장음표시 사용
131쪽
Sed alueos cauant ex singulis arborum truncis: quorum minores longi sunt plerum in duos pedes, lati unum:hos metallo resertos, praesertim cum multum non effoditur e puteis & cuniculis uel humeris egerunt uel suniculis,ex collis pendentibus,deuineios esserunt. Veteres quicquid estossum esrat humeris egessisse Plinius autor est .Verum ea ratio onem exportando rum quia plures homines magnis laboribus defatigat, & multa pecunia in operas erogatu spreta a nostris & repudiata. Maiorum autem alueoru lonsitudo est ad tres pedes, latitudo palmipedalis: in quibus terras metallicas k 3 expersa
Capsa aut patens dimidio capacior est quam ci si iis longa sere pedes qu itu ordata & alta circiter pedes duos & dimidium: sed quia ei figura est quasdrangula tribus laminis quadragulis uincitur serreis :& praeter eos undiq; bacillis serreis munitur ad ipsius iandum duo axiculi serrei sunt affixi circuquorum capitula utrinw orbiculi lignei uersanturiqui,ne ex axiculis immobilibus decidant, paruis clauis serreis cauetur: ut magno illo obtuso ad idefundii affixo ne a trita uia, hoc est cauo trabium aberrent. Eam capsam ues stor ipsius partem posteriorem manibus tenens & protrudens euehit onus stam rebus fossilibus, uacuam reuehit. Quoniam uero cum mouetur, sonuesticit qui nonnullis uisus canum latratui similis, canem uocarunt. Hac caspia utuntur si quando ex longissimis cuniculis onera euehunt, & quod moueatur facilius,& quod grauius onus ipsi possit imponi.
Capse quadrangub ferret A. Eius bacilla ferrea B. Axiculus ferreus c. orbiculi lignei D. rirui claui ferrei RHagnus claras ferreus obtusis F. Capsa eadem inuersa G.
132쪽
At aquaria uasa disserunt usu, quem habent,& materia, ex qua formai tur.Nam quibusda aqua e puteis hausti infunditur in alia, ut situlis: quaeadam aquarum plena machinis extrahuntur,ut moduli et bullae. Alia lunt lignea sicuti situlae & moduli: alia scorte ueluti bulgae. Moduli aute aqua. rim aeque ac uasa in quae res aridae ingeruntur duplices sunt minores & masiores sed hi moduli distant a vasis summa parte, quam habet angustiorem:& quidem iccirco ne cum ex putris,maxime multum deuexis,trahuntur Scilliduntur asseribus aquae essundantur.In hos modulos aquas situlis insui dunt quae sunt lignea vascula, non ut moduli in summo angusta, necp uinoeta circulis serreis sed colurni quod neutrum necessitas flagitetiat
hic etiam moduli minores extrahuntur ea machina,quam uersant homines:maiores ea quam equi circumagunt.
ii 4 DE RE METALLIca experimenti potissimum gratia lauanti Atavi minor A. miribu B. Alma maior c.
133쪽
Sed bulgas nostri nominant maximos illos utres aquarios, qui constant ex taurinis tergoribus duobus, uel duobus 8c dimidio: ex his bulgis tritig& usitatis primo excidunt pili at glabrae & candidae fiunt. Postici temporis rumpuntur. Quod si parum,in partem rupta bacilli teretis & striati pataticula immittitur, ac in ipsius strias bulga rupta undi* illigata suitur: siti
multum,eam resarciunt particula tergoris taurini. Bulgae autem unco cateis nae ductariae implicatae & demissae mersentur in aquis, & quam primum eas hauserint machina maxima extrahunturiduplices uero sunt: essterae per se hauriunt aquas: in alteras batillo ligneo agistatae quodammodo infunduntur. Bulga per se haurietis vas A. Bulga in sitam
134쪽
Aquas autem,ex puteis extractas, excipiunt canales uel insundibula, per quae transmittuntur in canales: similiter aquare lateribus cuniculorum effluentes in canales derivantur. Hi costatu ex binis trabibus excavatis, & arcte coniunctis ut aquas profluentes possint continere: ex ore cuniculi usci' ad extremam eius partem pertinent alleribus contecti, ne terra uel saxu in eos.
incidcias aquaru cursum impediat. Quod si multus limus paulatim in ipsis subsederit asseribus sublatis purgantur ne, quod etiam tunc eis accidit,obs. struantur Sc obturentur. Quos autem canales metallici extra terram ilisuria.dibulis quae sunt ad casas puteorum,sub iciunt eos plerun cauant ex singulis arboribus . infundibula vero sere conficiuntur ex quatuor asseribus sic inserius excisis 5c coniunctis, ut summa infundibulorum pars fiat latio angusstior ima.
135쪽
I amensa mezallicoru quae uata latis ostendi: nunc machinas
triplices sunt, tra storiae scilicet, spiritales, scansoriae. Tractorris onera ex puteis extrahutur. Spiritales aerem conceptu ex ore suo inflant in cuniculos uel puteos: quod ni fiat in n5nullis sessores laborare sine ma nalpirandi difficultate non possunt. Scansoriae sunt scalae quam gradibus metallici descendunt in puteos: & ex eis rursus ascendunt. Tractoriarii uaria re diuersae sun t formae:& quaedam ex ipsis multum artificiosae: &, nisi esto fallor ueteribus incognitae: quae iccirco inuentae sunt ut & aquae trahi posusint ex terrae profundo,ad quod nulli cuniculi pertinet: & res sessiles ex puteis, quos item nulli cotingunt cuniculi,uel lonetissimi.Quonia uero puteorum non eade est altitudo, in istius generis machinis magna uarietas existit sed earu,quibus onera sicca ex puteis extrahutur, sormae quinq; potissimusunt usitatae quaru prima sic coficitur.Tigna duo, quam puteus paulo lotasgiora collocantur: altem in fronte putei alteria in tergo. Eorum partes exstremae habent foramina in quae pali ad imum cuneatiores immissi altius in terram adiguntur ut maneant immobilia. Habent praeterea formas in quisbus inclusa sunt capita duorum tignorum trasuersariorum: quorum unum dextrum putei latus occupat: alterum tantum abest a sinistro, ut inter ipsa locus sit aptus ad scalas assingendas: in horum tignorum transuersariorum formis,quae in media eorum sunt parte, stipites uel aseres crassi infiguntur& con figuntur cIa uis ferreis in quorum stipitum uel assi ru in caua crassis Iaminis ferrata coni j ciuntur suculae capita: utrumq3 autem caput, o stipitis au t a s Ieris cauo foras emines est inclusium in se a alterius capitis ligni longi sesquipededati palmu,crassi tres digitos: sed utru in eius caput latu cit disgitos septe: in alteru uero inclusus est uecitis, teres item longus sesquipede.
136쪽
circa uero suculam senis dii starius in oluitur rectus Hegla pareampsam religatur: at utracp eiusdem ansa habet uncti serreum, qui uasis semicirculo implicatur: itaq; uectibus coacta sucula dum uoluitur semper alterum uas onere plenum ex puteo ex thahitur in eundcm demittitur uacuum. Cogunt autem suculam uiri duo robusti, uterq; prope se cisiii habens,in quod cum uas ei propius fuerit ex tractum, exoneret . Duo u dirasa plerunq; implet risium. Quare ubi quatuor extracta fuerint utero suum cilium ex casa eues hit et euertit ita fit ut si putei sodiantur profundi collis astiirgat circa machinae casam.Quod si uena metalloru Pecunda non fuerit, terras saxa in disertamine remoto prosundunt si Pecunda, seorsin exonerata seruant, tundunt, lauant. At cum uasa aquaria extrahunt,ea euertentes aquam per inflandibi la tralatinittunt in canalem,per quem ciauit.
Tigrirum infronte puer collocatum A. Tignum in tergo puter collocatum B. Palicuneati c. Danarransuersarιa Dc Stipites Metelleres erasi E. Lamina ferrea F. Sucula G. E scapta H. Lignum I. vecta Κ. msLAcrius L. Eius uncus M. Vas N. Eius senticirculas P.
Altera machina qua metallici, cum putei sunt altiores, utuntur, a prima differt rota, quam praeter vectes habet eam, si pondus alte non extrahitur, unus uectitarius vcrsa sirotam alterius locum succedente: sin altius, tres, rota
in quarti locum substituta. Etenim sucula semel mo ta rotae uolubilitate tua, uatur,
137쪽
1 istuatur,ut multo secilius circumagi possit: ad quam rotam aliquot interdum mastulae plumbeae appenduntur,uel in asserculis, ad eam astixis includunis tur, ut ciam uersatur pondere depressa ad motum propensior fiat. Quidam eadem de causa duo uel tria uel quatuor bacilla serrea includunt in sucula eorum Q capita massialis plumbeis aggravant: sed ista rota differt a rota currus Scea, quam fluminis impetus uersit. Etenim caret Pinnis, quae rota quam uertit flumen, sunt caret modiolo, qui est currus rotae. Eius autem loco habet suculam crassam: in cuius formis inferiorum radiorum capita sunt inclusa ut superiora in curuaturarum sorinis: cum tres uec tiarii hanc machinam torquent in orbem, tunc ad alterum sucular caput quatuor vectes res sunt, in eo inclusi: ad alterum unicus ille in metallis usitatus, qui e duos bus membris constat quorum teres, quod stratu eminet, manibus prehenoditur: quadrangulum, quod recta assurgit,duas habet sorinas, in inseriore membrum teres includitur,insuperiore sucular caput. Hunc uectem unus circumagit,illos duo: quorum alter eos trahit, alter trudit. Omnes uero ueaciarios,quam cuia in machina uersan uiros esse robustos necesse est,ut tam
magnum laborem sustinere possint.
138쪽
Tertia machina minus satigat operarios, cum onera maiora subleuet. Et si uero tardius ut omnes aliae machinae,quibus tympana sunt tamen altius: nempe ad pedes centum & octoginta: quae sic se habet axis statuti codaces serrei uersantur in duobus catillis serreis: quom in serior est inclusus in trunco in terra locato,superior in trabe: axis ille inseriore parte habet orbem ex crassis asseribus coagmentatis 5c compactis iactum: superiore tympanum dentatum Ud axis sti ait tympanum quod ex se sis constat, circumagit: circa hunc axem, ius codaces uersantur item in serreis tignorum catillis ductas riusianus est inuolutus: operari j duo manibus quidem,ne cadant,prehens dentes & tenentes perticam, ad duo tigna statuta affixam,pedibus uero tas
bellas retro trudentes machinam circumagunt: quoties autem uas unum, hus essessis plenum, extraxerunt & subuerterunt, toties contrarie machinauersantes alterum extrahunt. Axis statutxs A. Trinos B. Trabs c. orbis D. D anum dentatum E. Axis i ratus F. Dmpanum quoi exfulsis constat G. Funis ductarius M. Pertica I. Tign. statuta K. Orbis tabesiae L.
Quarta machina subleuat onera sescuplo maiora quam duae machinae primo explicatae: quae ita fit. Tigna ad sedecim, longa pedes quadraginta, crassa
139쪽
assa & lata pedem, fibulis in summo coniuncta, in imo divaricata erigun.
tur: eorum singulorum inseriora capita in singulorum tignoru in solo stra. torum Armis includuturi tigna, quae humi iacentilonga sunt pedes quin , Iata sesquipedem, crassa pedem. QuodU autem tignum erectum cum tigno humi strato connectitur tertio quodam tigno oblique descendente: cuius caput superius includitur in forma tigni erecti inferius in forma tigni humi iacentis.Eiusmodi uero tignum longum est pedes quatuor, crassum & Iatu pedem: quomodo fit area rotunda,cuius linea dimetiens habet ad quinquaginta pedes:in eius areae medio crater altus ad decem pedes foditur, Sc fistuca spissatur aut ut satis habeat firmitatis contiguis tigillis per quae penetrat
pali stabilitur: eorum enim coniunctione terra crateris continetur ut decis
dere non possit. In imo crateris tignit sternitur longum pedes tres uel quas ruor erassum & latum sesquipedem id ut immobile maneat in tigillis contiguis est inclusum. In eius medio serreus est catillus acie temperatus, in quo terreus axis codax uersaturi simili modo tianum quod in summo sub fibula in formis duorum tignorum erectorum euinctulum, habet catillum ferreuin quo alter ipsius axis codax serreus uoluitur: nam quiscp axis metallicus. ut quae* semel, si res ita serat,dicam, duos serreos habet codaces, tanquam
Hauos,in medio capitum,ad circinum rotundatorum,infixos: eorum pars,
quae in axis caput infigitur tam lata est quam ipsum caput, & erassa digitur
quae extat teres & crassia palmum,aut crassior, si res hoc postulat.Capita etiam cuiusq3 axis metallici circulo ferreo cinguntur S uinciuntur, ut eo firmius codaces continere possint.Axis aute huius machinae,exceptis capitibus.
ruadrangulus est & longus pedes quadraginta, crassus Sc latus sesquipes
:in cuius axis formis quae sunt supra caput in serius, quatuor tignorum obliquὸ ascendentium capita inclusa fibulantur: eorundem capita superios rasustinent duo tigna transuersaria duplicata, item in eorum se is inclusa. Tigna uero oblique ascendentia sint longa pedes decem & octo crassa palmos tresaata quin Φ. At transuersaria duplicata sic ad axem affixa sitiit & inter se lauis ligneis coniuncta,ut non separentur: ea autem longa sitiat pedes quatuor & uiginti. Deinde tympanu est quod constat ex tribus rotis: quas rum media tam a suprema quam ab infima distat pedibus septem. Eis quas tuor sunt radi j,quos totidem tigilla oblique ascendentia sustinent: quorum capita inseriora circum axem fibula coniunguntur: singulorum aut radiorualterum caput in forma axis, alterum in sorma curuaturae inclusum est. Ex curuaturis infimae rotae ad curuaturas mediae undi pertinet susi: similiter ex curuaturis mediae ad curuaturas stipremae: quibus fusis duo ductarii fu/nes inuoluunturiat ter inter infimam rotam & mediam, alter inter media &sipremam. Hoc aedificium in metae figuram, excepta ea parte quandrangula quae spectat ad puteum formatum totum scandulis contegitur.Tum Quoplicis ordinis sunt tigna transuersaria uiritim statutis inclusa: utram longa sunt pedes decem & odio: sed statuta crassa oc lata pedem, transueriaria tres palmos. Statuta numero sint sedecim transuersaria octo,super quae collo cantur duae trabes latae pedem, crassar tres palmos, excavatae ad semipedis latitudinem ad quinq; digitorum altitudinem:& altera quidem Iocatur fias
140쪽
222 DE RE METALLIc Aper superiora tigna transuersaria, altera super inferiora: utram tam longa est ut sere ex machinae tympano usq; ad puteum pertineat. Vtriin prope iudem tympanum axiculus ligneus est teres & crassus digitos sex, cuius capiatula lamellis serrata, uersantur in armillis ferreis utri in sunt orbiculi lignei, qui una cum axiculis suis ferreis uoluuntur in carundem trabium foramini bus:atq; hi orbiculi circu circa sunt excavati ut funis ductarius ex ipsis excisdere non possit: ita utercp senis per suum axiculum suosw orbiculos existensus uersatur utriusq; uncus ferreus uasis semicirculo iniicitur: utrici; praeterea capiti alterius inferioris tigni duplicati,quod est in axe inclusum, est tigillum longum pedes quatuor: id quasi ex duplicato pendeticui inserius tignum curtum est inclusum, in quo auriga sedet: quod o serreum habet es Mum,qui recipit catenam,ato ea rursus stateram. Quo modo fieri potest ut duo equi hanc machinam modo hac modo illac trahant uicissim in uas alterum onere Plenum ex puteo extrahatur,al terum uacuum in eundem demittatur. Si uero puteus suerit profundus, quatuor equi machinam circuma gunti Vasi autem extracto siue siccae siue humidae res effundendae suerint, operarius harpagonem misscit, ipsumcp subuertit: is ex catena, cui tres uel quatuor annuli sunt, ad trabem assina,dependet.