장음표시 사용
751쪽
DE OBLIG. EX GESTO SERVO R. 68s
ex eodem libro desumpta : unde proinde etiam ad hanc Reg. species aptari possit. In ea l. definitur eHm qui non cogitur in aliquo loco iudicium pati, si ipse ibi agat, cogi excipere actionem,& ad eundem iudicem mitti. De REG REssu aduersin alium, an ideo Him obligetam
CLXXI. IDEM Paulus J libro quarto ad Plautium. Nemo ideo obligatur, quia recepturus est ab alio quod praestiterit.
A De M aliqoando obligationem subire seu pro alio qui
quam praesare num quisquam cogatur quaeritur ideo , seu eo obcentu aequitatisque praetexto, seu velamento, quod is regressum postea aduersus alterum habere possit, facilisque ei fututa sit praestiti pro alio exactio i Id quod hac Reg. negatur, pariter, ut altera I. eiusdem Pauli quam & Glossa allegauit,puta
simillima est, mox ut dicetur,quidquid Ferrarius contra mouerit,aliique nonnulli post eum. Melius scilicet est& tutius, non soluere,quam selutum repetere, arg l.ωι. d.3n ροι,.cau res. inint .l. I. d. quando liceas unis. θ'e Iudice.Quid enim si soluendo noΗ sit is pro quo solutum est, quae ratio diserte redditur aeg. apud Ferocem 2. Imb,etsi soIuendo sit, interest cuiusque litibus& sumptibus non vexari, L6. π.de minorib. Denique non est se curitas cuiusquam alieno redimenda periculo: suaque cuique sufficit farcina,suum onus, quod in alium transferri nulla aequitatis species patitur. At, inquies, esse casus quosdam, quibas alienam obligationem subire quis cogitur; veluti dominus, pro seruo: quo de s ne obligationum genere ex gesto seruorum Paulum hoc lib. .
vis. ω. quod iussin quae proinde leges omnes huic Reg. nostrae coniungendae seu coassandae sunt.ὶ Vcrum id quidem est, sed casus hi suam singularem , summamque aequitatis rationem
752쪽
habenti Nempe domini ex gesto seruorum institoria actione, de peculio,quod jussu, I V R E ipso tenentur & obligantur: Non ideo, quia recepturi sint ab alio seu a seruo quod praestiterint:
quid enim a seruo recipere potest dominus, cuius in dominio& ipse seruus est Z verum ex IvRIS potestate, b, personarum vel ob expressum, vel tacitum domini hac in re jussum &consensum.
In quies secundo plures eiusdem serui dominos, ex negotio,
Contractu, noxa, scrui communis in solidum singulos conueniri, quia consecuturi postea sint a condominis judicio societatis vel communi diuid indo quidquid praestiterint,vi non tantum Vlpianus definit υlι ηπ.de msitor act. dri. L 3.vis. de exercit. acI. cui subjiciuntur eam in rem Gali Pauli sententia; &r,tiones mi. 1.er . eo ιιι. & eiusdem Vlpiani lex 4 eod. Est&de eodem Gaij lex a p. g. vlt. m. de peculio, unde lex illa 2. desumpta est, sed & Paulus noster hoc ipso libro 4. ad Plautium, in ael. I . quae inter alias huic coassanda est , Se vero coassata plurimum ad hanc rem fecit. Vnde diserte a Scaevola dicuntur isti teneri idcirco, quia habeor actιonem,l. Si vers. quod exim,es de peculio. Uerum reipiand cndum est singulari rursum ratione, singularique Iuris potestare recepta sentcntia, ob utilitatem communem, hoc casu, alienam condomini a condomino obligationem suscipi. Nempe ij inter quos seruus communis est. potestate juris suo nomine in solidum tenentur, ne alioquin qui cum his comtrahunt, per plures aduersarios distringantur, quod utique inbquum forci : quam rationem diserte reddunt in hac ipsa specie Gaius, i. 17. g.vit. m. de pecutio, 8c indicat Paulus noster l. l . de iopi .act. Q iae ratio & alias locum habet in alus specicbus, v c tuta in sp. l. vlι. rempupisti sesuam fore dr L ciudicarum solui. Haec in quom,huius rei genuina ratio est: Nam quae iubjicitur dLe7. f vst. q od scilio. t res damnosa futura non sit ci qui condemnatui, uin possit rursus ipse judicio societatis vel communi diu d into quod amplius portione sua soluerit a socio sbcii siues i hinsequi, nonnisi succenturiata rario est & ad eam tantumii ccium purtinet in actionc de peculio: ubi apud alterum qu que peculiis sciuilis pars est. Fademque ratio est, quod tertio loco hic objici possit, plu- Iium si s sior uni a tutore pusillo datorum : non est scilicet
753쪽
pupillus distinguendus , sed in unum ei datur actio : de vi eleia ganter Papinianus in ael. vlt. rempupis alu fore subjicit, pupillo agente qui non ipse contraxit, sed in tutorem incidit, & ignorat omnia, beneficium diuidendae actionis iniuriam habere visum est,ne ex una tutelae causa plures ac variae quaestiones apud diuersos Iudices constitu crentur. In quies quarto, correum quoque promittendi alienam cor-
rei obligationem lubire Verum id quidem: non ideo tamcn, quod is recursum seu regressum deinceps habere possit adiici sus cor-rcum , vel ab eo recepturus sit quod praestiterit, verum quia cor rei obligationem in selidum,in se ab initio receperunt, σμυire mutua fideiussores,& άμηλεγγυοι. Stet igitur inconctissum, proprie loquentibus eminens IDEO Iobligari, quia recepturus sit ab alio quod praestiterat. Quam regulam
siue Paulus siue Plautius concinnarunt, uti dixi, cum in argumento seruilium obligationum , seu obligationum ex gesto semorum versarentur, quas domini pro seruis subirent: & ut ostendercnt, extra casum illum , quo plures domini in solidum tenentur , & sic alius pro alio obligatur , hanc Regulam genera- Iem esse : qua causa etiam ait ICons neminem , quantumlibet scilicet res ci cum altero communis sit. Quod eleganti quoque hac specie firmatur. Finge: unus ex dominis fundi alicuius, aliquid extra communem ustim fundi communis admisit, verbi gratia ., opus manu fecit in fundo Communi, unde aqua
pluuia vicino nocitura est, ael. H. g.apud Ferocem L. m. de aqua
pluuia in Hoc sane casu alter c dominis qui nil fecit seu nil ad- Inuit , ut ipse non tenetur , ita neque obligationem con riis subire, M pro eo quidquam praestare cogitur, quamlibet acti nem communi diuidundo aduersus consertem habeat, de si C. praestiti pro alio facilis futura ei videatur repetitio: Nam ut d I i. g.apud Ferotam, idem Paulus ex Fero cc aduersu Proculum refert, Iniquum es eum qui non fecit,restituere oportere, IVONIAM id est, i D EO & hoc obtentu quod in communi diuidundo agere potes, Idemque fingi potest: in dolo Tutoris; nempe etsi soluendo sit Tutor,attamen dolus tutoris pupillo non nocet,l. I98. --jH. Quanquam fuerunt qui ita senserunt,de quo ad ael. I98. Fingi potest Sc in Tutore de Negotiorum gestore squae species vulg a apponitur a veteri Interprete ,& etiam a P. Fabro , hoc
754쪽
sensu ,eos non ideo creditoribus teneri,quod contraria actione tutelae vel negotiorum ginorum facile impensas recuperare possint. Quam in rem etiam male allegatur g. I.ct g.furor. 2. IV. de obligat. qua ex quasi contri
Ex his jam apparet,alienam prorsus speciem,& sensum hunc in Negotiorum gestoribus a pleri sque Interpretum huic l. adfingit quasi id hac l. dicatur, neminem ideo deinceps, seu in Vposterum, obligari ad aliena negotia gerenda, etsi jam aliquatenus negotiis alienis sese immiscuerit, quod satis abundeque sit vel in paucis amici labore consuluisse, t. ΣΟ. C.de negor. V . Qua specie nihil alienius ad hanc Reg. afferri potuit. Ponenda quippe species est in eo qui tertium aliquem obligatum habiturus cffci,si ipse pro eo obligaretur: ΑLi v s in h. Reg. est tertius quidam. Alienissima vero species est, quam hic apponit. Raeuardus ex M. τυ.quod iussu r quam etiam quomodo huc mdiculis trahat, vix quisquam adsequi possit. Sensus legis illius est, si pater vel dominus mutuum accepturi,filio vel seruo numerari jusserunt, pecuniam ab ipso patre vel domino condici, in tantum ut actio quod jussu hic locum non habeat. Quid uero hoc ad Reg. nostram Apparet M alienam ab hac Reg. speciem Se tractatum esse de I nefluit,prohibitis,deque Vic nis ex aliorum vicanorum debitis non conueniendis , etsi de ibi quoque huius Reg. aequitas cernatur Cui similem speciem hic assingunt sebolia Basil. . ta η De A Maio vi pacti, o LIBELLI Interpretasione. .
CLXXII. IDEM J Paulusi libro quinto ad Plautium.
In contrahenda venditione ambiguum pactum comtra venditorem interpretandum est : Ambigua au
tem intentio ita accipienda est,ut res salua actori sit.
DE AmbigWa verborum conceptionis,seu Formula interpret iis e se resolutiooe est haec unica huiusce Reg. sententia: Ambiguae,inquam, veluti ambigui pacti scriptive, pariter ut tres aliae I. titulo occurrunt, de Ambiguo, Puta lex OPS,. 96. quo
755쪽
Interpretes nonnulli hic Lectorem remittunt. Aliae enim sunt ab hac obscuri species : de quibus sunt variae leges, in his l.9. II4svra l. roo. insem. Vnica,inquam, sententia hac R. continetur non duae,uti vul-gd haec lex in duas perperam seu in duo capita discerpitur: Vni-ica enim differentia hic proponitur inter ambiguos Contractiis,& nominatim ambiguum cotractum venditionis quo de egisse Paulum hoc libro I. ad Plautium, docet lex Π. π.de contrempt.l.
quae proinde h*ic coniungendae veniunt) Sc ambiguam intcntionem, i .e. actionem, libellum, causae narrationem, ambiguam de obscuram,ut l.st quis intentione 66. in . de iudic. pariter ut Graeci δηγηmri Et proponitur quidem istiusmodi differentia : Ambiguum pactum venditionis interpretandum aduersus venditorem : Quod ipsum variis insuper legibus & de venditore M
eir l 99.. . de FVO. Cuius rei ratio haec illis ferme legibus adsignatur, ideo scilicet aduersus venditorem interpretationem fieri, quia in eius potestate fuit legem' id est pactum, conuentionem apertius scribere , seu quia potuit re integi a apertius dicere, quia liberum ei fuit verba late concipere : Sibi videlicet imputet Venditor,qui apertius non est locutus: Imo est quod ipsim putari possit,quod obscure locutus fuerit & obscure loquen- do errorem inducere , vel tendiculam ponere voluisse videri possit, ut proinde aequum lar, tendiculam ei nocere qui obscure locutus est, vel sane ambigue. Exemplum ponunt scholia Basil. in venditore fundi qui in in vecidendo recepit, SI Om-Nia retin cre vult, tanquam ei necessaria , quem ad λαχανα scuolcra empicu restringendum contendit. Et haec quidem ita a ci penda lurit . si nulla verisimilitudo pro venditore faciat: Nam id prius explorandum cst : Alioquin si xerisimilitudo quaedam adsistat,tiim pio venditore interpreIatio facienda est, di. I 3. π.qui potior. inpign. quae uti dixi, huic lcgi inter alias coniungen
756쪽
a Libeone definitur obscuri Pachi interpretationem pro venis litore faciendam. Hic conciliandi labor: aliud aliis commini sicentibus, Cui acius non uno loco, I.Obycio. 9 9.obflo.or ad L8s. de V. O. d. l. I . ad emendationem confugit subrogata voci ventitor voce emptor Neriam facilis est conciliatio, distinctione adhibita.
Primum enim illud constare debet, si agatur de RE principali,
quam venditor emptioni subiecit, obscuritatem venditori nocere,ne alioquin in ipsius arbitrio sit contractus substantiam evevenditoru fraudibus locus fiat pretio forte ctiam jam accepto de alia re se cogitasse dicenti ut remque pro alia subjicientium: Item si agatur de Accesson , quae venditor i pie ab initio accessura
de covirab emptu. si quis cum se isees V. de actio. empti. tum pariter verisimilitudine celsante aduersus venditorem interpretatio
facienda cst. Atenim si agatur de accessoriis quae non venditor versim emptor emptioni accedere se velle dixit, tum aequissimum est,interprctationem aduersus emptorem fierit Est enim quod emptori imputari possit, qui accessionis mentionem a se iniectam non apertius designauerit: Accessionum enim istius . modi contemplatu ferme plerasque res aliquando emimus d. l. , .m strin. π de contris.empl. Et haec eadem distinctio adhibenda est in stipulatione, ut modo interpretatio fiat aduersus stipulatorem. 2. g.ls. π.de haereae venae l. ipulatio ista, 38. g. l8 LIo6.αν. de V. O. modo aduersus promissorem , l. quidquid 99 I. uo.
g. I.ω. d. it. Es in locatione, ubi modo aduersus locatorem, inodb aduorsus Conductore ni fit interpretatio, d. n. r.de pactu,
Ergo quae accessiones & leges accessionum ab emptore proficiscuntur, Sc de quibus vcndendis initio venditor ne cogitauit quidem , cae interpretandae veniunt aduersus emptorem, qui legem aperitus potuit dicere. Quare verumque jam verum est, Ambiguum seu obscurum pactum ei nocere qui potuit re integra apertius dicere , in cuius fuit potestate legem apertius coni cribere , sitic is venditor sit siue emptor: Atque hoc sensit subscribo communi vetorum Scholae de conciliationi: Nam etsi verum sit,freqvcntius legem venditionis dici a venditore, non tamen semper quod Cui acius alioquin tuetur: Fornerius, Ho- romannus, Faber oc Raeuardus recte impugnant.
757쪽
Alic vero ratio est ambiguae Intentionis, id est, actionis seu ambigui libelli: Nempe enim ambiguus libesius,ambigua intentio, ita simper interpretanda est ut salua res si actori h. l. vique res qua de ogitur magis valeat, quam pereat. Quod & ipsum inculcatur ab Vlpiano d. i. si quis intenItone 66. m. de iudic. l. quo-riens Ιχ. .de reb.dub.σ l.intersirpulaaIem S . g. I. ab V. O. vide etiam ad aliquid I. sol mus 6i .eo tis. de Iudiciis. Quoties in actionibus vel exceptionibus ambigua oratio est , Commodissimhm est sidest aequissimum id accipi, quo res qua de agitur magis valeat quam pereat, & quod utilius est ei qui protulit: denique ut res salua actori sit: Hinc illa jam huius l. liue differentia, siue Regula, Aduersus proferentem in contractibus capi interpretationem e pro profcrente in actibus sin μεροις, veluti actionibus Ec judiciis. Ratio d fierentiae isthaec est, ne judicia alioquin lusoria sint, & ut diseitc dicitur δι. S I. l. alioquin semper nega- bit reus se consensisse : cui respondct quod dicitur d. l. 6 I. α'. de iussic. Et ita quid c m amb/gua intentio hic accipienda est : Cuius excmplum Gi arca ic holia Baii l. hic pcrperam ponunt in actore qui petiit ccntum sibi dati, non ex prcs a nonune eius qui de- ρberet,Petrus ne is cilci,an Paulus. De CONDEMNATIONE personarum in quo facere possunt.
CLXXIII. IDEM DP aut libro si xio ad Plautium.
In condemnatione pei sonarum, q in id quod facere possunt, damnantur, non totum quod hamni extorquendum est , sed & ipsa tum latio habenda est ,
ne egeant. NOMnes huius i. RegDhr, quae quatuor numero sunt, ad Eri tria actioni ni, idcii, ad dotis & Icium uxoris solutomatrimonio repetitionc m , quae aducrsu, maritum inst uuitur, si d quae tandc m reri inci t ad Irt. de re Iadna a,refcrcndae sunt: ini d ostendunt quam plurimae ligcs ex codc inlibio F. Pai lii avi Plautium desumptae, quae huic com urgundae veniunt, pota b λ 32.ω.de ritu nutae si . v.de turdos. n. se .mcrim. l. - π.de a Diqiligoo by Corale
758쪽
gradibus. .s 7 de adquir. rer. dom ex I9.2I. 2 π.dere iudL ...de QS. Et quatuor quidem exceptiones totidem Regulis perstri guntur,quae in Ret Uxoriae actionem incidunt,quaeque ves m rito competunt aduersus uxorem eiusve heredes, Dotem remque uxoriam omnem repetentes: Dotem, inquam , vel etiam aduentitia seu paraphernalia: vel uxori, aduersus quondam
Prima cxceptio de qua initio huius i. ὶ est Privilegium, quod
vocant , competentιa e Nempe maritus rei uxoriae nomine Conuentus, id id tantum condemnandus est quod facere potest, id est : ut hac l. id explicatus in ita ut non totum quod habet, ei
extorqueatur, sed ipsius quoque ratio habeatur, ne egeat. Extorquere est non ab inuito tantum auferre, sed ad ultimum quadrantem exigere. Iure scilicet singulari id ita constitutum est ut docet etiam inscriptio Mu 3 . .soluto matrim. ut videlicet maritus conuentus de dote seu rci uxoriae nomine non totam semper dotem praestare cogatur, non tota dos ei extorquenda sit, verum eius ratio habeatur , ne egeat, de quo priuilegio videnda est insuper lex 6J.ε 3 π pro socio l. 2. F . ατ.sol. mtir. m. l. IS. 17. I9.2O. 2I. 2Letar. de re iudic. sex quibus tres,vti jam dixi,huic legi coniungendae veniunt, puta aelex l9.21. 23.ὶ Sunt tamen 6c
aliae quaedam persenae, quibus hoc ipsum priuilegium competentiae, ut vocant,competit: I. Nempe & qui is Hemul cessis es postea ad meliorem fortunam redierit, hactenus conde inuatur in quantum facere potest : de quo vide supra, LI3l. g. l. 1. Item sociau societatis judicio convcntus,eodem priuilegio potitur, de quo v. di. 6 g. . prosocio Ased etsi quis Iss=.de actio ib. qud se referunt hic Interpretes. 3. Potitur 6c Donator ι.28. supra b. t. quia, Vt hic notat Hermopolites socii πιξιν ἐπέχου- ἀδελφιων. Sic ut hi omnes, in id quod facere possunt, condemnentur, seu ita ut eorum ratio habeatur ne egeant, ut haec lex ostendit: Hoc,inquam,& donatori Cum caeteris commune est, de quo donatoris alioquin priuilegio, l. I9. g. I. st l. Io. de ne in- die. sed tamen hoc amplius habet selus donator, qui ex liber litate sua conuenitur, ut deducto etiam aere alieno condem-hetur ae t. I9 I. I. -dere iudic. de quo ad i. 2S .sivia.
Ratio differentiae isthaec est , quod quondam Marito hoc priuilegium datum fit tantum, propter honorem, reuerentiam
759쪽
rem donatam non tradidit, sed retinuit, tanquam propria eius foret jus suum praeripi iniquissi inum foret, obtentu donationis quam ij qui cum donatore contrax crunt,ignorarunt: Quare id non tam donatoris ipsius fauore constitutum , quam crcdito. rum potius. Quod autem hic dicitur, ne egeant, id est, ne mendicent, ne desit eis victus Sc vcstitus, ne non habeant, quod satis eis sit ad vitam quotidianam salua dignitate, ut in sp. l. 3. g.Iuuentius, ..de Uucr habit. REsTi TvENDI verbo contineri quoque FR V C T V s.
Cum verbum, R siluas, lege inuenitur,ei si non specialiter definibus additum est, tamen etiam fructus, sunt restituendi.
SEcunda exceptio in rei uxoriae actionem incurrens, est ratione Fructuum: Quo sand pertinet haec Regula seu sententia. quae est de Resutienda voce eiusque significatu : & non eo minus tamen in Censu Regularum recte quoque stat. Ante omnia tenendum , huic regulae Coniungendam venire pro lseram & accuraram M.videamus de usuris foeI binr velut ex eodem Pauli libro desumptam, ubi rei uxoriae actionis o casione lurisconsultus in eum generatim nam ita recte hab tHaloandr. editio in sese tractatum diffundit, quando in ac tonibus etiam fractis veniant : In hoc tractatu dum versaretur Pat i ta , de illo quoque nominatim casu tractauit, ubi verb im Rest tuendι in lege vel edicto inuenitur r Et vero definiuit tum in
760쪽
επ.de usuris: ubi similiter ait verbum restituas, quod Praetor divis, plenam habere signiscationem Ut fructuu quoque resiluantur. Et inter haec quando fructus in rei uxoriae actionem venirent. Ergo voluit Paulus Maritum fructus dotis constante matrimonio pereeptos suos pleno jure facere, neque soluto matrimonio eos restituere cogi: quia lex Papia, quae jussit soluto matrimonio
citra culpam uxoris,quidquid ex eius bonis ad maritum peruenerit,dari diadi verbo usa est, non restituendι l. 6 . ψ.siol. matrim. Tantam pecu σιam, inquit, uxori dato, vel etiam dotem reddito, Lx Ae V. S. Non dix t Restituito: Restituere enliu in logibus, ut Min Edictis de actionibus legitimis est rem retr6 sistere, ac proinde de fruct is rei quoque reddere : uti praeter hanc l. di tertε docet de ae lex videam v I 8. g. in Fauiana 4. irν. de υ am , quae ex hoc eodem , ut iam dimi, Pauli libro 6. ad Plautium desumta hu c coniungenda est, lex xx. S.T . se irin g. l supra. de V. S. ita quo g. l. dicitur, totam restitutionem esse IVRlS InIerpretasionem, id est, a juris interpretatione proficisci. Quid igitur, JU quosnam fructus rei uxoriae soluto matrimonio vir restituere C Ituri Quatuor utique generum , Primo quidem maritus fraus ante matrimonium perceptos , si matrimonium secutum fuerit, restituere cogitur : quia fructus hi quoque ante matrimonium percepti dotis fiunr,& cum ea restituuntur id est d tem ipsam augent, nec aliter de iis quam de dote ipsa iudica mdum est) δι.videamus 38. g. I 2.π.de ur. Secund6, fructus pendentes soluti matrimoni j pro rata temporis de anni inter maristum de uxorem diuidendi sunt,l.78.g. 2. απ.de iuridot III. g.diso
rio squi g famosus huiusque materiae fundus estὶ θ β. seqq. Iu
3i j.vis. ετ sol.mvirim. ι. I.gsedo, Coaede rei voract. Tertio semctus matrimonio soluto percepti dotem pariter augent, i si mainritos fundo,Nsol.matrim. Quarto fructus constante matrim nio perceptos quandoque ex pacto dotali vir soluto matrim nio restituit,ut in sp. l. . ..de pact.dotia. His adde de quintam speciem inseonsor cui ob rem,dotis i, quam causa,fundus datus est: renuntiata quippe adfinitate, de fructus restituendi sunt, di. g. g. I. vir de uias, quam huic coasi sandam dixi. Extra haec fructus non restituit maritus in rei uxoriae actione. Generale igitur memra ex hac Reg. istud conficiatur : Cum lex aliqua vel etiam Edictum Remiuredi verbo