장음표시 사용
381쪽
In natura, substant ia, specie genete.Similia aute possent duci uel in fieri,cum mouentur ad eandem qualitatem quod si ad diuersas,in patientia & alteratione,no in modis quali inute sentientia,& proprie s coueniant In aliqua qualitate actas conueniant in forma,figula proportione, aequali uel inae in ali uel gradu intentionis, remissionis,unde ex gradu in -
is uel minus similia,indeq;& dissimi in per oppositionem cognosci facile possunt. Sed & hinc diuersa dicere par est,
eda non est ipsum sed aliud;quia nec materia, nec ratio una est & in mathematicis, quia alterius figurae,ut curuum, ro tundum, quadratum &c. diuersi quoque specie, forma,ratio iem. Sic differentia,specie,genere,materia , quae sunt sub dis inctis praedicamentis.Quscunque autem differunr,di ut in aliquo,& in aliquo conueniunt. Accedit autem ad disterotiam contrariam. contraria quippe, quae sub eodem genere differunt:& est conetarietas, maxima differentia eorum quae nihilominus necesse est ut in aliquo conueniant, quia plura sunt, nee sibi quicquam contrarium. Ita enim cate na α coletinua uia conseruatur ad unumquod quaerimus. Quamobremedia per consequens esse quoque expedit,quae componam.'r extremis contrarijs,etsi a cotradictorijs & priuatiuis m e. dia expungantur, quae non inueniuntur In contrariJs, quae differunt aut per differentias specificas sub eodem non secus ae materia diuiditur per diuersas formas, cum αdifferentia sit forma, aut ex diuersis gradibus formae alIcuius naturae, eadem semper retenta & numero : nec Contraria sumuntur a diuersis ratione formae generi cae,nec a diu et iis dispositionibus materiae particularis, sed a potentia & in poteripa & aduersitate materiae, non particularis, sed lunplicuerdustae. Aristotelis anare aliosis in x G. cap.
IIIs omnibus excursis, li. Tr. Arist. utitur quadam anae phaleosi eorum quae iam dixerat in physcis, & superioribus metaphysieis libris de scientia,num una sit generatIS,
an haec circa principia elemento tu uersetur,reliquaque, γα non opor et hoc compendio retractare,
382쪽
to li. tractauerat,quod expediat metaphysico,qui de ente agit uniuersali, considerare praecipue substantia, ut potens Ier se: id est, oper praetium , eum eonsiderare causas uniueriles substa nitarum eorruptibilium & incorruptibilium,& id fieri per diuisionem substalitiae in sua genera tria: nempe in substantiam corruptibilem sensibilem, ut planetarum & animalium,in substantia incorri aptibilem, mobilem tamen mo tu sphaerico,qualis eaelu:in insensibilem δc immobile, hoc est, non manifestam sensibus . inarum duae priores,phytica malabent tractationem, secundum propriam rationem,postrema ad metaphysices pertinet speculationem. Et in hac ultima determinauda, quia facile lubricus, ubi non plane videmus, est locus, laborarunt philosophoruscholae. Plato, iri d ximus sua uniuersalia constitit abstracta,& ideas seu species mente agitatas:Pythagoras sua mathematica separata: Arillo t. auia lubstantias dicit este immateriatas, intellectuales, motriceSorbium,& secundum se immobiles,neqRe ultra progreditur. Docetur autem pluribus, necessarium fuisse ad finem quendam constituedum inquisitioni de e senti js rerum,inquirere aliquam substantiam immobilem, aeternam, semper age ute& mouentem, cuius subilatia sit actus& immaterialis praeter& ultra substantias sensibiles & corruptibiles. Et hac in parte, non possumus connivere inquisitionem primi & uniuersilis mouentis, eius quod ab alio non moueatur. NI neniin .lummodo quaerimus mouens : nam inuenimus, implexa caelos se mutuo mouere & rapere, sed quaerimus id quod mouet &non mouetur. hic que Deum esse fateantur quivo peruenerint cogitationis necesse est , a quo moueatue caelum primum & omnia, uirtute M uoluntate&lege sua,
cum qua & effectus & facultas; dixit enim fi ni & facta sunt, mandauit & creata sunt . Atque haec uis, lex Ruoluntas Dei, &iussus, mens aliquando de animantundi a philoso. phis & poetis nominatur, & intelligentia ab aliquibus,quamuis aliis aliud intelligentia. per se illud immobile prirnu, eps α supra ens, per se unum,per se b*num: Sunt autem aliae
383쪽
substantiae postea ino uentes re ipsa,aliae ab eo uim habentes, incorruptibiles in regione illa aethere adit planetae,de quibus in coelo diximus. Sed primum mouens diuinissimum est,& diuinitas ipsa se ipsum intelligens,omnipotens:& intelligere diuinum, tua ipsus incomprenens bilis uibstantia .Et scut Deus intelligit seipsum,quia potentissimum quid, ita intelligit iuuintelligere,intelligens omnia, quia intellectus diuinus, simplex. Incompositus,simplicissima apprehensio,sne diuisione.
sine compositione sine discursu, sine tempore. Optimum uniuersi,& unde omnia bonae neque quicquam eo praestantius , non simplicius, non peifcctius, inueniri potest..ut non liceaen ec possimus,ad ulterius quid progredi, nullumque transcendens,nullumque ens eo antiquius uel praecipuum, dari poterit.In quo & Aristotelicae metaphysices cognitio finem aeri pit tractationis. Quanquam in i 3.& i . rursum ad id earum improbationem reuertatur,& species sensibilibus conferre quippiam,cum eorum non sit substantiae,refellat, sicut& Pythagoricorum numeros,ex quibus sensibiles substantias con-siate dicebant. Ordinis tractationis hala alia ratis. cap. I
Nos in nostra arte,entis hae cognitionem uniuersalem,& quae est de metaphysicis,alio modo & alia methodo, quam Aristo t.& reliqui philosophi pertractauimus. Neq; ta.
men in ea quicquam omisimus, quod uel Aristo t. vel Plato, Theophrast .atrique pertractarint,quatenus ad proposi tam artem facere uidebantur. Et idcirco in lib. i. Suntax tradidimus. cognoscendi formulas, methodum & gradus, quibus cognitio perducitur ad iii tellectum& metaphysicis petiodum, de cautionibus in sermocinati e obsit uadu, dehinc de rerum toti sideracione generali,& diuisione in siibstantiam& accidens,de materia & forma At in secundo,eeuomen reru Omnium uno speculo exhibuimus, per septem classes, in quibus e novenario ordine primis duabus, omnia genera exquirendi typos,quaestionis,& explicandi,diuidendi, Sc componudi per relationes Omnibi s communes docuimus In tertio de transcendentibus,prout per sese nisum & prout in concreto sunt. In 4. de omnibus accide titil,us. In s. desubitanti; s. in s. & γ.deuutu tabulia uitiis leparatam, ut uitam hominis & partis nobia
384쪽
nobilioris ossicium,beneficio quodam singulari prosequeremur,& mentes ad cognoscendum & uenerandum primn munuro, D sine principio ens metaphysices & omnium rerum inem,principium de authorem disponeremus.
Et cur principia tertia classii Jecidi, lib. I AInox. eap. I. transim demur dicta Fisu. cap. I s. SVnt in nostra arte nouem eapita ,ad quae,quae sunt, e T vepossiant referiantur: nempe bonitas, magnitudo, duratio , dic.potestas,cognitio,voluntas,uirtus,ueritas, gloria. Quamobrem nee errabimus, si ea dicamus transcendetia principia, nam extra omnes concretas essentias sunt, & ipsis tamen nomina & naturas con notant & distinguunt, comprehensionet rimum uniuersali per horum principiorum notiones,& ue uti per callos quoddam & confuse,paulatim autem per synonyma apertius ratione rudis cognitionis. Haee porro praecedetru uoluimus,quod ordo naturae is sit, ut a potentia in actum tendat,ut&intellectus a potentia in actum progreditur , dc quodammodo rudi Minerua in principio cognoscit, pollea distinctiones determinat. Sic obiectum quodcunque prima apprehendit ut quoddam diffiii bile in confuso , priusquam penetret distincte dissi ni tionem,& partes eius ut dissinientes: ipsim namque uniuersale totum est quoddam, cum multa complectatur,ueluti partes, dc ideo ueluti unum uniuersale , sensu notius,ex uniuersalibus ad sngula proficiscamus oportet, ut docet Aristo t. I.physi.c. r. quod in uerborum & rerum notione commune esse docet,exemplo puerorum, qui in primis omnes homines patres nominant, mulieres Omnes matres. Sed & ego uniuersalia prius discenda existimo , quod his cognitis statim cum iis participantia,si quae uniuersalium naturae accedant,cognoscet aliquis,ut soleat pictores, primis dolineationibus imaginum locum, mensuram, & formam rudε, demonstrare,& penicillo sigillatim postea percurrere,& erve dare ab errore,& linearum priorum generalium ductu caput pedibus non miscent, nec in inuetione partium reliquarum facile errant,ut uorunt qui artem pingendi calent. Sciedum
385쪽
aurem est, nos nouum transcendentia posuisse tantum, cum Lollio, qui ea uocat principia absiluta. Etsi Henric. Cornet. Agrippa in comm en. ad artem breuem Luiiij, addat alia tria, elientiam,perfectionem, initatem. Quanquam etiam antia quorum plures,quatuor tantum transcendentia, hoc est, quatuor quaedam generalia supra res omnes posuerint: nempe eri S,unu Ierlim,bomim. Vt scribit Io.Picus Mirandula .quia
bus Iecentiores, Auleennam sequuti, duo alia addiderunte nempe res, aliquid,ut scribit Iauellus Canapicius tracta. quarto compen. logica. o. Et Ioan . Murmellius libro isagoges dedecem piaedicat. titul decimo,& Scotus,& Beatus Thomas. Quorum non sequimur sententi an ,eo quod uideantur mihi duplici modo errare: primum, quod nimium constringant& coarctent hos fontes, i t confv sio omnino dicatur illa transcendentium positio potius,quam uniuersalis desineatio. Rursum, quod ea ipsa, transcendentia non sint. Nam bonum , concrctum quoddam bonitatis est, & uerum ueritatis,& unuunitatis, essentque unitas, bonitas potius &ueritas transce dentia, quam unum, bonum, uerum. Item res, & aliquid, α ens habent concretionem, nec transcendunt. Si quidem& supra ens, & supra aliquid, & supra rem aliud est: nam haec subsunt nostris tianscendentibus,uel bonitati, uel magnitudini , uel dia rationi, potestati, cognitioni, uoluntati, uiri ti, ueritati, gloriae, uel eorum Oppositis,ur si ens est, ergo uerum est esse, si non est re, ergo potentia, & ita est potestaris, quae est ex transcendentibus: Sic de similibus dicitotest. Et ita essentia Agrippae sub ueritate & bonitate ordinanda,non seorsum. Quod autem pertinet ad alia duo addita ab eodem Agrippa, nempe ad imitatem ,& perfectionem rea nec hic ad ij camus neoue tamen esse inficiamur, sed in Deo esse diei mus, qui perscictus solus,perfectioque est:in reliquis autem nihil perfectum omni ex parte, quia non nis unus Deus, ita dictus, quia solus perfectio; & pei sectius omni ex parte, & perficiens alia, a quo singula alia, quae sunt secundum concessam
determinationem receperunt conuenientem gradum, ut tamen rerum pei sectio, perfectio pioprie non dicatur, neque in abstracto, neque in concreto extra Deum, qui talis absolute, quia absoluta potentia in Dei est sola potentia, ut scribit Martii. Ficinus in commenta. in conuiuium Plato orati O.3. casi .secundo, & omnia impetfecta uere sunt, eius compar
386쪽
ione. Et ideo David ait, imperfectum melim uiderunt oculi tui, domine, psallitus I 38. Extat&hac de re istius probatio apud Iustinia. Caelarem in libro secundo. g. sed quia diuinae. de uete. iur. enuclean. libro quarto.Cinu. uagesimo Sed
inquit, quia diuinae res persectissimae sunt: humani uelo iuris conditio in infinitum, decurrit, & nihil est in ea quod perpetuo stare possit: multas enim formas edere natura depro perat: non desperamus quaedam postea nasci posse negotia, quae adhuc legum laqueis non sunt innodata. Idcirco res humanae perfectae dicuntur cum adiuncto, & cum alio uerbo. Finis, nempe ut persectio sit finis constituti assecutio. Ita persectio rerum in essentia, est optima cuiusque rei con si tutio,hoc eis, gradatio & ascensio ad suum limitem a Deo positum. & ad suum finem, ut & nouit Galen. libro septimo, aedecret. Hippocra.& Plato. cum loquitur de diffinitione substantiae. In artificialibus quoque persectio, dum peruenitur ad finem determinatum: sicuti domus perfecta et , cum aedificata est: oratio persecta, cum suis numeris & partibus
constat. inamobrem & quippiam respectu sui perfectum,
respectu alterius imperfectum potest esse, eo quod in re non sit plena perfectio,scd limitata. ut ouum perfectum quidem est, uerum respectu animalis quod ex eo oriri debet, imperfectum quid est,ut scribit Aristo t. 1.de generatio. anim. cap. r. Nam eum finis ultimorum quodpiam sit, cum ad eum res peruenerint, recte eius tantum gratia, perfectae dicuntur, ut Mad summum uitii perueniens aliquis, metaphorice perfectius in eo uitio, ut perfectus fur, dicetur, ut docet Aristo t. s. metaphysic. cap.decimosexto. Itaque & locus de persectionibus
disputandi, habebit propriam sedem, ubi de fine agemus in relativis principi j. His accedit Iutisconsultorum auth Oritas qui&diuersis respectibus persectam aliquid & imperfectam idem, dicunt. Cum enim apud illos persectam dicatur, quod
omnibus suis partibus constat,ut notat Caius in l. l. de orig. iur. lib. I .ss titu. 1.ita&perfectum dixerunt, quod impletum est, & imperfectum non impletum. Sic persecta legatio apud Vlpianum l. 2.*. legatis. veruculo plane. de iudi c. libro quinto .F. tit. I. Item alibi,saepe perseista emptio, pei sectus contractus. Et ita de teliquis, etsi diuersi sint fines unius rei, interdum ratione unius, negotium perfectum,ratione alterius imperfectam, dici potest. Veluti tu donatione causa mortis, quς quid ς m
387쪽
quidem ratione si e formae ,& solennitatis,pei secta quidemeit , seda Ate mortis diem eius qui donat, imperfecta dicitur,mseribit Vlpianus in i non uidetur. l. 3 s. de donatio. mortis cau. libro I9.fFtitu 6 Et communiter perfecta aetas ex illi matur ea , qnae impleuerit annos uigintiqumque. Sunt tamen alia quae maturiorem aetatem perfectamque demonstrant, ut uenia concessis aetatis a principe, & alia determinatio expressa. Sicut seribit Cesai Iustinianus in l. fina. de his quiuen. aeta. impetr . libro secundo. C. titu. s iuncto Ulpiano in I. ad Tempub.L8.de muneribus,&honor. lib. o. ff.titu. .Et uariarum in ali js certis negoti js, in artatis fine & persectione. Nam α Iustinianus in presbyteris, perfectam deliderabant trigin-laocto annorum, in lectore i 8. in diaconisis o. ut scribitur in *.diaconissam,& S. presbyterum . de sanctissi. episco. in au then. collat. s. coniti t.fin .Ex quibus authentica presbyterum,& authen. diaconissam, de episcopis,& clericis, libro primo. C.titu 6. De similibus. plura sunt exempla, sed
.haec sufficiunt generaliter dicta, de prima classe principiorum, de quibus postea particulari
388쪽
De nomine,Osinnione physicen cap. I. Raecis φυω gigno de produco est, uel neutrali. ter nasco unde physica, & φύσις natura.i.natiuum, seu productum,genitum ; uel id quo sin re nasci tale facit. Quare a principali parte
geniti,ut annotat Gale. in Hipp.aphorisnos, aptior. Σ.hbG .uocat,& naturam Galenus 3. datemper.uniuersam subitantiam,ac ipsam temperIem,quae ex ipiis elementis conflatu sic vocat φωιν,idem quod χρο ῖτιν. tot lib.πιρι φυσεως ἀνθρώπους,de natu.hominum. Sed melius arbitror naturam cuiuique dici,id quod cuique rei datum est in ortu.sue id sit uis, siue temperamentum, siue ex certa temperamentorum commixtione generim,uel specifica, uel indiuidua proprietas,uel determinatio,a tota,ut dicunt,substatia, ut quod magnes trahat ferrum: succinam,festucam, &c. tq. seeundum D Aug.de morib. Manichaeorum, quod intelligi tur in suo genere aliquid esse, natura eius est. Sic dicimus r et emen isti arte naturam, uel mutari in aliqaibus, non ire
389쪽
omnibus ut in his quit in nostra potestate non sunt,nam illa expellas surca licet usque recurret. Quo fit,u; quia quoddamens in uniuersum consideratur mobile quatuor elementoru& corporum caelestium, quae certas uires & lubstantias de proprietates habent inditas communes & generales, & quas distribuunt elementatis compositis,& potuerunt quoque & antiqui nomen quoddam generale naturae seorsum ab elementatis cousi delatum. Galen. lib i7. de usupar. illam φυσιν uniti er i d finit, esse montem admirabili uirtute praediram, quae Omnia pervadat . Verum Chri litani dicerent Dei omnipotentis inditam rebus u in agendi & generandi , uel essentia
concessam. Sic forsan intellex t Plin. lib. 2 cap. 7. Naturae potentiam eme quod Deum vocamus; & li. 27. c. 3. & Epicurus, ct poli eum Lucretius in s de re r. natu r. naturam rerum, diuina mente coortat h. verum illa uis nuturae, etsi idem quod natura, ramen lacus non est Sentieretur quippe Deum esse in mundo ut in lito corp0re animam, & animatum mundum
quod salsum , etsi uis illa a Deo sit,& impellatur. ut dum iacimus lapidem,uis tuae lapidem,impellit, dum lapis mouetura ut manus processit,sed illa uis qua desert lapidem separata
est; nec adem eii quod manus. Et in summa, opus aliud qnam artifex. Meque quicquam natura aliud eli,quam instrumentuprouid eritiae durinae: non enim, ubi provide uidetur agere,
cuci t seipsam, sed ab ipsa prouidelitia ducitur.Εt Deus quidε
in mundo & in omnibus, sed non iit pars,uel ut anima eius , it diximns dum ageremus de Dei & animae fuit ilitudine, inprimis commentariis Alim quoque, natura a Deo distina iit, dum eam secat dum Plutar. de plac. Philos cap. i. sic definit. Natura est principium motus, atque quietis duntaxat, in quo primogenie ineli, non etiam per accidens. Siquidem omnia quae quidem nec a fortuna neque a necessitate, nec a diuino Domine,aut hilnismodi causam habent, naturalia dicuntur, Itiamque ipsorum naturam h ibent,utpote quae ante priora secula non f ieri ni,sed suum ortum habeant: Natura quoque sunt, quae caldam,& ordinem in seipsis habent; nam aut semper , oiit plurimum ite eueniunt,ut dixit Aristot. libr. i Rhetor. ad Theod. cap io. Itaque uis illa, liue natura,erit irarismurationum e T. ctii, Galen. quos: in Isagogicis lib.de definitinibus medieis, natura dixit ignem artificiato, qui uia in genet-tiouem tendia: c ex Platon ei artem diui uJ, R Ibi alia plura, Det
390쪽
pLotiniis lib. 8. inscripto de animae descensu e. . duplieem
constititit natura ira, aloeram intelligibilem, Hieram sensibilem.In intelligibili inmmam viuere existimat:& sensibilem
in corpore hominis naturam participare. Omitto naturae acisceptiones, curri non proprie dividant, sed aliquid natiuum demonstret,& principium motus: ut dum putant materiam primam in potentia,ad formam recipiendam. Item formam rorum naturalium ut animam in homine,generationis formas rit nasci,gigni&c. proprietatem cuuisque rei, essentiamque alicuius rei,& Galea.lib. 2.de sympto. causa.c. I.tomo 3.naturae nomen quoque pro facultare, quae animal siue uoluntatis nutu, siue citra hanc, regit,intelligit.Quare& diuidit in simplicem & compositam,activam & passiua melib.I. commen .in lib. I sippoceta. de nat. huma. In princ.tomo I. cognitis circa remm natuγam multiplex, o degra
Rri naturales nario modo inquiruntur: quamobrem, Zeuatij sunt seledi fines in eodem naturalium rerum suis
Hecto. Interdum naturam rerum perpendimus simpliciter αgeneraliter,ut ens mobile sine aliqua particulari materia uetano tu, hoc es non peruenientes ad particularem tractationa motus: dc hic proprie uerus phy sici scopus, hic & finis,prout ex Aristo t. intra hos se continet, in tractat. 8. lib.physi. Inde perqvenimus ad motum quendam consideraildum , scilicet localem, quem duplici genere absoluit Arist. lib.de esto,circulari, qualis est corporum cilestium:& recto, qualis elementorum et S ita consideratur eos ibi ut in loco,uel ubi, quod in physica considerabatiar m natura. Sicuti tertius gradus postea considerationis rerum sensibilium,ratione si sceptionis formae,unde ex motu fit alia inusitio generationis & corruptionis,de quo in lib.degener.& corrit p.Est cl; persectoru cor ru & persecte eo positorti,inibi con sideratio gen cratis. At quia no scper corpora illa penici, nee plane ex quatuor elemetis ad genera dute peratis contingit oriri, oportuit altu gradu quartu ad ij ci cotrimonis,de mixtis i inperfecte, qualia sunt, pluuia, nix, grau-ho, dc reliqua, de quibus in Meteoris. Deinceps post seriera-T Q. G lem