장음표시 사용
141쪽
Aσκυρον,quod aliqui Ascyroides uocantsecunda est Hyperici species, quam Pharmacopolsella simplicuer Hyperi conoc Peliorata, Germani t aioc tiarice Iobas scivassu appellat. Folia eius inter lucem dc oculos nostros posita crebris punctis ceu Perforata uidenthir. Unde etiam Perforatae nomen inuenit. Hanc herbam A tonius M usa in suo simplicium examine Rutam sylvestrem esse contendit cuius sententiam antea confutauimus.
Rνθοσαμον, quod Διονυσία let etiam uocat Graeci,in nullo iise hodie habetur. Herba est rubente caule,cuiuS cortex ita striatur, ut quadrangulum reddat caulem Raaemulos 5 alas Ascyro similes, folia tantum maiora ec minores flores quam Astyron habet. Nascitur circa profluentes rivulos,re a Germanis vos appellatur. Vide*perius caput de Ivperico. V
Coris a graui 3c cim cibus simili odore nomen inuenit.Fruticulus dodrantalis est soliis Ericae similibus, profert etiam baccas Iuniperi baccis similessed minores, quaecum foliis attritae medium inter Iuniperum,Pinum, Cimices odorem remittunt. Est phlcm ni me ingratus Germani Ecbriueriquasi paruam&terrestrem Thedam appellant, quoniam odore etiam Thedam arborem imitatur. Dio orides fiuctus siue baccas eius non descripsi quas tamen urinamhmenses trahere dixit.
Chamaepityn Graeci uocant herbam, Pini odorem aliquem habentem,cuius tres ponunt species, quae olim Omnes a Latinis A iuga&lbiga dicebantur. Hodie uelia quid reuera Cliam epi tys iis, non omnibus est notu:quamuis a parente meo, oc quia busdam aliis scriptis sit proditum Quidam Pharmacopolae Chamspeucen,a Germanis Seu beybe appellata,Cham epityn uocant. Quidam eius loco primam Syderitis speciem,quam Germani se iij aus appellant,ostendunt. E thaec herba etiamd Venetis nobis huc transmittitur,cum tamen ubiΨ apud nos in montibus nascatur Sunt etiam qui ueram Chamaedi yn Chamaepityn uocent. Alii quom alias herbas eo nomine indicant, domites illi errani.Nam uera Chamaepitys est herballia quae a Pharomacopolis Iuae dicitur. δ
mesusis, in Pedac' Dioscoridis
dica materia Librum, Q nn lationes.
, ETONICA, PHARMACOPOLIs BEIONICA, GERMANis Bethonien uocatur. Nota est omnibus herba. Sequitur in quibusdam exemplaribuS aliud Betonicae caput,uerum illud, non est Diosioridis,quod superstitiosa uerba indica quius, totum caput constat. New etiam in antiquis scriptoribus logitur. Negandum tamen minime est, aliud quot Vetoni aegenus esse,quod Aegineta Pulegii similitudine describit. Cuy ius Galenus etiam lib. q. de sanitate tuenda meminit ait
' eam Saris agon uocati:de quam proprio loco dicturi sumus
142쪽
Certum est copiose nasci in Germania Britannicam,cum olim uires eius Frisis et, aniςponite fuerint,qui eam. RomaniS cotra Stomachacem demonstrarunt: Quo uord nomine iam appelletur,non constat,nisi quis Bistortam,seu herbam paralysios Gesse dixerit quorum neutrum adhuc ne affirmo,ne nego. Bistortapotius Limonium fuerit.
Lysimaclitam Leonicenus Corneolam esse putat, qua tinctores uiridem colorem inficiunt. Huic subscribit Ruellius lib. 3. cap Quamuis post aliam herbam Lys. machion esse putet, quam Galli Pellibossctam uocant. Ego autem nullo modo illis ausentiri possum,qui Corneolam Lysimachion esse putant. Quoniam Corneola est fruticosa herba quae a Germanis Olibelroiit appellatur,in ae ditis nec aquosis nascens, ne*gustu magnopere astringens. Hanc Corneolam Georgius Agricola, Mediscinae doctior, secum eXItalia attulit,sibi a Leoniceno pro Lysimachia demonstratam, sed plures notae non conueniunt. Vera tamen Lysimachia in a itiosis nascitur, dii Germanis in eidevict) appellatur. Rucilius codem quo antea de Lysimachia eum scribere loco dixi,putat Lytri uocabulium corruptum esse a Luteo. Nam ut Victrinuius est author,qui non possunt Chrysocolla propter raritatem uti,helha Lureu apa pellata,cceruleum inficiunt. Verom nequaquam ibi Victruvius per Luteum Lysimachiam intelligit quod Lytron etiam appellatur) sed sui generis herbam,quae Gret cis Isatis, Germanis foeydci Latinis Lutea,sive Glastum appellatur.
Polygonon mas, Latinis Sanguinalis mascula, di Proserpinaca,Pharmacopolis Lingua padjerina,Corrigiola,&Ceiumnodia Germanis Nesedriti ec Delingi aj
Πολυ νον θαλυ,quae Romanis Sanguinalis foemina,Germanis Ecbolyten here appellatur,mascuis omnino dissimilis est.Habet enim idem cum Hippuri genus,specie tantum dissert. Nascitur in sagnantibus ei lacustribus pratis,caulibus geniculatis,in se farctis,&foliis Hippuridis id est, Noh3asci similis. qui mirum in modum eius pabulo delectantur.Huic etiam similis alia est,sed asperior,quam Germani Naui; appellant, quod ea sculptores in poliendis ligneis operibus uti soleant.
Polygonatum sine dubio est ea herba, quam Pharmacopolae Sigillu Salomonis, Germani reeisivi u dc Melance ux0 appellant. Vtral gens ab articulata radiisce illi nomen indidit . ulgares Germanici herbarii hanc herbam cum Dictamno dc Helleboro albo confundunt,detestabili,& digno ut confutetur errore.
Clematis haec Pervincae species est,quae astringedi uires habet. Est enim alia quoaquePeruinca,quae aluum ducit: de qtra hoc loco non agitur.Germani hanc Clematis daruliden Singvitia uocant: aliqui
ALTERA c LEMATIS. Qui, codices,ut a Gonnio editus,clemalidem alteram hoc Iomnos habent. J
Alteram hancClematida,ut Galenus refert, Dioscorides in sine quarti libri descii psit. Nunc uerὀ in principio libri Marii utracp describitur,sed male.Priorem enim in principio huius libri astringentibus herbis, ceu Britannicae, L simachiae, oc utri Sanguinali propter uirium similitudine, coniunxit. Hanc uerὀ quoniam aluum somen eius duceret,in quarti librisne, i depurgantibus agitur,descripsit. Est autem Clematis hcc duplicis disseretiae. Vna enim grandis frutex est,proceras arbores scandens,dc singulis annis incrementum sumens, quoniam caudex Sc uiticulae illi alia rum arborum modo durant. Altera uerὀ per omnia huic similis est, breuior tamen quamuis echaec interdum i=. pedum longitudine adolescat οἱ autumno caules siue uilicua
143쪽
IN DIosco RIDIs LIB. III Luiticulas amittit. Nascitur haec in pratis circa arbusta, quo fluuiomminundationes peruenire queunt illa uero in motibus arbores oc uinearum sepes ascendit. Vtrac Germanis buris uocatur. Arborescens tamen maioris,& herbacea minoris coragnomen habet. Saxones etiam Wilde Neini anaen nominant,quod sarmetis uitem
aemulentur. POLEMONIA. CAP. s.
Polemonia quo nomine iam uocetur,nulli cognitum est .Ruellius tamen Polemoniam eam esse credit, qtiam Gallica rura Boscis aluiam uocant,quod nomen cum Germanis commune habent Galli. Nos enim sic eam herbam vocamus, quod Saluiae starnilitudinem aliquam habeat ec in dumosis locis nascatur, quae nos ou coe appellaremus. Vulgo apud nos Dui mi albei herba haec uocatur. Sed Ruellius eam ui ad hi, storiam torquet.Nessi folia enim,nel radix conueniunt,quas ille couenire dicit,contra oculis perspectam experientiam oc testimonium. PETRAEUM sYMPHYTUM. CAP. d. Συμφυτον πετραι n/,Latini Petraram Consolsdam uocant Germani Steit stria RNascitur petrosis Sc inpetris. In pharmacopoliis autem hoc tempore non habetur, praesertim in Germania: quamuis in petrosis locis nascatur, quales sunt Asciburgi, duobus a Brunsvico miliaribus.
Alterum Symphytum sine dubio est aspera illa in uliginosis locis nascens herba, quam Pharmacopolae maiorem Consolidam,Germani uero abcyti incii e minei: Nurni in Gai Breui 0gri alwur oc Cocivux uocant.
Holostcum mollissima dicitur esse herba,quapropter ex aduerso sic appellata est: uo nomine iam dicati ira gnotum est. Ruellius eam a G lis Denticulum canis apis pellars scribit. Cum uerὀ idem author alibi gramcn,alibi Coronopum dentem canis esse daeat,parum sibiipsi constat. Propterea illius opinioni astipulati non possum.
Stoebe quo nomine iam appelletur, nondum comperi. Simi tamen aliqui qui Scabiosam essecredant. Cum uerὀ ab hoc authore nulla eius descriptio ponatur hil affirmo. euidetur Stoebe Dioscoridis π Gesent,neutra uidetur esse sciliομι eani
Qualis Clymenon sierba sit,nondum scio, uellius eam cognouisse uidetui.
Periclymenon omnium doctorum consensu frutex est arbusta scandens, quem Itali es Pharmacopolae Matris sylvam Germani Mei Fb r/id est, Caprifolium appelἡlant. Porr6 cauendum est ne diuersas res confundamus. Nam quidam Itali θ nois strates etiam Pharmacopolς pedali altitudine herbam quandam foliis oblongis peranterualla quiuis pleruncti in uno geniculo stellae modo dispositis, similiter Matris sylvam uocant.Ea Germanis reaidrmellier dicitur,& est Aparinae sylvestris quaeis
Tribuli duplex est genus. Terrestre unum,& aquaticum alterum. Terrestrem iri Germania nasci nondum uidi. Aridum tamen a Georgio Agricola ex Italia allatum conspexi habetinea figuram, quam Diostorides illi tribuit. Vehementer errant qui Tribulos' in Georg. Vergilii uulgares Carduos id est, Drsieli interpretantur. Nihil enim comune cum his habent. Aquaticus uero Tribulus, luem aliqui non recterinumcognominant, sine controuersia est, quam nos massem ii, fra tam elisup re Apit, ii ulli appellamus, cuius miram in germinando proprietate obseruauimuscNascitur in limosis ec stagnantibus fluuiis, ut apud nos est inferior Mildae pars circa Pleben:Elister in Misma, Albis,ec alii quidam.
144쪽
ANNOTAT VALERII c ORDISARXIPHAGON, SIUE SAXI FRAGA.' Credunt nonnullino esse hoccaput Dioscoridis,co solo argumeto petauasi quod Latina uox, Saxifraga, in principio capitis loco Graeci nominas legatur,quam'Grae ct in NarX: phagon corruperunt,ut sit in alterius linguae uocabulis no intellectis.Nullius autem est id argumentum ualoris. Nam ipsi Graeci Latina quaedam uocabula in
suam linguam receperunt,quales sunto hin,id est,Axungia,S haec Saxifraaa dcta Ita quidam . Porro hoc Sarxiphagon est quod Galenus Cestron etiam dici testatur quodin Aegineta Philagio sit mile ei se dicit, sed minus. In Cestri,id est Betonicae cani te,Diostorides cum Epithymo comparat. Ego uerd suspicor nJ legendum esse Eoia thymum, quoniam nulla est inter Pulegium de Epithymum sim: Iitudo. Praeterea: quibusdam Graecis exemplaribus non habetur hoc uocabulum. Quare Thumum pro Epithymo legendum esse non linerarione consacto, tuomanam ana est affinitae inter paruum Pulegium di Thymum. Nasicitur apud nos herba quaedam in asperis Iocis mediam siguram inter Serpyllum, d hymum di Pulegni habens, qua apud nos Unarmacopolae pro Polio utuntur,ciei manicere liber 1 tuae l/wilder coicu Heo an S ix fraga sit animaduertendum Errat Rue Ilius quod hanc Sax stiam e currat baluiam vitam . Nam balbria uita idem esit cum Adranto di Capili Veneris de qtro seorsim,serem fine huius libri aget DioscorideS. Pori ὀ miracstliodiem appel-
Limonium nomen inuenit quod in s alii stribus Pratis nascatur: nediculos ex una radice emittit treSUel quatuor,dodranta ii K ngitudine dixi singulis icina sunt Belae
similia folia,quo fit,ut decem aut pluribus sol isi Diosicoride describatur L lotes lia bet candidos, tuorurn nullam irentionem O Ostorid facii,Germani lianc herbam re fidς re ςς appellist. Nullus est eius in Pliarmacopolus usius Sinitae alia duo sylvcstris Betre genera, q a' ab It diaec Pharmacopolis P leatae remi in mari sta' ita ti . t sol, id est, Ilu stre liciae α'mpci si ima liantur orsis' Cy Diostorides non meminit. bHVDiu
ini signo airus diueris enis apud authores desicriptiones faciaunt. Plinius enim Iridi fatiuae folia eius comparasi Diostorides uero Seradi. Sunt ei iata. zeca Dioscoridis exemplaria, in qNibUSIradi,manifeste pro Scride Iccitur. Ouarouidendum est, rationibus 8c coniecturis artificiosis sciutandu utrum Iridi uel S ridi,tinendum sit.
I Epimedion suo nomine similiter ut Medion hodie ognitu est. Se in caliud habet nomen nempe Trinitas a tribus foliorum partibus. Vnde etiam Gi scis Trias Trinitus dicitur apud chirurgos Italia Germanice issidet Ieber traui.
NJ temere cognoscitur hodie uerus Gladiolus. Veteres omnes hei bis quae Gladio simula haberent folia, Gladiolos cognominabant, quales sunt Acorus' Sparua,ncum, Xyris ras ct c. Quos hodie nos quOP imitamur,sed maiori quam par milia zntia. Est enim sui generis herba, quae Gladiolus Latiniso Gi aedis π&ura 'χρωμν appellatur. Eam apud Theophrastum Gaza interdum pustione neri lancii Gladiolu uel tir,sed male Verus aute GladioIus in pinguibus 8c humeis,hus locis
145쪽
IN DIosco RIDII LIB. IIII. sibus locis nascitur,quae fluuiorum inundationes obtegere possimi.Caulem habet ins gni leuore,ut Theophrastus ait .Propterea Ruellius contra Theophrastum Sc ipsam experientiam, scabrum caulem illi tribuit. In summo caule ceu umbellam habet, pur pureis ec ab inuicem distantibus floribus plenam.JHoc enim sibi uult in Graeco D ioscoridis textu τιχιδ . Germani ininc Gladiolum Givivertet appellant. Videndum tamen est ne aliam herbam pro hac aliquis intelligat. Nam Germani quoq;,ut Gratis et 8c Latini,Gladioli nomen ad Iridis Acori species transferunt.
Sparganium semen suum in pilulis fert: N ascitur humentibns locis, & G rmania D .geiacra lituocatur. Nullus est huius, quemadmodum reueri Gladioli,in nostris regionibus usu
Xyris sine dubio est illa Iridis species, quae ab Italis Spatula sortida nom1natur,ea habet quidem florem, sed qui post multos annos primum erumpat: unde aliquis1ne
flore essie crediderunt,iuxta ululgares hos uersus. Im purpureum storem gerit, treos album: Gladiolus luteum,sied Spatula foetida nullum. παAM CAVSA. c Ap. 23.
Anchuce prima species, quae Onoclea dicitur,no temere apud nos prouenit. Herha est ex luestris Lugios Iae genere, cuius radix us p ad interiorem medullam siue neruum rubenti turget succo . Affertur radix eius ex aliis regionibus ad maritimae Germani. e urbes, ubi eam Athannam, Orcanetiam Galli, improprie uocant Pharismacopolae. Nam Arabes Ligustru Rhannam appellant, ut in primo libro diximus.
Nullus. adhuc ex recentioribus scriptis certi aliquid de Anchusa prodidi praeter patrem meum, qui suo studio inuenit, Anchusam alteram hanc esse in fabulosis naaescentem rubente radice,Buglossam. Nihil enim est quod desicriptioni repugnet. Germani eam olide Polei 3ri aget uocant. Radicis superficies per messem sanguineo succo manat. Male haec a quisusdam Cynoglossa dicitur.
Lycopii; a florum figura dicta est qui scilicet flores) hiante suo rictu, patusas Iuta potu ra fauces imitantur. Alterae Anchulae similis est,ct species eius ongiorem tanae tui nec asperiorem caulem habens, Germani similiter Hild omi erismigen I uel sit arps an taleiiueungei appellant. Nascitur in fabulosis campis, nonniinquam etia in muris ot circa arces in montibus sitas. Male ochare ab aliquibus Cynoglossa apis
Echion ab sep controuersia est illa sylvestris Buglossia,quam hodie PharmacopoIaesmpli iter Euglossam uocant, ermani ore senuem sei .Leonicentis,uir alioqui docti Timas,8c qui primus commistas in plantis errores corrigere conatus est, non satis certis es su scientibus rationibus,hanc Rufossam Cirsion esse putat que secutus etiaest Ruellius. E quidem diligentius illos hanc herbam considerasse optarem. Porro cum iam dixerim,nostram uulgo uocatam Buglossiam, no est ueram Buglosam, sed Ecliton,necet Te est in eius locum ueram Bagic Iam substituere,ne in calumniatorum cauillationes incidam. Hoc autem in suum locum differemus. Est 5c alterum Echion praedi ab minus, nigrioribus in purpura floribus. N ascitur hoc in pinguibus aruis. Nicander quos duas Echii Oecies cognouisse uidetur.
Δαο ρaa.ρ Rucilius Iaceam albam esse putat, ubique in agris nascentem herbauit
146쪽
ANNOTAT. VALERII c ORDIquam uere autem,nondum uideo: Quandoquidem notae,quas tamen Ruellius con uenite dicit,descriptioni non resis ondeant. 'Gesinem cum Ruelliosentit.
Erinos haec herba appellata est,qudd Caprifici modo lacteum liquorem remittat.
Hodie autem incognita est . quamuis uitellius cana cognouisse uideatur. QAliqui Rapunculum olucillae Emuin e seputant: quam re le ipsi uiderint, ii de Napulasset.
Αγρά sie,sive Gramen,quod Gei mani si vos appellant,hoc loco non quodvis scri num significat,sed eam herbam quae ubique incultis nascitiir,geniculatis ec dulcibus per icci am serpens radicibus ceu uiticulis soliis arundini similibus, sed multo mino ribus. Hanc Germani singulari etiam uocabulos ritecteri coue Israha iumentis appellan quae ea herba delcctantur. citrea enim Saxonica lingua litellatibus populis iumenta significat. uapropter laoc uocabulo Germanices ηιτιό, inieri pretantur. Nam sic etiam Gramcna Graecis dicitur. CAP. n. Gramen arundinaceum,Germanice Abor Iro , Satavi, cris. AP. 1. Parnasinum uerὀ Gramen nobis incognitum est, quoniam in Parnase monte gi,
pyima Sideritis a Germanis A cyberarer appellatur. Omnes enim notae conuenisunt descriptioni. Hanc herbam quidam Chaniae pityn appellant, sed falsid ut in siletertii libri demonstrauimus. Ruellius herbam Iudaicam, siue Tetrahit Sideritida primam esse putat: quam uerὀ ipse Iudaicam herbam intelligat,non scio Nam illi qui authores huius nominis sun sibiipsis non constant, quam herbam Tetrahit siue Iudaiacam appellent. cap., . Alteram Sideritida θc tertiam, qus Heraclea uocatur,ignorare me ingenue fateor. n. Ruellius tamen utransscognouime tibi uidetur.
Ar iuέα qualis sit, hodie omnino ignorant. Id uestius tamen hoc Milla. solium esse dicit. Intclligit autem Milles otium uulgarcstic terrestre: sed magno ero
rore. Nam nosti um Milicsolium est Stratiotes Milles lia,sive terrestris, apud uet res authores. Hac autem error in grauiorem silum errorem coniecit, ubi Stratio tenterrestiem indicare conatur: de qua re suo loco di mus. Revera autem Achilleia est
terrestri Milles otio cognata planta, quam Germani Fel bigarbe 1iocant, alii meis 2 ein sar n. Copiosissime nascithir inpinguibus 8c quiescentibus aruis.
Βατγ,sunt etiam qui καιοσζατον appellent: quamuis καυοσζατρο in primo inter arbores destribatur, sit* diuersias ab hoc Rubo. Haec igitur nominum permutatio in causa cst,quod diuersas καυο σατὶς descriptiones apud authores legamus. Rubus uo, rό,de quo hic agitur,triplicem disserentiam habet. Quidam enim frutices re arbusta x ascendit. Quidam etiam paruus omnino est,ec in opaciS montibus gignitur,raro cubitiim excedente longitudine, fiuctum post Solstitium maturum ostendens, spinis 3 horret caulis eius, quem singularem pIerunt erigit. Tertius humi in aruis & alibi re pit in terra, aculeatos ramos siue uitioIlas spargens, hanc χ μαζατον Theophrastus uocat,& a Theodoro Gaza no inepte Humirubus interpreta rur. Omnes hae species a nobis Uvah in c ec AraBen appellantur. Fructus uerὀ eius, qui Mora Rubi sunt
ab trabe ei Hra beer appellantur. Male quidam mora bacci probati, id est'
Rubus hic in Ida, Troadis monte,non tantum gignitur,unde nomen illi Grsci indiderunt: Nascitur apud nos etiam in montibus sylvis,sine adminiculis per se uiregis recta af edentibus subsistes,tenuibus S exilibus spinis,quamuis frequentissimus etiam sine spinis,omnino glabri S inueniaturaiirgis Folia a tergo candidiora habens, quam
147쪽
quam sic radictus. Fructas quot solstitio maturescete ancipit, qui rufus&leniter hirsutus est. Germani hunc Rubum priuatim impccr. Diu ob ebr ec Mora eiustiocant, quae gustu iucundiora quam prioris Rubi fructus percipiuntur: RuelliusTine dubio cognouit hunc Idquin Rubum, alti a Gallis Urambosciam apis pellari. Idem Ruel luis traga Idaei rubi speciem quandam cise putat, nec male, si non Idaeus rubus frutex, fragaria cxilis herbula ei te quae tota tollis floribus oc fructitabus constat: ne ψ enim et dignos caules , necp ramos aliarum herbarum modo hal
Duae sunt herbae Helvine appellarae. Vna Cissampclus Graecis, Latinis Conuoluulus uocatur altera uero Parietaria L Itinis dicitur. Vergilius autem Marcellus male Cistam peli Flelxines caput e Dioscoride,quasi adulterinum reiicit, nihilominus tamen nomina eius in Hel xines squae Parietaria est) capite relinquens ut sunt Cittamis
peloia,Ci illam pelon,Melampelon,& Cistanthemon. Diclxine igitur, quae Cissampeilos uocatur,a Germanis it in F eri is ede vita ocii & 5 a rui tiberi appellatur , cuius flores hactenus Ligustrum interpretati sunt apud Verg.magno errore, ut in pridimo libro indicauimus. Nascitur etiam in segetibus Hel xine, gracilibus Scol,longis soliis flore praedicti floribus simili,sed secundum proportionem minore. iraque lacteum liquorem confracta remittit , haec Aozri cliden Germanis appellatur. Huic Hel xine Elatine similis est, propterea Serapio statim post Conuoluulum Elatinen Dioscoridem citans) describit. Idem tamen Serapio Cissam pelon Astui, Elatinen uero Athin,corruptis ab Helxine 5 Elatine nominibus, appellat. Altera uero Hel xine, quae parietaria, Perditium Sc Mura tum dicitur, in parictibus 5 muris sub stillicidiis nascitu unde a Germanis riau femur uocatur:ab aliis G. sectereri alit/' ag os id nam: . Huic similis est Alsine,cuius caput in secundum librum an te Auriculam muris ab aliquo transpositium est. Nam hoc loco omnes quatuor illae
herbae desci ibi debent, stilicet Hel xine duplex, id est, Cissia mpelos & Parietaria,inis lis similes Elatine oc Alsine. Hunc enim ordinem ipse Dioscorides in describendlahis herbis seruauit.J n multis hodie pharmacopoliis Alline id est, Uas uno nachi
Parietariam uocant,sed magno errore. Nam Parietaria tantu in stillicidiis circa init. ros 5c parietes nascitur, Al sine uero in sylvis, plurimum a parietibus distante natali a quo utral nonae suum inuenit. Cum aute hoc loco de Alsine mihi sermo sit, nequa, quam omittere possitna,magno errore apud Plinium Helones appellatione Cardusi litendam describi. Verba Plinii ex lib. xxi.cap. xvi. hsc sunt: Hel xine rara uisu est,neque in omnibus terris:est radice foliosa, ex qua media ueluti malum extuberat,conaeiectum sua fronde. Huius uertex summus lachryma continet tueundi saporis, Acaruthicen Mastichen appellatam. Hsc aute de uerbo ad uerbu ex Theophrasti libro vi. cap. iiii. de plantarii historia desumpsit Plinius.Theophrastus uero hoc loco non Helxine habet,sed ψιδα, quae carduus pinea a Theodoro interpretatur. Pliniu secutus est Hermolaus Barbarus qui eadem in Corollario huius cap. sesibit.Hunc aute errorem facile in librarios et seriptores reiiceret aliquis Collinultus,nisi ipse Plin. lib.xxii. p. xvii. ubi Dioseotidis Helvine, id est,Parietaria,sive Perditium destribit)seriberet,se,qualis uera esset Helxine,in priori libro dixisse, hoc est, ubi Helxinen pro Ixine a pud Theophrastu legit,ut supra demonstraui. Graue hunc errorem nullus adhuc ii Plinio animaduerti quamuis toties emendatus, ocreprehensus sit. Sed satis esset,siquis eos errores corrigeret,qui post uitam Plinii librarioru incuria irrepserunt. Nam omnes ipsius authoris errores corrigere, onus esset ualde impar unius uiri humeris.
Elatin ut iam diximus Helxine Cissampelo similis est, flore habet ualde exilem, dctriquetrum semen. lacteum liquorem non remittit, qua sola nota a Cissampelo dis stingui potest. Nascitur in artiis.cultis locis, Germanis appellatur. Hodie nullus illius est in Medicina usus.s canuum hunc orbanchen faciunt.
Eupatorii nomine non omnes pharmacopolae eande herbam ostendunt. Vt ama
148쪽
ANNOTAT. VALERII c ORDIbreuiter dicam: Nullus uerum Eupatorium cognouit,praeter eos qui hodie Agrimoniam uocatam herbam Eupatori mirocant. Nam reuera Eupatorium est ea quae nunc falsὀ appellatur Agrimonia: qui error Dioscorid1s etiam aetate fuit. Propterea illius authorcsa Dioscoride in hoc capite itire reprehenditiatur. Sed tanta fuit ha, etenus barbaries, ut nullus eam reprehcnsionem animaduerterit. Dudum de hac rescripserunt Leonicenus,parcns meus,&ahi plures, quibus etiam ipse Ruellius stibi
scribit.Germani o demienis Eupatorium uocant, & Lebcxtierten I quia lappalhabet. i
Quinquefolium Graeci Gei mani Fui fingeryr alit
appellant. Serpit per terram multis Sc longis uiticulis, ex geniculis singulis radicta in terram demittentibus.Est etiam is ne dubio Pentaphylli species, quae Tormentibia appellatur: quod ex foliorum & florum si gura,ec totius herbae sapore , temperarmento uiribus iudicare quiuis potest. Quapropter illi minime sunt accusandi,qui Tormentillam πινταφυλλον et se scripserunt. Hi autem qui omnino nos uero Pentauphyllo carere scriptis prodiderun nullo modo probandi sunt. Vbii enim in phalam acopoliis uerum habetur Quinquefolium simpliciter dictim,humi sierpit: eiusdem species minor,id est,Tormentita uulgo dim, recta a
Phoenix h. ec herba a punicci coloris semine dicta fuit. E st autem frumentacea 2 spicata planta , in arvis 5 recenter illitis Iuto maceriis nascens,& Germanis ix eule .hom siue Peu egersten appellatur,aliis Fursit ab erifrumentiim tectorum.
Idaea radix quatis sit,hodie omnino ignoratur. Nomen inuenit ab Ida monte in
quo forte copiose nascitur. uapropter non credo ubit eam apud nos prouenire. k sunt qui aliud facia it Idaeam herbam apud Plinium: aliud radicem Itiam, quarum parum a Rhodia distae; tant,s forte Beu rubrum uulg) adlam esse. Folia autem Ainon huic, edherbara in Idec attribuenda: conjuncta. tri sibi briam. RHODIA RADIX. CAP. s.
Ex Macedonia olim Rhodia radix in Graeciam ferebatur,propterea radicem tam tum descripsit Dioscorides: folia uero, caules, Sc alias eius partes quales sint,nullus unquam scriptor prodidit. Radicis tamen tam certae a Dioscoride asseruntur nota ut facillime deprehendi possit, si modo aliquis in eam incidat. Ego cum praeterito an no apud circumforaheum herbarium radicem quandam uiderem omnes notas habere, quas Dioscorides Rhodiae tribuit, statim iudicaui eam Rhodiam siue Rhodiada radicem et se simul nomen ab eo quaeiens, quod Rosiaria erat,cum audirem ipsum quoq; nomen conuenire,nihil dubitabam. Emptam itaU radicem tcrrae mandaui, quae proxima testate caules, folia, flores, dc semina maiori Crastillae similia protulit. Landem radicem cum in Italia uidisset GeorgiuS Agricola Medicus, harum rerum studiosisimus sectator, statim ipse quo p iudicauerat eam Rhodiam csse,cuius par, tem apud illum uidimus, est omnino cum nostra hac eadem. Idem Agricola Portulacae sue Cras blae folia Rhodiam radicem habere in Italia obseruauit, qualia etiam in nostra domum ab illo reuersi inuenimus. Cum igitur diuersorum hominum iudi cia in eadem re conueniant,respondentibus etiam Omnibus descriptioni notis, nihil est , quod aliquis dubitet,Rosariam esse Rhodiam radicem, quam Germani Rose uvo nun api citant,ab odore rosarum dictam,non a Rhodo. Nascitur copiose in Alpis bus circa Sali urgum. Porrὀ illud constanter dicere ausim,Galenum hanc radicem non cognouisse, quoniam eam calidam in secundo, siue in principio tertii esse scribit. Quod temperamentum ex uiribus, quas Dioscorides illi tribuit collegit. Verum cum ipsae quo* Rosiae similiter ut Rhodia radiX, capitis doloribus medeantur, nec tamen calidae sint,salia est haec ratiocinatio. Galenus autem Rhodiam radicem tan, tum digerendo capistis dolores pellere credidit, cum tamen id partim propter reperiscutiendissim, partim etiam Propter aliquam Partium tenuitatem. faciat. Constat eis
149쪽
IN DIosco RIDIs LIB. IIII. Gnim ex contrariis qualitatibus,humida ac calida ,scilicet terre frigida,quemadmodum ipsae etiam Rosiae, quod ii qui plantarum odoribus nares, ec saporibus linguam exercuerunt, facile percipere potiunt. Nam odore,sapore,ec colore omnino rosas imitatur Rho dia radix.
Hippuris Caudaequina,sive Equiscium,a Germanis Natri lentra ut Igeli Sicilistbem I oc ' Earibe raro steti id est,Columbina colus,appellatur quoniam praeludium quoddam ante germinationem colo in torulos tornatae simile, ceu penso inuolutum, primo uere emittit. Longiora folia ec teneriorem habet caulem, quam Polygonos foemina,nec in aquis, ut illud,prouenit. Facile igitur ab inuiccm discerni possimi. EQVISETVM ALTERVΜ. c AP. 47.
Alterum si quisetum priori simile est breuioribus tantum foliis. Quapropternon
existimo hoc genere ab illa differre,quoniam primam etiam Hippurim multum muratari secundum diuersos natales obseruauimuS. H N. citur in blan, u liber Nos 3aget. Coc CVS INFECTORI Us. CAP. 48.
Frutex est sui generis, soliis Aqui foliae. Kermes Arabibus. Est alius Coccus uermiculus dictus, Tests Polonis.
Si iit Dioscorides scribit) sola Creta Tragium gignit, nulIa nobis spes est, quod
in nostris regionibus inueniatur. - 'Non eodem modo ab horιbin describitur. ALiVD TRAGIUM. c AP. so.
Aliud Tragium quo iam nomine appelletur, uel an apud nos proueniat,nondum
compertum est. Non est proprie frutex. TRAGUS, HERBA. c Ap. st.
De Trago hac parens meus in Bolanologico suo disi eruit, qui primus eam in Ia. cem rursus restituit,Germani Dum xieci siue Dune viva uben uocant, quidam e tiam inenti cubi mi uel Sed hoc nomen latius patet. Itali Pegnoti Iam dicunt quod oblongi eius acini,quos pro foliis habet,Pineis nucleis simit sint. Nascitur maritimis littoribus, fluminibus imminentibus apricis petris, Sc in muris, aliquando etiam in tegulis. Antonius Musa errat longe, quod Italorum Peῆnollaria Aizoon minas dicat ei Ie sunt cnim tam si miles inuicem herbs,ut non facile a quouis discerni possvn minus Aletoon & Tragus. Propterea utrius cy ditarentias ponere non erit inutile. Dioscorides Aletoo minori trihuit. Sagnificat aute hoc loraco non simpliciter uiridem, sed luteu& modice ad uiridem inclinatum colore Theophrastus etiam per χλωρομ simpliciter luteu intelligit lib.vii. de hist. plantarum in fine capitis xiii. Ubi Anthemi id est Cham meli flores oris candidum,intus uero χλωρ ν Escribit. Eo loco Gaza male uiridem, interpretatus est. Nam omnes uidemus Cham fmeli florem in medio no uiridem, scd luteu colorem habere.Et ipse Dio. scorides mediis floris Anthemidis ad aureum colorem inclinare scribit. qui plurimo a uiridi disteri. Quapropter cu Aizoon mimis ανθα χλωρα,id est, luteOS flores habeat, quos sipissime etiam nos in ea herba uidimus,nullo modo Pegi lia minus Aizoon esse poterit. Habet cnim Pegia olla,id est, Tragus no luteos, sed candidisssimos flores, quos in omnibus locis producit. Hinc est quod nullos flores in Trago describit Dio
Σ θῖν' Graecis in genere omnis Iuncus dicitur Germanis Se raptet'. Habet autem multas species Iuncus Est enim molli acumine quidam, qui ubseque apud Πos in aquosis nascitur, ei pra uatina a Graecis χοῖνο- λεια, id est , leuis siue lenis Iuncus appellatur. Qui uero maritimis nascitur locis, acuto ec ad uulnus in festo est acumine, uocatus: eo nos caremus. Grandis uero Iuncus in lacu
150쪽
ANNOTAT. VALERII c ORDIhus5c stagnis nascens quae Graecis ολοχο u/Θ,Germanis Rosibilanetabui eti/Latinis Mariscus nominatur. h st 5 qitarius Iuncus Euripici nomine, qtiam uis quaedam exemplaria Dioscoridis Aethiopicum eum appellent. Sed ut meam opinionem dicam, nullus es hoc nomine apud omnes alios authores Iuncus. Quapro
pter necesse est huic loco subesse mendam .ec neq3 Aethiopicus, net Euripictis legendum. Nam Galenus, qui Iuncorum species&uires ex Dioscoride collegit, nullam iiscit Euripici siue Aethiopici iunci mentionem. Et quod hic de E uripico legitur, ille de Holo schoeno scribit. Serapio etiam qui de uerbo ad uerbum Dioscoridis caput de Iunco interpretatur,nullum Aethiopicum siue Euripicum Iuncum habet, sed similiter ut Galenus de tertio Iunco,id est, Holosthoeno ea de scribit, que nuc in exemplaribus Dioscoridis E uripico siue Aethiopico tribuuntur. Quapropter audacter ex Dioscoride hae duae dictiones reiiciendae sunt, Aethiopicus siue Euripicus, dimidicum ολοχιονο substituenda.
Lichenem Graeci hanc herbam appellarunt, quod morc lichenis, id est, impetigi. nis in humidis oc umbi ossis pctris serperet. Serapio eam Hazez Alsacher appellat, interpres uero Epaticam reddidit. Vulgo enim Epatica herba uocatur, quam Licheni ueteres dixerunt. Sed praeter hanc innumeras alias habent Epaticas, qui uulgaribus re a nullis authoribus tradit: s nominibus delectantur. Lichen autem ut ad rem iid, stram redeamus) herba est in humidis 5 Umbrosis petris,nonnunquam etiam inge, lidorum puteorum lapidibus serpens, quam quidam Epaticam, Germani Stellue i ec Do uestem reti/ dc Caberri ait rappellant, nem caulem, nec p flores, ne 'semen habet,quamuis interdum breui imos quosdam pediculos, partia ceto acetabuIa serentia protrudat. Sed haec nequ e flores,ne I cautes,nem semina proprie dici pub
Paronychia quo nomine iam appelletur,non quivis dixeriti
Similiter etiam ignoramus,quid Chrysoco me si cui nomen aurei coloris corym=hi indiderunt. Saracenica tamen Mentha, quam recentiores Graeci Costum herbam, Germani uel ὀ ιDaxtera miti Be appellant,sine dubio est Chrysoco me cognata. Hahet enim in summis caulibus aurei splendoris corymbos, Δί Veratro nigro similes radices.Esti herba tota cum radicibus admodum odorata.
Chrysogonon ab aurei coloris semine nomen suum inuenit. Quo uero nomine hodie uocetur,&an apud nos proueniat,omnibus adhuc ignotum est.
Heliochryson apud Theophrastum Aureliam interpretatur Theodorus Gaza. Est autem herba quae in pharmacopoliis Stici ad os citrinum, dc Germanis A ein, blam ct te inbui miri interbitam/oc buiis liriq uocatur. Male in hoc capite a quosis convallibus interpretatus est Verg. Marcel. Nam in Graecis codicibus ηεσι τοποιρ legitur: quibus uocabulis significantur torrentibus οἱ imbribus abrupta loca, quae alias sicca sunt,praeterquam cum per ea imbrium torrentes delabuntur. Huiusmodi enim locis in aspero sabulo Heliochrysum nascitur, ec nunquam in aquosis Mallibus. Nam aspero, arenoso oc sicco solo gaudet. Apud Gal. NAeginetam per Amaranthu Heliochrysen est intelligendum. Nam huius etiam flores,quemadmodii purpurci Amaranthi,no marcescunt,ut nomen indicat. Si quis autem illorum authorum capita de Amaratho Dioscoridis Heliochryse conferat, omnino eandem herbam esse pronunciare cogetur. Purpurea uero Amarathus, Plinii nimiru,qui imigὀ flos amoris dicitur, nullam secit Medicinam, propterea ab hoc authorc non descripta est.Ruellius minime veru Heliochryson indicat,qui lib. iq.cap. xxiiii. Stecha dos cis