De Paracelso eiusque opinionibus : dissertatio medico-historica

41쪽

mutata λ'. 0uae ignis emicit, est alchymia. Ignis exultera parte nova c0rpora praesert, ex altera omnes res ad prima elementa refert. 3J Ex illiatiior illiM clementis, quae iam apud veteres invenimuS, c0niungenda eorum persectissima et purissima s0rma, rebus utilibus per Alchymiam ab inutilibus seiunctis, quint0 elemento conlarmando studuit, quod quinta essentia Vocatur et novi A viribus est praeditum. Undique Paracelsu S, Vir ille ingeniosus, qualitatem a quantitate Separat. Sic ex eius sententia liqua nec principium liquidi, nec liquidum ipsum est sed tantum impura imago cuiusvis suidi; sic etiam ignis ei non est calor, Sed aqua et ignis tantum sunt involucra principio a Sirali, forta SSe ut sperna a Semini. Quod ignem conspicimus non est vis eius efficax, Sed haec est invisibilis et quinta essentia ignis. Dua re etiam iam latentem ignem decernit ab alio η . Duam quintam eSSentiam, quam etiam pro pura illa specifica, emcaee vi cuiusvis rei habet, sic consormure Studet, ut res, quae corpori ost peculiaris, nil augentur utque intendatur; ita exempli gratia quintam essentiam vini R , quam nico hol V0ent, c0ngelatione, et alias eo modo e tacere conatus est. ut ex mixturis naturalibus corpora minus efficacia a putentibus separet. Haec etiam in arcanis, magi Sterii S, SpecificiS, tincturis etc. parandis eadem ratio ei est. 4J A ecedit ad ea, quae Supra commem0rata Sunt, ut Paracelsus quoque, ut multi alii, remedium universale, sic dictam panaceam uni Versalem, quae hominum vitam usque ad infinitum el0nget et ingenio novam vim tribuat, eamque c0nservet, invenire Studuerit. Hae quamquam panacea universali paranda iam multi antel J Λrcliti lux T. III. S. 64. Chir. Innan. P. II. p. 70. Archid. T. VII. p. 194.

42쪽

olim operam dederunt, tamen Paracelsus primus suit. qui eam neque m0re antiqui0rum nichemystarurn in auro solo, neque more BRSilii Valentini in auro et stibio, sed in multis etiam alii S metallis quaesivit. 0uaesivit olim Paracelsus in aur0, hydrargyr0, Stibi0. ferro, cupro, Iantro nitrico. Cum Paraeelsi chemia imprimis praeparationem medicaminum tractaret, eius etiam merita praeci liue in materin medica in lucem prodeunt. ut omnia illa medi carmina, de quibus ab eo inventis et adhibitis postea sermo erit, eXtemplo Sint progressuS chemiae habenda: Hoc loco singulaμ res etiam, quae pertinent ad chemiam. exponere licent: In metalla refert: nurum, Rrg Πium, cuprum, Plum bum, serrum, Stannum; dubitat autem, an hydrargyrum sit metallum et quamquam aliis lucis in illis numerat, aliis tamen locis contendit, hydrargyrum e SSO Singularem n niurae si uetum, cuius vita sit calor internus et frigia' externum. Sic de Zinci natura nondum secumeonSentit . qunm lunm hocce metallum accuratius iis. qui antea Vixerunt, cognovisse videtur. Aliud metallum eSSe quam reliqua dicit sed ultimam eius muteriam sibi nondum notam. Et alio loco dicit: Zineum, qu0dest et non est metallum J. Eadem rati0ne de bis mulli0, is metall0 Spurio, maxime cuprum continente. disputat. Porro quoque iam arsenicum iu Statu metal- ' lico novit ' , docet enim: Dargu sollen thr aucti Wissen, dass der Arsenicus von Icilia sileria in Viel Geg erenderi Wird und vertie hi t. et wan in ein metallis cli Arth et alio loco: Als, neminen arsenicum metallinum, derauss metalli sch preparieri sey. - Martia sitas nominat materias metallis similes, quae ex ad metallum formandum ineptis materiis cumpositae sunt. Sic stibium

43쪽

plumbo simile est, sed nullo modo metallum. Tria Salium genera prop0nit, Sal, vitri0lum, alumen, nil quae omnia reliqua Salia referri possunt λ . Disserentiam inter alumen et vitriolum accuratius ita exponit: - der Vitrici nimb sein Corpus avss dem liqu0r deemetallen - der Alauia aber hangi nichis in den metallen an, S inder ist si ey ein Saltχ, das allein in dersetire stetit, unil nimbi Sein f 0rpus nach der vermischung der erilen, aber der Vitri0l nichi, Sondern allein von der vermischung der metalli schen Corporen η'. - Aquae regiae vim, quae facile metalla solvit, iam novit. Gmelinus dicit Paracelsum materiam instaminabilem Statilii iam c0gn0ViSSe, ex eadem notione et in sulfure et in metalli S invenisse, eamque

ad haec restituenda maxime necessariam putasse et in aliis alius nuturae regni c0rporibus inflammabilibus vidisse. Multa etiam alia eum et invenisse et con no-

visse in chemia descripsit Gmelinus in sua historia de chemia scripta 3 quae tamen 0mnia asserre non possumus, ne huiusce libelli ambitum latius extendamus.

Paracelsus tanta iam in litteris medicinae standamentalibus praestitit, quanta eum praeStiti SSe non p0SSumuS quin lateamur, qui tam insignes et praeclarus SententiaS opinionesque siti tuerit, quarum nonnulla in ingenii animique hominulla cultum quam maximi suisse

44쪽

pretii constat: tamen eius de medicina ipsa meriin maiora etiam suere, quam non solum Somn0 illo gravi, quo eum, a medicis tantum, qui temere et sine iudieio Galeni Arabumque auctoritatem et praecepta Sequebantur, exercitam, tum tempore demer Sam videmus, sed novas ei etiam aperivit vias, in quibus ad maiorem progrediretur persecti0nem, neceSSe erat. Sunt quidem omnium, qui de ParacelS0 Scripserunt, perpauci tantum, qui ei haec merita non obtrectata tribuerunt: plerique eum omni merito indignum habent/J 3 attamen illos multo minus in iudicio suo errasse putamuS , quam hos . t tnostrum de Paracelso iudicium, quo eum pro insignire ini mature medicinae habemus, conlarmemuS, nece S SeeSt, nunc ad illa, quae in materia medica, pathologia et therapia praestabat, tranSenmus. O Materia medic R. Maximam vim habuit Paracelsi chemia in materia modica 'J. Medici aetatis suae, qui Galeni Ach0lam pro- sessi sunt, permultis usi sunt fastidiosis et imbecillibus

decoctis, infusis, Syrupi S etc., quae medicamina, ex multis diversis rebus mixta aegrotis saepe nimia indusi praebuerunt. 0uibus medicaminibus reiectis, alia utiliora atque efficaciora, quae chemica ratione erant praeparata induxit; immo etiam nonnulla imbecillia et inutilia, sicuti remedia ex gemini S, margariti S, 0SSibu Sleporum et cordibus etc. Adversarii eius merita eo mi-

, IJ Judicium II. Conringit de eo: Pnraeelsus est monstrum hominis, in perniciem omni S meli 0ris conditionis natus, qui absurda, inaudita, perniciosa et Summe impia dogmata

in artem et philos0phiam universam introduxit eumque omnem Suis sordibus conspurcaVit. 2b Alchimino est magnalia dei parare, mySterin extrahere, Archaria componere, purum ab impuro Separare. Chir. mdgn. P. II. p. 29.

45쪽

nuere conati sunt, ut obiicerent Paracelsum haecee medicamina ipsum n0n invenisse, sed ea a medicis et chemicis, qui antea VixiSSent, inventa accepisse. Maximo porro vituperaverunt, qu0d remedium illud universale invenire studeret, et recte sequelas hominibus et litteris postea exe0lendis obnoxias ostenderunt; multiplices porro eius discipulorum err0reS, eX praeceptoris. disciplina prave intellecta exortos commemorant. Isii autem vituperatores omnin0 obliti Sunt, sicuti singula ex medicaminibus ab illo in usum vocatis iam veterioribus chemicis nota suisse, ita qu0que horum n0nnullos panaceam universalem invenire studuisse ΤJ, detrimenta ergo hac re provocata veterioribus chemicis addicenda esse. Ac forsan ex parte defendi potest Paracelsum panaceae uni Versali Studuisse, et saltem qu0dammodo probari, illum credidisSe, panaceam p0Sse parari. Puta it enim morbos dii ersos nil aliud, nisi diversa

Symplomata eSSe, quae corpus m0rbo assectum ostendant. Hancce c0rporis assecti0nem inurbosam atque unicam et

totam habuit, quae ergo de lando uno medicamine symptomatibus maxime diversi indolis neglectis sanari et ad statum integrum referri possint. Paracelsum n0n nimis laudare eique merita, quae non habuit, adscribere

nulla medicamina, quae discipuli eius ei adscriberent, originis suiSSe iam antiquioris M, ut illa ex stibio praeparata, quorum usum apud Basilium iuvenimus Valentinum. Sed contendimus quoque . illum multis rebus inventis aut de novo in artem therapeuticam inductis, certi SSi me iam ea de causa meritum haud parvum sibi c0mparaSSe, quia ea, quae iam antea aderant, a medi-

46쪽

cis antem sic dieiis Galenicis reiecta, bona haberet

et neciperet suisque in medicinam inducta Solitentiis. verbis et laetis defenderet. Immo Vituperanduq P t, plod omnia medicorum Galenicorum medicamina, nullis exceptis, reiecit, quamquam nonnulla de ii A liue sorto indio ita erant. Paracet Sus Butem sine dubio hodiernum materiam medicam landavit, de qua in universum linecce

dicere volumus:

phica, quae iam Supra tracta' imus etiam in sententii eius de medicaminibus elucent; medicamina enim, quomodo in natura ante oculo S n0bis Veniunt, sola in te gumenta sunt eXterna eX materia composita his rebus. quae sunt sine materia et esse etiam pr0Vocant' . quavi ob rem hancce substantiam efficacem excernere et ab invalidis rebus Seiunctam Solam c0nlarmare studet, quare quintam e SSentiam accepit. Paracelsus qui t0 tam naturae vitam ex parte tam pr0sunde intellexit, quintas essentias innium e e0rp0ribus Vi Vis trahi posse credii. itaque ex plantis Viridibus, n0n eXSiccatis: metalla porro qui nunquam moriuntur, quintaS e SSentiaS et quidem optimas p0rrigere. Sed in desinienda quinta essentia errat, quum eiuS naturam cul0rem eSSe putet, eumque verum' materiae elementum. Sic exempli gratia dicit.

nurum, c0l0re amiSS0, quintam e R Sentiam amisisse- . Seiuncti une harum materi Arum efficacium Vatidiora medicamina, qu0rum iam pauca grana innit rem e Ventum. quam complures unciae remedii medic0rum Galenicorum

adduxerunt, parare potuit δ). Imprimis commemoranda

47쪽

Simi valida eius extracta vegetabilia, essentiae, tincturae, elix tria, aliaeque compositione S. Verum profectu et liberri imitu medicinue 1 uctum attulit ParacelSus, cum medicamina ex minertilibus praeparatu in materiam medicam induceret h) , multaque ipse in usum voc3retnique probaret, quibus ante eum nem0 uti auSuS e St, et quae p0steri0ri etiam saeculo tam periculosa habe bantur, ut magistratus quarumdam civitatum, medicis ipsis incitantibus, eorum usum prorsus interdicerent. Et non dissile udum est, illa etiam medicamina, a multi Seius discipulis adhibita, perniciosissima fuisse aegr0ti S. Omnia medicamina praestantia et maxime efficacia semagnalia dei vocavit Paracet Sus.

2) Veram etiam illam et gravem proposuit Parni cel SuS Sententiam, ex omnibus ipsis maxime Veneno Si Si moturiis parari p0sse medicamina validissima *J. S milem iam apud Nnsiliit in Valentinum invenimus Opinionem, cuin de stibio dicat: er ist Gisi liud die hocli

r Stibio Sententiis consentit, qu0d ut aurum, ita etiam uiominem purgare uterque d0cuit. Paracelsus Siei iti vim efficacem auri aliorumque a medicat ni num in colore quaesivit, ita qu0que ex alii S' Signi S eXterni S, quaS ipse vocat signaturas, vim et ess-icaciam ad morbo S cui andos cognosci posse putavit' .s helid0uium cui lius est luten, medicamentum praebet efficax in m0rbo icturo: orchideas ob testiculis similem radicis formam genitalium curare m0rb0S putaviti pull) cf. Gmel. Gesch. d. Chemie. p. 208.2) urem. dissert. de vii. et opinionibu es Par: Pnrno et siles quoque haud dubie primus distincte docuit omne osse

48쪽

m0nariam, cum sit levis, spongiosa et pulmonum sor-m Re Similis, morb0s sanare pulmonum: poma citrea cordi

prodesse, cum iis sit tarpa cordis: ad qu0d accedit, quod colore solis sint praedita, aliud hoc argumentum sit habendum efficaciae in omnibuR cuiusvis generis m0rbi S cordis, cum cor quasi corporis s0l a Paracelso habeatur 3 carduum, cuius caulis atque lalia aculeis sint impleta, bonum in laterum dolorem et pleurit idem praebere remedium; taliaque multa. Itaque eum, qui et alia

remedia magica tum usitata non recusaverit et phantasiae magnam in morbis curandis vim attribuerit, pro patre illius sectae sympatheticorum habeas licet, quae in Seculo etiam decimo octavo asseclas habuit permul-t0S, quorum solum I enZelium commemoramus, samoSum

illum superstitiosumque auctorem libri cuiusdam satis noti: medicinae diastaticae. 4J 0uamque terram Paracelsus putavit medicamina producere sufficientia ad morbo S omnes curan-d0S Itaque non necesse habuit remedia ex remotioribus locis ad nos allata praescribere, quibuS qu0que hoc incommodi insit, maximam partem es Se adulterina. 5J Hoc etiam Paracelsi est praeceptum, quamquam alii hoc sibi meritum adscribere studuerunt medici. χrmulaS medicas ex paucis tantum simplicibus medicaminibus eSse componendas *J. Cum enim medici galenici mixturas ex 50 pluribusque medicaminibu S piae para erint, eius formulae medicae, nonnullis tantum excepti S, maximam partem suere Simplices, et ipSe medicos Saepe vituperat, quod tales praescriberent mixturas et magis in pharmacopolarum quam in aegrotorum Spectarent salutem. 0uomodo enim fieri potest, ut miX-turae, ex tam multis et diversis comp0Sitae remediis,

ab Quod ei merituni etiam Bremerus adscribri.

49쪽

quorum cuique alius Sit in m0rbum essectus, aegrotumui10 Solo morb0 assectum sanarent

Sed his nonnullis generalibus principiis allatis iam

videamus, quae suere Singula, quibus usu S Sit, me di camina. Primum et summum elues fuit Laudanum, cuivis mitigans et spaSmos dol0resque sedans inerat, cuius tamen compositionem, quam occultam habebat, nunquam satis c0gnitam habebant medici Hoc tantum de eo diiudicavere, optum fuisse substantiam eius es si cacissimam. Paracelso illud etiam attribuendum est meritum, 0pium, qu0d aequales et ante eum medici habuerunt venenum, in materiam medicam induxisse; qu0 0pio praecipue uSus est ad epilepsiam vel morbum ea ducum Superandum 3 interdum in compositione quadam cum arcano Vitrioli, cui magna S etiam praestantesque tribuit vires in epilepsia sananda I incturam auri, quam et oleum auri, aurum p0tabile, quin tam auri essentiam vocat Saepe pro alii S laudat, qua- cum morbus se ipsum dicit sanasse maxime despera tos et pro insanabilibus a medicis exi Stimatos, Seirrhum, epilepsiam, lepram, Syphilidem, ap0plexiam ali 0sque. Hudrargyrum iam a Dunnullis medicis in externum Vocatum uSum et interne tantum purgandi causa

adhibitum, specificum primus in Iue venerea laudat, eiusque u Sum vulgavit commendavitque. 0u0d n0n pro exiguo habendum merit0. 0uibusnam hydrargyri prael) Laudanum, quod aliqui lapidem philosophorum fuisse

existimant, alii optum: sed utraque opinio est salsa. Fuit enim Laudanum Theophrasti medicina laudati SSinan, quae ex

rebus, quas orbi S habet, praestantissimis, quae Vitam cou-κervant conficitur; et in omnibus morbis, efficax est, praeter sunm In Iepra. Ad. vii. med. germ. - is Opii Iaudant nomine veluti ii Su omulum oculos in Se convertit. uallerhibi. med. pract.23 Dicit etiam epilepsium interdum nil homines vulnerutos accedere; quibus, ut fauentur, liquurem vi riuii praebuit.

50쪽

paratiS usus sit iam certe recteque listud des uiri potest/J. Sed opinantur multi eum et mercurium prnecipitatum rubrum et quemdam mercurium Auli limatiun F.c0rr0SiVum c0gnovisse, praecipitatum secundum Op0rini descripti0nem purgandi causa adhibuisse et qui dem pr0 optimo purgandi remedio halmisse. Illos recte

Vituperat, qui per sus migationes morbum Venereum curare conati sun D J, cum mala. quo e DX hae curandi rati0ne nascuntur sat cognita habuerit. Duorum mal0rum descriptionem in chirurgiae suae magnae libr0 de morbo gallico deposuit. Gmelinus eum dicite0mp0Sitionibus quoque ex mercurio et Stanno et mer- euri0 praecipitato savo usum esse, nec non iam mer- eurium sublimatum dulcem quemdam cogn0Vis Se alia' que mercurii praeparata, maximam partem Secundum eum n0minata*J. Sulphure in nonnullis usus eSt m0rhi S Sed praecipue in omnibus inflammationibus et rati-0Me pr0phodacti ea in peste, in qua flores Sulphuri S cum

Al0e, Myrrha et Croco mixtas et c0mpo SitaS commen davit. Duod ad serri praeparata cognovit ParaeeISuSCx0 cum Martis et tincturas quasdam ex serro praeparata S. Pro insigni declarat medicamine Cuprum, cuiuSiam essectus v0misici mentionem facit. idque. eum St0maellum non assciat, pro optimo habet in omnibus Ventriculi morbis remedi0. Praeparatum, qu0 USUS eS fuit cuprum sulfuricum, quod etiam in m0rbo caduco praesertim matricis et ad vermes expellendos adhibuit. Tincum dicit esse remedium non pro nihilo habendum in omnibus cerebri assectionibus. Antimoni0 qu0que magnum essectum magnasque vires adscribit, idque,

si In susci c. dissert. med. seleet. quam ed Th. Z m- geruS, Arcanum' corallinum commemoratur praeparatum 1 a