장음표시 사용
21쪽
Principium eontradictionis Impassibiloas idom simur se non esse e primum cognitionis princilium dici potes , juxta p-- missum definitionem . Prob. Primum cognitionis principiumeenseri debet. axioma ita universale , i ut per allud probari nequear, per ipsum vero caetera axiomata : si ea negari contigerit , possint demonstrati saltem indirecte atqui principium contradiAionis has omne9 habet
conditiones . Ergo . . - . . Prob, Min. MEst axioma , seu propositio Theoreri sol is terminix mani festa Q Cum enim e messe experiamur mentis nostrae naturam, udini i lius potestate minime si iudicare, quod aliquid sit simu , & non sit ; principium illud statim ac intelligitur, ab omni hus sndi
Probatione , tanquam pertissimum admittitur .. Est axioma universalissimum ex notionibu& m lxime abstractis: sermatum ., quod omnibus conventro potest, quae sunt,
vel edi possunt. D Axioma illud per nultum aliud probiri potest , nam si negetur eorruit omni s humanae eognitionis certitudo. Et quidem fingamus idem posse esse simul , & non esse ; ergo dum cogῖtas, seu tui ipsius tibi conscius es, fieri potest, ut
non cogites , sedi consci s non sis tui ipsius . Perit adeo cerritudo propositionis, quae Cartesio de rebus omnibuς dubitanti tantae evidentiae visa est , ut eam omnis evidentiae normam constituerit . Similiter alio- tum , quarumlibet axiomatum certitudo
22쪽
Metaph . Pars I. Caput L 7 tollitur ; si enim concesseris idem posse simul esse , & non en , idem praedicatum eidem subjecto convenire poterit , & non convenire , ac proinde omnis propositio vera esse poterit , & falsa simul , ideoque
incerta, & nullus demonstrationi locus relinquetur , cum demonstratio ex principiis certis fieri debeat ; ergo principium contradictionis per nullum aliud axioma demonstrari potest . 4. Tandem per idem principium caetera demonstrari putant axiomata . Si quis enim pertinaciter aliquod axioma negaverit , illud per reductionem ad absurdum, ac proinde per nostrum principium demonstratur apog gice . Etenim cum axioma sit propositio ex terminis manifesta, poni non potest subjectum nisi ponatur simul praedicatum ἱ sed qui axioma negat, subjectum ponit , praedicatum vero tollit ; ideoque cum sublato praedicato tollatur & suviectum , ponit idem simul esse, & non esse : ergo resellitur per principium contradictionis . - .
Objic. Principium contradictionis pendet ab isto alio: Quodlibu dum es, es: Ergo
non est omnium primum .... Res'. N. ant. Hoc enim axioma : Quodlibet dum, est : nititur principio contradictionis , di ad illud reducitur - Etenim certus esse mon possum aliquid esse , nisi certo cognoverim impossibile effe- ut idem simul sit non sit. Et quidem hoc axioma : Quodlibet dum est , est et quamvis evidentissimum per hoc tamen Impossibiis es &e. probari posset hoc modo : Si falsum esset axioma illud : Quodlibet &c., daretur ali-
23쪽
8 Institutiones Philosophicae quod ens, quod esset simul, ti non esset ;ed impossibile est idem simul esse, & non
esse : ergo impossibile est , ut illud axioma sit salsum ; ergo certitudo illius praelapponit certitudinem principii Contradictionis. Inst. I. Hoc axioma r Quodlibet dum est, est: est propositio simplex; istud veror Impossibile est idem simul esse, & non esso, est propositio composita; sed: propositio sim, plex prior est proposivione composita : ergo certitudo hujus axiomatis : Quod libet dum est, est : non deducitur ex certitudine italius: Impossibile est, &c. Resp. C. Ma, Dist. Min. Propositio si plex prior est composita, quatenus est pro. postio, C. Min. , quatenus est principium certitudinis, N. Min. Propositio composita majorem aliquando praesesert evidentiam ,
quam propositio sunplex . Quidquid sit de
majori horum axiomatum evidentia , in praesenti conchisione nihil aliud volumus ,
nisi propositionem hanc . Impossibile est&c. a nulla alia propositione pendere; caeterarum autem propositionum certitudinem pendere a certitudine illius.
Inst. a. Principium istud : Impossibile est&e. est propositio negans 9 istud vero .
Quod libet dum est, est : est propositio assim
mans; sed ex propositione negante demonstrari non potest propositio amrmans. Ergo&e Resp. Dist. Min. ex propositione negante demonstrari non potest propositio amrmans directe & ostensimo, C. Min. indirecte &ra gogice , N. Min. Itaque dimplex in demonstiationis genus, aliud dire-cium, aliud indirectum . Demonstratio taurecta
24쪽
Metaph . Pary I. Caput L precta est, qua ex notione subjecti colligitur
praedicatum convenire subjecto. Demonstratio apogogica , seu indirecta est, qua posita propositione contradictoria tanquam vera , colligitur, quod propositioni verae contradicit ; dicitur quoque reductio ad absurdum, vel impossibile . Hoc autem demonstrationis genere utimur ad probandam veritatem alicujus propositionis affirmantis petprincipium istud : Impossibile est 3tc. De
hoc utroque demonstrationis genere tractavimus in Logica . Inst. 3. Multa per experient Iam certo cognoicimus ; sed certitudo eorum, quae per experientiam cognoscimus, non pendet ab
isto principio: Ιmuossibile est Rc. Ergo ... Resp. C. Mai. N. Min. Multa quidem per experientiam fieri observamus, de quorum veritate nullo modo dubitare possumus et sed hoc eerto cognoscimus, quia fieri non potest, ut res ita se habeat, & simul ita se non habeato Etenim si fieri possit, ut
dum rem ita se habere observamus, rem aliter se habere simul observaremus, tum nulla amplius esset certitudo . Unde patet certitudinem eorum, quae per experientiam
fieri observamus innixam esse hoc principio: Impossibile est &c.
Inst. 4. Istius axiomatis certitudo e culiquid in idea clara, atque distincta ait jus rei continetur , id de ea re certissimotore' ormari , non pendet a certitudine issius et Impossibile est &c. Ergo ... Re p. N. ant. Etenim ut certi sinus de illius veritate necesse est nos prius cognoscere ideam eandem claram, δc distinctam non posse esse
25쪽
aci institutioner Psu ρομι-ἀmni obscuram , & sonfusam quod mul-dem esse non potest, , -ndi , posita veritatae .huius principii 2 Impossibile est &α Quamvis autem nota attendamus. ad istud principium, illius. tamen certitudinem semper praesupponimus. Praeterea ut in dato casa adhibeatui principium istud : Quidquid ire Idea &c.. necessis est prinς es mari notionem, rei adi quam principium istud transse
re Vol 'mus non Possumus autem notio
rem rei efformare , nisi agnoscamus ea elle possibilem , seu ae contradictio no 4i ram, quod fieri nota potest nisi positae veritate principii Contradictionis . i riniti D Plures: sunt veritaten , olaraquae axi ornatae nobis certis tae nota, a, qtativala principio isto, unιMersali , .& maxin: --stracto cogitemus, aergo M. Resp. C. Ant. ω N- Consis Non en im contendimus: omnem, numanam cognitionem ab hoc universalii principio incipere, cum e contrario .cognitisues, nostras , ae singviaribus pistat-Mι Iam demonstratum fuerit; hoc unum di-gimus , nempe: principium contradictionis Esiae omnium primum eo sensu, quod alia ominiae axiomata in illud revocari possint, , tem per demonstratronenai indire - . ω principio rurae
amus disputatam ita. meliorhnimine coIlocare non aby is eritio illauue primipimn Contradictionis in eo sensa --ἀari non deber omnium primum uase sivvmnis cognitionis lanx & origo.; .ectum
26쪽
Metaphv. Parin I. Caput L 1 2 huius principii usum explicabo. Ex his, quae dicta sunt in Logica facile patet quatuor distingui posse cognitionum genera I.
Cognitio dicitur intuiti circa evidenistissima axiomata versatur. 2. Uocatur dein monstrativa , eaque ratiocinando elicitur ex
aliis propositionibus, vel evidentibus, vel demonstratis. s. Dici potest fensualis c gnitio , quae ex rerum singularium existemtia per sensus acquiritur . Tandem potest appellari cognitio restimonialis , quae factis indubitatis, atque authenticis nititur. Porro certissimum est sine principio Contradictionis haberi posse praedicta cogniti num genera, hoc est, principium Contradictionis non esse necessariam cognitionum illarum originem. Et quidem quod spectat co nitionem intuitivam , nulla probatione indigent axiomata, & qui axioma aliquod pertinaciter negare non dubitat , ipsum quoque contradictionis principium eadem fronte negare audebit. Praeterea innumerabiles sunt propositiones singulares, quae pare cum ipsis universalissimis axiomatibus evidentiae gradum habent. Ita propositis haec et
Si unitatem ex binario auferax , cremanet uniatas , non minus evidens est, quam propositio universalissima: Si ex aequalibus aequalia
demas , quae remament erunt aequalia. Cum
igitur cognitio intuitiva ex principio Contradictionis necessario non pendeat, evidens est etiam tres alias cognitionis species ex hoc principio non pendere necessario, cum ex aliis principiis aeque certis hauriri possint. Ergo, Inquiet aliquis, nulla est principii hujus utilitas . En totum hujus principii usum; A 6 nem-
27쪽
rx distitutioner Philosophienae nempe conitituere juvat universalia quaedam principia , & ab omnibus. recepta , ad quae tandem redigi debent pertinaces Uerrtatis Op pugnatores, ita ut nullum ipsis pateat es fugium. Haec principia universalia in rebus theologicis utiliter adhiberi possunt ut obstinati litigiosique homines ad silentium. adigantur ; nemo tamen dixerit sacram Theologiam quae in revelatione tota fundatur , ex his principiis pendere,. iisque innixam esse. Haec ergo in omnibus disciplinis asse poterit principiorum universalium commoditas, .ut nempe pertinaciores viri ad prima principia reducantur , & ad veritate Eogantur. Valere etiam potest illorum prin-eipiorum usus ad docendam, & explica dam, disciplinam aliquam . At nullius sere utilitatis. esse poterit ad . verum inveniendum , quod quidem breviori tutiorique via
praestat methodus analytica, . cuius Ope tan-- quam sacra clavi intima Seientiarum adyta. reserarant atque penetrarunt cultiores Philosophi.
De principis rationis susscientis in I. rationem susscientem intelligimus I id , unde eolligitur cur aliquid sit .
.E. G. ex eo quod triangulum tribus linei scontineatur, intelligere est quod tres habere debeat angulos, ac proinde ternarius laterum numerus in triangulo dicitur ratio sufficiens numeri ternarii angulorum ; sus-ficit enim ut intelligamus cur triangulum
28쪽
-tapos Pars L. Caput L 2 habeat tres angulos. Nihilum dicimus , cui nulla respondet notio , nisi forte notio fallax , quae eadem est ac nulla. II. Quoniam fallax & inane est vocabulum se cui nulla notio re*ondet,. mani se
Rum est vocabulo inani nihil significary, quia aliquid repraesentare videtur, quod
De Uera non repraesentat L Ita sibi videbantur Scholastici aliqui habere notionem vis
attractricis magneticae,. de aua tamen nihil noverant, cum vis. atvractrix. nihil revera significaret, & causam tantum menti retur . Quia vero arbitraria est nominum impositio se causa attractionis. magneticae vi . attractrix dici potest verum quandiu cau sae nullam habes notionem eamque tibi nosse videris,. & eam vim, attractricem appellas, nihil profecto causae cognoscis, etsi detur Hrtasse quaedam causa vis attractricis nomine appellanda. Hinc patet cur ex notionibus fallacibus ratiociantes , nullam eOrum, quae sunt ,. rationem reddant, quam uis eam reddere sibii videantur ; notiones
enim sallaces repraesentant nihil tanMain aliquid. Hoc vitio non solum aliquando laborat vetus Philosophia scholastica verum etiam recentiores Philosophi non pauci inanibus vocabulis sibimetipsis sucum faciunt ἀHinc intelligitur vulgare scholarum axioma : Nihili nulla sunt ρν edi eata , ve nulla sunt proprietates. Si enim de nihilo aliquid praedicari posset , notio aliqua nihilo responderet, ac proinde esset aliquid,
quod est absurdum. His positis sit r
29쪽
Nihil ost in mundo miseriati fine ratione Iussiciruto eur potius sit, quam non sit id est, si aliquid esse ponitur, ponendum es etiam aliquid , cur potiu3 δει quam non sit. Prob. r. si aliquid eme ponitur sine ratione sufficiente cur potius sit, quam non fit, nihil est unde intelligitur cur aliquid sit; ergo ideo admittitur aliquid eme, quia ipsum nihil eme ponitur, quod est absurdum. E. G. ponamus lapidem, qui erat 'frigidus, factum suisse calidum, aut datur aliqua ratio, per quam intelligi potest , cur lapis nunc potius lit calidus quam frigidus, aut nulla datur. Si nulla datur hujusmodi ratio, nihil ponitur in lapide nec
extra eundem, ad quod actus caloris refereti possit; ac proinde admittendam erit vel nihilum 4n Iapide abiisse in calorem, vel nihilum extrae lapidem calarem produxisse ;quis vero non ultro Iargietur haec esse abiurda 8 Patet autem exemplum illud gene- Taliter accipi posse , cum de ente quocum que eadem ratiocinatio institui possit. Et cerre principium rationis lassicientis re ipsae omnes ultro concedere videntur, cum in omni casu nihil admittamus sine Tatione lassiciente s in omni scilicev oasu proni fumus aff interrogandum cur hoc sit vel nomst Id animadvertere licet in ipsis. etiam pueris , statim ac ita iis sese exerit aliqsis rationis usus. Hinc naturae mentis nostra:Huasi
30쪽
Metuearas Parx L put I. rς-quasi repugnare videtur. ut admittamus fine ratione sufficiente aliquid esse posse. Obite. Illud admittendum non est quod experientiae contrarium deprehenditur: at qui experientiae contrarium deprehenditur . nihil esse sine ratione sufficiente, Ergo &c. Prob. min. Sit libra lancibus appensis in aequilibrio constituta , deponant ut in utrae que lance pondera anualia, aequilibrium non tolli experientia demonstrat ; istud autem aequilibrium aest sine ratione sufficiente ; etenim ideo non tollitur aequilibrium, ruia nulla est ratio sufficiens cui tollatur ;eni messet aliqua ratio, tolleretur, erg istud Qequilibrium est sine ratione sufficiente .... Re . N. min. Etenim si sumatur
aliquod phoenomenum atque inquiratur ratio sufficians .cut sit, aut rationem illam deprehendemus, aut saltem demonstrare nunquam poterimus nullam adesiec si autem exemplum nullum afferri possit, in quo Nullam rationem adesse demonstretur , amr-- mari non potest principium rationis suimerentis experientiae repugnare. At nemo - eorum , n ut istud rapionix sulficientis principium impugnarunt, Nel unicum asterre potuit exemplum, iquia lassicienti ratione destitutum demonstrare .ualueritis Et quidem quod spectat oxemplum ita Minoris probatione altatum., in statera habetur aequi-4ibrium , quoties distantiae: sunt aquales Scyondera aequalia. ut demonstratur λα -- chanicat; ex hac ratione ussiesente intellis igitur eur aequilibrinin, potius sit quinn non -.M. Licet autem hanc notionem aequilibiax aliquis non ineris, ac proinde ratio