장음표시 사용
31쪽
qua & ipse praestantiam Theoreticae vitae defendit. Sed tantum abest ut a me re ipsa dissentiat, ut potius dicta mea in multis conafirmet. Scopus orationis istius est, ut praestantiam Theoreticae vitae demonstret ex praerogativa primae tabula: Decalogi prae secunda. Hanc praerogativam utique non negamus, negamus vero, primam ι tabulam pertinere ad vitam Theoreticam , adeoque dissentimus in terminis. Cum enim totus Decalogus disponat de officiis humanis de his vero plane non tractet Philosophia I he0retica sed Pra-- utique & officia hominis erga Deum ad praxin spectabunt, non nudam theoriam. Quae vero in dicta oratione prolixe praemisit B. Pater de opinione Philosophorum Ethnicorum, quoad praestantiam Ρhilosophiae Theoreticae prae Practica, nimium quantum confirmant ea, quae posuimus d. c. r. f. 24 π. . 37. Id vero explicationis alicujus indiget, quod dixi α. h. a ἐὴ fassam ese opinionem Gentilium, statuentium, DEI essentiam conuere in contemplatione, intellige nuda, ct quae ne quidem pro fine habeat actionem aliquam. Unde cave, ne verba mea cavilleris inserendo forte, quod statuam, essentiam DEI consistere mactione externa, ae ita ex Scylla incidas in Charybdin, ct illum errorem Gentilium, qui DEUM ex necessitate quadam alligarunt ab aeterno ad congressum cum materia prima. Nam, ut alia taceam, procederet quidem hoc argumentum, si DEUS homo esset. Nunc cum DEI eslentia infinitis modis excedat, ne quidem inferre posses si negassem omnino contemplationem de DEO, quod tamen ut vides non feci, a negatione tontemplationis ad politionem altionis Quemadmodum v. g. non poteris inferre, si quis neget lapidem videre quod statuat, lapidem esse caecum. Uti enim inter videre& ecdeum esse scio dari tertium, non videre, quod de lapide ob imperfectionem suam praedicari possit; ita sentio, inter contemplationem & actionem humanam in DEO dari posse tertium aliquod , duod ob summam ejus persectionem ignoro. Neque enim scio,
scriptura adjutus, essentiam DEI, sed admiror, & ea, quae scriptura hae de re mihi revelavit, sine scientia philosophica credo. Quod si tamen more hi ano de infinita DEI essentia loqui licet, placen
32쪽
omnino verba Patris dicta oratione p, 3 4. seqq.*Felix Deus es non contemplando tantum, sed etiam egendo nihil enim usi molesiarum,mmisi praentissimo, re simplicissimo creant vel uno momento subeunda negotia infinita. )ano beneficio DEUS beatus es non alieno. Nos comera, quicquid habemus boni, DEO debemuν, non nobir. Quid autem δε--τὸ vermiculi, si cum divina Maristate comparemur. m. c. t. q. v. dum dico: Ggem semper obligare, flactum nunquam, non is sensus est ἔ ac si duorum vel plurium consensum
non sequatur obligatio, quod ipsum tamen, & quod promissis omligemur, multoties inculcat scriptura contrarium enim prolixe declaro in cap. r. I. u. de fide servanda i sed id volo; obligationem, quae pactum sequitur, non oriri ex ipso consensu, sed ex voluntate legislatoris, servationem promissorum jubentis. Hine statim subjungo, Legem obligare mediante pacto. Feci autem istud, ut sortius contradicerem quibusdam, qui ultimo vim obligationis ex pacto deducunt, quos inter, ni fallor, Hobbesius est praecipuus, simul ut contradice. rem ex parte Grotio, leges naturales etiam obligaturas fuisse, afferenti, etiamsi ponamus, Deum non esse &e. Qumsit tamen malis, loco phraseos, quod lex obliget aliquanaeo mediante pacto usurpare aliam, quod pactum obliget vigore lego, non repugnabo, quia inter has duas phrases nullam differentiam intereine opinor, siquidem utraque intendit, legem quidem citra pactum posse obligare, si iobias legislatorem. g. 79. D ei d. cap. dico, quod lex aeterna sit figmentum Scholasticorum, ubi non respicio rem sub hoc termino denotatam,sice peream intelligant justitiam divinam seu totum naturae ordinem divina voluntate & decreto institutum. Quis enim haec omnia, nisi sit Atheus crassissimus, afferet esse is r ik--8 Sed hoc dico, ipsam applicationem legis, quautuntur Schalastici in exponendo conceptu suo esse impropriissimam,sive: maximam ακκολογίαν in voce legis epse. Hinc sequitur, Pod Deus non agassecundum legem. Quod si putes esse duritiem in modo loquendi, cum longe differant improprie dicta a fi ctis di figmenta sint,non quae verbis impropriis sunten unciata sed quae extra fingentis aut figmentum suscipientium conceptum non exi
33쪽
stum; responderem, separandas en locutiones improprias. Aliae enim fiunt eo modo, ut etiam ex intentione loquentium pro impropriis habeantur, aliae ita comparatae sunt, ut loquentes praedicatum, quod non nisi impropriissime de subjecto praedicatur, jactent
proprie de eodem dici. Fateor, priores locutiones improprias forte satis inconvenienter appellari figmenta, ut, quod posteriores attinet, sunt ea figmenta vera, quia praedicatio impropria, dum asseritur esse propria, extra fingentis conceptum, ut propia non existit, sed loquens eam esse propriam omnino id fingit, ita si quis hominem pictum venditaret pro homine vero, aut Herodem vellet esse prinprie vulpem, aut prata ridere proprie, haud dubie fingeret ista &e. Constat autem, quod plerique ex Scholasticis eam opinonem delam derint, ae si lex illa aeterna sit lex proprie dicta, unde& circa ipsam legis definitionem maximas controversias moverunt, eum in finem, ut legis illa generalis definitio eo melius ad Deum accommodari possit, quas fusius exponit Dominus osiand. in Tapo lego natura. g. 4o. Doctrina, quod bestiae sensu careant, haud dubie ad Theologiam non pertinet, quin imo, si interesse Religionis cum hac controversia misceatur, haud dubie assertio de carentia sensus palmam p ripit opinioni contrariae. Elegantia hane in rem sunt verba veri dc genuini Critici Petri Baelii in Exeerptis Reipublica Me
34쪽
can. ment La secte de M. Desicaraes a mis G Religion dans se interetri Mais e e ne s' est pas contentee decet te rason. Me ae est elevee Iusques a ti nature de Dieu, Roura ιbereber des argumeus invincibus contre Iacenno ante des brara, eae on ste ut dire, qu' eri r en a erouve d' assem bovi caeci Et meretur tota ejus differtatio eruditissima, quam occasione traelatus Darmans GEHe erans forme e en Machine ibi a P. υ-s .
proposuit, a Vobis perlegi. Breviter: tota doctrina paucis istis positionibus includi poterit. i. Concedunt, eredo, Peripatetici: Arimam
hominis a nobis aliter eoncipi non stosse, quam per facultatem cogit odi. a. Conce unt, quod sensin interni eognoscant. s. Aut uetessario concedendum est, cogntrionem omnem fieri per cogarationem, aut fatendum, eos,
qui cogitationem de fumus praeduant, ignorare qui siquotu . Unde 4. naturali ductu fluit conclusio: Bestias earere senseu interno, quia e rent ratione. Ergo aut ratio indulgenda est bestiis, aut cum ratione simul adimenda ipsis est sensio, vel perceptio, vel cognitio, Vel quo cunque vocabulo hie uti velis. Non tamen adeo nova etiam est haec doctrina, ut demum a temporibus Cartesii derivari debeat. Primum fuisse Gomesium Peretram, verba sunt Sturm. dissertae. .r. demitos Eclin. ρ. m. s.. qui besias omni cognitione seu perceptioue earereas mavis, eumque in nupero hoc sectilo καται ποῖα secutos esse Cartes mσ Digboum, testatur missisim de An. brutorum cap. r. ρ. m. ε σ M-h in in dissenat. de Paradoxis sensuum, Gometium sum Philosophum ac medicum Hsanum ait ea de re operosum, ac triginta annorum litarum edidis Metb ne A. Iss . excusium, cae Antoniana Margarita ab utrim. que parento nomine insignitum. Adde omnino Nahum αι. β. M. sqq.
ubi ostendit, extinctam fuisse mox cum Peretra istam opinionem, adeoque gloriam inventionis istius non denegandam Carte lio. Quin imo non defuit Anonymus, qui ipsum Bethlium moneret, jam tempore Augustini ea de re disputatum fuisse, eamque in rem adduceret ipsius Augustini verba de quant. an c. go. Quod astem tibi visum est, non esse animam in corpore viventis animanto, quaπquam videa- eur assurdum, non tamen doctissimi homines, quibus is placuit, defuerunt, neque nune arbitror deesse. Viae Bal. ex . mens Aug. Isis . ρ. . ta. cr Rondelius in peculiari Epistola, mos fragmentum exlibet m-d a i litia
35쪽
mens Octobr. υu dem anni ρ. γνα ipsum admonuit, plDsquam recentis annis ante Augustinum a Stoicis Caesarum tempore, ante hos vero iterum plusquam trecentis annis a Diogene Cynico
anima senisiva bestiarum filisse dubitatum, etsi Anonymus iste se
tentiam suam mox retractaverit, eo quod in evulutione ipsius Augulti ni deprehenderit, in verbis ex Augustino allatis nequaquam egie quaestionem de doctrina Peretrae, unde Doctissimus Baetius suspicatur, B tedi loca a Rondelio adducta non diserte probare ejus intentionem, ω d. mens April. rυς. ρ. - quod sorte discutiemus prolixius alibi. g. i. Canones de imputativitate attionum minitium, quas trado e i. g. 66. fere omnes hausi ex Domini Pulandorta scriptis da, No ου G. lib. /. e. s. re de O. H. lib. r. cap. I. puto tamen circa eos ser
consentire Peripateticos, ct communiter eosdem tradi ab ipsismet in libellis eorum Ethicis, maxime illum, quem assero j. 69. quod non possint imputari homini, quae ut adessent, vel non adessent, penes ipsum non fuit. Has vero omnes regulas intelligo de foro humano, quia tracto in totis Institutionibus Jurisprudentiam, quae o ultimo fine habet tranquillitatis humanae censervationem, pergum cxecutionem di justitiae administrationem, vi que non con tradico Dominis Theologis eorumque dominae de imputatione peccati originalis m soro divino. Cui non obstat, quod tractatum instituerim de Juri rudentia divina, unde sorte Iector ex legibus honae methodi generales istas in ea latitudine capiendas esse putare posset, qua non humano & divino etiam foro conveniant ', Nam eritis, c. I. &a. differo, culibet apparebit, quod Jurisprudentia etiam, quatenus divina dieitur, occupata quidem sit circa leges divinas, non tamen circa forum divinum, sed hoc totum relinquat Dominis
Theologis. Quoniam tamen etiam standala aliorum accepta aver tere cupio, declarationem sententiae meae hic addare volui. 3, 4a. Cap. a. q. a. p. ML statuo: quasdam leges divinas salutem hominis in hae vita intendere, ubi intelligo intentionem immediatam, sic enim verbis expressis me explico eoae east. l. ras. γ g. Ergo non nego omnem legem divinam, quae aeternam salutem intendit,
simul intendere salutem in hae vita, nego saltem, quod immediate intendat. q. 43.
36쪽
. 43. uirim q. a. dixi, mihi displicere communem divisionem legis divinae in litoralem, Ceremonialem & Forensem, quo ipso tamen nefas vel crimen aliquod in Sacram Theologiam me admisisse nego. Rationes huius displicentiae exposui in disputatione publica ri crimine bigamia g. t s ao. Quoniam scilicet multi, qui ea
divisione utuntur, legem moralem & naturalem inter se convertunt, & decalogum ubiaue praecepta naturalia inculcare asserunt, aut praeter Decalogum nulla in SS. literis extare moralia defendunt, cum tamen constet, moralem esse latiorem, S sub se comprehendere legem positivam universalem; Decalogum item etiam inculcare leges positivas universales v. g. in praecepto nono & decimo; denique, extra Decalogum quoque div. g. Levit. I8. extare praecepta moralia. Primum quod attinet, consentit mecum Dn. Osiander Tapo
is naturast. m. ιδ' g. N. ubi dilucide ait, difflarem esse rationem legis moralis σ naturalis. B. Dorscheus Theolog. Morat. Disputat. I. g. ΙΟ. .Legi naturari superadditam, U' generi humano communicatam esse legem divinam positivam, qua deinde plenius, es ad regimen populi Israelitici re ine per Mosen proposita fuit, antiquior omnium gentium legibus, σque omnibus Legumiatoribus strimis sanctionum ρrincipium dedit, patet ex geniistam confessione, de qua Euseb. l. r. Rraparat. Evangehca cv. s.
ex loci notatione, qua originem omnium legum ad A aptum referunt, quam ex Posepho PFac ros. aa Israelitarum veterum religiosiorum inhabitationi Auet y ex coctarione legum, quam inter Romanas re Ebraeas imstituerunx 'stuu Calvinus in Themide sua Ebrao - Romana; Guillelmus Vetror in parast. Iuris Pudaici re Romaui; Molinavi in Cost. LL Rom. γ Ebriarum re alii. Adde Diodorum Siculum L. r. Bibl. cap. s. stag.
m. M. Tum subjungit I. II. legem moralem scriptam Mosi traditam ante Mosaica tempora fuisse cognitam, idque secundum ordinem praeceptorum Decalogi per varia scripturae dicta probat. Denique ponit g. I3. Leges morales ante Mosaica tempora notas non soli lumini naturali adscribendas, sed etiam positivas fuisse, adeoque aae divinam promulgationem referendas es h ex istaminatione Pa riarcharum redivinis sermonibus Gen. 3 si σε. constat. His adde B. Scherzerurnis fuem. Iraeoc sic. o. q. p. p. a . Ex quo fundamento inter Deem
37쪽
Morasem naturalem ae positivam distinctis, melior est vulgari inteμjus nasurasrimavum D secundarium nasicitur. Delsecundo, & quod praeceptum nonum & decimum concernit, mox fusius dicemus. De tertio possunt lassicere ea, quae modo eX Dorscheo notavimus.
cui junge, quae prolixe disputo in ipsis institutionibus L a. cap. s.
6. 4 . Quaestionem de imperio coniugali in statu integritatis,
quam tango. ap. seqq. c. c. a. ad proprie Theologicas, quarum aplirmatio aut negatio taeterodoXiam inserat, aut scandalum pariat in Ecclesiia, non pertinere arbitror. Unde quemadmodum non prae tendo, ut Eruditi opinioni meae assurgant, ita nec hac parte opus esse puto in commentariis Theologorum nostrorum, qui cum mea sententia faciant, inauirere. Fateor plures, quos vidi, diversam a
me sententiam amplecti. Quibus tamen omnibus, si autoritate agendum sit, oppono verba Lutheri ad Genes cap. s.f. m. v. At si Heva in veritate stetisset, non solum non subbecta imperio Viri esset, sedi a quoque socia gubernationis fuisset, qua nunc Hia masculorum es; sin rationibus, provoco ad ea, quae latius disserui iterum o s. c.3. kss.sq, ubi hane quaestionem reassum s.f. 43. In cap. δ. β l. pono commune axiomar Nihil esse in in te ectu, quod non priuου fuerit in sensu, illudque appello verum & il. limitabile, Cap. vero x. g. v. dico, quod intellectus humanus in statu post lapsum siti instar tabulae rasae varias impressiones recipere aptae,cae eod. e. g. σύ. o. statuo, quod recta ratio adsit homini a nativitate per modum potentiae aptae vires suas exercendi, si supeeditantibus sensibus ideae prius fuerint ab intellectu formatae, & rejicio doctri. nam Scholasticorum, ut nimis subtilem, dum docent, inesse infanti. hus etiam naturaliter, per modum habitus cujusdam connati quae.
dam prima principia practica &c. Quae omnia ideo hic conjungo.
quoniam unum ex altero fluit. Et primo quidem, quod attinet canonem istum: Nihil esse in inteste m. is ita tritus & vulgatus est, ita in omnium Peripateticorum Physicis extat, ut metuere non possim eum ad assertiones spectare, quae Theologiae non consonant, vici B. Pastis mei ει cam c. M. fv. 61. seqq. R. aos. seqq. Miri An M. poster.
38쪽
poster. p. as . tb. st. σ ρ.s a b L Quod alterum attinet, id paucis monendum, quod Plato & Aristoteles, quoad modum cognoscendi animae nostrae distenserint, ita ut Plato statuerit, eum fieri per reministentiam, Aristoteles vero per receptionem specierem a sensi-hus intellectui impressarum, unde S Plato intellectum humanum tabulae rasae, Aristoteles nudae comparavit, viae iterum Dirier. d. ιδ. DL tbes M. σ R. usi. ιἷes a. Non ergo putare debetis, ac si, dum tabulae rasae mentionem facio, transierim hac parte in castra Ρlatonis, id enim meam intentionem non esse, vel prior iste canon docet zNibu est in i ea ctu σα utpote qui Philosophiae Platonicae ex adverso opponitur, ut alibi Vobis demonstrabo. Sed usus fui vocabulo rasesecundum communem loquendi modum, quo rabula rasa σ πη saepe prormiscue usurpantur. Ferre tamen facile possiam, ut Omnis ambiguitatis tollendae causa terminus hie cum altero mutetur. Quod denique concernit tertium, & hie consentientes habeo Viros eruditos & omni exceptione majores, non aliarum solum Academiarum, sed i 'nostrae. Ex Regiomontana iterum nomino Melchiorem Zeidierum, qui in saepius citato tractatu l. a. ca'. s. s. a. multis seqq. proliXe demonstrat, rationem humanam initio nat Vitatis se exerere solum, ut potentiam, & adeo notitias innatas ipsast ego nudaS potentias, nequaquam vero habitus. Ex Helm stadiensi provoco ad Conrad. Horadum, qui in Hiso Ulia morali lib. δ. ca'. R. s. c. p. m. Τυ. satis aperte docet, principia prima tam theoretica quam practica praerequirere cognitionem terminorum, neque ab
infantibus intelligi. Ex Jenensi produco Johannem Zeisoldum, qui
avno I9r. seq. quaruor Eisputationibω pullicis de notitiis naturalibus sententiam hanc nostram ex fundamento demonstravit, ct adversus
objectiones Sperlingit in Academia Wittetabergensi corroboraVit. Ex nostra remitto Vos ad doctrinam B. Patris mei, philosophi ex PI. Reveri Alberti nostri judicio in orat. parent. Christiani quod praedicatum per totum vitae spatium ipse quaesivit, quatenus de iis id dici solet, qui philossiphando Sacrae Theologiae non contradicunt, nec adversa quaedam scripturae, & quae religionem turbare possint, dolendunt , quodsi vero quis istud elogium in alienum sensum tor'
39쪽
quere velit, ac si Vir Beatus Philosophiam S Theologiam distincti 1imas disciplinas conssiderit, & vel theses Theologicas ex principiis rationis, vel philosophicas ex hypothesibus revelationis demonstrare
allaboraverit, is certe B. Patri meo magnam faceret injuriam, ut qui de hac confusione ne per somnium quidem cogitavit unquam. Hie igitur perspicue eadem inculcat, quae de notitiis naturalibus docuimus, etiam quod ipsius Dei notitiam attinet, quaest.ρθfae quaest. Fq. p. ara. Vacet hae regulae Nihil es in intesiectu Sc de iis eantum, qua sunt in intesiectu per modum actis , seu speciei intesiigibilis, non
semper de iis, qua per modum stotentia seu habitus. A. Declara. B. δε- sunt intellectui nostro notitia quadam innata,ρrimorum puta princi orum, insunt autem per modum Potentia, licet sitis nusius principiorum sensus antecesserit. A Ego vero existimem, etiam intelligibiles quasdam θecies inesse nostro interictui, qua tamen nuuquam sint ingressa. Annon enim, s ut alia taceam Deus es in intesiectu nostro, qui tamen sensum omnem effugit e B. Audi ergo hic aiseram limiιationemo nibri an intellictu, quin praexstiterio in senseu, puta vel per se, vel per aliud. Per se Deum non eadere sub sensum concedo, ne ster aliud quidem cadere nego.
g. 46. Docere Vos haec possunt, sententiam meam hac parte non esse novam, aliquatenus etiam, non esse heterodoxam, quia a Viris, in quos nulla cadit heterodoxiae suspicio, fuit celansa. Sed urgent tamen dissentientes, dc qui communiter Seolasticorum sententiam defendunt textum ad Rom. a. v. U. & quod lex naturalis sit inscripta cordibus hominum. Quamobrem etiam index novitatum n. s. Illustri Pulandorssio ut errorem heterodoxum imputavit, quod negaverit, legem naturalem esse insitum quendam ct connatum habitum. Huic tamen ex asse satisfecit Vir illustris in soluta pag. seqq. demonstrans genuine, & ex aliis scripturae locis parablelis, perscripturam in corda humana longe aliud significari, quam ha ditum ejusmodi innatum. Et jam olim Zeisoldus integra disputatione quarta id egit, ut defenderet sententiam nostram non repu-
inare religioni multisque Sperlingit argumentis in hunc finem adauctis solide satisfecit, simulque ostendit, jam suo tempore Iacobum Martini, Philosophum di Theologum ex nostris celeberrimum, illam
40쪽
in Anthropoogia L I. c. s. cym L ρ. IIA seqq. pro notitiis tristitis urgeret allatum Apostoli locum, his verbis: Ita enim Apostolus e cum gentes quae legem non habent, natura, qua legis sunt, fecerint, eas di ipsis sunt lex. Qui ostendunt σαι legis scrottim in cor timsuis, s I attestante igorum conscientia re cogitationisus inter se accusantibus, aut etiam excusantalus. Hinc argumensum nem ρο est I Ouie. Fid natura cordibus gentilium infriptum es, id non acquisitum, sae innatum es, opus legis natura cordibus gentitium inseriptum es. E. opus legis non acquisitum, sed innatum est; inter alia proponit respontionem Martini ex parιπ. Merub. Sect, 3. qu. ψ. ρ. Ial. Ad ausoritatem Aposoti ressonsio es expedita: quod sit disinguendum inter infriptionem ipsam cs modum infriptionis. Quod Ethnico, quia ueniunt ea,
qua Iegis Dei sunt, a natura inscriptasit Lex Dei, non negatur, negat notitiis Agis naturalibus, sed negasur dumtaxat modus quem nonnuίn ur-gint, nempe quod per vativitatem sit insicripta P qui certe moduου ex algeg Modicto Paulino nunquam demonstrasitur. Recte attendatur scopus so- stoli, res erit manifesa. Sic iEe argumentatur I Aut es eadem Goram, qua gentilium, in causa jasticia Uerum ratio, aut apud DEUM
utrorumgne ratio. Minor strobatur, vel potius tota continetur versiti v. 'Abn enim es personarum respectiu apud DE M. Majoris ae conexionis ejus probatio continetur versilmsequentibus, tali includiturΘΩgtimo Quicun. c questariter Reccarunt, borum, quoad fleccata, Don potes diversitim esse apud DEUM judicium. Iudaei re Gen tius pariter peccarhnt, Erec. IV. norem probat Aposolus versu Ia. stuicunque enim fine lege Ethnici peccaverunt, sine lege re perilunt e c quicunque s P si in tige stercaverone, per legem damnabuntur. Quiίω ita dissutatis, Progreditur . porro Apostolud vers m ιδ. σ σ.. in quibus totus nervus datae olyecδεο- πῶ residet, cs quod dixerat, gensiles ἀνομως peccasse, id non simpliciter atque absolute, sed κατα τι accipiendum esse ostenit. Exterva quidem promo atione divina legis sunt verba Dn. Malii supra hunc locum ) qua lis paelitis in deserto Sinaifacta es, carucroni gentiles. Hoc is, quo dicit, i os legem non haίuisse. Interim natura iecise , inqui , gua legis ..