Institutiones theologicae auctore fr. Leop. Br. Liebermann ss. theolog. doct. et prof. dioecesis Argentinensis vicario generali. Tomus 1. 5.

21쪽

dia .

misere caecuti isse, quodcunque Revelationis lumen, aut non habuerunt, aut oblatum respuerunt. Unde non potest non omnibus manifestum esse, quantum inter quaestionem de Dei existentia, et eam, quae de ejus natura et attributis movetur, discrimen intercedat: nam sicut nulla nati O unquam fuit tam inculta et harbara, ut Deum esse nousciverit, sic econtra nulla fuit ita ratione exculta, ut seclusa Revelatione qualem habere Deum debeat intellexerit. Unde ratio ipsa humana id divinae Revelationi debet, quod multas Religionis natura. lis veritates nune clarius certiusque cognoscist, quas neque assequi sibi relicta, neque certo stabilire potuisset. In maleriae hujus tractatione non eundem Omnes ordinem secuti sunt. Eam imprimis quaestionem, quae de Unitate Dei agit, et speciali ratione ad revelatam Doctrinam perlinet, tum Mosaicae, tum Christianae legis; video a quibusdam permixtim cum divinis altributis tractari, ab aliis in finem rejici,

tanquum consectarium eorum, quae ad divinam naturam pertinent. Alii iterum putant, ab hac quaestione sumendum esse disputationis exordium, ut cum probatum fuerit unum tantum Deum esse,

quaeri deinde possit, quaenam sit unius hujus Dei natura, quae Persectiones. Hano viam nobis sequendam duximus. Primum igitur de Unitate Dei semmonem instituemus, tum de ejus natura et persectione generati mi agemus, ac demum de divinis attributis in specie.

22쪽

CAPUT PRIMUM

DE UNITATE DEI. OBSERVANDA

I. num Deum dicimus in ea strictissima significatione, quae cujuslibet aequalis consortium exclu-

dit, ita ut Deus non tantum unus sit, sed et unicus. Huic doctrinae, quam recte Monotheismum vocamus, opponitur μνιeismus. Adithei autem appellantur, quotquot veram divinae naturae unitatem negant, et vel plures agnoscunt Deos, vel plures colunt tanquam Deos. Qui imagines venerantur inanium Deorum, iisque vim coelestem, et Numen divinum inesse existimant Idololatrae vocantur, idolum enim

simulacrum est ficti et commentitii Dei. Boo genus Polyteismi crassum, et praeter quam dici potest turpe et superstitiosum ante Christi Domini adventum totum sere genus humanum pervaserat, et in errores conjecerat inextricabiles. v Omnes quippeae evanuerant in cogitationibus suis, et colueruntis et servierunt creaturae potius, quam Creatori, et re mutaverunt gloriam incorruplihilis Dei in simi-

- liuidinem imaginis corruptibilis hominis, et volu-

23쪽

- - . . crum, et quadrupedum et serpentium s Rom. Ι. 21. 23. 23.) . . . aestimantes Ruro, aut argento, is aut lapidi sculpturae artis et cogitationis hominis is Divinum esse εimile. O Ct. Post. XVII. . . Ii, qui miserrima hac ignorantia detinebantur, vulgo Ethnici dicuntur, seu Gentiles, quia cummunem Gentium morem Sequebantur, ad idola, prout ducebantur, euntes. Paganorum Rutem nomen ideo, uti ereditur, obtinuerunt; quia eo tempore, quo

tibique jam diffusa fuerat Christiana Religio et in

civitatibus et oppidis passim deorum templa desererentur, Populus rudis et per Pagos dispersus diutius antiquis superstitionibus adhaesit. II. Praeter hane vanissimam superstitionem, eu-jus . . . varios et disciles cultus, ut Lactant. ait sta. stitui. lib. II cv. I J , Per uviseersam ternam consensus hominum Stulta Persuasione suscePit . . . aliud adhuc est genus FObteorum, qui cum multa de origine rerum , et mundi hujus aspectabilis eo m- positione et gubernatione dissererent, tam ridicula protulerunt, et plena ineptiarum , ut nullib. magis humanae rationis imbecillitas appareat. Nam viri illi, qui philosophiae operam dederant, et ingenio praediti erant perspicacissimo, in tantis tamen et tam miserandis tenebris volutabantur, ut conscisum chaos quod ab aeterno extitisse fingebant, in mentem suam transtulisse viderentur. Deridebant

quidem vulgi insulsas opiniones, at illi, quid certi dicerent, non inveniebant, et si quandoque veritatem attigisse videbantur, et quaedam de Deo Io- euii sunt Hebraeis et Christianis similia; mox eos

24쪽

retrorsum iterum rapuit in satu ala pravis opinioni. bus consuetudo. Omnes duo saltem diversa rerum prinei pia admittebant sibi coaeterna; materiam scio licet, ex qua factus est mundus, et Deum opificem et sabricatorem mundi. Porro hanc causam rerumessidientem alii iterum aquam statuerunt, alii aerem, alii ignem aliquem subtilissimum; alii demum naenistem spiritalem , ab Omni materia segregatam. Ita 'thagoras docuisse dicitur, ita Anaxagoras, aliique plures, imprimis Plato, qui plurima de Deo

et mundi opificio habet tam praeclara, ut multis non sine ratione videatur in Moysis libros involasse. Verumtamen idem ille divinus Plato non solum materiam admittit aeternam: quam αγεννητον appellat, et ουσαν πρὶν καῖ τὰ παν γενέθαι, existentem Priusquam omnia fierent; sed et mundum uulverissum anima instructum credidit, neque unde haec anima esset, an ex subtiliori materia composita , an ex Dei natura detracta, an Deus ipse pronuntiat; sed eam ait in omnes mundi partes esse distributam, omnibusque vitam et motum commuin inieare; ita ut terra, et quae in coelis volvuntur

corpora, totidem divina animalia vocari po sint, aut visibiles dii. Si porro a tanto Magistro discimus multos ab his diis visibilibus procreatos fuisse invisibiles deos, quos genios vel daemones appellat,

ab his demum hominem conditum procres ta Bnimalia ele., quis non videt nos post magnam sa-epientiae pollicitationem quasi per circuitus quosdam ad purum iterum putidumque Polytheismum dela- Psos. Quid ergo egregium , aut prosicuum generi

25쪽

26 humano praestiterunt etiam sapientissimi inter Phi

losophos, qui nec su3m, nec Bliorum i fis nare potue- runt exitialem insaniam , qua Praeter supremum aliquem mundi opificem, deos Blios esse opina- .hantur, et ea, quae in usum hominum Deus fecit, tanquam sensu praedita essent , pro diis hahenda et colenda credebant ΤIII. Non parum etiam hominum ingenia quovis tempore exercuit quaestio illa omnium intricatissima; unde sumenda esset causa malorum , quibus co tinuo amictatur, et in omnem perversitatem detruditur mortalium vita. Exinde pessimi iterum errores profluxerunt, et inconditae phantasiae figmenta, quihus Veteres Cosmomnias suas, et Theogonias exodinarunt. Quidam cum neque Deum summe bonum auctorem iacere vellent malorum, neque materiam vi omni et voluntate carentem; tertium aliquod Principium excogitarunt, quod naturam maleficam vocabant, seu animam contrariam, turbulentam, mente vacuam, quam dicunt, emendari quidem aut coerceri aliquo modo potuisse a mundi opifice, at eorrigi omnino non potuisse. Multis tamen videbatur iacilius dissolvi dissicultatem, si malorum origo malis geniis, aut caco daemoniis adscriberetur, quos una cum bonis a Deo summe bono, nescio qua

ratione emanasse somniabant.

IV. Omnia haee systemata male opinantium Philosophorum in Ecclesiam Christianam intulerunt Primorum temporum Haeretici; inter alios Simora magus, CarPOcrates, Basilides, Valentinus, Marcionetc., qui omnes communi nomine Gnostici appellati

26쪽

27 sunt απο - γνωσεως, quia piae caeteris illuminatos se dicebant, et rerum divinarum scientia praeditos. Bevera autem homines erant, SemsOs amantes,

cupidi, elati, suPerbi s II Timoth. III a. J , qui

divina dogmata Christianae Religionis eum iis opinionum portentis comiscebant, quae ex veteri et gentili Philosophia imbiberant. Dissicile esset, omnes eorum errores accurate exponere, quid ab antiquis hauserint, quid illis addiderint, aut quibus ipsi inter se novis et diversis figmentis dissenserint: fecerunt enim, quod et nostri fecerunt, et omnium temporum Philosophi secerant, ut quamvis antiquos errores recuderint, et multa ab aliis mutuati suerin voluerint tamen et ipsi suo quisque modo insanire. Communis omnium Gnosticorum error suit, quod plures Deos induxerint, quos Amnes vocabant, fingentes genealogias, et conjugia deorum. Valentinus triginta ejusmodi aeones' numerat. et ex illis 1ρωμα suum constituit, seu plenitudinem divinitatis , ab his demum Tonibus, aut ab uno eorum , quem inter malos numerat, asserit munodum hunc aspectabilem, et subricatum suisse, et gubernari. Quod exitialis hic error jam Apostolorum tempore extiterit, non obscure colligitur ex his

Apostoli ad Timotheum verbis I Timoth. VI

2O.J . . . DFositum custodi, devitans profanas νο mnooitates et Omositiones falsi nominis scientiae: ψευδω-

νυμου γνωσιος, der Asterautaturungin quam quidam

promittentes circa sidem exciderunt. . . .

Inter Omnes tamen Haereticos, qui orientalia philosophiae rinventa, recocta, amplificata , novisque

27쪽

28 figmentis exornata in lucem Protulerunt, praecipui fuerunt Manichaei, ita dicti a Manete principe suo,

qui cum esset ex Perside oriundus, veterum Magorum doctrinam cum Christiana Religione ita miscuit, ut dogmata omnia aut corrumperet, But penitus everteret. Vixit autem Manes tertio Ecclesiae saeculo, multosque reliquit discipulos impietatis suae haeredes , homines mente corruptos , sullaces , decipientes animas, o mciisque pravitatis et impuritatis seminatores. Nimis lovgum esset, perversa eorum dogmata explicatius recensere, vid. demonst. Cathol. pag. 347.ὶ illud primum, et totius systematis

fundamentum erat, quod duos Deos admitterent, seu duplex rerum omnium principium, utrumque ingenitum , aeternum ; at unum alteri oppositum, unum honi omnis, alterum mali omnis parentem, unum invisibilium auctorem , alterum rerum senis is sibilium, et materialium causam; unum veteris legis, aliud novae conditorem. Inde duo regna unum lucis, aliud tenebrarum ; inde continuae in hominum vita honorum, malorumque vicissitudines.

V. Multum quaesitum est inter Eruditos; unde Poditheismus, et quae eum tibique comitata est Idololatria, initium habuerint. Primum quidem vehementer errant illi omnes, qui Deorum cultus ab exordio rerum suisse dicunt. Probavimus ita De

hominem ab orta suo Deum habuisse institutorem priorem suisse veritatem, tum sueCessisse errorem ex veritatis oblivione. Ante diluvium nullum reperiri potest Polytheis mi vestigium; neque alium,

28쪽

Praeter unum , verum que Deum genus humanum ni Secundo i suo parente didicit. Verum eum Noemi Posteri increscente moltitudine exire ex sedibus suis cogerentur, huc atque illuc dispersi, et avulsi a stirpe sua novos sibi mores pro arbitrio condiderunt: inde veteris traditionis corruptio, deorum multitudo, et Religionum diversitas. Alterum .est, quod in quaestionem adducitur; Hude sumendum

sit Polytheis mi initium , seu, qui primi suerint in

orbe dii. Omnium quidem sententia est, non unam, sed multiplicem fuisse causam tanti, et tam pestiferi mali; at in assignanda prima ejus origine valde discrepant auctores. Protestantium plurimi conlendunt, Deos primum ex hominibus iactos, per hominum vita defunctorum Otheosin. Qua ratione in hanc sententiam inciderint, dissicile non est intelligere. Nobis videtur hoc Polytheis mi genus se.

Tum admodum fuisse , et omnium LM e novissimum a nunquam enim in mentem venisset homini hus , mortuorum animis divinum cultum deserre, ni frnumerum jam habuissent, et genera deorum. Ve

teres tum sacri S ient. XIII XIV XVὶ tum

profani auctores docent nos homines rerum natura lium consideratione in admirationem raptos primum opera Dei, oblito opifice adorasse; atque ita Polytheismum initium sumpsisse a solis et syderum cultus hunc autem ad omnes subin naturae partes fuisse tra- duetum. Scilicet, cum a vera Dei cognitione semel abessent populi, et omnia viderent certo Ordine moveri, et consilio gubernari; ex aliis hona redundaee in homines, ex aliis mala innumera imminere; comin

29쪽

menti sunt omnem visibilem naturam plenam esse daemoniis seu geniis, quorum alii honae, alii malefieae essent naturae. Hinc nihil non egerunt, ut eos propitios sibi et henevolos rederent. Unde primo corpora illa colere tum coelestia, tum terrena, in quibus genios sibi repraesentabant tanquam animam in corpore abitantes; tum ea signis repraesentare aut symbolis; tum et haec iterum in Deos converistere , ex quo sorsan et animalium cullus partim explicari posset. Tum demum traducere omnia ad

similitudinem imbecillitatis humanae; invisibilibus

diis humanas sormas inducere, sexus distinguere, conjugia nectere , texere genealogias, omnes demum humanas affectiones in deos transferre. Ilanctum est, ut primum ex diis homines fecerint, antequam homines in deorum numero collocarent. Quod Philosophorum systemala attinet, nemini ignotum est, iliti recentioris aetatis esse. Idololatria

ubique Gentium diffusa erat, ac publicis solemnibusque ritibus consecrata, quando Philosophi de Primo rerum prinoi pio, de mundi opificio et mali origine disserere coeperunt. Indaganti nune mihi, quid inter haec nova, et illa communia et popularia intersit, nihil aliud occurrit, quam quod ibi ignorantia, hic ratio probaverit, quid possit utraque suadere errorum. Praeclare et erudite de his disputant D. Bergier, traue historiq. Tom. II pag. 43s. - et Diction. Theologiq. Art. Molat. Paganime. motae Relig. natur. et revelate princip. - Zimmer,

30쪽

PROPOSITIO

Deus unicus est. PaoaArva I. innumera sunt tum veteris tum novi Testamenti loca , quae Deum praedicant unum et unicum , solum verum , solum vivum et immortalem. Nec mirum ; hoe enim primum et sundamen ale dogma esse debuit utriusque , tum Mosaicae, tum Christianae Revelationis. Mosaisae quidem; quia servanda erat veri Dei cognitio in medio mundi idololatrici: Christianae autem; quia per eam in omnes gentes diffundi debuit veri Dei cognitio, ut a vanis superstitionibus, et mulis simulacris converterentur ad Deum vivum. Hine Moyses ab initio libri et deinceps Deum exhibet, ut creatorem coeli et terrae, solum cuncta pro libitu suo regentem et moderantem. Primum legis praeceptum est: Ego sum Dominus Deus tuus. Non habebis Deos alienos. Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem quae est in coelo des per, et quae in terra deorsum, nec eorum quae sunt in aquis sub terra Exod. XX a.). In Deuteronomio imprimis gravius haec et crebrius inculcat Moyses, ne ipso vila desuncto Iudaei communi populorum depravatione corrumperentur. Deuteron. IV primum caute prohibet, ne hominum imagines haberent , aut animalium : tum ab astrorum cuItu delerret: v. I9.... Ne forte eleuatis oculis ad --