positum; est ultimum quatuor ossiculorum auditus si litus spe etetur, a Vestalio Graecorum literae Δ ac triangulo ob simi litudinem comparatur, stapedis nomen habet, quia stape dem equestrem exactissime refert : articulatur extremuapici conVexo rostri incurvi processus longioris iocudis seu potius lateri posteriori convexo ovalis ossiculi sylvii ligamento parvo tenui membranoso totam hanc articula tionem ambiente, firmante, ossiculum sylyianum includente. Mediante parVa cavitate capitulo stapedis insculpta, cui os orbiculare superpositum est : hujus ita stat edis bina crura, seu latera, tenera, ad capitulum unita, sen sim magis a se invicem recedeptia, incurVa, qua parte se invicem respiciunt sulcata, versus interiora elongaria, es sciunt, ut stapes quasi horigonialiter introrsum procedat & ad intima tympani pertingat, ubi balios suae ellipticae latae, planae, tenuis, tenerae, non foraminulentae, sed in pluribus iisque minimis locis prae tenuitate pellucentis, parte convexa interiora spectante cum altera capitulum respiciens concava sit) soramen a figura.ovale dictum, in parte posteriori & superna conchae internae e regione membranae tympani positum, habens situm ipsi paralle lum, & configurationem stapedis basi respondentem, replet, & membranulae tenuissimae, tenerrimae illud occludenti accrescit , servata intorim mobilitate requisita, cum