Salomonis van Til ... Commentarius de Tabernaculo Mosis, ad Exod. XXVXXX et zoologia sacra

21쪽

is PRAEFATIO. lihus quadrupedibus opusculum edimus, facillime probat

quod volumus. Hinc nodos huc usque Gordio feliciter empticuit, impiorum S amentissimorum hominum fraudes Sinsidias, quas religioni Christianae struebant, dexterrime d texit, explosit S in fumum abire fecit. Habebat pectus omnigenae doctrinae flumine inundatum. Nihil dicam de Graecis S Hebraicis literis quibus largiter pectus impleverat. Fraeteribo Chaldaicas, Viacas, imo Arabicas ipsas quas attigerat praeteribo Medicinae cogni

tionem, quae tamen magna erat.

Totius Phlosophiae cognitione Fouebat. Nices eras

callentissmus, ut ex ordine, quem in omnibus quae ediditae scripsit, servavit, in quo nemo mihi hactenus visus es ei par aut ρecundus, satis elucescit Metaph eam valde excoluerat, quod evincunt Syntagma Theologiae naturalis,li quae in secunda parte Atrii Gentium c Spinosae sedius sectis' osuit. Nec Threfices rudis erat Maximi Ethicam faciebat, e quo inque in ea processerit, ex iis quae eum discipulis, de virtutio usque vitiis in Theologia ParacIetica communicavit, mani sum es Matheseos prima principia non

tantum attigerat, sed eo usque processerat, ut calculum Solis lis Lunae ceti sum inire soluerit. Ceteras disciplinas non attigerat modo, sed aram penetralia invesuaverat stuantum valuerit in Antiquitatibus tam Sacris quam Profanis, santur quae de Musica Veterum S praecipue Hebraeorum ommentatus es. uales progressus fecerit in Geographia, imprimis seri, spectari poterit in Dissertatione de Paradyso Terrestri, si Geographia sacra M. S. Chronologia ipsi in deliciis , in qua sagacissiamus fuit, ingeniique vim S ubertatem quam maxime probaυit. Nodos in sacro Codice Chronologicos praecipuos ab multis tentatos, a nultis explicatos, uerasorias in eo eo

22쪽

rentas, dextra explicuit me anno mense S die nativitatis Servatorii, peculiarem Dissertationem conscribis S publico indulsi, cui Herodiadum historiam, in Annalium fommam redactam, subunxit Annum quo Servator, pro humani generis peccatis , cruci aflixus est , s iam animam Patri reddidit, ex certis characteribus fixit. Initium

finem L X X. Hebdomadum Danielis ingeniosissime investigavit S certis temporis articulis auigavit. De tempore captivitati Johannis Baptistae Dissertationibus Academicismuua egregia disputavit Librum divi Lucae , quem Acta Apostolorum inscribunt , in Annalium formam redegit, Seum Periodo Iuliana alimque Eris contulit. pocham conversionis Pauli aliter ae vulgo flebat, certissimis argumentis fixit, tempora quibus Euangelia lis singulae Volorum Epistolae conscripta fuerunt, accuratissime indicavit. Muod poserius magis expolivit in Prolegomenis, quae singulis Novi Testamenti libris praefixit, in dictatis ad Celedierrimi mideueri Enchiridium Biblicum. Quantus lis quam casus fuerit Theologus, omnibus qui eum docentem audiverunt S scripta ejus evolverunt, semipectum es. Potens fuit in Scripturis, s maximus seriodicis in his oris interpres, cum optimis comparandus, qui omnibus palmam ambiguam reddidit, si non eripuit. Omnes sacri Codicis lifros enarravi explicuit, praeter divi Iohannis Apocalypsis , cujus tamen quodammodo cusem dedit in I agoge ad scripta Prophetica S in peeutiari diatriba de septem ae Ecclesiis, ut ex Indice huic Praefationi subnexo, patebit. Prophetico sudio valde deditus

erat, maximosique in eo fecit progressus C. cc EJa methodum quidem sequebatur, Virumque sane maximum, de sacro Codice, de Ecclesia Saepublica Literaria optime meritum, magni faciebat nec tamen erat ex vilioribus illis anima

et bus,

23쪽

O PRAEFATIO.bus, quae in Verba Magistri jurant, si nihil quod a Magistro non es dictum proponere audent Laadabat Coccoum ubi laudandus erat, sed liberrime, modes tamen, ubi, ito suadebat, ab eo S aliis dissentiebat. Licet in adornandis Commentariis suis veteres novos Interpretes consularet, ab aliis recte dicta non descri t. Ubique enim πο-va, haerenus aut non proposita , aut fauem non fatis eruta

Ssabiliti, aut hinc inde absque ordine sparsa , eleganter disposita S in ordinem redacta invenies. Sagacissimus fuit in investigando scopo sacrorum scriptorum , felicissimus inresolvendis argumentis ivique ad scopum deducendis. Ut sua sagacitate e judicii acumine omnes in admirationem raperet. In omnibus quae dedit spectanda praecipue sunt om do methodus dispositionis, in qua parte summus erat.

Probant hoc quam certissime, non tantum omnia quae ed,

dit, sed praeeisue concionandi Methodus Uagog adscripta

Prophetica.

Auctoritatem sacri odieis , contra Hostium sis civium torum criminationes is cavillos omni ope fartam S tectam conservare annisus, S in eum finem Divinam sapientiam in ea insa jubaris, coruscantem, in maximam tacem omn- ώus viribus protrahere conatus est. Haecci prae omnibus cordi erant, huc omnes plerumque collimant quos in sacrum Codicem dedit Commentarios sentateuchum secutiari libro, otii Atrium Gentium apertum c. titulus , omnemque retigionem cultum Mosaicum, ab iniqua eris cavluis impiorum hominum vindicavit. Vias Dei tam in condendo humanogenere is lapso conservando, ad aeternae salutisspem addacendo, tam in primo mundo, quam in renovato pos di- Iuvium , per omnes sacrorum librorum Codices invesigavit

quam diligentissime, lis quae faciunt ut ostendatur vias tuas erectas justas, contra iniquos Censore in maxisnam Iu

24쪽

PRAEFAΤΙΟ. Irem protraxit, ut inspicienti ejus Commentarios facile patebit.

Sacra 'steria nunquam ni eum maxima reverentia SDero tremore attigit, quia didicerat intellectum reddere captivum in obsequium Christi. Ne fatis duxi suos ad intelligentiam scrorum disteriorum adducere, verum etiam eos adsequenda vestigia, quae a Christo Servatore nostro imgressa sunt, ad vitam sanctam in terris degendam ut beatioris aliquando compotes flerent, impellere omni conatu suduit. Hinc Syntagma Theologiae , ut dicunt, moratis , quod ipse Theologiam Paracleticam induitavit, componere animo voLvebat. Nova in digerendo Θntagmate methodo usus es, ut ex Sciagraphia in iudice operum edendorum cerni potes. Elaramvis autem inchoaverit modo hoc Θntagma, nec ad umbi- icum perduxerit, tamen ex stagmentis fati uperquepatet, eum mentis humanae latebras se pectas habuisse, ' quae i-tia in ea regnare soleant, quibus mediis ad vitia tua debeLIanda si exturbanda opus is lis quibus virtutibus Christiani ornandi sui, penitus cognovisse. Ex limpidissimis sacrarum

Literarum fontibus omnia deduxit, quaeratio dictat nonneglexit, imo hoc bi credidit in hisce negotium dari, ut quae serae Literae de hominum inclis jubeant, ea cum insitis/oni honesique principiis apprime consentire ostenderet. In omnibus ingenii monumentis, quae plurima literis consignata memoriae seris prodidit, mirifica Divinae fu-pientiae reconditaeque a fanae doctrinae vix elucet. Hinc Disi ejus eum proairent, direpti qua fuerunt. Nultas eorum vernaculo sermone scriptus exstat, qui non minimum

Hs opis descriptus sit 1 quin us in linguam Germanicam

lurima ous -- Uata leguntur. Brevis esse empe borabat, non tamen ita ut obscurus

flere , feci caleat si plana omnia) sed ut Lectoribus

25쪽

in tanta Iibrorum copia consuleret. Nunquam excurrebat in ea quae aliena erant ab iis quae enarranda Sis unanda si sumserat; neque omnia quae a Ferri poterant fici

in ditissimo doctrinaesenu in promptu habebat afferebat. v rum ea tantum quae plane ad intelligentiam dicendorum necessaria erant. Hoc ut observabat eum pro concione verba faceret, ut methodus ejus etiam hae parte admirandast. Ceterum in cathedra Ecclesiastica regnabat. Si orati nem sectares, moesus eum venustate in omni ejus oratione certare videbatur, omnia ad persuadendum erant disposita. Eminebat gularis dicendorum ordo. omnium membrorum orationis aptissima cohaerentia. Nunquam ejus oratio turgide intumescebat, nunquam hiulca erat, nec frigebat aut penuria laborabat, sed lectissimorum verborum e pia si efficaci marum sententiarum ubertate abandabat. Pingere eum aliquando non dicere putasse , adeo vivitae quae volebat, ob oculos ponebat Actio naturati pulchritudine se commendabat , ad majestatem praecipue composim, cui inserviebant decus faciei, oculorum plus quam aquilina

acies, vox grandis lis sonora Suavis erat cum Divinae clementiae fontes aperiendi us jacentes animi erigendi essent, sed cum in vitia insurgeret,in indignationem Numinis impiorum criminibus infest excandescens denunciaret, tonare fulgurare videbatur. Hinc non tantum omnium ordinum, omnis sexus lis aetatis homines, ad Templa ubi Verba faciebat, consuebant, quos extraserapere consueverat; sed ipse merito inter primos hujus orae Oratores judicatus M.

Adolescentes qui se ejus eurae' disciplinae crediderunt,

maxima cura fovit, non contentus eos publicis insitationibus erudire, verum etiam viam iis, strans ad studia tua feliciter promovenda, quae audirent' legerent ad QBm revocanti. Ad diligentiam lis pietatem eos quotidie horta

26쪽

PRAEFATIO. 3Iatin , ipsi ue calcar se simulos subdebat Amabat illos qui

pectus Literarum is Philosophiae sumine largiter inundaverant, antequam animum ad Theosi aesudium applicarent. Objurgatione dignos existimabat illos qui sudiosae Iuventuti auctores sunt uisatim cum In Academiam venerint , absque praevia Philosophiae is interiorum Literarum scientia, ad Theologiam con issent. Neque ferre illos poterat qui laboris compendia faciebant, o ut ad vota properarent cruda sudia in Ecclesiam propellebant. Severa lege suos proficere volebat, se laborum gradus eri, ut sesera lectione sacri odicis se optimorum tam veterum quam recentio m auctorum, juvenes initiarentur, deinde sens ad sublime Theologiae sudium, sacrarum Literarum penetralia introducerentur, tuque audirent quae recte percipere, se dein de altis tradere cuperent. Summa ingenii facilitate erat praeditus, ct impulos facile is maxima cum benevolentia admittebat. si quando scrupulos sibi movere , aut de furiis sciscitari vellent. Non erat ex avaris, ut ita dicam, ingeniis, quae inventa sua in pectore servant, se rarissime thesauros suos aliis explicant sed ut omnibus utilis esse cupiebat, ita nihil ιbi servabat, verum omnia cum omnibus quos desiderio proficiendi teneri videbat, e

nigni istae communicabat. Hinc undique studiosa juventutu ad eum consumus non tantum ex Belgio, sed etiam ex Germanii Helvetia, Britannia. Tanta nemo erat viri fama ut antequam in illustrissimum Acade miae Lugdunensis scenam produceretur, ad ejus Scholam , quam Dorisaci aperuerat, ingens multitudo juvenum, ut ab ore e uspenderet, is divina sapientia se doctrina imbueretur, ad eum

convolaverat.

Huncce laborum suorum ructum tulit, ut omnia ejus ingenii monumenta magno cum plausu ct admiratione fuerint excepta, disicipulorum numerus quotidie creverit. Nampraeter eos, qhi eum Dordiaci iugduni docentem audiverunt, libri ejus tam editi, quam mediti qui per doctorum manus volabant, ingentem

27쪽

multitudinem discipulorum ei pepererunt, ut magna pars eorum qui cum maxime in Belgio inter Theologos principatum tenent, aureum audiverint, aut si ejus discipulos esse, qui ex scriptis ejus muLium profecerint, publice is privatim fateri non erubescant. Si a virtutes ejus animum advertamus , maximae in eo fuLgebant. Infucata Deum pietate colebat, eiusque gloriam omnibus viribus propagare is gliscenti impietati Crinequitiae si opponere, quotidie sudebat. Pro Ecclesia Meus satis a fictae Ialute imgens cura animum ejus dies nocte que sollicitabat. Maxima in eo conspicubatur contentio ad insiaias omnes is petitiones hostiles azertendas, maxima etiam vigilantia, de se assiduitas in omnanda Protincta sibi commifa Nuris Iabor bus ut populi iuventutis de suae concreditae rationibus is negotiis roripiceret, pepercit. Probant hoc quam certissime, tot rerum divinarum Commentarii, tot ardentisimae pro Ecclesiae oratris necessit tibus preces, is labores sere in niti. Cum Dorisaci docebat, ubi munus Ecclesiasticum totius Belgis erat onerosinsimum , muneris sui artibus diu gentissime os elissme defunctus, per quatuor praeterea hebdomadis dies, tres, μνιlis his diebus, horas disicinu-bs ut eos eradiret, impendebat,semper nova quaedam scribentibus dictis t. Omnibus utilis esse cupiebat, neminem qui Hua

operam ct consilium expetebat, rejiciebat , sed unicuique proi cultate sua inserviebat. Morum antiquitas ct vitae simplicit,

eum maxime ornabant. Ingenuus, apertus is omnium patrici

rum is parasiticarum artium prorsus rudis erat is osior. Ficti in eo nihil nec falsi necfucati mens semperfronti similis erat. Placidi porro erat ingenii, rixas, pugnat, cane angue pejus exosus. Neminem unquam scripti Juis lacessivit, nec cum aliquo altercationis serram reciprocavit, imo ipsos adversarios blande satis excepti. Errare humanum esse norat, rationibus, non dicteriis auescommatibus pugnandum , nihilque veritati magis obesse, quam . quod propugnatores ejus dicteriis o IZommatibus utantur, osse que sacrorum no orum non irritan os, sed blande alliciendos eu febat.

28쪽

Hebat. Viros eruditos quacunque demum fenia essent, magni faciebat, audabat, honorabat, S sentiebant, eos sequi non erubescebat Fidem faciunt Commentarii ejus in sacras Literas, quos ab omnium sectarum hominibus absque offensione legi posse, certum es Rixas, praecipue inter rem tres, abominabatur stuanti pacem Sionis fecerit, primum ejus scriptum in lucem emissum, cui titulus Pax Salemi, abunde demonstrat uvam aureae in hoc Iibro occurrunt rogulae ad pacem rmam inter fratres sanciendam lis retinendam 'quae rationum vis S copia,suaviter si fervide tamen Iroposita, ut hominum animos ad pacis studium adduceret suas autem regulas aliis praescripserat, eas ipse in omnibus

quae in tacem dedit, si, cum discipulis suis communicavit. sanctissime observavit. Insurrexerunt quidam in ea quae in I agoge ad scripta Prophetica disseruerat ut ut ea tempora ferebant, ipsi cum aliis qui Coccui methodum sequebantur. haereseos dicam scripserunt, in alienum sensum detortis euuae verbis S sententiis, quibus mascule , sed tamen modeseplacide , respondit, vindicatis tantum iis quae in alienum

sensum praeter ejus mentem detortis ent, idque unice curavit, ut crimen inique inustum a se amoliretur. Exinde alta pace per omne id tempus, quo Dorisaci degebat, vixit.

Lites enim jam deferbuerant inter Fratres, omnesque jam de ejus orthodoxia erant securi. Imo cum Lugduni degeret, stacide etiam inter fratres commoratus es , unde spes non

vana ipsi affulsit ad extremum vitae halitum in hae quiete Ferseverandi , si ea quae in scriniis affecta habebat magis

serpoliendi. Sed frustra: nam subito exorta procella eum deo quam conceperat, dejecit Prodierant enim Dialogi, ocis, dicteriis, S scommatibus, quibus non tantum Theologi BeLeaera praecipue Manes celeberrimi Coccedit, si ejus docendi

methodus, Escipulique , accerbis eras petulantissime , U

29쪽

, PRAEFATIO.., a quoque Ecclesiae doctrina de T sis petebantur, refertissimi, scripti a viro qui uotis manibus ad haec sacra accesserat, lis sub persona nismis, gliscentem sub cineriabus feralis litis inter fratres ignem , omnibus animi virisbus , in re velis , ut in flammam rursus erumperet, Ldebatur. Sibi lis genio suo hominem tuum relinquere GAIius primo satuebat, quia non rationibus, sed)ocis S dies riis pugnabat. Sed cum ille inde ferocire inciperet, victoriam caneret, Uriuium in arenam Frovocaret, Vir Clarineesbi, nec Ecclesiae deesse potuit sed omnibus contentendum viribus ratus es , ne Ecclesiae doctrina detrimenti aliquid caperet, gliscensque ignis rursιs in flammam abiret, S Ecclesiam turbaret. Hinc Antidotum viperinis ejus morsibus oppositum, ut titulus fert, in lucem edidit, scriptorique Dialogorum imprudentiam , t quam impar esset ad hoc negotium peragendum, sedulo ob oculos posset Seum monere non destitit, ut eum ad meliorem mentem adduc

ret pacem in Ecclesia sabiliret. Displicuit hic titulus quaedam alia in libro contenta, rigidis quibusdam C tonibus, qui patrocinium caussae Dialogisae suscipere

non omnibus, suem in quibusdam in animum induxerunt; durius quam Chrisiana charitas patitur, eum exceptum

caussantes. Caussam Tillii agere non es opus, cum ipse eam 'enue egerit in notis quas editioni Antidoti vernacatae subjunxit in Paraenesi ad Dialogistam eidem subnexa. Verebaturgraecipue riuius, quod tamen accidit, ne inquieta ingenia ansam sumerent Iitem fere sepultam iterum eruendi. s uare omnibus viribus in ipso libro in id incubuit, ut firmirum animos demulceret, senderet in fundamentis doctrinae Propheticae Srvicae, nullum inter fratres esse discrimen, nec unquam fuisse Nee hune beui sacri Tubicinem ctim fratribus , quibus ceteroquin Cocco methodus di Eliceret

30쪽

PRAEFAΤIO. 27 sentire, sed bellum omnibus Mullindixisse. Hoc ipsum tamen ei vitio versum es, quosvolui et fratrum odii Dialogistam

obicere , S eos in eum concitare , cum tui atia mens non fuerit, quam ut pacem inter fratres dissentientes conserum rei id solum annitens , ne tubae elangore infausti Buccia natoris, ad arma convolarent Stinam felicia ea tempora

adessent, ut finis litium spectaretur extrae dextris jungerentur illorum, qui in fundamentalibus, si venia verbo, doctrinae Chrisianae capitibus, consentiunt due amice con spirant ut arma non in propria viscera, sed versus hostes Christiani nominis verterentur, ad sanam doctrinam propugnandam , ad hostium insultus arcendos, S regnum Semvatoris ad ultimos Indos propagaudum. Sed quam Iove ab foribus hisce temporibus ab mus, tristis eheu s docet emperientia. In propria enim viscera saevimus i nosmet ipsos laceramus. Sane tempora quae vivimus , Horesantium concordiam quam maxime poscunt, quia si Roma unquam metuenda fuit, jam metuenda es. Flacuit mihi consilium

pacificum quod Iarsi. Jagerus Theologus Tubingensis,

Theologis BeDi omnibus Protestantibus dedit, inuibro De Foedere Gratiae ejusque OEconomia sub periodis septem V. m. Testamenti. Ita ille sag 1 6. U-moderationem suasisset Theologis Belgis pergit Si Protestantes porro arma inimica contra propria Viscera gerere pergant, tum triumphabit superba Roma , atque omnes sub jugum 4piritum servitutis gravissimum rediget. Certe Roma supercilium jam superbe erigit, ita ut actum videatur de libertate Christiana, qua nihil majus, sanctius, iobilius, nisi Anglia, Hollandia Septentrio Euangelicus oculos aperiat, traenum hodierno imprimis Pontifici imponat. Cui consitio exanimo subscribo , S ut omnes faciant precor. Caeteroquin dolendum Virum hunc clarissimum in hoc libri, in quo, si