장음표시 사용
61쪽
assicitur; omnino autem a pepasmo natura tru plicem viam inuenit, qua deducitur ad conserua. tionem sui, morbumque depellit.
INCLINAT EM HABENT A vr lv ORAS, AUT INTRO, AUT ALIO, dOPORTET, Hras quidem ut sudore, ictero crutico, exanthematis quoque ipsis ; intro vero de. lectionibus, urinis, haemorrhagia: A V T A LI o, Cum scilicet ab una parte in aliarudeponit, ut in abscessu critico, quando pars, qua excipit, totius materiae morbificae capax, illaque secretio fite directo; et procul a parte assecta, den, ique si ille abscessus ipsi morbo non est impar, nec nuturae potens. Atque ut natura per se ipsa morbo defuncta purgationem respuit, vel si tuberculis et exanthematis sit obsitum corpus; ita, si q'id rei, quiarum supersit, aut si non ea naturae sit vis atque potentia, qua se affecto iam morbo expediat; tum sane ineunda erit bene purgandi rati naturaeque, ut ita meam, Vicem explendi praestandique ex cognitione locorum, quo ipsa natin ira cursum innectit. lErgo humores pepasini capaces primum red- ldendi sunt arte participes. deinde vero ciendi, quo let qua quisque natura duce viam assectat, etsi liam crisi inchoata, superstitis materiae signa edam tur ; quicquid supererit, eo ducendum, quo se natura iam conuertisse visa est. IIII.
e Α V T Io, consideratio, cauta vitatio, delectus, circumspectio in rebus agendis; Etenim cum it
62쪽
is Humoribus purganss. Πe parata sit omnis medendi, imprimisque va- euandi ratio, Vt minimis aeque momentis in commoda aegri pezzetur, etiamsi necessariae in promptu sunt causae purgationis; tamen illud videi dum est maxime, quam conuenienter id essici possit, quod primo loco duXeras faciundum. Quo enim maior ex Vacuatione fructus percipitur, fieonsiderate adhibita suerit 3 eo maiora per illam detrimenta importantur, si talis non sit, qualis et iure et loco praescribi et adhiberi selet. Necessitatem sane arguunt, quae paulo ante sunt explicata, ut iure et loco fieri posse quis putet, si vacuetur, cum Opus est maxime; nec non periculi metus adfertur, si praetermissa fuerit illa medendirino. Sed tamen vacuandi sunt hi delectus, haecautiones, quae ex variarum indicationum, simialiumque ac dissimilium signorum, causarum et cor porum distinctione comparantur, ut praegnantes purgare religio est ante tertium aut quartum gest tionis mensem et post septimum.
Dexperta meditatio, docuitas emperiendi.
INEXPERTA MEDIcATIO. Primum quidem inexperta medicatio dissicultatem parit maximam, eum scilicet nihil sit neque appareat, quo duee aQveluti praeeunte magistro, viam inire possis. Suntvnim quaedam proprietates hominum, sine qua- 'um notitia nec facile quicquam recte fieri, nec d futurum praesagiri potest. Est enim dissicillimum ei conuenienter medicinam facere, cuiushλtura communis et propria non sit ante perspe-
63쪽
Hippocratis Magni Icta et cognita: hic sane iudicio singulari est opul
experientia quoque est opus: Chirurgi experieruca est in sensu communi fundata, quando perfrac leto brachio eam collocationem atque figuram filaegro requirit, quae sit doloris expers: Idem trudicio utitur, cum ita collocat brachium, Vt in. ter summam flexionem summamque eXtensio. nem, pronumque inter atque supinum medii collocatio videatur: Atque illic ducem habet noturam; hic artificium ex rei Anatomicae peritia comparatum, nec fere aberrat a scopo, cum Minaturam sequitur, aut iudiciumst adhibet ex patitium aspectabilium distinctione : Alia est endi brachiorum, alia crurum, tibiarum, et pedum sugura , et collocatio, nec eodem modo restitui de. bent, quando perfracta sunt. Sed in purgando non aeque certa est Media experientia inuae in effectionum modo, et comsequutione versatur) atque illa Chirurgi, quamlin sensu communi positam esse diximus, sed fallax potius et periculosa. Multa enim praeclare lfieri et apparere videntur, ac falso naturae a, lcepta seruntur, quae sunt plane symptomatica et calamitosa: nec iudicium experientiae canon et
regula nisi summis ingeniis, acerrimis studiis, ldoctrinaque optima comparatur. Est enim iudicii magna vis planeque diuina, sed in quo dimicultatis summa sunt omnia, praesertim cum u- militudines ipsae bonis et eruditis Medicis non
Hic sane cautio esse debet, ne boni rectiquo specie quis in aegri perniciem decipiatur. et erret: Nulla enim Medici excusatio accipienda est, presertim cum per imprudentiam iuuandi studio peccasse se dixerit. Id ne fiat, iudicium et expe
64쪽
de Humoribus purgandis. 13tientiam summa religione adhibeat, quae duo omnem percipiendi et distinguendi vim in se comtinent: Et cum iudicii, et experientiae idem sit
omnino scopus, ratio tamen diuersa est; Etenim, ut perfracto brachio experientiae theorema illud est-figura siue collocatio doloris expers est naturalis: hoc vero iudicii, figura inter extremam flexionem et eXtensionem, pronum et supinum media, est naturalis: Sic in ratione purgandi, cum scilicet de purgando agitur, hoc theorema sibi vendicat experientia. Si vacuatio, qualem moliri necesse est, fiat, bono fit et alleuatur is, cui praescribitur, sin minus contra: Iudicii a tem vis lucet splendetque in distinctione signorum, causarum et Corporum, ex eaque distinctione stimilium ac dissimilium, omnis cognoscendi, pra dicendi, atque curandi rati' comparatur.
qui duce tantum experientia purgationem moliatur, saepe aberrat a scopo, nisi iudicium adhibeat : sed cum iudicio definita suerit purgandi necessitas, materiaque ipsa purgabilis propalam explicata, yt iam dubitari non possit, quin V euandum sit 3 existit hoc loco quaestio dissicillima, tum sane dissicultas experiendi in quaestione
Versatur ; haec in contrariarum indicationum concursu occurrit, cum scilicet in incerto est, quid consilii capiendum sit, ubi pharmaciae, chirurgiae vel etiam diaetae ratio in quaestionem vocatur. Incertus est animi, quid sit facturus, qui, Vtrum naturae studendum sit potius quam pugnandum cum morbo, ignorat. Vt enim concedam ptisanae dotes facile cui- perspectas , atque quodammodo per-xῆςtatas, quibus admirabile est, quantum caeteris ridisse,L
65쪽
ieris alimentorum generibus antecellat, quo et sit meabilis, et concoetu facilis, et omnis alitinae qualitatis expers minimeque sitisera, ex qui hus maximum pleuriticis adiumentum posse riserri videatur, alas pulmonum explicando, maciteriam praeparando, tussim leniendo, naturae, que vim excitando ad expectorandum : Tamea permagni interest siccone an humido, ineunt an affecto iam morbo exhibeatur 3 tum auteni continenterne an cum intermissione, semel aui
his die exhibenda esse videatur : Nam in doli. ris acerbitate cum summa dissicultate spirandi, et expectorati vacuitate coniuncta, si quis picta, nam sorbeat, tam est in vitio, quam si ipse sibi
manus adferret, quod inde vel mente perculsus, vel cum orthopnoea, vel cum steriore celerius
opinione Medicorum, saepe intereat. Eoque fit, ut iure optimo huiusmodi homines syderatos prisci existimarint, tum propter eam morienti celeritatem, tum quod iis mortuis membrana liuida plagae assimilis conspiceretur i: Atque limius rei causa in promtu est, quod scilicet repente lsuspiriosi laedantur: Etenim frequenti illo, quessi ducunt, spiritu materia expectorabilissi glutinosa, hinc respirationis interceptio. Quod si ptisana tantis augeat damnis aegros, si iure et loco non usurpetur; cuiusmodi caeter esse iudicandum est , quae nec bonitate succi ali hilis, nec facultate medendi, cum pilisana sunt c0a
serenda λAe dissicultas experiendi maxima est, cum
aut symptomata eiusdem causae soboles, aut quo rum vis maior est , magisque vrget, aut qua cum aliis coniuncta, varie suadendo essiciunt, ut paulo momento animus huc illuc distrahatur.
66쪽
Ne hongum faciam, et ne ab instituto discedam; Quae maior dissicultas purgandi in Medicina cernitur, quam si cum orgasino bimestris rauiditas aut septimestris coniuncta sit λ Prae nantes quidem purgandae, fateor, si humor sit
efferus et ipsae quadrimestres dum septimestres iuerint ue caeteras autem purgare religio sit. Vt enim tanta purgandi necessitas est in orgasimo, ut etiam celeritas ipsa quoodammodo mora sit, ne calor febrilis augeatur symptomatum acerbitate vires frangantur , ipsaqUe materia adeo effera ruat in partem aliquam nobilitate insignem, cuius ossicio vita carere non possit: Ita necessitatem illam, quae summa est, maior experiundidissicultas remoratur, qualem grauiditas ipsa recens vel affecta saepenumero affert, quotiescumque in eam cadit orgasimus. Quae causa est etiam, cur morbi acuti non minus ipsa dissicultate experiundi, quam magnitudine causae ac symptomatum vehementia, sint mulieribus grauidis calamitosi atque funesti. Nam si ea
fit ratio laetus et foetae, ut non magis liceat pugnare cum . morbo, quam ipsi naturae ad tempus imperare, nullus omnino restabit curationil0zus. Quinetiam si grandiore iam foetu austri-nR Veniat hyems pluuiosa ac tepida, indeque Vervecum et aquilonium, mulieres ipsae grauidae, in summa purgandi necessitate, purgationem ipsam commodo foetus non serent, quod eX e. temporum defectione ac tempestatum alienatione, leui de causa abortiant: Eoque fit, ut mulieres grauidae, morbis acutis implicitae, non minus ipsa mineuitate curandi, quam magnitudine et vi mor borum laborent.
67쪽
Quamobrem in hae tam perplexa tamque an. cipiti cura cogitandi, usurpanda videtur illa, qua
curauia Re- omnium quidem communis est regula, Vt, Vntilola e--- natura magis est opis indigens, hac illi ex partilpotissimum succurratur, nihilque salutariter fieri posse quis putet, nisi quod ipsi naturae conue. nienter fiat, quamuis ipsa vis morbi suo iurε
aliquid pene dixerim extorquere Videatur. Ρotiro autem quemadmodum humorum, qui in vitio sunt, vaeuatione sanitas comparatur, Contraque symptomatum accessio fit; ita rerum consequmtionem tanquam e specula praeuidere Oportet ldistinctione locorum, temporum, naturarum, lmorborum: Ex quibus intelligitur, purgationem iure et loco a natura suscipi, aut a Medico arti ficiose institui , vel contra symptomatice aut in.
considerate fieri in qualitate, quantitate, utendi
Solenne est surrum purgationem moliri, quam do ad cibi fastidium accedit stomachi morsus et oris amaror; sunt enim haec alui bile natantia symptomata: Nec minus eam purgationem se sum moliendam suadet, si dominatu aestatis codilum incanduit, corpusque purgandum est gracile, et ad vomendum habile beneque assectum. Sed tamen it comparata est ratio illorum symptoma tum, Ut quamuis impulsu naturae, motu ipsius humoris, et meatuum conditione sursum bene fieri illa purgatio videatur, tamen ea molitio tam
tum in febris vacuitate probanda fit. Etenim si a febre veniunt illa symptomata,
ineunte quidem sunt translationis symptomat, me, essecta vero perturbationis criticae propria, ac signa iamiam futurae vomitionis criticae et salutaris 3 in translatione symptomatica morbum
68쪽
de Humoribus purgandis. 17se ut est nefas. In perturbatione critica quae iudicantur salutariter, ea mouere non licet. Iam vero ut catharticorum dissicultatem, quam illa prae se serunt, aperiamus: Quod nomen castartici fuit in arte illustrius quam Ellebori 3 Enim uero medicamenti nullius vis maior se extulisse dicitur ad sanationem melancholicorum, san seorum, ischiadizorum, arthriticorum, nephritiacorum, siaugiatorum, cum scilicet ex vulnere aut fractura corruptionis metus adfertur, proptere que delirii, febris, et conuulsionis. Sed huius rei dissicultatem non mediocriter pertimescit, qui est medendi peritus: Est enim rigore et conuulsione formidabilis ; nam cum in elleboro tanta purgandi sit virtus atque potentia,
ut priusquam in tenuium intestinorum anfractus perueniat, humores degeneres, toto corpore ad aluum pertractos, Vomitione eXcludat, cuiuscumque naturae fuerit ille potens, eius profecto auxilia labefactabit, eritque omnino rigore et cor uulsisne funestus.
Itaque pueris, qui neruos habent natura infirmos, senibus item, qui ab exhausto humoris natiui laborant, elleboro iure interdicendum via detur, ob eum, quem dixi, conuulsionis metum: Soli restant iuuenes et homines constantis aetatis elleboro vacuandi, nec sine summo delestu. Atque hi sunt in promptu elleborismi delestus, hae cautiones, quas qui seruare in animum Π0n inducet, D aestiterit sane, ut elleborismo in totum abstineat. Primum iam constat, o9nor, de hominum d turis, ab elleborismo excipiendam senectutem Deinde qui male ad vomendum
in*cti sunt et constituti: Tum autem, qui febrili
69쪽
conflagrant incendio, et qui aluinis symptomultis infestantur: In caeteris ita proderit elleboris
Principio, ut si duorum solemnium remeduorum, elleborismi scilicet et phlebotomiae ne cessarius incidat usus, a phlebotomia curatiotest principia ducantur. Hinc permeabile corpus reddatur uberiore victu et requie. Materian reddet sequacem ductusque meabiles oXyporo.
rum usus, inde diluto radicularum elleboro com fixarum potionandum ea mensura, qua VireS nuturae ad exclusionem humoris morbis ci incitea. tur, non autem frangantur. Postremo vere et
autumno potionandi sit tempus, non hyeme, nec aestate. Ergo sic proderit elleborismo uti, eoque delectu mirabiles adserentur sanationis seminis eorum morborum, quorum calamitosa vinaturae praesidia collabuntur et concidunt.
Dae cum ita sint, vere illud videor esse di. Eturus, nihil omnino inconsiderate esse facieii. dum in ratione purgandi, ac nihil de cathartico statuendum, nisi dissicultatibus illis sublatis, quo hus illa purgandi scientia est plane obstructa. Caeterum, Omnium rerum, quae sponte fiunt alique apparent, effectionis modus et consequutio experientia est, non peruagata ista periclitatio Atque illa tria, scilicet ἐυλα6μη, απωρ. , όuo' πειρίη, ad quaestionem, an sit purgandum, peribnent, quae sequuntur, ad modum purgandi. Pur' gandi vero modus in peculiari natura et affect one, deinde in humoris, qui in vitio est, coinditione consistit. vI.
70쪽
pILORVM DEFLUVIVM, glabrities ex
pilorum defluuio. Quae assectio tabidis propria
maximam etiam praebet experiendi discultatem, quia tabidorum natura et humor sursum vergunt. At ipsa tabes, aut ea naturae ad tabem suscipiemdam inclinatio nunquam nos eo sinit adduci, ut purgationem sursum moliendam putemus. E istunt enim congeneres quidam hominum morbi, aut partium illis excipiendis bene affecta conditio, ex quibus tametsi humorum degenerum significatio sit, tamen ab ipsius purgationis molitione nos auocant; cum scilicet viam inire consilium est, quam ipsa natura et humor assectant. EN enim tabidorum quos ita vis morbi ferina exemcuit, ut pilorum congenitorum defluuio sint deturpati) et natura et humor sursum aspirant, sunt enim graciles fere ori ines et biliosi: Vt enim tabidi, quibus ferinum ulcus pulmonem depascit, vomitione damnis augentur, ac saepe celerius, quam quis fortasse putet, intereant, quod ad c lamitosam vim viceris accedat funesta venarum hiantium profusio et haemorrhagia : Sic etiam illi, qui sunt in metu tabis, vomitione tabidi es&ciuntur, quod et catharrhi vis essera in pulmones. pr0cumbat, et vasa pulmonum dehiscant; huiu Lemodi fere sunt, qui scapulas habent alatas, aut qui sicca tussi cum raucitate coniuncta infesta tyr: Nam, quae distillationes a capite tussiculo- 10S et raucos efiiciunt homines, si, cum aliquan