장음표시 사용
311쪽
bantur, cogitavit ut, Si posset, conatus illius perfidii uterciperet at pie impcdiret, et eum Classe lyram liabebat spoliando, seu eam cremando aut etiam ex PugDando et Congressu navali superando. Et ad id quidem pertentandum, classem instruxit quadraginta
aut cylinquaginta na tum electarum, quarum, Cum armis ac Viris caeteris lue necessariis rebus magnifice fuissent instructi P, ducatum commisit clarissim O iro,
talium rerum navaliumque expeditionum uti fama serebatur) salis egregie perito ct instructo, domino de I eris, Zelandrino Quae res Cum nec Francorum regem, nec illum doli insignem alchitectum IVaroich lateret, Operum dederunt ut suae ad loca tuta et commodos portus Sinu Sque naves locarentur, sic quod facile incondio consumi, vel a Burgundionibus abstrahi atque abduci non posSent. Collegit etiam Francorum rex magnam equitum peditum lue multitudinem, quos francos sagittarios appellant, quibus t ortus at pie re OsSus in ciuibus naves hujusmodi re pausahant, ad eas tutandas, icini lue agri roplerentur. Quorum accolas dictu Dou est facile, lam ipsi ilua in Aliglici partium de Ix much, i plantis injuriis, damnis atque ariis calamitatibus compleverint. Cum autem Classem hujusmodi, mare pervagando
1 . Henri de Borssete, Zelandais, Seigneur de Τer-Vere. 2. Le ms. Porte coites, qui serest rabreviation de comites.
312쪽
ΩBER TERTIUS. 22Iet circumeundo, ad diversa littora, tam Britanniae quam Galliae, ipsius rector circumduxi Met, nec Pro voto adversus dicti II roita classem quid piam sacere Potuisset, quae iii locis nimium communitis perinanebat, quanquam in eum irrumpet e multoties attentasset, jam praesente hiemO et procellis atque tem - Slatibus saevire ilichoante, ad propria, nullum aut modicum reportans fructum, remea it.
De scedere percusso inter Francorum regem et principem Walliae, interventu comitis de Waroieh.
Non autem sertabant Francorum rex et suus sidus sed omnibus perfidus) Waruita, quin apparatum omnem sacerent ut idem Π ωυich, in Aia gliam transvectus, Edoardum regem regno deturhare atque expellere posset, vel sub suam redigere, ad se de eo ulciscendum, potestatem. Habebat ipse Plures mioparones Seu dromones, quos, ad explorandum rumores populi Anglicani pelliciendumque ad partes suos amicos plurimorum, frequens' mittebat, atque etiam vicissim ad se venientes de Anglia recipiebat : quibus artibus iter sibi vel uli per i uin, ad conatus su OS Pe ficiendos, sterneret atque praepararet. Sed ante luam e littoribus Francorum regis lanem solveret, classive
313쪽
228 HISTORIARUM LUDOVICI XI suae vela sacere inclioaret, cudendum erat atque I e
cutiendum foedus illud illustre atque sacratum, quod
inter se, auctore eodem Waruita, Francorum rex et
Edoardus, unicus Henrici regis filius, dictus princeps Valliae, percusserunt atque firmarunt. Cujus sententia talis erat nam ipsius foederis et plurimas epistolarum copias legimus et diu servavimus ) :
Videlicet, quod idem Edoardus, princeps Walliae,
jurabat per Deum, creatorem nostrum, per fidem et Sacramentum sui corporis, sub suo honore et in verbo
principis, quod ipse saceret et fieri saceret guerram apertam, Perpetuis temporibus, per omnes qui pro se quidquam sacere vellent, contra ducem Burgundiae et sibi adhaerentes, nulli rei propter hoc parcendo, et quod nunquam saceret nec fieri saceret tractatum,
pacem, accordum Vel appunctu amentum, treUgas Seu abstinentiam a guerra cum eodem duce Burgundiae; nec inde teneret cum aliquo Verbum Seu Sermonem,
Pro quacumque re, quae fieri vel contingere posset,
1. Le texte de ce traite, conforme k l'analyse que va en donneri'auteur, existe parini les preuves a I Histoire de Bourgogne de D. Plancher st. IV, p. ccxcii). Il est date du 28 novembre 1470;eonc it nya pas ete sali avant te depart de Wamich. S'il sui tenusecret, ce sui uniqueinent pour ne Pas choquer l' opinion en Angleterre, ou l'on aurait Vu de mau ais ceti que te Prince syenga-geat alnsi contre Charies le Τemeraire, qui seignit dyahord dyap- prouuer la restauration de Henri VI. Pour D uis XI, ii nyavait plus a cacher Son hostilite contre la Bourgo e : il s'otait saltdelier publiquement de totites les obligations contractees h P ronne, par une asSemblue Solennelle convo luce a Τοurs, a la sinde novembre. Il est otiange quo Pauleur n'ait pas parte de cettereunion politique, qui eut un tres-granil retentissement. Le traite avec te prince de Galles est, en quelque sorte, te resultat de ses deliberations. Voir le texte de Commines et les preuves de Lenglet
314쪽
pressis regis Franciae; quin potius prosequeretur et perduceret guerram praedictam usque ad extremam et totalem conquaestam praelati ducis Burgundiae et
omnium terrarum suarum atque dominiorum.
Et prorsus similiter et eisdem verbis juravit, et de hoc etiam suas patentes et authenticas litteras dedit Ludovicus, Francorum rex, ipsi Edoardo, principi Walliae. Hoc autem etiam in hujusmodi litteris et se dere utrinque adjectum erat, quod ille ex ipsis ambobus, qui de sua parte seu de suo latere prior compi
rei et perficeret dictam conquaeStam, non Propterea . dimitteret eamdem guerram, sed teneretur Cum omniutius suis copiis ire ad alium juvandum atque subveniendum usque ad totale complementum dictae con-
Sub eisdem etiam sacramentis promittebat idem Edoardus sacere prorsus posse suum, et quidquid in
se esset, apud Henricum regem, Patrem Suum, quat nus idem rex, genitor suus, similiter declararet se, quemadmodum et ipse, sacturum guerram apertam, tam per se quam per foederatos et Subditos suos, ad- versus eumdem Burgundiae ducem. Subnectebant autem litterae regis Francorum hujuscemodi foederis copulandi causam, quae ipsum ad id saciendum induxisset : videlicet quod dux Burgundiae, jam diu erat, sese confoederasset cum Edoardo de la Marche , qui contra Deum et justitiam nisus fuerat usurpare regnum Angliae, et Henricum, regem
315쪽
230msTOBIARUM LUDOVICI XI Angliae, cognatum suum charissimum, in captivitatem atque in servitutem miserat et dolin chat in I urri Lo doniarum; fugaverat insuper Margaretam, Cognatam suam, matrem priusati princiliis Walliae, una cum eodem principe, silio suo, p tendens totaliter destruere eosdem Henricum regsem et Margaret ampi dictam et ipsius silium, cognatos suos, quibus semper ipse favores suos et auxilia impendisset, ac etiam se ipsum . Haec fuerunt tenor, verba atque sententia litterarum Francorum regis, quae inveniae fuerunt in archivis ipsius
Edoardi, postquam peremptus fuit, quemadmodum
paulo post suo Ordine reseremus. Quae, quantum fidei, jus liliae ct veritatis conlinerent, si sapietateridem rex animadvertisset, imo si quantulumcumque fidei et prudentiae habuisset, non modo tradere eas vel consentire, Verum etiam cogitare erubescere debuisset. Quomodo enim non timebat nec verebatur ossendore Deum stiamque fidem, decus omne atque honorem violare et exstinguere, qui, Patilo plus biennio ante, apud Peronam sponte sua, cogenie PromuS nemine , super verum lignum divinae crucis, qu
l. La Chronique seandaleuso menticinne 1 la dato du 14 tobre 1470 la promulgation d'im edit oti estoit contonue t al-lianee salte dii roy et dii roy ΙΙenry d'Angleterre, en mandant tous Anglois laisser veniret descendi e en ec myauline potir leurs allaires et marchandises, satis Saus conditit ne aut tre seu rete, commo tessul eis du roy de France, gaus en ce non compris I douard de La Marcite, nautieres roy dii dit royauline d'Angleterre, ses alli E et complices . . Si un trai te sui fait avant te de part de Varisich, c est plutot celui-ci qu'on rendit piibile des qu'On sui te succus de son
2. Singuliere ignorance ou prevention de l'auteur, qui tui fait
316쪽
LIBER TERTIUS. 3 modo nee solemnius, Deo reverentius aut sacratiusseri posset, juraverat lial, iturum se et servaturum perpetuas Pacem , amicitias, unionem et concomitiam cum ipso duce Burgundiae, absque hoc quod quacumque Via, medio seu querela, quaecumque soret aut emergere posset, ipse saceret seu daret, aut fieri per alium procuraret guerram, gravamen Seu Prajudicium, aut malum quodcumque eidem duci quem non modo Suum cogi a tum, sed et fratrem, aliquando etiam filium appellabat), terris, dominiis aut subditis suis; quodque , si qua inter eos oboriretur contentio seri querela quemadmodum, in rebus istis humanis, etiam inter fratres et sanguinis nec sSitudine coniunctissimos , sacile evenire solet , noli inchoaret unus adversus alium guerram, sed vel arbitrorum, vel parium Franciae , vel ipsius apostolicae sedis judicium desupPr exspectareui. Qui luis tam venerabiliter ae religiose sacramentosirmatis, quomodo conveniat cohaereatque foedus istud cum lioc principe Walliae, ut retulimus, factum, unUSslui Sque, quantumvis obtusa mento, sacile dijudicare posset. Sed et profecto se a risu alit luis vix continere possit, dum ibi legit quod Francorum rex Henrico et Marga relae, cognatis suis, semper favores et auxilia contra Edoardum de la Marche, praestite rit, Cum satis notorio constet quod , ante Patris sui obitum, eidem Edoardo fuerit laederatus sibique
. Comme te plus gi and nombre des piars de France assistaient, Passemblee de Toura, l'argvinent de Τhomas Basin tombe ii saux.
317쪽
auxilia miserit, qualia tunc poterat, quando inter Henrici regis et Edoardi partes, circa mora enses terminos, acerrime dimicatum est : in quo praelio victis, qui pro partibus Henrici dimicabant, ea calamitas regno eum excedere et in Scotiam profugere coegit. Erat enim in eo praelio quidam servitor regis Francorum, tunc adhuc Delfini, dictus dominus de barde , qui vexillum et signa ejus militaria palam et manifeste, ejus nomine, praeserebat, et ab eo ob id ipsum missus destinatusque in Angliam fuerat . Post patris vero sui Obitum , et Postquam in regem sublimatus suit, quales eisdem cognatis suis favores atque auxilia praestiterit, satis ex pactis, quae de lioc supra retexuimus, liquere potest.
Sed et non parva dignum admiratione exsistit quod causam hujus foederis cum principe Walliae praetendit, quasi ad ipsius validam sufficiat justificationem, quod dux Burgundiae jam diu foedera et amicitias copulasset cum Goardo de la Marche. Si enim quidquam me tis haberet, meminisse nec ignorare poterat in scedere,
quod cum eo tam solemniter apud Peronam contraxerat, expresse tare comprehensum quod liceret
duci Burgundiae foedus, quod cum ipso Edoardo et regno Angliae pepegerat, observare et adimplere .
artes VII, t. V, c. xvaI. VOyea t. I, P. 301. 3. La clause n' et ait pas sans restricti On. Le roi dit dans te traite de Peronne : is Avons consenti. . . . que nostre dit sisere et cousicipuisse tant et si longuenient qu'il lui plaira garder et ent retenir toutes les alliances, et aussi les traictra de treves et l'en tr Oum de la marchandi se, qu'il a satis et passeκ avec te roy Εdouard. nostre ennemy et adversalae .... Mais neant motas, nostre dii isere
318쪽
Quod utique, ut supra retulimus, compulsus et quodammodo, si dici potest, invitus percusserat, Prieripiens illud Francorum regi, qui ad ipsum habendum cum eo, ad sui exitium et totale exterminium, ut supra diximus, Vehementer anhelabat, et ad id assequendum, diu antequam Burgundiae dux illud exquireret aut de accipiendo in matrimonium ejus Sororem cogitaret, per medium sui comitis de Waroita multipliciter laborarat, et non ad alium finem nec ad aliud quam ut, adjunctis secum Anglorum viribus atque armis, aut saltem ablata duci Burgundiae caeterisque, quibus inimicabatur, omni spe ex regno illo auxilia consequendi, de cisdem se ulciscens, ab eis poenas, pro libito, reposceret, suaque de eorum oppressione et calamitatibus odia exsaturaret. Nec enim facile quis aestimaret, quanto adversus ipsum Burgundionum ducem praecipue reliquosque, qui eidem foederati fuerant, inardesceret odio . Tantum enim tamque acerbum sibi inerat, ut nulla sui honoris periclitane donnera a dit E Anglois aydes en leum querelles pour envahirou endommager nous et nod subieta en nostre royaul me, ne aussinoet pays ou royauime, et ne haillera saVeur de passer par sespayS Pour guerroFer, grever ou nuire a nous, noΣ pays et subjetta, en aucune maniere. . Or, depilis te trai te de Peronne, te duc avait contracte dyautres alliances Plus et roites avec te mi d'Angleterre, avait accepte de lui l 'ordre de la Iarretiere, avait prescrit ei ses gens et a ses soldais de porter la croix rouge, signe de ralli ementdes Anglais. Louis XI, articulant ces satis aux et ais de Tot ars, Putdonc conclure, avec toute apparente de ratSon, qu'on ne tui ga
319쪽
ΠIsTORIARUM LUDOIICI XI 2Mtione, nullo Dei timore, nullo suae famae labefactionis respectu, ab inserendo seu provocando malum his quos oderat, qualibu Scumque artibus, cohiberetur vel
De insidiis ad ver us dueeni Burgumliae per medium Balduἰni. fratris sui naturalis, machinalis set detectis, atque ejusdem Balduini celeri
Undo et circa lin c tempora, quibus ad conficiendum illa omrogi a s Ddera cum principe 'Valliae vaca-hat per mediuiti sui de spithus pioxime meminimus, aliud quoddam illustre machinamentum adinvenit, quod a nobis silentio non videtur deberepra loriri. I culavit enim iterum et altera vice t uli fama publica atque vulgatissima fuit) vencno, vel gladio scu telo, ducem Burgundiae per hunc modum exstinguor .
Transfugerant ad eum ex curia et comitatu Burgum
dionum ducis cluidam nominatus dominus de Sacha , et quidam alius , magna familiaritale et amicitia junctis. Ioan ite Chassa, cliambellan orclinat re dii duc de Bourgogne, α gentit, galant, rade chevalier et liten a ly; et avolt sait armes en Angi terre avoc l aisne hastarit de Boiirgongiae. Ilais estoit delictile clicvance et conlimine geluill esse dii conate de Bourgongne, et de graniis helibans plus illi a son apparienir, et doni la pilissancenc pol it porter te coxistago. . Clia, tellain, III' Dai tie, C. CLxxx. 2. a Ur g non iuri Johan d Arson, te piet de longiemps avolt esto nourri on ilia ast i de nostro tres hier seigneur et puro sque Dieu absolve , et, dopuis scin trofipas, i 'avions p urve u en i 'eStat de nostro liatine lier, servant nostre holache; et aris,i PStant maistred'ostet de nostre tres- 'iter et si at chevalier, conseiller et preniter
320쪽
Balduino, naturali fratri ejusdem ducis . Qui Balduiniis, juvenis juvenilibusque passionibus suli litus, ve-Dandi et sagittandi exercitiis plurimum deditus erat. Ipsum itaque, quia fratri suo duci satis familiaris erat,
tanquam OPPortunum Patrandi sceleris et damnandae suae machinationis instrumentum, Praedicti tran fugae ad interficiendum et cxstinguendum praedictum duCem, fratrem suum, uno Vol alio modo, ut suum praestaret assensum pellexerunt, sibi per internuntios intimantes qualiter Francorum rex, cui ad Se viendum so addixerant, magna terrarum dominia magnasque pecuniarum et pensionum summas si hi daturum promittet et, modo praelati ducis, germani sui, necem ipse perficeret .chambellan, messire finitioine, hias ard de Bourgongne, et g u-vernetir de la persorine de mons. Plii lippes de Beures, son fit s. u it re dii illic de Bourgogne du 13 dec. 14I0. Ductos, preuves Pesistolast de Louis XLI. α Ung asseκ jeusne aut re hastard do Boiirgoigne, nomine messire BaudeWyn ile Lille, sciy leuant avec lues son fiscro te grant bastard ster dilrement et de grant citer, coi et cotavori de covinrage, mais mi ant et aspre en parolle. a Chastellain, ibid. ,
2. Cest la version repandite par te due de Bourgogne en forme de manifeste, et qui fait I'ol,let de la letire de Ductos, dola mentionnee. Le recit de Cliastellain, plus circonstancte et Plus m dere, derive neanmolns de la Dit 'me scit me. Nous avons en ore,
fur cet te assaire, detix loltros du batard Baudoin et de Iean de Cli assa, oii iis se dosendent ii 'avi ir jan ais laenso au crinae 'I'Onleur impute, et rejeltent stir te duc de Bourgogiae les accusationstes plus sales et les plus inuraiseiublatiles s Ducitis, prelaves h PHis mire de Louis XI . En horino criti pie, ii ost difficile d' adinet treaulrn chOSe qu un acie de desection, interprete par te duc selon ceque tui suggerati sa colere, et aussi selon te desir exireme qu'ilavait d 'eiablir, at ix Felix de I' Europe, que Louis XI con,plotait samori. Des le mois de juin 1470, un vagabond, nomine Ioan RoeS,