Emmanuelis Martini ... Epistolarum libri duodecim. Accedunt auctoris nondum defuncti Vita, a Gregorio Majansio conscripta nec non Praefatio Petri Wesselingii. Tomus primus secundus

381쪽

quod ineleit Tox άργυρον τορέ-ar. Amabo te, mi Iane, Latine illud convertito. Siquidem id feceris habebis me in tua potestate. Sin minus. Quid facies' inquies. Habebis etiam. Αllabora interim ut valeas, & animi alacritati consule diligenter. ET Musto nostro , IV. Eid. Decembreis An. MDCCXU.

LUSUS CONVIVALIS,

382쪽

EMMANUELIS MARTINI

Mantuam Carpetanorum.

P Lurimis bis diebus occupationibus, & negotiolis hinc inde distractus

rescribere tibi non potui: quod ne ignaviae , aut desidiae meae . ut vereor, moram hanc tribuas, id in primis testatum volo. Legi igitur decies , imo centies literas tuas plenas, . si quae aliae sunt, fueruntve umquam, cum proclivis tuae in me benevolentiae, tum urbanitatis etiam, leporis & gratiae. Legi etiam, vehementerque mirari non satis potui, venustissima , cultissima, atque elegantissima tuὶ carmina, quibus, ut mea

fert opinio, non modo Anacreontem provocasti , sed plane vicisti; nisi

forte aliter putandum est, quod ea, quae ille argutis certe , sed angustis Versibus exposuit, tu pleno, rotundo, atque elegiaco carmine deseripse sis. Sed haec hactenus; nolo enim in tuas laudes, plus quam modestia tua patiatur, excurrere. Quanquam enim illud vulgatum Menandri: Τιμωμενοι πάν- ἔδονται βίοτοί. verum esse, de eum judicio dictum, non ivero inficias; tamen, neque il- Iud negari posse, jam dudum mihi persuasum liabeo. Amici non esse ornare amicum laudibus sortassis immodicis. Jam vero , quandoquidem experiri tibi placuit, num ratione inaniam , . conatus sum morem tibi gerere, carmina tua, supra quam dici potest, elegantissima , Graecamque illam uberrimamque facundiam, & suavitate in eximie redolentia , hispida atque incompta, sejunaque prorsus Latinitate donare. Quo factiim est, ut non tam me vertisse, quam pervertisse, ego esse judex aequus, ac non nimium tetricus, ec severus censor existimem. Verum quid attinet haretibi prolixius enarrare , qui harum rerum criticen , per quam probe cal-Ies , ut qui & earum pondera , atque momenta e actiori semper, atque elimatiori trutina disipicias. En igitur tuorum carminum versionem, seu rectius perversione in dixeris.

383쪽

CONVIVALIS URBANITAS

i , opifex, pateram grandem mihi, tamque profundam , Q am fuit Alcidis, Nestori qualis erat.

Non ilia Sat um caelari, Panave turpem , Nec volo semideum, quem memorare pudet. Non validam multus Trojam expugnantis Achillis, Igneve nocturno, quae periere domus. Non pugnas, biga'que, duces, aut arma timenda :

e procul pallas, Marsque homicida, mihi. C ris ego insculptam cupio, nudamque, inermem iRidentem, S mollem fluito, quaeso , Des'

Tres Charites circum, mille inficulpamur Amores , Plena Amor effictim pocula blandus amat. Virginibus claram stipatam finge Dianam, Non tamen ut Oreas concutit arma gerens: eustis erat faciso, miserum cum Actaeona jUM E se feram, purisque ipsa nataret aluis. Tum juvenis Bromius revolatis remibus infit, Plenaque ab ore Dei buxea aetera sonet. Finxantur botri, prope plantas cantharas ad t, Et cingant disas Titea serta comas. Musas, ta Phoebum pariter me sculpito; eantent Dulei re ut Musae, pulset Apollo stram. Denique cuncta hederis, ornentur cuncta coombis

Non mihi jam pGerit gratior esse calix Rides, opinor, & per me licet rideas; ego enim an Isior iste qualitatimque mihi bene cesserit, an secus, ignoro: tuum erit interim admonere me, ne rursus in re simili tempus & operam ineptissime ludam. Tu vero, mi Emmanuel, snam jurgari , & quiritari tecum libet, &Iieet qui me senem 3c senex quidem, sed improbus erat Anacreon Pres. byterum ten refricatam rursus memoriam senectutis ' atque iacessi νβα δεῖ ἀσκητῆν ad haec nimis jocosa, atque inimicula, & in quae non 'fare oculos intendant, nisi ii, qui solent spectare Floralia, proprius tractanda, atque inspicienda hortatu, aut imperio tuo coegisti, cujusnam, rogo; piaculi reus existis Tute ipse videto : ego certe non te prius cri, Kk 3 mine.

384쪽

EMMANUELIS NARTINI

mine exsolvam , quam scivero , quod tibimet pro noxa hac non admodum leves, neque molles resipistentis animi poenas indixeris. Hoe sesti ver illud serio : ne me scilicet 'uandriue adigas, ut, quemadmodum nunc e Graecis Latina utcumque reddidi, ita etiam e Latinis Graeca compo nam. Cave id, respondebo enim, quod jam modo, & veluti ex formula dico: Non faciam. Is enim sum fatebor quippe id libere & ingenue, neque verebor, ut hoc aliquando de me doctae posteritati consignesin. is enim, inquam, sum, qui, ut tumet uosti , exemplaria Graeca versare,

evolvere, legere, convertere, si non quidem omnino commode, certe non omnino incommode didici; Graeca vero scribere , praesertim carmine, non item. Multa sunt equidem, quae me olim ab hoc studio revo cant, morantur, exterrent quae tamen Ininutim persequi, praesentis instituti non judico. Illud tantum in hac rerum praesentia dicam, quod probe perspectum atque exploratum habeo : paucos esse in unaquaque

regione & raros, - numero vix Am totidem, quot

Tribarum portae, vel disitis ostia Nili,

qui Graeca carmina omnino apte, concinne, eleganter , atque ad amussim exacta severiorem, sua ipsorum stilicet, & non ab aliis plagio expilata atque furto subrepta profundant. Sed quae t Alia nempe, & quae

vix, vel mediae Graecitatis homines ab umbris revocati perlegerent sincere, atque ex animi sententia probaturi. De nostratibus sinquies) tul queris. Minime vero. De nostratibus etenim, quid attinet diceret O ierunt i sat bene scio, dolenterque commemoro obierunt, atque exoleverunt jam pridem apud nos magna illa , praeclaraque nomina, Pintianos dico , Sanctios, Genesios , Montanos, aliosque pro temporum ratione plusculos; neque passim jam, sed vix perraro emantur, aut educantur apud nos MARTiNI. De caeteris igitur sermo mihi est; ne mirere ; neque

ob id, quod tibi nonnihil videar, ingens adducas superculium. De externis, inquam, etiam haec profero; ad quos quod attinet, si tamen gentes ταt excipias, quae Graecis literis, apicibusque mLnutius dispiciendis absumunt lonfiissimas noctes, parum abest , quin in eadem, quam nuper tuli, sententia persistam. Tu , Emmanuel mi, qui diu, & cum fructu peregrinatus es apud exteram, & quidem cultissimam,

atque elegantissimam gentem , sintne pronuntiata haec mea quadantenus vera, pernosces, mitiusque dicta seres ἱ sin aliteri me, data opportunitate, commonefacies, quam temere judicem. Verum quid opus murulist Ego ita censeo: nulli satis esse quo Musas rite colat , ac propitio sim stoque Apolline devotus adeat, ut linguam aliquam probe teneat, ramis teque pernoscat sta inetsi etiam menti poeticus ille nestio quis saepe d cantatus calor accedat nisi venustatem, ubertatemque illam, quae ' prius veluti poeticae facultatis ornatus, ac character est, assuetam sibi, ac famu

385쪽

similiarem habeat. Quod si id in vernacula , ac propria uniuscujusque Ingua, poeticam rem decore tractaturo desiderare necesse est ; quam parum tutum , quamque periculose plenum opus aleae jure putavero, alieno semper, & nunquam satis familiari, atque domestico idiomate Mulas pro- Ocare , nil quidem obsequentes temer riis ausibus futuras 8 Qua de re lepidam tibi , nisi molestum est legere , sed tamen Veram narrabo fabulam. Fuit in hae ipsa Urbe ante medium superioris saeculi, Vir externus i D. de Volture eleganti sane, ac faceto, vivacique prorsus ingenio, quod vel literae illius communi omnium plausu in vulgus editae satis, superque probant. Hic ut erat acer , atque promptus , linguam nostram apprime perdidicit, dc uoluta oratione nonnulla composuit, quae probare certe posset quicumque urbanitatis, & leporis artifex. Lib. Epist. edit. NoviomanI66O. pag. mihi 42 . Quin dc legendis , pervolutandisque poeticae n stratis principibus, pio, Gongorae, Quevedo aliisque olei non parum insumpsit, dc operae. Sed , nescio, quo malo genio percitum incessit hominem Hispanicos condendi versus dira cupido. Fecit tandem: sed quos, Ec quales t Spectatum admis risum teneatis, amici' Sed quo tandem haec' Plura quam opus erant ingessi tibi, aut verius es- sutii, quibus evincerem, me Graecas Musas adire non debere : simplicius potuisset dici: me non posse. Uale. Ex Muleo Postrid. ΕH. Decembr.

MDCCXV. XVII. Cum auctor podagra sui siet correptus Mantuae Carpet

norum , ubi tum temporis agebat Ioannes Imoramnensis M

laeus; moleltissimo dolori lavando. illum ad se vi1endum

invitat.

Nostri, grande decus novem sororum Parnassi ruga celsa, Nerticem lue Dum premis bifidum, atque amoena Pinia , Vel vires xumerarique Callianos Sum versas animo, vel gemularis , M s volvere cecropisve chartas Vel mygis lubre, Mibete Iudis; Martinus motus hospes ta sodalis correptus podagra mistarus haerest,

386쪽

, 64 EMMANUELIS MARTINI

Inclususque domῖ latoriosam ius compede duriter laborat. Martisus, caput illud, impotente cujus tu fueras amore captus, Ipsum illud caput usque que Duuet. Ergo s veteris memor pudoris, Nos, AVala, cupis levare morbo i e solere jocis facetiisque, Fesivi e , languidulum sodalem Martinum, veterem hospitem S sodalem, Utemur medico auspicatiore, Dum joci veneresque personabunt.

Die XXI. Martii, MDCCXVI. XUIII. FR. IOANNES INTERI AN DE AYALAEMMANUELI MARTINO IM,

Deeano Alanensi, Vim doctissimo,

S. P. D. Alanam.

L Iteras ad te iam pridem transimisi vernaculas: sed has illis squid enim

vetat ' libentissime adjungo, nil dubitans, fore, ut his tu naeniis, ineptiisque meis tanti siper provocati et, excitusque non tantum elegantem ad nos, ac totam, quod plane soles, auream, sed & bene longam, quod non item soles , decernas conseribere Epistolam. Primum omnium suthinc recite, riteque exordiar in illud abs te scire vehementer exoptot num valeast Num, scilicet, postquam a nobis discessisti, sueti te morbi nonnihil exagitent ρ Quodque deterius , graviusque esset, num pessima illa, te terrimaque malorum podagra, nil verita frugalitatem, valetudinem tam nobis charam proterva atque importuna tentaverit; aut i quod in idem recidit in te pertinax adhuc crediderit divitem turpissimo , juxta atque stultissimo delusia mendacio' Sed quoniam huc sermo deflexit, subit animum, id quod me jam pridem debere tibi fateor, quodque pene memoria exciderat , ut hic tibi statim nil moratus exsolvam. Quippe memini, mihi abs te iniunctum , ut versiculos , quos in podagram tuam luserain, cum primum certior stimis sum te illa fuisse vehementer amictum, e seliedulis. incis excerptos, nonnihil etiam emendatiores , ad te transmittendos

cura

387쪽

curarem, id Guod neque tune aliis, atque aliis rebus implicitus praestare potui, neque nactenus praestiti. Jam vero, quid opus est morulis ρ Ee Ullos. niuis, terribilis, furens pod gra,

Aerumnosa , gravis, procax, molesta , quid tantum eupis insolens videri, Ut non divitibus voluptuosis, Ventris mancipiis, gulaeque servis Bellas perplaceat moere pugnas f cI, saeva, vires laboriosos, Doctor nempe, pios, probos, honestos , Frugique, S Teteris tenaciores

Castae sobrietatis si a nosi

suam vel Fabricii novem , vel octo Hi pani fuerint smul poetae, Turbare ob repres dolore per sy uid Martinus, amabo, dic proter , Admi t sceleris, quod expiandum

Acerbo reputaveris dolore Martinus meus ille, quem Minerva, Interpres superum di fersus, quot Coelo numinia sunt venustiora , Amant non secus, ae suos ocellos IQuem Phoebus ratis, ta novem Camenae, Cujus dulcisonis modis Camoenam Germanam velisi colunt sororem, Tune illum senibus comes Auloses, Frugalem, sobriumque, Curiumus Contorquere voles, Cy injucundo Noctes, atque dies tenere lecto' quare protinus, Hercules, malorum Depulsor validus, Machaonesque, Litae vos, soboles ymis, benignae,

Nil jam segnipedes, ta ipsa quotquot

Sumerunt hominum levare noxas,

me huc, Numina, deprecor, venite, Et nos implacida levate cura: Sitque protinus integer, valensquentis miribus ille , proreare

Ut certamine pessit expeditos. i cursores in Olmpicis, vel ipsis euotquot Is iacis vetus coronisum. I. Linctoru

388쪽

Victores relebraverit palaestra. Audi, fin minus, Hercules, bonarum . : .i Frugum particulas tibi rependi, Armatus licet exigos, negabo.

Et vos, ni facitis, Litas, Deus - ,

Nemo jam merito, sed emoletas , . . Deliras vitulas labens vocabit.

Tuque abi citius, fugam capesse, Et Thracibus impera cruentis , Vel bonis nitidas cutis Batavisi Ni jejunia sentior poetae Et confecta fame perire malis, ferumnosa, grois, pro π, mole Tristis, terribilis, furens podagra. Quid censes t Nempe lusisse me inanem, nulliusque pretii operam. Id quidem ego vereor ; & te αὐ-Non quod tuam in me propensi animi benevolentiam, & in res vostras indulgentiam revocare velim in dubium. Ipse enim, qui mihi φιλαστις, . ', α ἁ πῶσαι 1υτοι e uisi, γ ut M. Basil. verbis utar ex istis, qui fieri posset, ut me, ve siculosve meos , quos plus sortasse justo probari tibi, satis expertus sum, contracto supercilio despiceres 8 At ego eruditionem, judiciumque tuum eximie suspieio deque meis literulis depresse , atque demisse quantum par est sentio : sed ad viam rursus, unde digressi longiuscule excessimus. Illud deinde mihi scribas velim, quam commode habites' Num proba,& satis ab aestu, frigoreque tuta, & bene munita domuncula' Num etiam apta , satisque idonea , ut assidui illi comites tui, contubernalesque istis bene quos intelligam in moreui licet , laxiter degant, & non ob loci so lassis angustias mutuo sese prementes, aut in angulum detrusi de Domini incuria . & non satis benigna humanitate taciti obmurmurent, aut lucu- Ienter etiam I namque eruditi, disertique sunt j Deos, hominesque testati non rite secum servatam abs te hospitalem fidem expostulent. Scribe tiam minutissima mihi; num stilicet puer famulus, atque anus oeconomatibi jam ex animi sententia contigerint, hisque similia, si quae sunt, quae me scire iuvabit plurimum, & quantum amicitiae rationes exigunt nosse, an recte sese habeant, mea etiam multum intererit. Verum, prae his, de una hac re me certiorem iacim et quibus videlicet, aut qualibus isthie utaris amicis, & collocutoribus 8 Nec de illis scire aveo, qui tibi sint do trina, atque eruditione pares, Vel pene si pares : hos etenim ne Romae quidem, judice me, passim inveneris; sed de illis loquor, quos saltem p ta re fas sit -φίαι rura ἁμαbi ας μένω ε&m, de illis denique, qui sint, nec plane agrestes, neque omnino cicures animae. Sed de iis hactenus.

Quod

389쪽

Sod ad me attinet, commoda cum bono Deo valetudine utor, & ii is pro meo more quantam possum , Oper in impendo. Legi jam, imo perlegi magnum illum naturae , atque artis , nam hoc quoque nee segniter attigit, Polyhistara Secundum: neque me laboris piget, aut poenitet. Deus bone i Quantus ille vir, &, ut mea fert Opicio, quam om. ni eacomici major i Deceperint licet nou nunquam , addo saepius hominem infinita propemodum lectione Graeculi, ut proinde pro veris false, pro solidis, & pro certis frivola , aut minus quam par esset explorata non semel obtruserit: halluctamur ipse quandoque etiam , & in Graecorum nominum interpretatione, vitio fortassis exemplarium labatur saepiuscule, ac caespitet; & id ge s. si quae int alia, in operis magni constructione commiserit thaec enim ferine sunt quae ilia a viris doctis. illo tamen lon- se inserioribus objiciuntur qn ' Num propterea desinit esse Plinius ille Magnus, cujus ingenio, eruditionique, ob iminensium, & serme humanis

viribus majus opus vivit, vivetque se raper obaerata posteritas : & cui proinde in literatorum homicium senatu stat, stabitaue ingens honoris statua non nisi cum iis mortalis aevi fiae ruitura P Atque naee tantum de ipsius mole , utque is dixerim, vastitate operis. Nam quod spectat ad ingenii aeumen judiciique vim, que is ipses Naturae rest minus, usus mor talium notans, abususque carpens, styli acrimoniam cen a quadam majestate, gravitateque in mores contorquet, quid attinet dicere e Eos sane passim locioru in mentibus xculeos, hique stimulos , ut mihi quidem vide tur , infigit, qui attentis, vigilantibusque Inam oscitantes , aliudque agentes ninil moror in mirifice placeant, prodesseque etiam ad frugalitatem, continentiamque nec vulgariter possint. Caeterum de Plinio haec, nimissortasse multa dicta sint satis. Divinum his diebus ChryEstomum evolvo, legritie commentationes in

Pauli Epistolas. Qua, inquis, lingua ' Nimirum sua. Neque id erit, ut

existimo, summopere mirandum tibi, qui me , Hellenisticae Grammatices praeceptis uori exquisite admodum imbutum, audisti aliquoties, fit, Zae tua est comitas, & benignitara , saepe probasti bonorum Auctorum raeca non prorsus infeliciter, aut m sulse Latina secore, & in hoc vasti simo pelago non injucunde spectasti natantem sine subere. Scriptionem

tamen Graecam adhuc non audeo, ut plane non sit cur a me EpistoIam Graecam exspectes. Namque, ut est animus meus ab ostentatione, jactantiaque longe alieni stimus; id tibi, quin ει quibusvis alm de me iubens aperio, ingenueque fateor. Collocandorum apicum , praesertim accentuum rationem inui quam injucundam, atque prolixam lin non exacte teneo, imo saepe etiam minus quam exacte: tenuissem sorte, aut tenerem

brevi, si diutius frui mihi licuisset colloquiis tuis, x magisterio tuo. Quam ob rem, aut conabor deinceps, ut id . si qua via possim , adiviscar , aut

390쪽

,68 EMMANUELIS MARTI Ni

exseriptione Graeca. Quippe aliter memet ulim traducere deridendum emunctae naris viris, & qui has tricas scite discriminant, non mihi si ieetenim ut quod phrasi Hispanica non illepide dicitur, Latine utcumque exprimami non mihi, inquam, in mandatis dat, aut consiliis , is qui meas

excipit τας ἐξομολογησεις.

Legisti jam, mi pinetam Martine, nec sine taedio, ac lassitudine Epi totam , non jam dico sat bene longam, sed oblon m etiam, planeque prolixam. Multa, sat scio, per totam illam inconcinna, frigida, parumque Latina subnotasti: caeterum quam non item sint εἰνῶν φ καίρια. tute ipse per nosti. Me selidem , qui tua , aurea scilicet pro aereis , exspecto. Da igitur operam, ut ad me mittas EpistolaIn optimam. Quam salsi tandemi duae sit linquam in non utcumque longa, sed quain longissima. Vale. Madrito, IX. Kal. JuL An. MUCCXVI. Ipsis Divini Praeeurseris pervigilio.

Vix hane finieram, eum redditae mihi sunt literae tuae Hispanicae; a st enim ut vulgares unquam nominare Possim , aut Velim. Illae quidem me summopere delectarunt : sed quid ad eas reponam , ex illis videre promptum erit, quas his ipsis rursus adnectam. Ut enim alias Latinas immeditatus adjungam , meum non est , qui nec Romae , nec in Latio me natum, memini, quemadmodum tu, quod aiunt,& Vehementer ego suspicor , suisti; immo & adscitus in Augurum Collegium anno circiter V. c. ncc. ni plane saliunt. aut falluntur Historiae , rursiasque ad hoc aevi spatium evocatus es Valentiae in Edetanis τ' Mἔ-τοδ μι-

Iterum vale.

Amiso suavissimo, atque integerrimo, S. D.