장음표시 사용
41쪽
plura exempla leguntur in corpore dicti tituli, C lib. rt .de iure Reip.verem tamε In d titigeneraliter de Oinnibus Republitis tractatur, ne, scilicet inde sarrenianeant, propterea
creantur defensores, ut statuta eorum seruentur,& sic de alijs, ut ibi per totum.
potest etiam hoc ius municipale, ius Quiritum appellari,& si de iure Romanorum tantum intelligi debeat, quia Qnirites Romani dicebantur, vel ab hasta, quam gerebant, vela cura, vel a Quirino, sic ut Romani a Romulo, S. sed ios, Inst. de iure nat. gent. & cita di
3 Vnde olim omnes res, quae erant in nostro ciuili, vel legitImo dominio, ex iure Quiritum destendere videbatur, & ex eo concipiebatur ordinariξ in rem actionis sermula, vel in naturale, quod in bonis, siue bonorum dicebatur, & cum multum intererat, quo domum inis genere, quis esset dominus cuiusq; rei, sed eo nomine utebantur, &legitur in addita ad Rubr C.de nudo iure Quiritum tollen. nam qui seruum tantum in bonis nabebat,id elitae nudo naturali dominio, non p*erat eum facere ciueni Romanum, sed qui in Quiritario iux ha. poterat,ibiq; Imperator tollit has subtilitates, & nullam este disserentiam determi, nat apud quosi vel nudum cκ iure Quiritum nomen, vel tantum sti bonis reperiatur, ex I. uniea. C eod. alii tenent hoc ius inductum esse ad tollendum imaginariam venditione seruorum, quae mancipia dicuntur. ε Colligitur itaq; ius eluite tribus modis sumi posse, ut verbis, vulgaribus utar, stricte, large, largi sit ine, stricte pro eo, quod compositum est ex legibus Pleb isticis, Senatuseonsultis, decreris Principuna, responsis Prudentum,& tunc non recedet per omnia a iure naturali, vel gentium, nec per omnia illi adhaeret, ut in Inst.eod. S. scriptum autem, large sunt itur pro omni eo, quod dicitur Praetori lim, x et a Principe constitutum est, i. nam, & ff. de iust.& iur. Largissimε pro omni eo, quod receptiarii est a naturali iure, vel gentium, ut si aliquid addatur, vel minuatur. Paul.de Castr. in l. ius ciuile, is de iust.&tur. Qu apropter ius ciuile est, quod neq; in totum a naturali, vhi gentium recedit, nec per omnia ei seruit, itaq; cum taliquid addimus, vel detrahimus iure communi, ius proprium ciuile essicitur in d l. ius ciuile, est ff.de iust.& iur. Licet ista rerba non inducant dissi niti nem iuris ciuili , secundum Paul. de Castr. in d. l.ius ciuile; sed de eo potius tractatur in l. Omnes populi, ff. de iust. & iur. cum ius ciuile sumatur pro iure proprio alicuius ciuitatis,
unde secundum diuersitatum significationis dii tersimodε describi potest, ut supra dictum filii; & ita etiam habetur in cap. ius ciuile, dist. 1. Ius ciuile est, quod quis'; populus, vel quaeq; ciuitas sibi proprium diuina, humanaq; causa constituit. 8 Diuiditur autem istud ius ciuile strio semptum in duas spectes , in ius honscriptum,
scripti ,3 constat, Inst. de iure nat. gen. l. ius autem ciuile, ffeod. Ius ciuile non sicriptum idcm est, quod constreti ldo. . Diuersimode consuetudo recipitur, secundum gla.in cap. caeterorum, de testibus cognosce'. Bari. in d. l. de quibus, iseod. nu.6.
Aliquando pro asti resectione, sicuti dicit Philosi,phus, quod consuetudo sit altera natura. &est, quid facti, & conuenit animalibus etiam irrationali inis, ut legitur de Apibus, S.
apum, Inst. de rer.diuisi .naturalis s. de his, is de acq. rer.domist.&do Columbis habentibus consuetudinem redeundi ad domum, necnon pro facto,& usu plurium personam,&talis consuetudo nuncupatur ustis, seu mos, qui in facto tantum clinsistit, ex suo ius non resti tar. Interdum pro iure, quod ex usu, & moribus plurium pei sonarum resultat. l.de quibus, ieeod. S ex non serip. Instit. eod. notandum, quod disserunt ad inuicem, conluetudo, usus, mores,ssylus, & praescriptio, secundum Bart. in d. l. de quibus, nu. I o. Mos longa est costietudo, Due lex non scripta, vςtustate probata, cap. mos, dist. I . Mores frequentes nominum actiones dcsignare dicimus, glo. in d. cap. mos, in verb de moribus tui de etiam l.pen. C.de senten. & interlocui. Onan. iud. &tiine adaequatur consuetudini, l.
nemo ludaeonim, C. de ludaeis,& leges faciunt in d. l de quibus,& in t .moribus is de vulg.& pupil.dist .a .cap.oes,& c.non est,de c5suetud. in ε.& de his optimε Archi d. in cap. mos, dist. i. secundum alios, mos, quod in chritate fieri selet, vel lex quaeda uiuendi, nitIlo vinculo
42쪽
Dilucidatio Quinta. De Iur e Ciuili. a
et Ioada : icta. sed tantum usu ciuitatis retenta, siue lex non scripta, & tales actus morum xt c ciasuetudinem faciant, debent esse consimiles primo actui, ut refert AZo a Remig. in
bus itaq; mddis in iure describitur mos, glo. in Clemen. pastoralis,de sent.& re iud.nu. 5o. lideo dicitur quidam consuetudo de minoribus tracta tantummodo, vel est quaedam lex inuendi, nullo vinculo adstricta, sicut lex non scripta, sed tantum usu aeui retenta, aut est virtus hominis . at in numero plurali aliter significat. a i . ις I iis rentias inter consumidinem, mores, usum, stylum,& sintilia,ponit Bart. in d. l. de qui' bus, ibi Doct. & Zas ibi,& glo.iud.Clem. pastoralis, inter morem,& consuetudinem, his
ponit differentias AZo a Remig. in aecap.humanu genus, lith. I. nu .a a .generaliter autem iure non scripto, consuetudo pro utroq; scripto,& non scripto, glo. 2.in d.c. mos, dist. 1 1 secundum hanc differentiam tanquam nomina iuris se habent, ut pars ad totum, nam omnis mos est consuctudo, sed non e contra, sed tanquam nomina qualitatis, videntur idem mos, S consiletudo, ut in dist. I.Lcum ita. i 1xo Secundo, usus,& mores disterunt a consuetudine, sicut ius a satio,vel sicut causa.&eSciens, at si consuetudo sumatur, ut supra in a.membo, pro facto tantum plurium persona tum, tunc conuenit cum usu,& moribus, sed si uti ius, tunc, sicut ius, 2 factum ditarunt,&vsus, & mores sunt causae remotae consuetudinis, quoniam ex illis colligitur tacitus conseusus utentium, qui, vel uti causa propinqua, faciunt consuetudinem.& ius non scriptum,ex
11' Stylus, secundum Barto in citato loco, est consuetudo circa ordinem loquendi, sci ibendi, & procedendi, sed consuetudo respicit decisionem, secundum Cyianm, & alios Din. in l. a. C.quae fit long.consuet .m. 7. Anyl. i.si de ossic.assem Ias. l. r. C de sacrosanct. Ee
hog. Inst.de iurina t. gent & civ.f. ex non scripto, declarat stylum esse ius non scriptum ab unius Iuditis voluntate sepius dclatum, & differt a consuetudine, quia illa tacita voluntate & vis plutium inducitur, sic differunt uti genus, & specie , nam consiletudo induciatur, tam ex aciis indiuidovijy; quam mediante populi consensu, sed stylus eκ actis indiui iaduarijs tantum,& sic concludit, quod concernit ordinem, di seriem rei, non iudiciariae tatum, sed cuiuismq; , non ex tacito, sed expresso consentu,& idem est, quod Actum aliqgsemel actum, consuetudo, quod plurinus actibus fit; Haec ille. . Ii,. i Praescriptiptio disserta consumidine, cu sit ius quoddam ex tempore causae trahens fir- . Imitatem, vetericeptio, statim quod mi em tempore continae possestionis rerum tin mobiliu, aliquando dominij utilis', aliqua eo legui mi exceptionis causam tribuens, peς Ho.
& qatuin disserentias posuerimi: Doci .in Sitae quibus; at Paul. de Castr.Bald.de Ang. in d. S. ex non scripto, sex numerant differentias. Primo, quod pscriptio habet est E in rebus mo bilibus, immobilibus, dcebntractibus, cap. auditis, de praescriptio.& sequen. Confitetudo vero incorporalibus tantum, ut inseruitutibubi vel in electionibus. Secundo, praescriapti. acquiri hir singulari, & priuata conisetudine. omnibus ae praliter, non plus, scilicet uni, quam alteri. Tertio, in praescriptione exigitur titulus, si bona fides , ut in cap. si diliuventi,depraeserip. inconsuetudine vero sotu tempus, ut in L cii de in rem veris aede furti. . rQu irto, praescriptio; & priuilegium non conueniunt. cap. inter dilectos. S.caeterum, de C de instrum.& cap. vniens, de praeserip. sed consuetudo, & priuilegium iniim iit contient ut, ' cap. cuia dilactiis, de vcrb signis & cap. Abb. Quinto, quia praesicriptio proprio est actio nis exclusio; consuetudo. ivro est actionis, sue iuris acquisitio. cap. constitutus, de elect. cap. in Genesi, in fine. Sexto, consuetudo erronea nihil iuuat, secus in praescriptione, quae procodie extitillo putatiluo,uasso,&excusabili, Lollias, Edevsucap. tis Consuetudoest usus rationabilis tapetenti tempore pruscriptus,vel firmatus inllo actu binario contrario, seu contradictorio iudicio, cuius nonotet mentoria, inductus commum utentium comprobatis mei ex Homen. in sinu eod. tk.de consuet. Cynan La. C.quae
43쪽
sit lota consuetudo, & ex l.diuturna, ff.de lcg. Bart.autem in I. de quibus, m. s. ita describit, consuetudo est ius non scriptum, noribus,ta usu populi, vel a maiori parte ipsius, rone initiatum, & continuarum, de introductum, habens vim legis.14 Item dicimus consuctudinem esse ius quoddam moribus institutum, quod pro lege su- Ucipis , cum deficit lax,cap. consuetudo,diae I .hanc descriptionem declarat glo. in d.cap. consuetud0, dum inquit, plures vices tantum consuetudinem non inducere, nisi ea intemtione ac ium sit illud pro consuetudine sormari. quoniam potest esse, quod ex gratia, Iltolerantia hoc s pius permissum sit, etenim illud prius inspiciendum erit, non aliquid ra-etum csse, si d quo animo iacium videatur, ut posteros obliget, ideo quasi suo iure id facit, usum non inducit,& alia ratione firmatur gl i. ibi) quia solat vices consuetudinem non ta-iue ciunt, licet pluribus vicibus aliquid iudicatum sit, quia non exemplis, sed legibus iudica- mui, , qu0modo praeiudice t iuri, consuetudo, vel e contra, gloe in cap. frustra, dist.8. declarat plura requiri. Primo hoc est, ut sit praescripta; sectando, i obtinuerit in contradictorio judicio populi it tertio, ut eo animo fiat, ut credat sibi ius competere impostersi; quario, res illa ut praescriptibilis; quinto, quod possit dici antiqua, & approbata ι sexto, dcbet,1 continere naturalem aequitatein; septimo. sit de scientia Principis inducta, non tamen de
tollerantia; Octauo, non tamcn per Errorem ; nono, maior pars populi consueuerit ea uti;
dccimo, tu pore dcbito sit praescripta ex d. plo. in S.no scripto, & ibi in additi Sylvest. Appellatur Ius non scriptum, quia tacito consensu populi inducitur,nam diuturni mores consensu utentiu coinpiobati, legum imitantur, ut in s. l. de quibus, & 9.non scripto Inst.cod. Vnde sciit Ius scriptu prouenit a consensu populi habentis facultatem condendi legem, ita ,α ius pon script in , tacito prouenit conli nsa, quae ad initicem non videntur differre, nisi quod lex tunc scriptura edicitur, consuetudo vero non a principio, sed postquam tuerit in usum reducta, , tunc mutat nonacia, & appellatur lux Paul. de Castria ia d. l. de quibus ,& l. sed ea E. eod. inst. cod. S. ex Pon scripto. - . Ita super consensus legis exprimitur vetbis, vel suifiagio tantum populi, consuetudo aut rc bus ipsis ex factis venientibus Castr. in d. l. de quibus num. 7. Qi Sarto coissus legis ex igitur momcnto, sed confletudo per obseruantiam longi temporis, ex eadcm sententia Paul. Castr. in d. l. de quibus quinta differunt in formali tantum consensu, non autem in cffectu sicuti dictum est cxprinicre animum, vobis, vel factis, vel dissert in cflactu, quia consensus tacitus, expresso qui paratur in potentia, sucumia Bart. in d. l. de quibus nu. 16Consuctudini tria alia vocabula opponuntur, ut non usus, &desuetudo, non usus est, quando non occurrit casias, in quo opportiterit les em seritare, di si per mille annos steterit nunquam intelligitur lax abrogata, ex Paul. de astra in d. l. de qui biri num. 9. Dς siletu la est colitisclite, sed non dum postici, ut si quid a lege sitis Iut ordina- Π, quod non lucrit a contrabentibus seruatum, ideo multae leges dicuntur abrogatae per desietudinem, quae in usum deducta' non sunt. . . coiis letudo est cum benefieiuna, seu dispostio legis non silerit taliter praesuta, 'visurodiicerctur cos suetudo, secundum cundem Paul. de Castr. ind. l. de quibus. Ortuiu a laceilcm ijs, qui moribus tantum vivebant Bart. in L moribus E. de pupil. devocatu consuetudo, quia in communi usu est. Lir Redigitur aliquando ita scripturam pqst usum, S obseruantiam , non quod scriptura sit de si bilantia, sed ut perpetuo consei ur, secundum Bart. d. l. de quibus num. s. 18 Tempus requiritur non ad inducendam lagem, sed ad solemni andum consensum, sicuti ad solamni χandam legem requiritur scriptura Barta ibi ind. l. de quibus num. 8. Bal. ibi
num. . Ergo omne ius, aut consensus facit, aut necessitas constituit, aut firmauit consuetudo l. ergo is de legibus. Uis Consuetudo plures respicit diuisiones , nam quaedam dicitur diuturna, quaedam alia m-ue erat M alia perpetua, alia vetussa, quaedam antiqua, quaedam Vero simpliciter consuςtu ,
do appellatiit Bal. in l. diuturi asi de legibus. Diuturna est,qus spatio dcc vel viginti annoruiuit inducta,secundu gliscind.Idiutiunx
44쪽
Dilucidatio Quinta. De Iure Civili. ap
a o Imieterata est, cuius memoria non cxtat in contrarium glo. in d. l. de quibus in verbo inucterata, licet alij teneant, quod inuetcrata sit per usum decem annorum. ai Perpetua,quq S per est duratura,vel ad minus decenio glo in l. Imperator Ede legib. 2 a Vetusta l. tellamenta L. de test. quando Imperato mandat vetustum morem serua
dum, & irritum fit, quod contra agitur, & sic potest pro vetusto hic sumi, quod o. annorum spatium egreditur l. fili. C. de Lind. Rei p. aliquando etiam decem annorum l. i. S fili., 3 l. i. in princ. T de aqua pluuia arcen. Antiqua l. penul. Q de iure fisci lib. 1 o. ut elactio
offetalium solita seruari, ideo antiquum tempus dicitur Io. vcl ao. annorum, ut in cap. a. de sepult.lib. 6.& ibi Archi d. & in cap. cum in tua de consuetud. dc ibi glo. in vetia quaero. 'etustissim a, vetus tempus excedit, ex quo superlativum excellum significat. Bal. in d. l. diuturna , simplicit cr ctiam sumitur, ut per t. pen. C. de exactoribus tribui. lib. io. ut
ipse Bal.testatur in d. l. diuturna.& intelligitur de praescripta, tamen insuper ibideinq; alia, s diuisionein. prprorit scuti compulsiva, ut in l. 3. S. fin. ff. de testam.ubi testes compellum
tur ratione consuetudini S ad examen extra locum examinis.
is Alia repulsiva,ut si filia conquercretur de in ossicioso testam cto patris,& vellet pex querelam repellere haeredem a tcstamento, ut ibi Bal. . .
,r Alia privilegiariua per t. si quis de diuerc rescript. quae sic induceret priuilegium.
, 8 Alia permissiua,ut si extarct consuetudo, quod de fundo alieno,permissione, scilicet domini fundi, quis lapides sedeat, ut in l. venditor S. si constat Ecommunia praeditorum,illa seruanda secundum Bal. in d. loco. αρ Alia correctiva, ut si demietudine legibus abrogaretur secundiam d. l. de qu bus in fine. Alia interpretativa, ut si de interpretatione Iegis ageretur, tunc inspiciendum, quo iure ciuitas retro in eiusmodi casbus v. merit, quia tunc consuetudini standum, quae est optima legum interpres i. si de interpraetatione n. de legibus. Alia collectiva, ut in l. t. C. de emancipationibus liberorum, ubi consuetudo dat iuris dictionem vuluntariam, quae extenditur ad serenses, seu non subditos, consentientes.so Alia confirmatiua l. & quia is de iurisdi 2.quod qui habet iurisdictionem residentem in sua persona,delegare potest, quia confirmat mandatam iurisdictionem, sed delegatus cum non sit ei mandata principaliter iurisdictio nec data sit a lege, ideo non potest rubialeg re, idem dicitur in s. more maiorum C eod. Alia praelativa, ut primogenitus praeieratur in successione in bonis patris per t.rescripta
C. de precibus Imperat. offeren. haec ex Bal. in d. l. diuturna. 3 i Additur ulterius, quod ali' consuetudo dicitur longa, ut in tit. C. quae sit long.consere Notandum secundum Aetoliam inflarimae .lit quod tempus aliquando dicitur longum, aliquando longissimum,& aliquando longevum; tempus simpliciter prolatum intelligitur de decenio I. siue praesumptione ff. de pinis tamen,& in praescriptione inter praesentes dici. tur longum tempus decennium, di inter absentes viccnniu, ideo rubricatur tit. C. de long. temp. praescript & l. fin. ibi inst. de usucap. S. r. aliquando absolute, sine distinctione, ag- sentium, vel praesentium, longum tempus dicitur a o. annorum. longo temp. aliquando iudicis arb. sumitur l. si finita S. nunc Ede damno infec. In personali s sumitur pro Io. annis l. neq; C. de praescrip. long. temp. interdum pro qo. annorum spatio Archid. in cap. I. de praescrip. lib. 6. dicitur etiam longum tempus. post annum, sicut, & nuncupatur vetus 28. q. 8. cap. I. Doct. in cap. quid de verb. signis ita Andr. in cap. i. devita,& honesta.
te Clericorum i b. o. Itein limo quinquennio l. r. quod dictiun est aede separa: ina propter diuersificantur praemissa, secundum subiectam materiam, de qua agitur, & in proposito nostro, si in decennio tot actus interuenerint,quot in consuetudine firmanda requirumtur, eo modo, quo supra dictum est, illa intelligitur longa consuetudo, ut in rubr. tit. C. quae si long. consuci. & AZo in eod. loco. at si plures requiruntur actus, , et si in dccennio non terminaretur, tunc maiori tempore firmanda erit, sed si in minori tempore. quam decennio induceretur, tunc non esset Ionga consuetudo, ὸiuturni autem mores ad decennium
saltem consuetudine inducunt glo. in l. de quibus, &L I. C. eod. Sylvest. adglo. in d. s ex non scripto inst.cod. B DE IG
45쪽
. DE IURE CIVILI SCRIPTO DICENDUM ERIT.
rs Tisabatio, quid. δή Ignorantia disipo. Is Ignorantia facti quid, est diuisis. is inorantia ruris O Haim. I Ignorantia inuincibilis, O vinciaris,qua. a o Causa, quare facta sim leges. at Pisistituis quid. ia a Tuaresie nominetur, aquM ant,ctiforma seruanda. as Senatuscon. quia. a. Caas Senatuscom se de ma seraeandrias Plara Senatusco .m cor ore.
ss Edicta habenisperialis nomis
46쪽
Dilucidatio VI. De Iure Civili scripto dii
DILUCIDATIO VI. DE IURE CIVILI SCRIPTO.
v a ciuile scriptum conflat ex lege , plebisscitis, Senatusconsiliris, strines-pum placitis, Magistratuum edictis, responsis prudentum l. his ciuile est
ff. de iust. & iur. inst. de iure nat. gen. dc ciu. S. scriptum:& dist. r. in contat. & capiti omne, distin. tertia. Omnes has species secularium legum partes sunt, nam omnis constitutio legum alia est ciui Iis, alia Ee-- clesiastica, ciuilis appellatur serense, vel ciuile ius; Ecclesiastica consti tutio, alias species habet, sicuti est canon, quod statuitiar in uniuersali concilio, decretum quod Papa decreuit de consilio suorum Cardinalium ad illius consulta tofiem. Decretalis epistola, quam statuit Papa, vel solus, vel cum Cardinalibus, ad conisationem alicuius . Sunt etiam dogmata, & est illud, quod c sistit in doctrina fidei Christianae. Mandatum in doctrina de moribus, interdictum, in quo nulla poena adijcitur,sanctio ubi pina adiungimr o. in verb. omnes in capit. omnes dist. . ut legitur, & per totas distin. prim a.&-sequentem,& de his latius in delucidationibus Canonicis. x Modo iure ciuili scripto,&de suis partibus tractinduiti erit. a Ponitur primo loco lex, quae plures habet significariones; sumitur inter dum pro con-
Detudine, ut dietium est glo. in l. & quia ff. de iurisd. in verbo nee ipsa lex & glo.in l. nulli T. quod cuiusq; uniuers in verbo lex Ite iii pro pacto glo. in l. veteribus E de pactis in verbo legum & ex alia glo. in I. is qui, Ede pactis, in verbo sege. Item pro togatione populi, l. et .ss de orini ur. S. ex actis, glo. in verbo sine lege. Item quandoq; pro imperatore. qui est lex animata, Auth de Consul. insin.coll. .& so. in Lcum lex, Ede legibus, in fine:
ut eo clarius nostra pateat intentio , pluribus etiam modis lex diuiditur, quaedam'diuina lex est, dist. r a omnes leges, quae constant ex veteri, &n o tcstamento, in cati. testa-Hennim,distae.& ea duae, x 2.q. a. alia dicitur lex ἀaturae, quae ficit omnia communia, ut o supra diximus,& legitur in dist. 8. cap.quo iure,& Ia.q. I. dilectissimis. Alia humana,quae singularia dominia tuetur ex pluribus in d.cap.omnes leges, dist. I .& appellatur equitatis' interpres, ut notatur in proce. decret. 8c tractatur in tit.T.&C. de legibus. Describitur aut T. C. tem diiuersimode lex a Scriptoribus, sed ne Iongior sermo sit, quam intentio postulat, oim iussi nibus alijs ommissis, est commune praeceptuni virorum prudentum coercito 3elictorum communis Reip. sponsio I. i. mde legibus. i ,
Pri a Iesis cons est commime praecerem, non particulare, ne videretur odiosa, l. iura. aede legibus, & stansiret in vim pratiae , & tanquam odiosa non reciperetur, secun ' dum Bal. in l. lex ante primum, Ede legibus; at secundum Paul.de Cam'. non videturhen: de substantia legis, quae potest etiam particulare commodum respicere, l. lex, E de Iea1sus, per t. ammisitone, s.qui deficiunt, fi de capitis diminutione, nam de substantia illud est sine quo lex non esset sed verba illa non inducunt necessario diffinitionem, quia non idnueriuntur cum diffinitio, secundum d.Paul. de Castr. sed potius est de natura legis, & congruentia, sed verum est,quod quoquo modo sit, necesse est ut talis sit intentio legis respicere uniuersala commodum, n Secundo. sit praeceptiuua,ut legitur in I. a.fide legibus, est praeceptrix faciendoru, prohibinix non iaciendoriim,exl. I.Eeod.&illud prςceptum potius est sanctio abista praeci- .piens honesta. prohibens contraria, resipiciendo futura, ordinando, & vetando praeterita, vel indulgendo, l. leges, C.de legibus, inde legitur est coetistio delictorum, sic permittit.& punit. legis virius, Fe d. Tertio, tale praeceptum sit prudentum virorum, inde dicitur dogma hominum sapientatum, nam Sapientes prospiciunt finem rerum bonarum, & malarum, l. 2.fide legibus; ta- lmen haec non sunt de si1bstantia legis, quia lex editur pmprio motu Principis, vel populi, Castr. ind. l. lex F de legibus, nu. r.& ibi Bart. in l. humanum, C. de legibus. Quarto, appellatur conmunis sponsio Reip. quia circa pacem consenundam versetur, I
47쪽
l. i .C.eod. & elus obseruantia ficri debet ab omnibus, quasi si id omnes promisissent. vel dic, secuiue inligamin d. LleM sponsio importat duo, interrogati viri Magistratus,tc responsoties populi: & notat , quod consciatus singulorum , qui praestatur ad legem condendam de tuto ppreto,des et conlinunt aer praestari in uno loco collegia lita congrcgato, uni te singilli si ratin praestate . se possimi, ex Castri in da. lax, ff. de legibus, na. a.dc ex his colligitur modus condcndi i. Athenienses aliamodo, quam Latini accipiebant leges, illi a viris prudentibus, de istis
'habetur in Inst..iς ivr.na genin ciuί lex,ec in l. i .& a . Ede legibus; Congregatis Populo. Senatoribus , & Magistratu, lex constituebatur: nam Magistratus erat numerus surru indignitate constitutosunt, sicuti senatores, i ribuni plebis, Consules, Praetores,& similes, aliquo publico munere ii pentes, Consul nomine omnium Senatorum, & c eterorum Pauum ad scit m .deputatam ascendens coram populo, lcgem fit turam his vς ζ interr gas, propORebl ἔ Placet ne vobu HGquod varis tropo τι,wρro Dee si eιιινοῦ itast Id Poea-
Ius vocet et suifragio respondebat, Pro lege seruabatur; unde ligis nomen a do sortiebatur ab eorum conditoribus, veluti lex lulia a lulio Consule, lex Cosp nelio, a Pompeio Popeia,& sic delingulis,de quibus infra suis locis diceretur.ἡ P lura tautat Bal. 6 in d. l. lex requisita ad substantiam legis, quae ibi qui libet videre poterit. - Propterea lax dicitur donum Dei &est Princcps, lyux,& regula agendorum, l. m Scoemos' nes, F de legibus ,& ibi Bal cui omnes obediunt, i. i. α a. it. dς legibus; & eius
virilite, occurrentes casus terminantur, quamuis ad iiivicem non possint idaequari, blegis yirtus, SsH. E. de legib.&e X cap. leges, dist..3- .8 Notanda conrra lagein agere contingit tribus modis, vel codira verba tantum, vel contra mcntem. ipsius legis, quandoq; contra verba, & mentem agitur, ex glo. i. in l.non du
y Idcitaeo legibus parendum est, menti, scilicet & verbis, nec ignorantiae excusatio admitio titur, iuris, Ede tur.& i i i nor. Sunt autem plures species ign'ca hoc est, ignorantia, nescientia, error, & titubatio, ex glos in Rubr. R de iur. & fas'. ignor. Ignorantia vcrsiatur circa ca, quae scire debemus. sic est priuatio scientiae possibilis, lacundum AZone ii in summa hoc cod. tit. at nescire en umquis factum cognoscit, sed ignorat ipsius qualitatem aec sc differt ab ignorantia, nam qui ignorat nestit,sed non e contratio glo. in Rubr. Teod.&glo. in cap. merito, L q I. in v cibq nescietium. Nescire est propter casu nsequentem, ut si quis intelligens occidere Leonem, occidisset hominem, quem volcbat εLeone de fi ndere, idco nescire dicitur, qui omnino nescit, sicuti fiuiosus,& ebrius oc quiri fairet mentis non sit. Errare est aliud pro alio pon eso. in cap. qu mu' 'dis .38. icco
in icxtu cap. quamius, dist.b 8. lcgitur his vςrbis, nccntu rerum ignorantia ponit orisi lontamen e st cinin que as, ut continuo quis erret, qui at i quia nescit, sed quisquis se existimet scite, suod nescit pro vero quippe approbatum filiam. quod est erroris proprium,differt' et iani error ab ignorantia, ut in l. si me in vacuam, isside acquir. p0sses. li Titubatio cum hinc inde animus voluitur , S nescit cui magis applicare flabeat l. fin. C. de conditione indcb. Sibigri in verbo titubans. i .
- in 14 Ignorantia itaq; diuiditur in ignorantiam facit, , iuris, ut in tit. s. &C. de iuris, &rahi tui ει ignorantia, ut ex glo. lnd. regula E eod. Ignorantia facti, est laetum ipsum nescirc. l. t. ιμ- S is & seq. g. eod. Ista, diuiditur in probabilem, di non probabilem, S: talia ignoxa - 'ra,& non simulata, ut in cap. excellentisi. a. q. s. probabilis aut est illa,quae prosari intest pro tanto, 'diit excusabjlis cap. si quis a Simoniacis I. q. l. . ι Non probabilis, quae crassa, vel supina nuncupatur, est ignorare facti proprium, vel illud, quod publicum,vel notorium existit c*p. qui,& diuersis I 2. q. a. & cap. paratus a Ior 6 q. r. ci ca ms 'dimm . Alia est iuris naturalis, vel ciuilis, naturalis coepinunis est omnibu hominibus adu Itis, minoribus, sicuti non praebere alimenta filiis l. necare l. ut vi in a qua nullus excusatur...Alia est ignorantia iuris ciuilis, vel Canonici, ut in I. q. .s vita infin.
a Sunt autem istu i mraduae quadam inuincibilo, quaedam vincibiles, aliae affectatae, aliae
48쪽
Dilucidatio Quinta De Iurociuili. 23
bo , qtsidam malae, aliae indifferentes; inuincibilis, dum quis non sanae inretis aliquem osse neci it, talis a poena ordinaria excusatur, cap. pen. I sq. r. & cap. seq. quia caret culpa,& dolo vincibilis, ex negligentia procedit sic quis dicitur ignorantia peccare, cap.que. admodum, 3a. q.7. ibi glos l. in verbo signorantia) asscistata,dum quis negligit scire,quet ad se scire potinent, cap. ignorantia, dist.38. bona vero est ignotari aiqitae inducunt ad ma- Ium, cap. quamuis, dist38. mala dicitur, quando quis ignorat ea, quet tenetur scis 'ca et ca, dist.38. indifferens autem est,cuius scientia ad salutem, aut damnationem facit, 2 2.q. a. crassa est, dum & notorie, quod lactum est in suo loco ignorat, dist. 38. in princide est
Restat, ut describamur aliquae circumscriptiones legis, ut melius eius virtus affareat. Phil sontius in quadam siua epistola ad Alexandrum, de lege ita rescripsit, lex test sermo terminatus, secundum communem concordiam ciuitatis,monens quomodo oppestet ag re singula ; & in libro, qui vocatur Inuentarium uniuersi orbis lib. a. in et . parte vli. Rubrii 8 de naturali appetitu pacis, lex est donum Dei aequiratis forma, norma, iustitiae, iniugo di uinae voluntatis, custodia salutis, unio populorum, regula officiorum, exterminatio viti rum, violentiae, & totius iniurii poena, & plura similia in lib. . de commend.& dii finit. le- a s sis. Item, lex est interpres aequitatis,& per omnia principium diuinitus promulgata: ideo a Deo ficti ae sint leges, derogationes a d mone, cap. sexto die, dist. 3 3. C. de praescripta
dinatio ad bonum commune, ab eo, qui curam ciuitatis habet, promulgata, rationem aI-8 legat, quia loe respicit aliquid ad bonum commune, vel alicuius multitudinis: Ic per hoc condere legem pertinet ad multitudinem totam, vel ad personam publicam, totius multi
ao Factae sunt leges, ut earum metu humana coarceatur audacia, tutaq; sit inter improbos innocentia, cap. factae sunt, ait. . & q. s. non frustra appellatur lex tisando, ut notatum est in eius dissinitione, l.et & 3.sede id ib. & in Authc.de triente,& semisset. f. studium. etera de legibus vide inadd titulis de K tibus. Alia species iuris ciuilis scripti est Plebi ai stilum quod vim legis habet, & est ius sch m, quod picbs plebeio Magistratu interro. stante, vesuti Tribuno, constituebat, S. plebiscitum, Instit.deiurenat. gent. I ciuit.& cap. plebi statum, dist. a. - . daa' Notandum,quod duς species hominum constituunt populum, Patriiij scilicet, Nobiles,& inch* alij inferiores, qui nec erant in dignitate constituti, S. plebs, Instit eodem. Plebis itaq; 'ai ratus sic paratus est a Magistratu populi, qua de re plebs differt a populo, sicut pecta: πρὸ nere,& appelli tibii poseli veniunt uniuersi ciues connumerati Senatoribus di P tritijs; plebis vero caeteris venit mi. Cimi orta fuerit discordia inter Patritios,& Pi bdos, sortensio Dictatore interueniente, illi ad pacem se recepeirent, facta a Senatolibus separaissimi Masistratus de Plebis; Tribunus Plebis, ex ipsa Plebe fuit electus, qui in negoti, publicis i ct in Senatu pro Plebe interueniret, quibus sic dispositis, Plebe conuocata, itiuum proponente, quod pro leae confirmabatur, Plebisci tum erat, & vim legis habebat, 1 sed & Plebiscita, Instit. eod. 1 necessarium, E de orig. iur. differt tantum a lege, quia lex a pq usiue, Consuli interrogante, Plebiscitum 1 Plebe, Tribuno Plebis interrosanae,ut
ex d. cap . Plebiscita, dist. et . . . lia 3 Tertia pars hiris ciuilis scripti est Senarii sconsultum,quod & legis habet vigorem, Inst. ebd. s.senatusconsultu, de l. et .sfde orig. iur. χ est, quod Senatus inbet, atq; constituit; huius institutionis causa filii populorum frequentia, qui cum dissicile possent in unum cogre- pari, legis sat civi e causa , ideo ad Senatum fuit a populo translata potestas, ut in d. l. a. ff. de orig. iur. S. deinde. Congregatis Senatoribus, Consul legem proponebat,& interrogabat illos his verbis; Plaeti ne qui1d vobu lege seruare ' Tunc dato response, siuia fragio. yel xose confirmatum, pro lege habebatur,& eo nomine,quasi Senatus decretum, placuit nuncupari, l. unica,Cae . de quibus plura in corpore iuris leguntur,ut de Senatus-
consulto Velleiano , a Marco Syllano, de Velleio Consulibus, necnon ita de Trebelliano,
49쪽
S Peg siano, tempore Neroivs, Annio Seneca,& Trabellio consilibus. edito in savorem haerς scripti in testamento; de Tertulliano, temporibus Adriani,& Tertulli ani Consulum ; de Or iano, tempore Orphicij, & Russi Consulibus. de Turpili mo, Tui piliani C sule, tempore Antonini; de Syllaniano,tempore Syllant.& Claudiani Cossilibus; de Macedoni , in odium cuiusdam Macedonis, iniqui stem rat oi is,& de his plura in Arpore
iuris leguntur, & in tit. QSenatusconsul. & habetur 4n cap. ,enatuscons dissi a Lita ac leges nomen sortita sunt ab illis, qui illas condiderunt, cap. qui m, dist. a. ' ba 6 Quarto loco Principum placita collocantur; nam cum regimen, & imperium inecessitate cogentc a populo, & Senatu, ad unum Principem tantum fuerit translatum, ut communi saluti, de indemnitati omnium consuleretur, & sicut illi facultas legis condendae, ac supremi Impςrij a Populo fuit concessa, ita decens visum fuit ut qui imperat, suis legibus Tegat, I .fin. .de leg.l. I.ffide constit.l. 1., nouissime, fgde oris. iur. & l. legcs 8 C.dec it haec itaq; lege, quae Regia dicta ibit ab Hortensio Oratore, mirabili fuit e Xccut ut dicit glo. in l. v.ff.de constit. & l. a. Ede olig.tur. l. i.Ede const.& S. sed de quod, inst. detur.nat. in glo. l.Regia, quam ut ait legem hodie non habemus, Sc ex alia glo. Ist cod.Lar sed, di quod Principi,& ad glos. Syluusi. modo itaq; terminatum est, quod Principi placet legis habet vigore, l. I. Ede const.& inst. in LS.scd,re quod ι Attamen non omnis vox Principust lex. sed illa, quam ipse constituit, ut l. ex stipulatione, C. de sent. & inycclo '
a8 Pluribus modis Princeps legem ordinat; aliquando epistola ipsius manu subscripta. I. r. Ede costit.&instit. eod.f. sed,& quod, &glo.ibi, cuius epistolae forma traditur in S sed αmaior. Inst.de his, quae sunt sui, vel alien. tur.& l. i.C.de legibus,& tales lunt epistoli De. cretales Pontificu, de quibus in Decretali, intelligitur de Principe non recognoscente si periorem, ut ad glo. in L S.scd. dc quod, Inst. eod. per Angel. in l. I .s de iuriis; at postquΞ redacta sunt in corpore iuris, non antea, vim iuris obtinent, Paul. de Castr. in l. I .fide c6stit. in princ. Decreto p*riter legem condit, ut in l. I .ffeod. vel cognoscens decretiit,tunc cognoscit, quando sedens, diffinitiue pronunciat, ut io l .si Imperialis, C. de legi di sic sententia Principis pro lege seruanda, quando diffinitive voluerit sententiam dicere,& caiisa cognita, illam protulerio, ex add. ad glos l. in d. S. sed, & quod, in verbo decreuit per Lfih. C. de legibus. & Iason. in l. i. de constit. num. 3. interlocutione etiam l .dicit,ut in d.Li. Ede constit. quod intelligitur si in corpore. iuris talis interlocutio fiterit posita,alias non sequitur, I. I. C eod. Edicto etiam legem facit, ut in d. l. I. de constit. & in b. scit,& quod a Nam Princeps tunc manifestat suam voluntatem,ut populus illam cognoscat,& oss, ructis l.lege, ade legibus, necnon, ut edicto publicentur, nam cum ab omnibus sit seruandae, sic edita sunt palam explicandae, in da. leges. C eod. . ' si it fa st Pluribus nominibus praedissa Principii placita nuncupattar,veluti Constituti ohes, Ma so datum, Rescriptum. vel Priuilegium; Constitutio est nomen genericum ad omnes legeia ut in Ru . de conae tamen hic, prout Principis voluntatem respicit,de qpa legitur in caripir. constitutio, dist. a. his verbis; Constitutio est, quod Rex, vel Imperator conssiluit,vea I ex l. r.E Leo nomine fertur, quasi pro communi statu facta institutio, vel quasi commia, ni institutio, secundum Hostien. in summa eod. titi vel communc statum, secundum Gos 3 a fred.in sum. cod. & Abb. in Rubr. Bald. ibi hac utitur distin ono, quod alia constituti dicitur bona, & non aequa, alia aequa, & non bona, & sab nomine constitu lani, plura n6mina iuris continentur, veluti Canon, Decretu, Decretalis, Sanctio, 'ragmaxica, unctio. annotatio, interdictum, praeceptum, iustiis, mandatum, dc reser symdi non est constitutio edita in Concilio Generali, sic dicitur, quali regula, c p. Canon,
s Decretum est constitutio Papae, seu Principis edictum, cum c silio suorum proserum, ad nullius consultationem, Ripa in Rubri de const. num.3Ο. , B, Decretalis est epistola ta alicuius consultationem promulsatam, Ripa ibidianil p r. 6c differt a decreto Iudicis auctoritate.licentian conseruusiloan ius .de rediEccl.uon alieΠ.
50쪽
Dilucidat o VI. De Iure ciuili scripto. as
lib. 6. Bald. in l. nec quidquam, S.ubi decietum, ff. de ossici procur.3 s Sanctio dicitur constitutio poenalis, i sanctio legis, sside pacti' Inst. de rendivis usin.
largo modo sumitur pro omni lege Imperiali, ut in proce. Eibi glo. dc l. a .g.omni. de vet. iuri enuclean. aliquando sumitur pro constitutione Papae, cap. sic omnes, dist3.3ν Pragmatica sanetio est constitutio Principis, discussa in eius consistorio, glo. in I. λ.C. de diuers rescrip. vel dicitur pragmatica a scriptura, glo.in cap.dicente, Dreisi'as.q. a. vel melius, secundum alios, pragmatica sanctio dicitur determinatio cauis, a Prin cipe cum consilio pragmaticorum virorum, & pragmatici sunt sapientes. qui causas te minant absq; lite, i. fin.C.de diuersirescrip. inde semitur pro Principis determinatione in consilio Sapientum , nam praxis idem significat, quod terminatio. 38 Annotatio est Principis constitutio, motu proprio edita, absq; consilio Sapientum, glo.
3ς Interdictum est lex prohiutiua, qua denunciaturo prolabetur, Inst. de interdict. Lex.
o Mandatum dicitur ius, quqd consistit in moribus sic omnia legitima praecepta dicum tur mandata, sed in specie illa, quae traduntur circa modum gubernandi, ut in Authen. de mandat. Princip. nihil dissert a praecepto, ut in Rubr. C. mandae. Principii, ideo in literis dicitur pricipiendo mandamus, quq verba videntur habere eundem effectum, licet litterae Principum, quintam dicuntur praeceptoriae, quaedam executoriae, secundum Abia in cap. constitutus, de rescrip. tamen mandatum dicitur iussus,& preces Superiorum, habent vim iussus, & illius rogatio est species violenta iubcndi, glo. in l. r .Equod iussu, in verbo qu admodum. AI Praeceptum in rei veritate videtur habere maiorem eiacaciam, quam mandatum, is dum Fel' in cap. cum te, de rescrip. de his vide etiam in fide constit. Princ.& in zma 4 a datis Prine.& una est differentia, quod mandatum expirat morte mandantis re integra praeceptum vero non expirat, glo.int.& quia, Lde iurisdicti omn. iud. ibi vel praecepto
& cap.finde officideleg.& Lmandatu, C madati & Aueh.ut nulli Iud. ,hic vero iubemus. 43- - colligitur, quod constitutio est generalius nomen ipsa lege, sic largo modo C. fami potest pro quacunque lege, secundum subiectam materiam,& secundum mentem lo.
quentis, ut refert Baptista de Sancto Blasio in Repet. proce. decretorum nu. 28 o. Sc addu- ieκib. eit in ars. cap. intelligentia, de verb. signis & l.si uno, in princ. E.locati, licet satis deci ratum sit, quid sit constructio per cap.constitutio, dist. t.& alios sup. allegatos, tamen, &quoriandam aliorum Doctorum sementias recentanus, quos refert Bostus Codeca in R
4 Constitutio proprid,&stricte dicitur ius, quod a Principe statuitur, large etiam inferiorum, secundum Abb. in d. Rubri Hostiem in sum. eod. tit. Io. Monach. in Rubr. eod. titilib. 6. & est textus allegatus cap. constitutio, dist. a. & Inst. de iure nata gent. & civit. S.
sed, de quod,& l. I .fide const. Alij tenem, quod proprie constitutio dicatur ius a congregatione editum. de sic ab inseriore, secundum Gosed. in sum. huius tit. Archid. in cap. r.eod.tit.lib. s. in verbo constitutionem. s Andreas Barbatia distinguit inter constitutionem ecclesiasticam, & laicalem per capit. omnes, dist. 3. dum tenet constitutionem Ecclesiasticam proprie, de stricte dici ius a Pontifice constitutus large vero ab inserioribus, & concordat in hoc cum opinione Abbatis,sed laicalis ait, proprie,& strivi est, ius constitutum a quocunq;, qui habet lacultatem condu- di ius, di ideo, quod erat a populo conmmtum lex nuncupabatur, sed large etiam constitn νtio, dein hoc discrepat ab Abbatis sententia, Decius ibidem dicens, constitutionem appellari, etiam ab inseriore Principe latam, legis condendi facultatem habente, sic & pro temmino generali. & pro quocunq; iure scripto sumi potest, cap. lex, dist. a. unde, maue eius 6 ethymologia, ius a Congregatione editum proprie,& Congregatio appellatur. Tvetur
tamen Bostus Abb. opinionem, quod sua delc-io sit melior, ut a nins s. 4 ad ni f. dc plures ducitesnehquas ibi vide. . C Talis