장음표시 사용
161쪽
maverit usus , contra unum, vel aliud infidelitatis vitium promptiori eloquentiae apParatu pugnam Cape C seret , quo eos .maXime urgeri, & laborare sentiret ,
nec ante desisteret quam Deo duce debellatum esset . Quis nesciat magnum Balilium omnibus. ingenii Conatibus demonstrare haud levem desumi polle e li teris profanis utilitatem p Idipsum exploratum tibi
satis superque , praeter Eunomium. Anomcaeos praesertim expertos esse , Arianos, Sabellianosque, adversus quos ea cumulavit sapienter , quae nonnisi eloquentilsimiam decere potuerant virum , qualem Ips etiam verba facientem populo suspexerunt Caesare. jenses, quorum sacro regimini fuerat iure meritoque praefectus . At ignotum nemini Gregorium , NaZiam Zenum illum quidem, ad oratores se Contulisse percelebres , Libaniumque praecipue , cuius singularis fuit in arte dicendi praestantia , saniori ut imbueretur dicendi . stribendique arte , qua opus erat ut populorum animos paullatim flecteret . atque mores eorum emolliret Acilius . Amabilis hic , uti erat , Bassilii comes . ac praeceptor quondam Hieronymis quae nomina hone Deus t oratoria permulta apprime , diserteque congessit . atque poetica , cum Arianis dimicavit acerrime, Christiani nominis gloriam novis in dies virtutibus illustravit, sibique commissiim gregem valido sermone nutrivit. Quod qui dem peregisse quoque Ioannem , quem Chrysostomum V ant, compervum est, quippe quem , sub Libanio ipso Athenis quum profecerit multum , vel ipsas fe- ' runt studiose lectitasse Aristophanis fabulas . vehemens ut plerumque fieret in moribus , foeminarit m maxime , perstringendis. Sed ad sacrum Constantino
politani gregis evectus regimen omnes norunt quan l
162쪽
tum ille , pastorali duin munere fungeretur , Vera ,& germana eloquentia pravam increpaverit vivendi licentiam , quot ille sermones protulerit facundia refertos magi ina . Quandoque autem cum adstantibus de Deo, de aeterna gloria bene viventibus abunde promissa tam alte dixisse , tam jucunde stupebant omnes , gaudiis ut jam interesse viderentur caelestibus . Neque aliter ab Ioanne expectandum esse norunt orientis incolae , utpotequi mirabilem in eo sanctitatis , ingeniique suspexerant conjunctionem. Nam Certa im confluebat ad eum e vestigio audiendum
populi turba promiscua , inde discedens divini verbi pabulo recreata . Quam vellem Chrysostomus reviviscereti ille prosecto Turcarum populos , gentesique finitimas vera. ibi dum esset , religione praestantes , nunc vero nefaria Mahometis superstitione deceptas non a luctuosa tantum barbarie vindicaret, sed a miserabili errore ob aureum eloquentiae flumen revocaret ad veritatem , atque in opere tam glorioso sanguinem ipsim generosa quadam animi alacritate profunderet . Quantopere autem profecerit ex D
nato Hieronymus tuum sit judicium . Ea quum lego , quae scripsit , non Tullianam modo eloquentiam admiror e gantioribus flosculis undique dissiuentem, sed vel Terentianas dicendi formulas , venustiores cumprimis , ab Donato ipso in explanandis comici hujus fabulis magno delectas ingenii acumine. Ille, si coaevos scientia metiri velis , secundus nemini fuit , si studio, labore, solertia vix aliquos habuit si-hi pares. Mirari tamen des no id unum memoria reputans , eum scilicet in Syriam secessisse, indeque peragrasse Thraciam , Pontum , atque Bithyniam , mox
Galatiam invisisse , Cappadociam, atque Ciliciam , dul
163쪽
ces ut sapientiae fructus summo , ut ille ait, labo. re de amaro decerperet semine litterarum . Nisi vo-ro sacras humanis litteris adaequasset, quomodo versiones innumeras Codd. MSS. docte non minus, quam
sapienter perficere valuisset ' Vigilantii , Helvidii ,
Joviniani quippe qui projecta omnes ad quidlibet
aut cogitandum , aut scribendum erant natura praediti quomodo errores refellere , insolentiamque vivido ingenii ardore, & eloquenti omnino facundia retundere δ Quomodo scite , docteque . ut fecit , Heliodorum alloqui , Rusticum , Nepotianum. Pammachium 8 Mira sane enituit in eo venustas scriptionis . & elegantia , quum gesta Hilarionis . Paulli , Malchi repraesentaret, quum denique Demetriadem de moribus agens , Laetam . Furiam , Marcellam , aliasque incomparabilis exempli foeminas suavi, eruditoque calamo praeceptis imbueret severioribus . Fortissimus ille senex donec potuit , & fere potuit quoad vixit . secrum semper aliquid , & elegans exaravit . Dignum profecto tu ipse agnoscis Hiero nymum, cujus eloquentiam pia posteritas in omne
tempus imitetur , & celebret . Quid plura 3 Sed vide, amabo te, quantum etiam in Leone fuerit et
quentiae , non putidiusculae quidem , sed 'ingularis , atque divinae, qua Romanus dum esset Pontifex ut sermones praeteream, & quidquid contra Eutychianos conscripsit, ac Nestoria nos Attilae Italiam vastantis cohibuit audaciam . Ita factum ut quum i istinctu divinitatia Christianam rebus omnibus prae ferens fidem , ac de se ipsis triumphans Romanum ascenderit solium , strenuique martyrii monumenta
fuerit admiratus, non ad omnia modo paratum exhibuerit sese , sed advocata etiam in subsidium dicendi
164쪽
di arte Genserico sua ierit maxime ut ab insidiis ab-llineret Romanae urbi barbare supcrstructis . Nec
immerito omnes id temporis debuerat , Opinor , eloquentiae nervos intendere . Nihil enim antiquius habuit quam urbem tueri percelebrem , ac glorioso multorum sanguine Consecratam , ubi adeo re Dplenduit sanctimoniae lux, ut quae olim magistra fuerat erroris , discipula veritatis evaserit , effectaque caput Christiani orbis divina religione praesideret latius, quam dominatione terrena . At in iplis epillo-lis , quarum supersunt bene multae . nitescit probitas , & elegantia Leonis . Nam si unam, aut alteram perlegat quispiam , alias inveniet indulgentiae
plenas , alias censoriae gravitatis , Omnes paterni amoris , atque doctrinae . Profana vero studia non modo Iustinus non repudiavit , ut bene nosti , neque Theodoretus , sed neque ab iis abhorruerunt qui te- terrimos Christianae religionis hostes insectari quum voluissent, adversariorum audaciam profanis quoque
armis infringere debuerunt , insolentiamque retundere . Joannes certe ille , Damascenus cognomento , Iconoinachos exagitavit ardentius, Maximus pio non minus , quam erudito calamo Monothelitas , Donatistas Optatus , Novatianos Pacianus . An ignoras quam eloquenter adversus Simonem , Menandrum ,
Eaionemque permulta ab Egnatio perscripta fuerint.& quae, quantaque Irenaeus Congesserit , atque Cyrillus ut Valentinii , atque Nestorii errores undique disteminatos arte refellerent 3 Jamque vides , amice suavissime . quomodo se res habeat . Patiaris quae
me volutare animo , Terentium nempe ipsum, utpote Africae natum, suis ab popularibus , qui sacris rebus incubuerunt impensius , magno in honore hau bitum
165쪽
bitum , illiusque perlectas fabulas, atque in elucubratione multiplici ingeniose traductas . Tu vero Cypriani si libros legeris , ut soles . atque Fulgentii ,& quae ab Origene , ac Tertulliano jactata fuerunt
in vulgus , rem tenebis maXime , eosque . praeter Homerum , Terentium quoque lectitasse fateberis . Vtinam a philosophia Platonicorum Origenes, Tertullianus vero a Montani hrroribus declinasset, atque utrique ambitiosa quaedam scriptionis ornamenta plerumque recidere valuissent i Qua in re , de erroribus uerba faciens , quos animo imbiberant . nollem imitatores habuissent . Pertinacia enim eiusmodi erant, ut magno licet pollerent ingenii acumine, quamcumque tamen opinionem . quae altius eorum animis insedisset , nulla unquam ratione deponerent. Et quoniam de Afris scriptoribus tecum loquor , qui divinam eorum aemularis doctrinam , & in sacrum C e tum es Cooptatus , qui splendidum gentis Africanae lumen, Augustinum scilicet, patronum habet, se
atque parentem , quidquid est per me dictum in iis, quae gessit , & scripst , uberius agnosces . Huma- qniores ille addidicit litteras , rhetoricam docuit, seque fassus est legisse Terentium. Hinc laetantur omnes se virum in Augustino nactos eloquentissimum , qui non secus ac Ambrosius. per quem e Manichaeio acerrimus Chri itianae fidei propugnator eva sit , in sacris pertractandis ideo excelluit argumentis , quia profanos scriptores diu multumque versavit . Qua re ejusmodi studiorum exemplum alios sequi neque Pudeat unquam , neque poeniteat: Excitat illud quidem omnes divini verbi praecones, hortatur, docet quantopere intersit sacras profanis litteris iungere . At vereor ne memoria sorsitan excidat, in Casati .
166쪽
magnum Ambrosii nomen , ejus nimirum . qui non modo Augustinum Christianae peperit religioni, sed Mediolanum patriam tuam moribus, & eloquentia nobilitavit . Tu probe nosti quanta animi voluptate litui populares memoria recolunt quo mentis ardore liberalibus primum disciplinis Romae eruditus veram ubicunque vulgaverit fidem , atque ad eam eleganti omnino sermone Arianos , qui turbas excitaverant maximas, revocaverit bene multos . Verum& alios, mirabilia quum verba profuderit , in officio valuit continere , atque in improbos , ac seditiosos animadvertere , qui pervicaci animo religioni Christianae nefarium, impiumque indigerant bellum. Sed illud quidem memoria viget adhuc civium Mediolanensium , Ambrosium nempe nonnihil palam protulisse frequentius , non modo ut in tetram temPorum calamitatem inveheret , sed ut verbis aptioribus iacentes erigeret , formidantes consolaretur, di in pro-- posito confirmaret . Ea demum , quae pie non mi-N nus , quam erudite conscripsit, quaeme Mediolanen-Y ses tui perlegenda , & explananda jure optimo tra-dnnt navis , industriis , ac bene moratis adolescentibus, ostendhint apertius a sacris exercitationibus non
i mμ' Vm , si bene, moderateque usurpaveris , distare
profanas . Hac de re haec habui , quae lariberem , eadem ferme cogitandi ratione perrecturus a dalia si haec ipsa non displicuerint ; quae quidem, siquidem Ionga haec nimium evasit epistola , in alteram differemus . Quod si paucula commemorare libuit exem- j pla hominum , quorum sanctitatem dum veneramur in templis, ingenium quoque admiramur in scriptis, atque profana illos , ne poeticis quidem ereceptis , non despexisse studia plane vides , haud temere est
167쪽
si quum animum ad scribendum appuli rem attigerim , quae ab instituto nostro neque aliena videtur, neque dissentiens. Ego sane vcllem potuisse melius obsequi opinioni tuae : Neque enim arbitror noluisse . Sed iam satis verborum est . Numquid aliud δHoc interim cogita , & Miere libenter verti lis conscriptis a Giaco mellio , fruere itidem, si lubet, ad j Et is animadvertiolithus ,.& me , ut soles , ama . Te Vero adhuc aetate florentem fortunet Deus , suoque numine tuis praesit laboribus . Vale . Sed heus tu mane pauxillulum . Valde aveo scire quid agat Frisius noster , quid Moscatius , quid Vidinanius, quos meo nomine iube salvere plurimum . Non enim immemor .sum amicitiae , mutuaeque benevolentiae , quae nostros Oli in quum alligasset animos nulla unquam patietur .oblivione deleri. Iterum bene vale , A rescribe .
EIDIB. SEPTEMBR. ΜDCCLXXVI. PISTORI .
168쪽
QUIBUS POPULO EDICTUM EST DE pHORMIONIS FABULA AGENDA.
a ) Miles gloriosus . sive pyrromlinices ob victoriis
am turrium , & urbium , licet tis a πυργος, πόλις.& νίκη, sive potius αλαζων jactator Plauto praebuit at gumientum comoediae , quae ferocem exilibet ii relaui mi iacis animum , tuu potitis mIιItem , ut. Verbis utar Sidonii Apol
i naris , comicum ferocismum Epist. L. I. ep. IX. qui ne superbiam quidem quum sumpsisset quaestam meritis, sed iactantiae litasset impensius. ridiculos fecit homines . Hinc deforme es , ut cum Cicerone loquar, δε se ipso praedicare , falsa praesertim , ct cum irrisione audientium imitari milιtem gloriosum . De Offic. L. t. n. xvH. b J Summo nempe genere natorum . In comoediis s ut cum Symmacho loquar . Epψῖ. L. I. ep. XXXI. summatem quidem gloriam scriptores tulerunt . Insuper istas videas Lenae Plautinae allocutio cum Silento , Gymnasi que summo genere natas, summates matronas . Castellar. Act. l. 1 c. I. V. Avia. Nunc t/bi haec ego loquor sunt Calidorii adolescentis verba delicrao jummatum virum . Pleudol. Act. I. sc. ii. V. xc. At Plautinae versiones inter sese conferri debent Gallico praecipue peractae idiomate per Daceriam , Costejum , Limiersum . Favore , inquitta
p Vi Militem sa) Plautinum ante sest hoc triennium ν
169쪽
LIVS praesertim Imperium sa) qui sum
Terentiique Adelphos proxime egimus;
ii leu Gi, et mellius, ct opibus summatum virum , ejus praesertim imperium qui summum leuet , sustentati , alludens ad inperauin si emeti is xti. eo tempore P. M. quo fabulae actae sunt . Hinc imperium summatum ad eos pertinet , qui μὴ sunt regendis populis destinati, atque adeo imperium olim Asummi tum , ex mente Lucretii, quiyque petebat . De rer. nat. L. U. v. MCxia. a Nee meum imperium t Age mitto imperium . Terent. Phorm. Act. II. Q. l. v. li. Ad . potestatem refertur lummam ex Terentii MSS. Linsensilius .
b ὶ Omnem familiam sustentat . Terent. Adelph.
s e in Plautinae titulus fabulae elegantioris . Prodit in qea in scenam piscator , qui rudente δε mari s ita Priscianus extraxit vidulum , ubi erant herilis stiae crepundia .
s d In hae senex describitur avarus cognomento Euclius , qui repertam domi ollam auri plenam huc illucque asservare nititur, rursumque penitus conditam exanguis , amens servat . Priscian. Argum. Aulular. V. III. A eui di nuovo forterrata pallido , semivivo. ed impazetitosta se re a far Ia guardia . Sic Guaetzesius Italice . Factum non immerito ut Terentianis Plautinas adiungerent si hulas iuvenes Latinae linguae perdiscendae cupidi, quos Romanorum academia in socios jamdiu cooptaverat suos tEtsi enim artificem Terentio meliorem Latini sermonis nullum haberi , ex eoque Romani comparari puritatem, atque
170쪽
atque elegantiam eloquii Erat mus , Melancthon , aliique perplures consentiunt , est tamen Plauti lepos Atticus , utve bis utar S. Hieronymi, ct musarum , ut dicunt , eloquio comparandus . Epist. L. II. ep. v. ad Pammach. Neque improbari debet Aululariae , gloriosi Militis , Pseudoli , Rudentisque desectus , cujus meminit Giacomellius, quum in iis maxime comoediis eniteat scriptoris lepor , venustas, elegantia , atque ille homo vocetur linguae, atque elegantiae in verbis Latιnae princeps . Geli. Noct. Attic. L. vaiI. c. xvHI. ac simplicior habeatur quoque Terentio . Racin. Praef. de Berenic. Sed insuper Plautinae dictionis genus t Ha Sealiger. De poet. L. VI. c. ii. non es nostrum emendare , qui illι sanὸ barbari sumus , aut fi Latini , Latini certe illius benesicro . Illi vero, qui Plautum , inquit Meursius , comoediae Latinae parentem Despectui
habent, do Apuleii mihi prosapia videntur , ides inter a
nos praecipui . De poet. Et ianδ in Plautinis 1 criptoribus e non modo proprietas, adnotante Camerario, ct natura tinguae Latinae conspicitur Var. coli. sed nihil eo praeeunia te ad locupletandam orationem Latinam , ct facilitatem I sermonis , copiamque verborum potes esse stilius . Sadolet. Epist. Quoniam vero trahit sua quemque voluptas, nil mirum si aliis Terentianae magis , Plautinae alias comoediae placuerint . Id certum Plautum proletariis aliquando vem has , dum fabularetur cum populo, omnium vitia , virtutesque ita perstrinxisse , humanae ut vitae praecipuas vices iactaret in vulgus, de cultioribus vero erudiendis h minibus , eorumque moribus emolliendis serio cogitasse Terentium , factumque ut Hecyra , quae plebeiis displicuerat , regus tamen in aulis communes extorserit plausus . Eam fori assis ob caussam plus esse iudicii testatus est Erasmus Epist. L. xxvHI. v. XX. in una comoedia Terentiana, quam in Plautinis omnibus, propterea quod ut rebus verba Plautus ita sentit Scaliger, qui non secus ac Erasmus gestabat frequenter manibus Terentii sabulas fle res νον- bis accommodasse videtur Tercutius . De Poet. L. VI. c. I . Hinc longe videri potest omnibus palmam praeripuisse Tereo by Corale