장음표시 사용
211쪽
2cio tistitutioves Iuci non exponatur P nisi communi sociosum ealeuis
. f. I q. Hujus etiam academiae est,' de omnibus artibus, qυOc tinque tandem nomine veniant, perficiendis, immo & de statu rei p. meliorando cogitare. 6.13 . Quoniam seri haudquaquam potest, ut unus. omni scientiarum genere vacet: unicuique membro demandanda est illius zciatura , in qua prae ceteris ex
f. I 6. Praeses tamen academiae, cujus curae directio commissa omnis, in quovis scientiarum genere ubi sum rit versatus e & membris a penda praescribere , & eorum inventa examinare, veritates probatas inter se connectere atque in systema redigere poterit. S. I 7. Quod si academia scientiarum satisfaciat muneri suo: ab eadem expectare licet exactam historiam litterariam , sive eruditorum , scientiarum atque artium optimos in unoquovis scientiarum atque artium; opti mos in unoquovis scientiarum genere ad instituendos alios libros, ut respubl. abundet viris solida doctrina imbutis; item artis medicar persectionem , ac meli rem rei p. formam. I 8. In academiis artium ipsae artes docentur . quae adeo ab academia scientiarum differunt in scientiae artium acquiescente. F. Issi. Artham igitur academiae condendae se ut prae claros educare liceat artifices, tirones in omnibus uris bibus optime instituturov. s. 36o. Immo opificum quoque ossicinae celebres condi juvat, in quibus opifices praestantes educantur. , 8. I 6 I. Nec negligendae scholae, in quibus ex scietiatiis & artibus liberalibus docentur , opificibus pros
turas. Subtat autem academiae scientiarum , ne inutilia utilibus praeserant, vel praepostera utantur doce di methodo.
212쪽
i is cura imperantis circa virtutes morases,
g. 163. TMperantis haud postrema sit eura , ut non
l. modo liberi a primis incunabulis ad virtutis
culturam ct Vitiorum fugam adducantur, verum 'etiari ut adulti in virtutis tramite detineantur& a vitiorum deviis retineantur f. 3 o. r.nat. : conis stituendi igitur sunt docentes publici, qui cum pueros atque adolescentes boni malique discrimen cum praxi morali doceant; tum etiam adultis, quae in aetate juvenili didicerunt, in memoriam revocent & ad virtuatis studium, vitiorumque fugam hortentur g. Io . IIi. Phil. pr. univ. . ' F. I 64. AEtatis minus adultae mores in scholis sor. mari possunt , ubi ad virtutes intellectuales manuducuntur S.Ia J; adultis autem satisfaciunt doctores peculiares, quos nostris moribus ecclesiae ministros ve
f. 16 32 Doctorum itaque publicorum numero adscribendi non sunt, nisi qui solida rerum divinariim, boni malique scientia instructi, nec propria expetientia destituti, di ipsime in virtutis studio haud euntemnendos fecerunt progressus & in observandis aliorum vitiis nunquam passi sunt desiderari industriam suam. iis. 166. Scribendi sunt libri typisque mandandi, quorum lectione in virtutum studio proficere licet. S.I67. Conventus quoque publicos statuto tempore celebrandos esse constat g. & cultus Numinis postulat f. i . Eth. : nemini adeo negligendos ,
cum non modo erudiendi, verum etiam adhortandi dccommonefaciendi gratia instituantur . I 68. Doctorum publicorum ossicium sit necesse est inquirere, num parentes domi, atque docentes in sch
Iis satisfaciant ossicio in erudiendis liberis de Deo a que ossiciis , s. Ut pauet doctores lassiciant, nee munus praetes:
213쪽
etoa Institutiones rnecessitatem reddatur molestum et decernendi sunt pu blica autoritate dies festi, quibus conventus publici celebrandi , ct templa condenda istis commoda. F. Iro. In conventibus istis satisfieri p4r est , quae de cultu Dei , praesertim externo alibi 1. 7i6. & seq.EG.) praecepimus. r F. III. Coma diae atque tragoediae cum repraesentent acta hominum cum secundis vel sinistris eventibus eadem comitantibus, ut eκempla veluti viva & quae inter se connexa sunt uno veluti obtutu comprehendenda sistant : praxi morali haud contemnendum adserunt adjumentum g. II I. FbiL pr. Enrv., F. I7a. Non ergo inanes, quibus stant sunt sumtus, modo evitetur abusus tum se exerens , , quando
De eura imperantis circa honestatem externam.
Uoniam in potestate imperantis non est .
ut omnes cives subditos ad virtutem per .dueat, cogi nesciam f. a.PhiLpr. univ. : danda minimum est opera, ut externi actus cum lege naturali consentiant quem consensum honestatem externam salutamus. Introducenda ergo est
obligatio civilis, ubi n turalis non lassicit , ad imp diendos actus externos, saluti & tranquillitati publicae a d versos s. qaO. r. nat. . f. I . Poenarum & praemiorum constitutione intro ducitur obligatio I. I 8. FbH. pr. univ. . Imperans igitur actionibus honestis praemia , aut earum omissioni poenas ; achiohibus eontra turpibus poenas aut earum omissioni praemia decernere. debet. F. I7 . Poenae sunt maluin, quod cum actione connectit legislator tanquam motivum eamo mittendi Vel committendi: praemia contra bonum, quod cum actione eum in finem connectit F.39. o. Pbμ'. unrv.) . Subditos er go obligaturus imperans bonum quoddam sive fortunae svo corporis conferre tenetur in committentes actionem
214쪽
legi consormem, vel omittentes difformem; aut malo sive fortunae sive corporis afficere committentes legi difformem, omittentes eidem consermem F. IJur.
g. 176. Inter bona fortunae eminent opes & honor, quorum factura censetur mala. Vicem igitur poenae subit iactura numerorum atque honoris, quarum illa mulctae, haec infamiια nomen seri . . s. 177. Dolor quoque corporis cum inter mala eo
poris reseratur '. Io I. Ichol.) : idem poenas corporis afflictivas constituit. Eidem agnata est poena carceris, ob taedium , quod percipit incarceratus. g. I78. Cumque mors sit ultima linea rerum : ipsa mortis illatio poenam capitalem absolvit. F. I79. Inter praemia locum inprimis habent dignia lates & existimationes civiles F.-6 urinat.): iis adeo
conserendae, quorum actiones externae cum lege conis
sentiunt, ut nemo habeat, quod jure in iis reprehendat s. 17 . . Hoc sane stimulo generos animi eκcitantur ad praeclara praestanda cf. I 22. PDch. ; alii vero vel ipsa invidia duce ipsos aemulantur 6. II S. c. cis. ζ quae semulatio etsi virtutis non sit f.72. Thi pr. univ. , ad honestatem tamen externam, quae hie intenditur, susscit S.I73. . s. IIo. Poenae vero corporis afflictivae & capitales,. poena item carceris, mulctae & infamiae locum habent in delictis, quibus vel civibus singulis, vel toti rei p. damnum insertur s.s .Jur. nat. & seqq. . s. I 8 I. Cum igitur hae poenae potissmum locum habeant, ne unus alterum laedat f. I 8o. : gravitas pinnae proportionanda est magnitudini damni actione dati, a que frequentiae delicti . 73- λ .Jur.trat.), nee non gradui malitiae, propterea quod ad malas actiones committendas quis promtior sit , quo malitiosior, cons
quenter non nisi duriori poena compescendus. . I 82. Poenae constitutae ne, infirmentur, exequendae sunt et ut adeo praestet, poenas decerni leviores, sed quae executioni demansentur , Quam duriores, quae
delinquentibus 'el remittuntur, vel eorum gratia in t
215쪽
sto Institutiones F. 183. Qiodsi singularis ratio suadeat, ut poena vel
remittatur, vel emolliatur: danda omnino est opera, ne praejudicium de poena non exequenda invalescat, ut ratio ista singulis innotescat cur a rigore receia
g. 18 . Poenae igitur cum non modo ad emendati nem eorum, quibus infliguntur, verum potissimum&capitales quidem unice ad terrorem aliis incutiendum, ut idem flagitium horreant 6.I73. tendant; ideo publicae infligendae sitiat, nec infligendis habenda est ratio delinquentis, an scilicet poena mollior ipsi emendando lassiciat, nec ne . . t g. I 8 . Poenis cum mactentur delinquentes, ut aliis terror incutiatur, ne idem flagitium committant LI 86: : in publica earum executione praelegendum est delictum , ipsa delinquentis confessione confirmandum , ne dubium supersit multitudini. g. I 86. Ex eadem ratione poena capitali plectendus per viam longiorem ad locum supplicii deducendus, haud procul a via regia situm, uti cadaver omnium praetereuntium Oculis exponatur.
S. 1 87. Ut delicti turpitudinem animo concipiat plebs, rationis ignara : locus supplicii idem esse debet cum carnificina , infamiae macula notandus .f. I 88. Eo fine quoque non absque ceremoniis supplicia exequenda esse, eκ ipsa harum notione colligimus F. I I .Pbri. pr.nniv. , quae praeter turpitudinem delicti, judicis quoque in puniendo severitatem loquantur g. I 82. .
De 'eura imperantis circa religionem.
s. i89. o Eligio est cultus divinus voluntati Numinis
g. I9O. Qui adeo eidem difformis est , non nisi speciem religionis mentitur, & quia talis apparet , falsa religio nuncupatur . F. I9I. Quoniam Deus velle nequit, quae persectionibus suis repugnant S. scultus divinus,
216쪽
Politie e. aos qui absolvitur actionibus per attributa ipsius tanquant motiva determinatis 0.7o6. EtR , religio est S. 189. . s. I92. Qirodsi acquiescamus in iis , quae sola luminis
naturalis ope de Deo agnoscuntur , in Theologia n rurali , vel etiam, per creaturarum contemplationem L628. Eth. . naturalis salutatur. g. I93. Quoniam voluntas Numinis per revelationem immediatam quoque innotescit g. s.TheoLnat. e cultus
a Deo revelatus religio est s. 189.), diciturque ruigio
s. I sq. Dari religionem revelatam probant criteria re velationis F. . 6. 7. 38. Theonnat. , ad religionem christianam applicata, cultis praerogativa prae naturali& necessitas patet 3.623. Eth.& I 2 .Piwφr. uniet . S. 193. Ad religionem quoque spectat continuum os siclorum erga Deum exercitium 1. '.Erb. dc IS9.Po- Iit. : quod cum sit firmissimum virtutis praesidium F. 6Iq. Lib. I imperantis quoque est curare, ut religio i ter cives floreat g Io.Jur. s. I96. Neque dubium est , quod magis valeat sincerum religionis studium, quam omnis poena. Etenim poena neminem terret, qui sperat, vel delictum celari posse, ivel negando effrere, ne ejusdem convincatur in admissi suspicionem adductus; nec voluntatem emendat s. s. Phil. pr. univ. . E contrario metus Numinis, religionis
ipsitus. naturalis pars haud postrema 6.647. Eth. , sive filialis fuerit sive adhuc servilis , impedit , quominus
clanculum mala committere velis I. IT. I 8.Jur. nat. . Patebit quoque inferius Iuramentorum in reis
pubi . utilitas: quae cum deserri non possint nisi illis, qui credunt dari Deum mali vindicem Dei autem agnitio ad ipsius cultum 1.62I.Etb. ade que ad religionem S.I39. spectet ; exinde quoque religionis in republ. necessitas elucet. g. I98. Quoniam imperantis est curare, ut religio civibus in pretio sit I. 191. : doctores publici cum in sch lis tum in ecclesia constituendi sunt F. Usq. viri, &Dei & virtutum moralium scientia, ac Virtute, praesem tim pietate pollentes, non modo ut cives recta docere
possint, verum etiam ne sinceritatem religionis exemplo
217쪽
De cura ἱ erantis eirca Iustitiam. s.ffos. πUstitiae est, unicuiqus tribuere quod suum est J g. 396. 6oa. Eib. . Quamobrem cum saepissime unus alteri tribuere nolit, quod debet , vi agendus est ab imperante , ut id faciat s. qo3.
s. 2o7. Quoniam imperantis est, eum, qui damnum dedit, ad ejus restitutionem adigere Gq3IIur. nat. , ct curare , ut contractus legitime celebrentur, illegitimos vero rescindere . 32. sic. citd, immo & in nonnullis contractibus prospicere securitati ejus, qui aleam subit 0 3 eit. , famamque tueri civium & quas-eunque injurias ipsis illatas vindicare g. 47. -8. sic. eit. : ideo constituendi sunt judices, quorum est de causis civium controversis iudicare, parti laesae jus suum vindicare, & omne damnum, quantum datur, avertere. s.ffo8. Eligendi adeo sunt judices, jurium periti, & habitu ea ad facta applicandi valentes , multatis amantissimi, ne vel per errorem, ver affectibus inducti statuant, quod a lege alienum. 9. 2o9. Praeter potestatem autem ius dicendi ipsos quo- 'que ornat potentia, ut sententiam latam exequi possint, vi adigentes refractarios, ut eidem se submittant. s. a IO. Executioni ergo locus est , si quis sententiae latae intra terminum praestitutum non satisfacit. s. arr. Quod si objectum executionis fuerit nullum , veluti si quidpiam facere jubeatur: poena carceris vel mulcta in subsidibm vocanda, ut ad obedientiam prata
standam obsigetur f. IS. FbH. pr. unιυ. . 2Ia. In contra tu emtionis dc venditionis ne dolus committatur: merces venales inspiciendae drtaxa dae. Ita nimirum nec emtor pretium justo majus lativit cum suo damno, nec justo minus eum venditoris damno, nec idem merces deterioris notae accipit. - I. a I 3. Idem quoque fieri debere in usum permutationis, liquet abunde N. Ia7.Jurinat. . Hs.214.
218쪽
Institutisnes f. 2I4. In contractu mutui determinandae sunt usurae F. 2Io, &seqq. r. nat. , ndi locus sit scenori debitoribus damnoso s. 2I oc. cit.) .F. ars. Quoniam in casibus singularibus usurae per principia juris naturalis diversimode determinantur g. 2Io. Jur. nat. ζ ad minuendam in judiciis litem eon stanti quadam ratione determinandae aio. & seqq. Jur. nat. , ita ut non liceat usuras majores exigere; et si minores, immo nullas urgere integrum sit aequitatis naturalis cultori g. 2II. 2I2. Iur. nat. .
2I6. Cum obligatio poenae constitutione nitatur Phil. pr. univ) ; mulctae locus hic erit commodus, propterea quod avarus usuras immodicas postulat S. 349. Etλ , cui jactura morum maxime molesta. 237. Quoniam nemini otiandum f. 67.Jur. nat. enec ferendum est, ut multi ex usuris vitam toIerent. Quod si conveniens labor alius decerni nequeat: adm vendi sunt divitiis abundantes muneribus , ex quibus honoratiores potius, quam locupletiores sunt: et si hic quoque attendi mereatur, num istis' obeundis sine
f. 2I8. Ne creditor cum periculo suo debitori credat pecuniam suam: de securitate publica autoritate prospiciendum, ita ut non consentiat magistratus in mutuum , nisi certus fuerit, debitorem esse solvendo , &ut debita publico consensu confirmata solvantur ante reliqua eodem destituta, etsi priora. ais. Similiter non admittendus est fidejuor , n gato publico consensu, ubi eum non esse solvendo constet, vel ubi fidejusso cum pernicie sua suaeque familiae
conjuncta g. 237.Jur. nat. . 19.2ao. Nisi quoque fidejussor beneficio excussionis r nuncia verit: creditor I.23s.loe.cit , excusso principali debitore, cum solvendo non sit J. 238. fur. naid, fide-jutarem excutere debet f. et s. sic. Gid, si vel maxime ad incitas redigatur S. 2F. Ac.cit. . iq. 22 I. In contractu pignoras, venditionem pignoris, ubi debitor vel in mora, vel prorsus solvendo non est.
s.. 23Ι. 23 3. Jur nat. , publica magistratus autoritato fieri par est, ita ut adjudicetur plus licitanti . . t
219쪽
3. 222. Quoniam vero hic dolus sicile irrepit, si pugnori adjiciat tir conditio, ut creditori cedat, solutione intra terminum praestitutum non fasta: ex eadem ratione , qua foenus proscribitur , non ferendum, ut ista adjiciatur, sed in transgressores animadvertendum f. 2I6. . g. 223. In genere perspicuum est , judicem alteram contrahentium partem adigere debere , ut contractui satisfaciat, ubi pars laesa opem ipsius implorat f. 2o7.).1. 224. Similiter liquet, ut homines tenuioris sortis laedantur, Operarum mercedem publica autoritate determinandam esse f. 223. Immo eadem de causa opificum operibus atque operis statuendum est pretium. Accedit altera ratio, ne quis cum ceterorum damno leviori pretio con- tentus, sit fortunae suae parum tenaκ.
De eura imperantis circa invarias.
g.226. 'Mnis actio, qua quis sciens atque volens . alterum laedit f.9DJur. nat. , dicitur in-1κria. I. 227. Quoniam in rep. non serendum, ut unus au teriam vel ejus famam laedat adeo-- que injuria unus alterum assiciat 9. 26d: poenae decernendae sunt injurias inserentibus 9. 32. tur.nat. earumque exequendarum cura judicibus committenda.
s. 228. Actias judicis, quo poenam infligit ob injurias illatas, & partem - laedentem ad damni reparationem cogit, dicitur tindicta. g. 229. Quoniam concedendum non est, ut quis illatas sibi injurias ipsemet vindicet 0s. ω9. injuriae tamen illatae ad iram concitent laesum , animum que disponant ad voluptatem ex laedentis infelicitata Percipiendam S. I r6.I32.2 Ieb. , atque adeo ad vindictam privatam impellunt : eandem quoque poenis coerceri convenit g. Α 2.Jur. nat. . F. 23o. Vindicta privata cum in republ. exulare jubea-etur F qq9.Jur. omnium minime serenda sunt cer- m. IL O ta-
220쪽
ramina sinouuria sue duelia, ad ulciscendum snsuria illatas subeunda ; cimi ipsius Vitae periculum incuris rant, ipsa suscipientes. s. a 31. Certaminibus itaque istis, praesertim ubi inis
valescunt , non modo gravis simae poenae decernendae , verum etiam in1uriae eorum causae severis poenis coe
Quis autem non videt, cum vindicta privata proscribi minime posse jus inculpatae tutelae, quoniam idem non obtinet, nisi in eo casu , in quo aggressor violentus vi depellendus , nec judicis opem implorare
licet F. II σε. an. Privatio vitae laesio omnium maxima merito habetur. Maxima ergo ei decernenda est poena , qui sciens ac volens violentas alteri inseri manus. g. 23 a. Actio, qua quis mortem alteri inseri , cum eam vel minorem laesionem intenderet, homicidium dο- usum vocatur. Si vero praeter intentionem ab agente
prorsus aliud, nulla sui culpa alteri mors inseratur ;homicidium erit ea ale ; si quid culpae adhaereat, euia posum. s. aas. Casuale hom sciδium cum comm silenti imputari nequeat: fortunae tribuendum g. 73.Jurinat. , nec poena adversus idem valet f. 42.ue. citd. g. 236. Poena capitalis cum sit supremus poenarum
gradus, dubio caret, homicidium dolosum poena capitali dignum esse 1. 233.2sq. ; culposum autem, 'elutis tegularius tegula dejecta praetereuntem interimit , nulla monitione facta, poena leviori dignum, pro diverso culpae gradu diversa ob. 237. Quoniam jus inculpatae tutelae in rep. unicuique integrum manet s. homicidium quoque in statu inculpatae tutelae commissum poena vacat S-qs a.