장음표시 사용
281쪽
uenum narrata resine nunc animum inducam. Verum enim vero neminem in IraclitAd hoc par esse existimo quandoquide, si poetam Ipsum plane Introspexeris, ben , fueris
conleplatus, dign um prosectii utimabis,quem &Ienes quoq; audire & cognoscea, timinos re debeat, & cognItu venerari. Nam & Democritii quoq; audiuimus annis gradem μ' - ' 'poetIc re volumina duo supra viginti reliquisse me Aristoteles minus laudis ex poetices traditione consecutus videtur, quam e reliqua philosophia. quare nec nos quoque pigeat dc venerari poetam, & quos de Ipse termones amici nostri habuere. ad te audiendos referre. FORTE enim cum per caniculae dIes Vemn essent Andreas muginus Venetust patricius 6c Senator vir gr e & latine doctissimus,Historiaruasit sui temporis scriptor egregius,& Ioanes lacobus Bardulo Mantuanus esuis,& Ipse lingua utraq; di. 4sertissimus,aestari; vIderecu grauissima, decrevimus Turrijs fiatribus I .Lpύ- ει,& Rhamundo In Baldi uigora simul secedere. accessimus aut sub vesperam, lo-' cum Meonem vocant. nox cum aduenisse' dum alij curamus corpora,Bardulo, qui mathematicarum rerum In primisq; ois Astronomis petitissimus erat,nuquam autem alias serie tantum coeli naetiis fuerat, speetarum lydera omnia sese re stulitio S de nec nisi post multam nocte diuelli potuit. mane vero cum primum illuxisset di idem ille cacumens, nosq; semno excitans vicinam In leculam vomuit,unde ori tem Auroram Solemq; salutaremus:cuIus exortus nus amplior, nussi puriorvisus
tium 3c vasta selitudo:ubi praeter raros pastores atq; armenta, animatu nihil inspectabatur. hic ubi aliquantἰsper immoratum est, placuit visnu ad fontem gressus mouere, qud irriguum pratum leui ascensu ducetrat. Excavabatur asper tophu in G, cus varios,qui omnes perpetuis stillla impluebant In terram,unde corriuatis in unii aquis nitidissimus fons per virens pratum comurmurans descendeba circa topha multae sagi umbram dabant, uas intervari senti assuetae volucres circum supraq; cantu placido volitabant. hic ubi circa fontem consedimus, mira res iucundissimam materiam sermonibus nostris p utina ANDREAE NAUGERIO&IO AN NiBAp TisTAE TURRIo valde contraria contuere. Naugerius enIm quasi Muta si tactus, aut Apollinis oestro concitus cum late circumspexisset, carmina primum quaedam subcinere coepir, mox e sinu correpto pugillari Maronis, quem nunquam dimittere cosueuerat, tanto im petu, sed & tanta harmonia legere cipit erat enim ut
scis mirae suauItaris in legendo) ut nobis videre & ille quasi iurens effectus, & noν nihil re quam suauitis audisse. qui cum Bucolica sese dimidia eo surore legisses, postremo exclamans libellum a se proiecit. I o A N N E s autem BADTisTA qui t εω mane illo ne verbum quidem Ptulerar, quasi stilpore quodam oppressus,admirabundus,tacens,producitis oculis sedebat, quam diuersitatem cu animaduertIssct Bardulosi fas est,inquit,Turri silentium tuum rumpere, equidem optarim magni, nemo quod problema a te enodari mihi. Cui Turrius,fas quidem est Bardulo, ni& iam inurbanum esse potest silentium meum: sed quod nam problema ais λ& ille. od tu, inquit, ac Naugerius,facitis:qui eadem in causa contraria pati mihi vide minLnam quid p Deos est,q, simul ac venimus haec in loca,tu quidem taciturnus . moerens quasi quidam Bellerophon effectus es: Naugerius autem Musa quadam hia M. latiori contactus, & canens, & quodammodo serens euasu Cui Tiirrius, Dieam Inquit, nec inane quiddam Gistimato,quod dicam, huc certe aerem que spiramus il
282쪽
A manes ditiersi Incolunt, qui praesertiin hasce solitud nes, Se nemora, δc fontestant,ubi & Dij degere non ala re a poetisd Icuntur. ij manes nostra corpora ingrediatur,& egrediuntur,ac diuersi diuersimode agitant. nunc vero arbitror Virgis, m nes, qui loca lite incolunt, vexare Naugerium, me autem plii losephi alicuius eor qui melancholijs capi cosueuerunt in vita,aut Democriti aut at terius tristioris. Cui mrdui Si licetTurri tuos hosce manes interpretari, illud mihi videris subfigurate, v Naugerius poeta natura sit, tu autem philosephus. de Turrius nihil quidem prohibet ita interpretari: sed illud recte dicitur, Naugerium natura poetam eisse, me autem philo phum natura esse nescio. At Bardulo, esto inquit,ut lubet: veruntamen nihilo magis enodatum problema videtur mihi. qui enim fit, ut idem locus alterum Ioetam,alterum philosoflium faciat eadem enim sunt quae animos vestros impelant, cur ergo non idem sinunt in utroque Magnam, respondit Turrius, rem postis Bardulo, nec cui ita repente &per pauca si t res dendum . nam qui recte dicere hac de re velit, prilis sciat necesse est, quaenam Poetae natura cst, quidq; ipsa Poetica, tum
ει quis philosophi genius,& quo pacto motus illi fiant, qui animos nostros impetilunt atque ipsa demum cognitio & intellectio. De nhilosophi quidem natura &nostra hac cognitione o quidem pol sim nonnulla, ii non pro re, at pro viribus dicerire. De Poeta vero & poetica ipse, o qui poeta non sum, recte nihil dicere possum.
Moterit autem Naugerius, cui poete natura quam optime nota atque experta est. is
sua si tractare velit, ego quo tuo problemati satisfaciam, mea ipse pariter prosequar. mea enim voco quς iam promisi. nuersus igitur in Naugerium Bardulo, Vide inquit, Naugeri quam stelicem diem,quam iucundos sermones casus pararit nobis . quam mihi in primis optatiis mos. nam ego quidem magnopere semper desideravide nitra hac intellectione quo pacto fiat, audire: tum vero nec minus quid na poe- .ra sit, quodq; eius officium ac finis: quorum utrunque in praesenti magnus quidam
aut carus,aut satum in manus dedit. tu facias rogamus ne tui causa tanta occasio peiareat, qui rectissime omnium possis de natura poetaediisserere 'inta ille, quein nolcε- mus. Cui Naugerius,Caue, inquit, Bardulo quo pacto hoc mihi poete nomen ii ponas . Si enim furor quidam est poetica & insania quaedam, iniustum est amico id notae inuri. si vero potius quid diuinum est,equide neque me ego tanto illo nomine dignor,&paucos novi,qui hoc seculo eo digni sint. quoniam tame &ipse magnopere cupio a Turrio audire, quo pacto fiat Intellechio in nobis, ne mea causa contingat, quo minus id agatur, nonnulla & ipse de poetica reseram, ρος partim leg pa tim audiui, partim & ipse semper exi stimaui Sed cogitandia patulisper fore videtur.
s omnia suo ordine in memoriam sunt reducenda. quare si ita & vobis videtur, negocium hoc ad meridianas horas remittemus. nam de iam altior mihi videtur sol. Interea & per noctem rem suam agitabit Turrius , qui sequenti mane promissa deintellectione prosequetur. Nos opinionem laudauimus ac ibi reximus,qui sique ut sibi magis placuit in diuersa deambulates. nec multo post pastorale cornu insontiit, quo intelleximus ab ijs vocari, qui iam prandia parauiisent at pueri id b alta sego propter aquae labentis riuu mensas parauerant , quo & pastores quida conuenerant, qui di . uersa lactis munera comportaram, cum quibus inter pradenduἰn multa depastoravita locuti fuimus. Sublatis mensis cum per horam multa suillent ii iter nos dicha, nonnulla etiam lccta, placuit Naugerio vagari aliquantisper soli, quo, vῖ arbitror , commodius ni editaretur: nostrum quisque diuersa exercuit, donec hora redesidi ad sentcm visa estia aduenisse. Igitur cuni & Naugerius reuerius ia ei let,placuit omnia
283쪽
bus con vitulum ad locum redire. Iussit autem Naugerius u t nobiseum 8e puer-Cdam lyricen suns accederet, qui mira quadam ει tangendi citharam,& Canendi a te pr stabat. Ad fontem igitur cum uenissemus, In coronaq; omnes consedissemus, atque oculos in Naugerium conuertiit mus ille ita exorsus est. eis, nori DU POCtim hodie OamicI, deque Poetς ossicio acturi sumus. Qiiod & loeo halax.. . u huic coronae quam optin e conuen Ire uidetur. Verum non reis quide videmur
iusia uti nil rCm tantam prosequi polle, nisi & poetarum more a Deorum inuocatione inceperia
inus: alioqi: i S Dij. omnibus montis huius Iniuriam fieri video, & ipsi etiam Poe-t uunc quo t . quapropter Dij D eque omnes, qui sylvas, qui montes, qui sentes colitis, quos 2: II id primis Oet cognouere, &uencrati reliquis mortalibus monstrauere, in primis a his A., huiuβ, Iuq, Apollo Nomie & Pan horum pastorum Deus, necnon de .ppos in d; tu Bal destiuarum, sentium,M nympharum pater adeste omnes. audite atque adta; udii Li,, uςx qu cum di istet ad nos conuersus ita secutus est. boniam igitur ipsum posia . . tam quaerimus, opera precium sere arbitror, si prius de Poetae fine disseruerimus, qua in re & comitem inquisitionis huius aliquem ὸ uobis uelim, ac te sum Bardulo, qui mihi respondeas, quae u debitntur tibi, siquando ego te ipse secro percunctatus. sic enim & minore labore& minore t diorem peragemus. Annuit Bardulo. Et Naugeri as,Principium igitur, inquit, ab hs sit mendum, quq dlai de Poetae finem sumere, ut uideamus si qua de nobis AEducant. Quapropter dic mihi Bardulo qu nam tu aut audisti,aut tute Ipse putas esse Poetae finem λ Delectare, inquit ille, audiata esse finem Poetae, quod & nos etiam sertasse possumus existimare. quid enim mor i, iram fi stret aliud Musica illa carminum adco quaesita, quid omnia fabulamentis inuolura, omnia miranda tanto studio affectataὶ mgdiae porrb&Tragoedici Scen m&Hiro 'oonfistete vis striones non aliud uidentur mihi, quam aurium & populi ob lectamenta, quod ' ' poetarum comites monstrant MukNymphi, Sileni,&Ipse etia Bacchus: in striam era uero Citharae & Lyrg. quamobrem omnis Poetam finis in oblectatione constit
,.. . 'uidcxur quod N Origo quoq; ipsius Poeticet plane demsistrat, qua ita primu sui
..... se enatam Aristoteles tradit. cum enim natura instum sit nobis imitari, tu & natura Poetarum fi dioqsi tandem dc ars secta est, S: poetica enata. Ita quidem, inquit tum Naugerius ,&ego de poetarum fine audiui verum enim vero istac de re accuratillime ratio Κλε-- sua. da est. Si enini nullum aliud in stitutum poetς suetit, quam sese atque alios oblectare, equidem uereor ne leuis quidam ac ridiculus homo poeta hodie nobis euadat, qualem & Ennium accepimus ab externis nationibus habitum suis te, cum a P. Scipione carmina quς iam recitare iussi is esset. similis autem & fortasse poeta erili sen cuidam uicino me qui nunc subit in mentem mihi. agrum senex hic diu conductitium tandem sibi proprium comparauerat, arbusto, oleis, ficisque seuerat,m tacircumposuerar, iit certe delectare magnopere locus posset. cum autem sibi domus in summo esset colle unde sic subiacentem agellii Dctare continenter posset', obstabat quidem antiquissima sylva dc montis Interposita pars. ille etsi magni laboris existimabat sylvam & rupem de medio tollere, in mitrema tamen dementia tandem venit sylvς rupisq; auertedae. igitur nulla interposita mora antiquissimas quercus c dere,plaustris truncos abducere, noctu etia surgere,familia somni increpare; millis laboribus parcere:omnibus vero tandem ridentibus,& rogantibus,quo tan tu labore strueret ut oblectaretur,respondebar, ris omnibus Vm videruto,quem am
284쪽
Α tam pulctram rateoluisset.Igitur xporeae non minorem rupem syluamq; oflere uidentur nulli, die noctuq; studijs inuigilare, semper pallere disciplinas omnes disquT
terria Nublica atque omni actione abstinere: interrogati vero, qub tanta moliantur, si no aliud responderint, quam ut sese atque alios canendo oblectant,equide in sanire illos dicit, non minus quam sene illum vicinum meu . quod quidem longe at enum est ab ea opinione,quam paulo ante de poetis habebam, cum Maronis Bulliaca tanta admiratione perlegerem. Absit aute o Bardulo & vos alij, ut tam prauam do poeta existimationem habeamus,qui tanta arte, tanto ingenio, tot disciplinis pn, itus est, quem Plato diuinum uocari quem gneci bonarum omnium artium im en O po in misi res, mox & Romani eadem, qua & imperatores,corona ornari dignu arbitrari intrcuius postremo voce oracula ipsa reddi Dis maximi voluere. quam ob causim alius a nobis b Bardulo & multo dignior finis, quam qui dicitur , es h perquirendus postae.Uidetur, Inquit tum Bardulo, sed quisna alius erit nunquid serie pmdesse, quodvIdeo a multis dici, ut delectare& prodesse poetae uesint Et ille,uiuerendum quidε
de hocina siue coniunctu cum alio, siue separatum ponatur, non satis mihi iridetur num aliis placere pro fine poetae. qua ob re quando aiunt studαe poetas, ut prosim, tὁsne dicere quaenam illa portissimum si ni,pei quae poetae prudesse solent: quid nilunquit it letin proptu enim sere omnia sunt. nam quae per Ioue sin i, quae poetae non doceat risi historiarum copias, locorum descriptiones, regionumn Muras, uiri instituta tradunt,multa de imperatore,de milit de patresamilias, de republica scribit si de re tu stic de nautica,de artibus,ac de ijs alijs circa qtiet versamur, de syderibus insuper,ae naturae rebus,plantisqDatque animalibus,de Deo, de inseris, de vaticinio, de rῖ tu, deis intiquitat atque ut summatim dicamus, de iis omnibus doctrinam videntur ne
V te, unde quilibet peritissimus fieri polli t: propter quod & Homerus omnem gricia erumille primus dicitur. Tum Naugerius,Pulchre in uir, dicis Bardulo omnibus iste de rebus poetam doctrina facere, mire multifariamq; prodeste. at illud per Deos mihi dicito. uando poetas historias docere,loca describere dictu est, est ne facultas V 1' aliqua,quet historias & scribere doceat,& scribat tu aliqua, quς terraru situs gentili differentias declaretὶ Aliqua certe, resipondit Bardulo. Et ille. Aliane a poetica3 a. a Alia certe utriusq; . N. in ae' na. B. Huius quide geographia, illius vero historica . N. declis Culus igitur per se magis ossicium est historias scribere, terrarum loca designare, Ρ': tiiiiiis
poeta ne an eius, qui Historicus,quiq; geographiis dicitur Z v. Horum certe magis
ut mihi videtur, nam & ab his accipere poetam puto, illos vero perseeomplecti& - ' ' 'ex proprio instituto . Recte dicis, inquit iii Natigerius, sed & illud dic rursus mihi, est 'ne facultas aliqua, quae de vitς institutione consideret: & aliqua, qu de republica: aliqua,quq de re rustica B. omnino. N. Aligne dc hq a poeticaὶ u. Aliae pro sus. N. Cuius igitur interest vitae praecepta tradere, de republica scribere, de rustica, earumne, an poetae B. Earum ita me dius fidius mam de ijs si Poeta scripserit, accepisse quidem ab ipsis dicam. Ergo, inquit tum Naugerius, ne singula prosequ.lamur, itidem censendum est & de alijs omnibus,quae supra commemorasti: singularum enim rerum, quae in scientiam cadunt, proprilae artas &disciplinae sunt consti tutae: hec quidem de tapsis bene mendo, illa de oene menda domo, alia de republica, de iure ciuili,de syderibus, de natura,de Deo, de inseris, de vaticinio, te alijs demum omnibus,quq logum dc superuacuum esset re sere. quorum omnium cum propriet artes & scientiς cuiusq; sint constitutae, accipcre quidem ab ijs poeta ceniasmaus est, neq; aliter uti, quam qui mutuo quicquam acceperIt, ac bono commo-
285쪽
d i allenqIpse etiam uIesse nitatur. dixerit sotinge poeta G latra clarus M ltrum Andromedes pater Ostendit ignem: Iam ω on surit. Et stella vesani Leonis.
Seu Libra, frumesco Ius aspici: 'Formidolosus, pars vicilentior. Natalis horae, seu tyrannus Hesperiς Capricornus undae. Aliis predes Sed cere non otia tenus Poeta haec dIxit, sed accipiens ab Astronomo. qua ob rem .is πν is uando prodesse conductitium quodammodo Poetae est, non pmpriae facultat s, se exin fui parandum quidem videtur a primario Poet fine& in stiriuo per se praesertim quddlier hoc nihil poetς proprium assignaturi siquidem & alij omnes qui ser bunt & d
ectare re prudesse docendo volunt, nescio,& an vobis itidem videatur. Videtur certe, respondit Bardulo. verum si prudes lea primario Poetae fine seiunxerimus, nihil video superesse praeter delectulonem.se autem, ut prius dicebatur, in indigna & ludicra relabemur, nisi sorte dixerit quispiam Poetam alio modo prodesse,ac alij consueuerunt. alij squidem docendo fortasse prosunt: Poetaeuem representando. nam di is es is doceat et qualis quiSesse debeat aut imperato aut miles,aut pate presentado ilias, aut temperatus,& inteperatus, & elusinodi, repraesentat tamen imperat his λ rem, militem, patremfamilias, temperatum, intemperatum, piu, misericorde,crud iracundum, prudente, rati, M. imprudentem,&eius generis alia. scis enim Poeticam a Platone & Aristotele imIta . toriam artem vocari, ni nil autem refert, siue imitari, siue repraesentare dicamus.Ωua 'sunt,qui putent finem poetae esse prodesse per imitationem. Probe dicis, re,4 -zu, spondit tum Naugerius. verum de imitatione hac sue reptasentatione Poetica accurate arbitror este considerandum: atque Illud in primis est inquirendum, vim circa omnia, de quibus poeta scribi si repraesentatio & Imitatio dicatur: dico autem si Poeta de stellis, de plantis, de animalibus scribat, utriam & haec imitatio, queadm . dum illa,quae personas inducit, an propria quaedam sit imitatio Poetae: puta illia,quet circa personas est tantum . haeccn m non ab re sunt inquirenda a nobis. tu vero quid de his putas Cui Bardulo. Ego, quid putem, n6 pomum nunc certe dicere. sed quid prohibet si singula ponamus, ut videamus, quae consinuantur N. Nihil quidem prohibet. B. I namus igitur imitationem esse, quod clinque Poeta sci ibat: & nonsbium cum personas inducit. N. Ponamus quidem . sed si ita posuerimus, non via deo, quo pacto poeta ab alijs differat, nequid habeat propriu. nam & alij omnes utilitatena hac prestare volunt docendo quod scribunt &repraesentando legentibus,& audientibus. q, si poeta aliter ipse ait equitur, id oportet nos iiiii cstigare quid si,& in quo consistat. nec solii carmen debemus adducere per quod ab alijs differat, sic enim rursus in puerilia recidemus. quare ponamus alteram parte si placet. B. Placet quide. ponamus igitu, certam est ematcriam poetae propriam, qua differta reliquis, qui sermone utuntur, pota illam quς personas inducit, quς proprie imitatio dicitur, quod video a multis dici. hoc enim monstrant Tragoediae& Com diae & ipsa etiam sea, quae prςcipue S maxime poeta scribenda assumit: propter quod si qui aliam
asturi picic mattii iam, non poetaS vocandos cens cnt, quemadmodum nec Emp doclcm Aristoteles vocare voluit. N. Recte dicis Bardulo ita eiic, qui existiment: quare
286쪽
inquare tanto acturatIus res Ista quaerenda est. Primum autem statuendum est duo esse, quae unusquisq; qui scribit,asi umere oportet: alterum est materia, hoc est res, iis quibus dicitur:titerum est dicendi modus. Necesse igitur est v poeta proprium .habet & quo ab aliis dissert,ama maeeria ista simi, aut a modo dicedi lo, aut ab MEsa o ii. utroq; simul. a sola autem materia sumi,ut ab ea,qine imitatur personas,dici quide μ nisi ratior no potest, ita ut cum statim poeiam Vocemus,qui petibnas est imitatus, gnomodo aut eum non poetam, qui non est Imitatus: sic enim & Baulos & Mevios possemus 2I-42 4n poetarum censu ponere,quia personas induxistent, & eum appellare sculptore, ' qui marmor aliquod incidiisset.qubd si dicas, quanquam poeta no est simul ac quis per nas est imitatus, poeta tamen non est vocandus ille, qui hanc non assumpsit materiam,vi Empedocles, profecto & hoc valde durum videtur. PcImum Q Virgilium circa Aeneida poetam esse, circa Gminica vero non esse valde mirum est:dein- . .. de notia existimasse ipse etiam Horatius videtur, cum Publicam omnem, dc communem materiam dixit propriam poetae fieri, si poetico more tractetur: quemad- γέν
modum & dolium illud priuati iitris fit illius artificis, si exactam rotunditate deditos non patulum,& alia,quae communes artifices faciunt. ac demum ego non video, quid plus asserat imitatio personarum, si imitatio aliarum rerum:vt earum,quq senta natura. qua prupter, si tu serie audivisti aliquid maius addi, potes nunc dicere. a. Equidem & ipse me de re lapissime admiratus mecum cogitaui, ac siquid tandem dici potest hoc mihi prae alijs praestare videtur imitationem per narum, quod maxime ad prudentiam hominum facit: si enim Regem introducat poeta orantem, elegantiam omnem, prudentiam ocm,decoru omne repraesentabit. itidem faciet &m in imperatore, in milite, in patresimilias,& breuiterioinnibus alijs: ad id comoediet, ad id rincia ae sunt institutae, ad id etiam Aepea omnis, qua de cauia non inepte se talle daeunt qui fine poetae statuunt prodet Ie per imitationem. Tum Naugerius. Et si quidem concedi potest imitationem personarum plurimum facere ad pruden . 'tiam ominum, non tamen illud concedendum videtur,ut institutum omne poetae sit propter prudentia faciendam,&ob id per se tantum illam imitatione procuraretnam cita duae parte: sint id homine, voluntas & intellectus, Λ voluntatis pruden-ma finis, intellinus finis cognitio&itellectio, si poeta imitetur& naturalia, non tantum personas, videbitur quidem omnem finem & omne institutu adimplesse, In imitatione quἰdem perisnarum prudeliam faciedo, in illa vero, qiue est naturaliu& similium, faciendo cognitionem: imitabitur enim & in hoc persectiones,&excellentias rerum. Postremo dentur tibi omnia, & prodesse per imitationem sit poetae sinis aliquis, nondum tamen expressum est, quod per se & proprium est poetae,per quod ab alijs differt. nam &alij quociue id praestant,sicuti Historicus. cum ergo diuersa sit imitatio poetae, & diuersa historici, id assignare oportet, quo differt poeta ab historico & si qui alij idem faciunt. mVis autem oportebit hoc assignare, si nulla materia propria poeue si t,& omne, quod quocuq; docetur modo, imitatio dicatur, quapropter nullo pacto ponere possumus a materia sela sumi poetae finem. Nunc venio ad dicendi modum, qui in poeta longe diuersius ab alijs est: de quo similiter etiam fim, est inquirendum,utrum ratio poetae ab ipso ibio sumatur,an & materia certa requi- ratur. & certe ab eo solo mihi videtur rationem propita poetae sumi debere, materia με suvero nullam esse determinata, nisi sorte in uniuersum, quae tractata potest nitescere. de principali materia loquor. non de attributis:omnis enim materia poetae coueni dumodo exornari polliti modus autem tractandi valde diuersus est ab alijs. atq; hoc .
287쪽
QvIdem est quod quaerimus,ac nondum nobis Inventum est,quare rursus est eo - Condum Bardulo, iquid aliud occurrat pro sine poetae,qd nec sit deleetae, a prodesse,sed maius quid atque pnaestantius, quod tamen non pollit no delectare&pm Nisis me in desidi Cui Bardulo. ita nimirum videtur.non tacebo autem &hoc aliud quod subitinam memini audiutile Actium Syncerum Sanaetatium, qui tum mulio iuniores , --ie Iouiamo Pontano erat,bonu illii sene de poetae officio solitum percunctari, illa aut tum multa, tum id solitum respodere, ossiciu poetae ac finem eme apposite dicere adreMl admia admirationem.qd & leo quoq; dialogo,qui Actius inscribit ab eodem ratano sci i-ptis mandatu extat. Video,inquit tum Naugerius, stasim vobis aperἱri poetae fine.
a uniueris veruntamen,ut tenebi is s de medio tollamus, consideremus,&haecq Pontanus
i. Giuc: dicebat. neq; enim adhuc facere videntiir satis ad Id , quod quaeramus. ni nonne dc K ' is . rhetores dc historiciareosite quoq; dicut ita, ut& ipsi mirandi etia videri velintraniare, seu sin- oblitus corum es,quq Cicero tam yneclara de oratore scribiticui tanta dicendi vim, des hi ' tantam efficaciam attribuir, ut quo velit audietes rapiat,& impellat,in pietatem , in admirationem,in surorem,in lacluymas demu ipsas:quin & ipsummet Ciceronem
quis unquam potuit sine admiratione perlegere quod quidem nec minus solet historias legentibus euenire. qito igic pacto b Bardulo in eo, quod est ad admiratione dicere, seiunctum erit poetae ossicium ab alijsisi enim selos numerus addas,puerilia iungemus,oportet igitur aliquid aliud venari, quod ossicium poetae ac sine ita pro . prium ostcndat,ut alteri nulli conuenia Et Bardulo, Videtur quidem , inquit. sed quod nam aliud eritinuquid illud fortasse,quod Aristoteles paucis verbis inuoluit quod ego quidem subricui hactenus,q, valde obscurum vIderetur. differre ille postam ab alijs scribit,v alij singulare ipsum,poeta vero uniuersale c6sideret Hic Idu-gerius nouam quandam animi hilaritatem vultu ostudens,vicinus quidem, irrisit, est nobis Bardulo poetae finis, sed quoniam multa locuti sumus,quiescedum paulisper videtur,atq; audiendus lyricen tioster,ut recreati aliquantulo magis alacriores redeamus ad hos sermones. significauit igitur puero ut aliquid caneret: qui temporata suauIter cithara post dulcem ac breuem sonum,uocem in istinc seluit.
Huc ades ὸ Thetora.quid ab quid grandiasurratae sub Jle teris medio gaestu ,
Nec parcis tibisaeva'ab re ne immitis aduratopoeta hoe S iusta tenerara nerumpat pustula palmas.. Vis Demens δyhriora patri concede laboremuerem est . Oficereris e ra est: melior te cura Diones
ἰulinuri Sollicitet.tuta erintriturasis h. multo fonat area pulsu, - clam te operi furare, O aquas effinge ferendas. His initasHm est;bis plurima populus υmbram vero uti. i. Stifficit gelida summittit frigora rim e pii hiis: Vos aurs: Amisplacids montibusaura
: a ,-- οῦ Hac illi portare, aut, si paser obstat eunti,
ne omnibu, Saltem tum istise , grauemlemte laborem. .
.. . Haec cu suauis sine cecinisset Pue Couersus in nos Naugerius Ita secutus est. VIdeo quantum ex o amici I naucissimis illis tali philosephi verbis illucescere, ae patefieri nobIs poeta
tae ossicium,ac sine alii siquide singulare ipsum considerant, poeta vero uniuersale, quasi alii similes sint illi pistori, qui S uuixu & reliqua membra imitatur, qualia
288쪽
A promis In re sunt, poeta vero illi aismiIetur qiti no huc on illu vult imitari,no miserte sunt,& desinus multos sustinent,sia uniuersalem t& pulcherrimam Idea artὴ sicis sui cotemplatus res facit,quales este deceret. quippe omnes quibus benedicendi multas tributa est, bene quidem atq; apposite dicunt, quantum cuim conueniri
sed in ter illos hoc interest,m praeter poetam nullus simpliciter bene atque apposite, dicit,s rei in genere suo tantum,& quatu attinet ad constitiuum sibi finem, hic quiadem docendi,ille persuadedi,&siquis alius eiusmodi finis est: eoeta vero P se nullo alio moue fine nisi simpliciter bene dicendi circa unumquodq; propositu sibi. vult' quidem & ipse δc docere & persuadere & de alijs loqui, sia non quantum expedit., satis est ad explicandam rem,tanu astrictus eo fine: vertim idea m sibi aliam facies liberam & in uniuersum pulchram, dicendi omnes ornatus,omnes pulchritudines quaeret,quae illi rei attribui possunti satis serte alteri fuisset de nemore locuturo dicere, au i scubi nemus est: Virgilio vero non satis, sed ita scripsit
Ilicibus crebris sacra nemus accubat umbra. Videre per quas pulchritudines nemus depinxit addens accubat, & nἰgrum crebiIsilicibus,&sacra umbra. quam ob rem recte Pontanus dicebat finem esse poetae apposte dicere ad admirationem: sed addendum erat, simpliciter & per uniuersalem bone dicendi ideam,ut intelligeremus id, per quod poeta ab omnibus aths differ qui apposite loqui studentili enim singulare imitantur, hoc est rem nudam uti est, po in vero non hoc, sed simplicem ideam pulchritudinibus sitis vestitam quod uniuet sale Aristoteles vocat. s igitur haec pro poetae ossicio facere videntur satis, nos ad aliat, transibimus: si vero non satis, sia planius agendum videtur, mihi quidem nullus V eqvibot rem totam a suo fonte deducere. Cui Bardulo,Gratillimum qiuidem, inquit augeri & mihi,& alijs seceris,quado & vacat, de res ita postulat, si de tuo is hoc poeta ut sese ad allios habet.& quo pacto. & nua de causa selus ipse si mellaitet bene dice oluit, planius egeris,& a sito principio. Et ille, Moreti Si, Galli sanquisi
eram Bardulo, sed oportebit paulo altius ordiri:non ab re tamen nec iniucude. Iliaud igitur in primis dic mihi putas nequicunq; sermone ututur, bene etiam recteq; uti omnest a. Minime quidem Naugeri, qui n. fieri potest,ut omnes recte utatur M. Quinam igitur recte utuntur B Qui peritia quadam & arte dicendi uti valet,
aut natura artem imitante. N. Artem igitur ais quandam esse circa sermonem B. Aio equidem. N. Hanc igitur bene dicendi artem putas ne unam omnibus, an diuersis dἰuersam,ut philosopho suam, historico suam, rhetori suam, & poetae suam,
di ita de alijs 3 a. Diuersis quidem ditiersam artem puto. N. Diuersae igitur artes cum sint,ceiises ne ita diuersas esse,ut prorsus in nullo conueniant, an in qilibus da quidem conuenire, quibusdam vero differret B. Conuenire quid cm omnes in aliquibus existimo, quς communia dicunturi in aliquibus vero differre,quae cuique Pptia sunt. N. Sed & illud dic mihi,interest ne alicuius speculari, & complecti illa communia3 B. Alicuius certe. N. Tum di alicuius contemplari illa propria u. Et hoc. N. Cuius igitur interest speculari communia 3 num eius, qui propria, an magis eius, qui communia consideratὶ interest es propria cuiusque speculari, an diuersiis est qui communia,&qui propria conreptaturi quod autem quaero tale est, utru Philosophus verbi gratia qui sua vult scribere, *priam habeat arte bene dicessi speculari,& simul etiam communia reliquis, an qui communia contempliatu coli
deret etiam,quq philosopho propria sinu:an pthilolophus sua tantum colideret cM P munia
benedi odie utempus, , qua veluti
ec aries sua benedicendi moda qirari ta libi ius mi accird
289쪽
munia vero allus, nε ipset B. Ex his omnibus Naugeri ego quidem mcistimo eum, Cqui comunia speculatu speculari etiam quς cuique propria suntiphilosbphiam a tem,qui particularis arti t est, nec sua artem brae dicendi propriam posue cosidorare, nec c5munir,nec aliorum propria: suam autem artem nene dicedi n6 posse co- siderare,quon Iam aliud est nosse ea qu a natura sunt,aliud benedicere de ijs:quare communem quandam artem,& disesIplinam esse existimo quae simul&quae communia sunt omnibus, tradat,&quae cuique propria. Recte existimas, inquit tum NaugerIus. est enim veluti domina quςdam & magistra comunis ars,quq in uniuersum primo sermas omnes, & ideas benedicendi speculatur & docet: quae mox ubi diuersos dicendorum fines cosiderauit etiam simul & illud docet, quod cuiq; conuenit:a qua veluti a sente quodam quicunq; scribit, accipit quod sibi bene es ,& couenit. E. Videtur. N. Similis autem haec est Naui actoriae arti:quae enim nauium
forma iligna, compagines specter, una quaedam communis & magistra est ars. &qui eam nouit, magister& dominus. Rursus vero si magister hic diueriss naulam n nes consideret,& ad eos fines naues sermare velit idoneas, hanc quidem portadis oneribus aptam tu vero fugae,& celeritati nauigationis, m vero piscationi: hseia in multa partitus est, pluresq; sibi stibiectas artes constituit, hanc quidem onerarias facere Mela, illam triremes,alia vero lintres. Eodem paM S qui in uniuersum bene dicendi ideas nouit,si diuersis finibus permotus sit,plures sub se benedicendi artes constituitillunc quidem,qui gesta hominum docere vult, histoficum dicendi peritum,illi an vero,qui de natura vult scribere, peritum dicendi philosophia, & ita de aliis: unde fit ut dominus,& dimidi arbitertat,& philoisphus, & historicus,&alh:hoe est consderet,quae ad philosephum,& historicum,Salios pertinent, quo dijudicare sciat,quiei cuiq; conueniat benedictium. B. Ita prorsus seres habu N. MCommunem Igitur hanc benedicendi principem artem, di magistram quo appiatabimus note,& qui ea profitetur, que dicemus m. Oratoria sertasse arte illa appetilabimus,& qui ea Efitetur,oratorem vel rhetorem:quando nα aliud nomε imp stum illi video. N. Possumus quidem ita appellare,sed disti:nguendus erit hicorator dominus atque arbiter bene dicendi ab eo, cui fere cum populo, &iudicibus res estinam & ipse Orator & Rhetor appellari vult,plurimum aute disserunt. alter enim seruus est, alter dominus,alter actor, alter praxeptor,& illius quI seruus est,finis est rersuadere, eius vero qui dominus, finis est ea docere, per quae bene dicitur, communia quidem omnibus,& illi actori de quo loquimur, quin imo es Idem ma
gister & dominus s sita scribere velit, sibi pariter legem imponit,& sibi seruus sit,&
pars bcnc dicendi non secus, acalij: neque dominus & patronus, est, nisi quatenus. docer,& speculatur. si igitur oratorem, vel rhetorem volum us hunc appestare,niis
hil quidem prohibet, dum intelligamus dominum ipsum. Ergo huius oratoris sueeursim eius m unera obeamu s)om cium est voces in primis per quas dicitur, & -- cum differentias & naturas considerare,quae propriae,& impropria quet nouae,quet antiquae, nostrates, peregrinae, Vsitat , dissuet prim derivatae, simplices, cornia postae, trassumptae, lenes,asperae,sbnom,demisis usicae, imusicae & id genus alia adhaee auteni & vocu texturas Eusdem est perpendere.& mutare, & trasponere, de differentias consderare,& concinnitates earum inuenire,& muscas, de pedes, demimetos,& demu figuras ora,&quo adiecto aut detracto suavior,& insaanior Otatio fiat,grauior,vilior, & clario obscurionnec minus rem, de quibus dr differetias de naturas nouisse in decet:q magnae, quae tenues,pulchrae,turm is , tristes, piae, seriae,
290쪽
A sinas,ludaim,sicere, inficere, dichia ficiles,dissiciles, & reliquas Eius generis disserentias.ordines pretierea dicendorum considerabit, dispositiones, continuationes, pausas,digressioneso figuras.omnes caracteres priaerea animadi Ieriet, qui magni,
qui tumidi, qui demissi,qui graues,qui humiles, ficiles difficiles, floridi, sicci, duri, asper clari, obscuri, in ii. postremo & esus ossicij erit dicendarum rerum fines
animaduertere, ut disciplinas condere,acta scri bere, gratular condolere, lari, persuadere audar vituperar accusare, defendere,affectus animorum mouere, tum&horum omnium loca ponere, unde unumquodque eliciatur. Ergo his omnibus ab tu,su: cii , illo patrono oratore digestis ac constitutis,si ad eum accedat historiae cuius a scri- bene die ediptor egregius, velut Paulus Iouius,aut Gui tardinus noster, petens, quo ea apposite scripturus sit quantum sussiciat historis, quid putas oratorem huc sic petenti traditurum num serie ornatus omnes atq; elegantias dicinii,quas ipse in uniuer modo tribuasum est contemplatus,an id tantum, quod pro eo fine sussiciatὶ a. ntum qui x Mi*b dem pro eo fine est satis. N. iam igitur finis esus est gesta scribere ad prudentiam, quantum quidem ad hoc pertinet, lat illi iailium erit, ii propria, si candida, si graui, ac vera oratione utatur: cui interdum nec sua desit musica. licebit & interdum, oessingat eonciones & nonnulla consilia, ut prudentiam maiorem doceat: quod nos quoq; in nostris historiarum Libris de Rebus Uenetis, quantum in nobis suit, C. Caesarem & Polybium grauem authorem ses ut prcstare conati sumus, verum ita liacebit,ut sinuitatis histori ,& veritaris nihil detraxerit, reliquas vero piulchritudines illi negabit. Qubdsi dc philosophus ad eundem oratorem accellerit fisa scripturus,& huiua quoque res & nnem nosse orator ille volet:cui dicet castiori adhuc orati B ne utendum, propria autem,&nm multis transumptis, n5 multis illictis rese uit si & aiar etiam ille,qui rhetor vocari vult, nostrum hunc consulat oratorem
audiet neque sibi ornatus omnes concedi: utendum autem eleganti quidem oratione, sed no affectata, propria vero atq; essicaei: dispositiones vero & figuras docebit, dc argumentationum gener quibus uti conueniat:loca ostendet unde animi affectus moueantur,reliqua illi nesabiti Uide igitur Bardulo, omnes hi coerciti,dcastricti sunt fine: nec simpliciter ita chru sermone considerant . sed pulchrum in senere sub tantum , quod singula et ab Aristotele appellaturiat vero si aliquis alius iit, qui
oratorem huc nostrum bene dicendi arbitrum,& patronum adeat, dicatq; se loqui de rebus velle. de quibus dc alii sed ita ut nulla Iulia, nullus decor, dc ornatus sermoni desit,qu putas oratore huc sic petenti daturum B. veneres cerie omnes, tib'bine iis ut uno verbo dicam. N. Hunc autem ita donatum, quo nomine appellabimus n. NescIo equidem, nisi poetam intelligas. N. Poeta certe hic est. citius ossiciun erit si ei Guniti
ac finis nulla eoru praetermittere,quae simpliciter pulchrum ac peribstum sermonFsaeiant: sed video te nisi e facie fortasse fallor habere aliquidis dubites. n. No salleris profecto: nam qJ dicIs assectare poetam sermonem simpliciter pulchrum,duxisti inateria siue her elle singusto valde erit poetica res. nam primum res ipsi q simpliciter pulchri sunt,