장음표시 사용
181쪽
Reliquas edendi Comicorum sa) sabulas .
AEL DI. F v. v. LVIII. fὶ Facultatem scilicet reliquas edendi fabulas comicorum veterum 4 Hinc consilii ficultatem , auxiliumque sinrnifieare Terentius volens Pamphilum inducit exoptantem eo ii Deum , ct auxilii copiam . Andr. Αct. lI. sc. I. V. XXI. Alrii vero sermonem ad sese ipsum convertens , ubi Menandri fabulam emptam asserit ab aquilibus, ab eo nem phmagistratu, qui ipsis quoque comoediis quum praeesset , scriptoribui earum , actoribusque solvebat pretium , hoe se persecisse fatetur sibi ut inoiciundi esset copia . Prolog. Eunuch. v. xxι. insuper Hue, inquit, crescendi copiam nova rum qui specta di faciunt copiam sue vitiis . Prolog. Heautont. V. XXVHI. Syrus autem tecum siue me respondit Clitiphoni ut fit copia est. & Menedemus ne quam aliam Chremeti subdit quaerat copiam . Heautont. Ach. II. Q.
LI. V. LXXXVI l. Act. V. sc. l. V. Liv. Obsecrat sic Geta at i ejus faciat copiam. Phorm. Act. I. sc. II. V. L Hl. a in Non coma corum omnium extant fabulae ; sed tamen ex fragmentis , quae supersimi , earum character agia scitur . Praeter Plautum , ac Terentium commemorant Gneium Naevium Campanum historici , comicu N perelegantem, qui gravi , eruditoque stylo comoedias exaravit maledicentiae Plenas, eumque sequurus Statius Caecilius Gallus eas optima donavit latinitate , quae Graece per Menandrum , Apollodorum , & Philemonem fuere conscriptae . Neque improbatae illae sunt a Romanis, quas Sextus Turpilius Sinuessanus con ripserat , quippe qui poeta erat ingenio facili , doetioribusque comicis accensendus. At Lucius Afranius , Fabiusque Dorsenus Romani ambo in togatis, ut inquiunt, elucubrandis comoediis excelluerunt, atque iis ex urbe R mana Quintum Α , Vergiliumque adiungit antiquitas , Vi-ios nemph λriptione optima , Ingenioque . Praeclaro pFae ditos . Excellens vero fuit in notandis hominum moribus
182쪽
Nunc si quis est a ) , qui dicier sibi velit,
Gre i qui praesit Histricus tam barbarus , Nihil qui curat apparatum scenicum, Qui nescit ecqui congruat Comoediae Vetustae b), perseniique ornatus c),pe
Lueius Pomponius Bononiensis , propterea quod Quintum Trabeam fuerat imitatus lepidum , elegantemque scriptorem . Denique post Gneium Aquilium rerum comicarum non ignobilem auctorem , non modo Caii Licinii Imbracis urbani fabularum exscriptoris fieri mentionem animadvertimus , sed etiam quidquid a Quinto Novio illustri atellanarum, ut v cant , comoediarum lcriptore peractum est, relatum videmus.
t a Num A quis es, qui θος dico . Terent. Prolog.
Phorm. v. XIII. b Quae immurmurarunt malevoli do personarum ornatu, & de apparatu scenico Romani theatri, ubi Latinae agebantur fabulae, ac si ignoraretur quid vetustae comoediae congrueret, a Giacomellio refellitur in his prologi verbis . Contemnebant quidem academici Latini rem histrioniam, quasi ludicram, di ianh levem , neque temere assirmabant antiquo se ornatu in scena in prodi ille condecoratos . Haud aliter agendum Romae ab iis erat , qui animum ab studiis severioribus quum recrearent incorrupta litterarum praeconia tueri , scientiasque non destiterunt alere nobiliores . Non ignorabant qui fabulis praeerant parum se habere , quod Atheniensibus inviderent, penes quos theatrum extiterat erudiendis Atticis destinatum Plutarch. Vii. Thes ubi magno plausu tasse novimus Menandri comoedias exceptas , ejus nimirum comici , quem Phrynicus Arabius sophista Bithynus culpat tamquam minus Attice loquentem . Meminisse namque fatebantur M. Valerio Messala, Cassio Lon-S ri. ganio
183쪽
g nio , ας Mummio CENSS. primum Rnnise theatrum
ad Graecam imitationem an . V. C. CXC ix. exaedificatum , neque eos latere debuerat magnifice missimum aliud M. Aentilium Scaurum extruxisse Plin. Nat. His . L. ox'. c. xxv. aliudque Pompeium Sueton. Vii. Iul. Caesar. n. a. atque alia tandem Marcellum , ει Balbium. TertώIsian. De
Doctae. Quum insuper Latini peregerint academici quin
per Livium Andronicum in remotioribus natum , altumque Graecorum finibus , & Romana tandem civitate donatum praestitum olim est . Eum etenim Comicas primum, tragicasque Sophoclis, atque Euripidis fabulas Latine redditas circa an. V. Q DxiV. an. I. olympiad. cxxxv. post
. initium primi belli Punici C. Claudio Caeci filio . di M. Tuditano COSS. constat fidelibus Romanorum oculis subjecisse a Hinc factum ut aia. Dxix. in hoc peragendo Naevius operam locaverit suam , eumque Circa an. I xLIX. Ennius fuerit imitatus , posteaque Licinius , Caecilius . Pacuvius , Plautusque rem Confirmaverint, quam a Terentio circa an . NLxxxv u. absolutam Latini randem academici doctis plaudentibus viris sunt prosequuti .s e Hic orsatus es. Terent. Eunuch. Αct. aiL st. Iv.
v. vIlI. Petaonarum ornatus Narius elapsis retro temporibus .
fuit, prout vatietas 1emporum exigere visa est, primique . egisse personati creduntur comoediam Cincius , Et Faliscus , tragoediamque Minutius, atque Prothonius . At Choeri-lum Athemensem circa olympiad. Lxv. ii scenicas inchoanse autum aut larvas , pergratas quidem adspectu , qui ab Aeschylo inventas pernegant, utpote quas ita desermes e czgitaverit , praegnantes ut foeminas , in scenam introductae dum fuerint, abortum fecissὰ memoriae proditum sit . Mari coit. De person. θ am. C. I. p. IV. Gestit. De actorio spere fabal. non norand. Eiusmod. vero Ornatus pro servili habitus est. diuque viguit usque dum imperatorio probatus exemplo penes Romanus ad primates quoque viros transierit , quum Neronem adlpexerint periboatum cecinisse tragoedias . Sueton. De Caesar. L. VI. u. v. Comoediam aωtem vetustam . personasque multiplex sanh decebat ornatus, de
184쪽
M CXLI. γde qua perstulta maxime collegerunt Graevius, atque Groἀnovius . Tissa ur. antiqv. Graec. Rom. cum sunt. Salleur. ἐν Polea. Acl eas tamen Peribnas quod attinet, quae ad Terentii fabulas reducuntur, praeter eas, quae in Vaticanis e tant Codd. quasque se vidi ite testatur Pacichellius De Iam. C. IV. p. Lui. ejusque postea municeps Forteguerrius in lucem protulit, aliae nunc Romae spectandae te offerunt extra templum aracaeci nuncupatum , ubi adspicitur gentile sepulcrum ad Terentii fortasse tempora reducendum , & iavia Appia quondam repertum, in quo variae scenicarum effiagies personarum Tepraeseruantur . Berger. Ganra. de ρerseu.υυου. Iarv. Ast de ornatu multiplicI veterum comicorum compluria congesta leguntur apud scriptores, ε quibus renio, tur eorum praeitantiam ejusmodi fuitIe ut decentius orna, tos , & comicas, tragicasque peribuas communi plausu re. Praesentantes , quin vi Lemiuas ipsas dulce canentes , pia lentesque , publica inscriptio aliqua redderet praestantiores is Et quoniam haud patica ejus rei monumenta supersunt, quae in marmoreis etiam , lapideisque inscriptionibus reperiuntur,
eorum unum censeo referendum in agro Romano non procul a via Appia in ea olim repertum , effossumque plaga , quae ad familiam pertinet Columnensium. En quae ibidem
leguntur δ . L. AGILIO . L. F. PΟΜPT. EUTYCHE . NOBILI . ARCHIΜΙΜΟ
185쪽
Comoediamque antiquam dispertiverit li Novo, miroque modo; quique audaciter Vetustis libris abrogaverit fidem b):
s a in Chremes senex cum Menedemo altero sene sa- miliare agens colloquium . facere ait senilem amicitiam ut audacter i in veteribus Codd. legitur audaciter moneat eum, & familiariter . Terent. Heautont. Act. I. sc. I. I. vi. b Rationes nempδ insirmaverit, quibus obtineri l let ut vetustae credatur auctoritati . librorum . Nec mirum sconatu aliquo tam multa illata crimina , & a publico erro re manantia argute purgare debuit Giacomellius , prinpterea quod opinionem aliquam i sunt Contii Pittomeniis verba quae publico errore nou rem attente eo iteranitIum invaluit, apte rescindere gravioris est argutiae. Tract. rhetor. T. II. c. I
186쪽
mPurgare si tam multa possim crimina sa )Conabor: ac primum id sibi responsum lib
Nemo nos inter regnat , nec quisquam fuit Apud nos, qui regnarit antehac, nec erit .
Si cui, via quae sit recta b) ad eloquen
Μonstrare nobis lubeat; imperator d) is
Quam 'it a in Suspiciones . In crimen venies . Terent. Hecyr.
s b Vsitata, & communis, quae ab Terentio via diis
d Haud convenit una ire cum amica imperatorem
in via imperatoris virtutem moveram . Terent. Eunuch. Αct. DI. Q. ai. v. XLIl. Act. IV. Q. VII. v. vli I.
e in πιος esse domini. . . . aeomini similis .... domini
tibi absunt. Terent. Eunuch. Act. DI. R. Iu V. V. XXX Hl. XLuI. Lar. Hoc pater , ac dominus .... dsminum , seque omnem familiam .... quot mihi sint domici. . . . cui domnnss curae est . Adelph. Λct. I. sc. I. u. V. LI. Ix. Act. IV.sc. H. v. xv I. Act. V. sc. VI. V. vl. Domicus aedium. Phorm. Act. U. se. l. V. XXVI.
f Siet pro fit non improbatur a Cicerone De orator.
187쪽
Quam sese ut illi tradat deditirium .et .
r. απι hiraeque scribendi rationem passim in vetustis leg, lapidibus , & in fabulis maxime Plautinis . Timeo quid βι . Prolcg. Mercat. V. LIX.s g Vid. Giacomeli Versic. in Eunuch. in III. a i Dicitur a Graecis ignτω M locutio est vete rum iurisconsultorum quempiam desiignans , qui in alienam 1ese tradiderit potestatem . - b , Plantas lepide dixerat Iovem , atque Hercurium facere histrioniam . Prolog. Amphitris v. ciai. Percelebris penes histriones Graecos erat Antipho , quasi dicas απι του ἀντὶ , καὶ φὼς, cuius nomine adolescentem inducit verba facientem Terentius in Eunuchi , Phormionisque fabula . Eius m mentio in Graeco marmore celeberri- , mo , ubi multa leguntur, quae ad artem pertinent histrio - 4niam . Apud Thebas Beotiae olim ad aulam regiam re- pertum h schedis Barheriniis retulit Muratorius . Nov. th lsaar. veteri insicine. T. II. p. D l. In eo autem ἀντιφον dicitur ἀ να7ος υποκριτης καmie . Apud Roma nos vero multiplices extant histrionum inscriptiones , qua
rum unam refero instar Oml Ium I . . .
t c Penes Graeeos scriptores persaepe invenitur haec dicendi ratio , quae pro rei alicuius contemptu adhiberi a
188쪽
me ilius Ip e reai declara te uberius , haec dum Aeschyti verba in vernaculam linguam converteret ἐ ἀῶ ἔλασσον μηδὲν μέλιι . Prometβ. Uiure. v. CMxxxvll.
d Ars ludicra pro histrionaea maxime , & scenica
sumitur, quatius impense Veteres dabant operam. Pacicheu. De Iarv. C IV. p. L. Vnde artem facere ludicram idem estae histrionicam exercere , atque Illa non sempex ad actores pertinet fabularum, quos expertes artis luaacrae vocat Livius . HisT. Rom. Dec. I. I. Vn. Hinc senex Euclio apud Plau- . tum exclamat : Continuo meum cor coepit artem facere ludicram Aulular. Act. IV. R. ML v. ul. Quam quidem dicendi rationem in Etrusca Plautinae Aululariae versione con-
δὲ sulto, ni fallor , praetermisid Guazaelius. Res vero ludicrae . Romanos , Megalenses , atque funebres ludos scenicos cum- - primis spectantes ad quemcumque reserri consueverant ,1 qui , ut aiunt iurisconsulti, artem Iudicram fecerit, adeoquet: in senam saltandi , cantandive causa prodieris . Leg. xxiv. 4 de adulter. Leg. xxVHI. de Poen. uaoa quidem vitum est I ab institutione primaeva degenerarae . eis maxIme te ore, ra quo histriones se ut Livianis verbis res declaretur , non iam , sicut ante fescenηino similem versum , comportum temere , ac rudem alternis jacebant , sed impletas mois satyras , des
scripto Iam ad tibicinem cantu , motuque congruesti perage Mne . Histia Rom- Dec. l. L. Vii. MIs autem in scenam laitandi suit invectus ut rerum per fabularum actore M prolatarum patefieret imitatio . Platon. De legidi L. VII. Sic quia Graeci pantomimi dicebantur, quali ellent rerum omnium imitatores, manibus Penhdaxerim loqui consueverant ;unde h Graeco deducta voce vocati leguntur etiam chironomi . Ludieram hanc histrionum artem per Batillum , Pilademque promotam Augulli tempestate nota ignoramus, ac penes Graecos unum dumtaxat de histrionum censu aliquatindo cecinissa iambos , simulque saltasse erudimur . LMian. De saltatio. . Demum tanta fuit olim vas saltationis, atque potestas , ut a sola Teleste , cujus opera Aeschylus ute-
189쪽
Nec illi, primus qui perfecit Militem plautinum ut spectaretis sa) consilii fuit
Quicquam aliud, quam ut nobis aeque ac
Vernaculus )Sermo latinus esset: gauderet quidem Si adesset nam diu est cum abiit domum
batur, quidquid Thebis peractum suerat in scenica exercita Ione graphice, concinneque repraesentaretur . Verum tam histrionica Certamina , quam cuncta mimica spectac la vetustissimis quidem temporibus sub dio peragebantur, donee ex apertis lineatris at ea traducerentur, quae po stea aeditibus curantibus fuere tectis amplissimis cooperta. Revera in ruderibus Pompeia uis prope Neapolim sequens inscriptio novissime reperta est:
a Vid. Giaeomeu. Versic. in Phorm. v. xi. Sic Terensius : Rem cognoscite, ut per scatis .... Dectandae , auexigendae Mi vobis prius comoediae . Prolat. An . U. xxvii. In uper spectatum , ait , satis putabam . Andr. AELI. Q. a. v. Lxiv. Spectanaeum t haec Plautina parasiti verba ne cui annulum det . Alinar. Ad . IV. se. s. v. XXXI I. b ὶ Et illud autem inserviendum I consilium versaculum . Plaut. Poenul. Act. IV. sc. H. U. CV.s c ) Abi bine . Terent. Αndr. Αct. II. sc. I. XIX.
190쪽
Qui utibis paullulum voluptatis dari Videret ex hac re : s ed inde gloriam Negaret ullam existere adolescentibus Nostris: quod itidem ipsi quoque negant.
Suas si nostrum quipiam elegantius Partes agunt ; gaudere se primum autU-
mant so), Quod vobis nonnihil placent: praeterea id haud Aliunde quam a natura b) habere praedicant .
Nec se debere sc) pluribus quoque ne
Amicis, semper qui monuerunt ,& monent Ubi vel castigandus incitatior
a Tacturum s alii Iegunt acturum 3 autumae . Te
rent. Prolog. Heautont. V. xix. uuas si autumem omneis . Plaut. Menaechm. Act. V. sc. 23. V. v a.
t b λ Ita Menedemus apud Terentium ) compara
tam ese hominum nataram omnium , aliena ut melius videant, ct dijudicent, quam Da Heautont. Adt. 3II. se. I. v. XCVM. c ὶ Hoc tibi . . . . . debeo . Terent. Andr. Act. IV.