장음표시 사용
141쪽
LIBER s Ex rvs Quinta similis est partim machinae maximae,partim tertiae,quae ab equis uersata pilis aquas haurit. quatum utranq; paulo post exponam. Elcnim sis
142쪽
DE RE METALLIc Alla 4 cuti tertia 5 ab equis uersatur,& duos habet axes: statutum scilicet circumquem, in terrae cauernam penetrantem similiter inserius est tympanum denta tum ato stratum,circum quem tympanum quod ex fusis constat. Ut uesro machina maxima duo habet tympana circum axem stratum prorsiis illisus tympanis similia,sed minora, quod uasa ex puteo ducetos & quadraginsta tantummodo pedes alto trahere possit: quorum alterum ex orbibus, ad quos affixa sunt tigna compositum est: alterum,quod existit prope tympas num quod ex susis constat altum est undi* circum axem pedes duos, crasi sum unum huic harpago impingitur: qui ipsum retines machinam, cum res id postulauerit, sistit.Joties uero postulat, quoties uci sacci e corio saxorus agmentis aut terris pleni,extracti eucrtuntur,uel aquae ex uasis,item extractis effunduntur: nam haec machina non onera modo sicca leuat, sed etiam humida, perinde ac aliae quatuor machinae iam nunc a me descriptae: quinetiam hac in puteum demittuntur tigna, ad eius catenam ductariam alligata. Sed harpago crassus pedem longus semipedem extat e Iuno,catena appenso ex altero capite tigni, quod uersatur circum axiculum ferreum,quem coatinent chelae tigni statuti. Ex altero uero mobilis illius tigni capite iteru castena appensum est tignum longum, & ex eo rursus catena alterum tignum
breue cui,cum machina sistenda suerit operarius insidet, atq; sic ipsum dei primit. Mox et iniicit asserem uel tigillum quod subter duo tigna pertinens ab dis ne attolli possit retinetur: quo modo harpago subleuatus, tympas rium P amplexus tam ualide prehendit ut saepe ex ipso scintillae exiliat. Hasbet autem tignum dependens ad quod harpago est affixus aliquot foramiana, in quibus catena includitur, ut ipse quemadmodum conuenit subleuari possit. Supra tympanum est tabulatum, ne id aqua destillans madcfaciat. Nam si madefactium fuerit harpago machinam minus retinebit. Iuxta uero alterum tympanum est palus,ex quo dependet catena, in cuius annulo P istremo inclusus est alter harpago, hoc est uncinatum serrum, longii pedestres.Is annulo ad fundum tam vasis quam sacci affixo, iniectus illud retinet ut aqua effundi possit,hunc ut saxorum isagmenta eucria.
TImpanum Jentatum,quod est aJ axem statutis A. Axis stratus B. T)mpanum quoi ex fulsis conisi c. T mpanum prope ii i in D.
Tympanum quod exorbibus constat E. Harpago F. Tignin mobile G. Tigm breue H. Alter harpago I.
143쪽
Venas autem illis quin* machinis e puteis extractas uel e cuniculis
ctas metallici de montibus aut deuehunt, aut detrahunt aut deiiciunt. Nos
144쪽
DE RE METALLica12 sstrates ipsas in capsam trahae quam equus trahit imposita, coni j cientes hyeme de montibus,qui non admodum alti sunt, leuehunt. Carni uero risdem temporibus hybernis eas in saccos, e corio factos ingerunt: quorum duos uel tres imponunt paruae trahae, quae priore parte alii or est, posteriore huι miliori quibus saccis animosus uectior non sine uitae periculo infidens trahade monte in uallem decurrentem bacillo quod sterit in manu,regit. Eam es nim uel nimis celeriter decurrentem opposito sistit uel alio, quam quo desbet, deflectetem eodem in uiam reducit. At Norici quidam livenae easdem in saccos e setosis pellibus suillis cosectos colligunt ,8c de al tissimis montiubus,quos equi muli,asini nequeut scandere detrahunt. Eorum uero saccos Dacuos robusti canes clitellarii, his rebus assuefacti serunt in montes: uenas
rum plenos Sc loris constri stos at* ad lanem alligatos homo, eum in bra,chium uel pectus inuolucs, per nives detrahit uso ad eum locum, in quem equi muli, asini clitellarii ascendere possiant ubi uenae,c siccis suillis eredita, ininciuntur in alios saccos e lineo panno bilice uel trilice laetos: qui iumen, torum clitellis impoliti deseruntur in ossicinas, in quibus uenae uel lauanis
Traba cui imposita est ecfa A. Traba cui impositi sunt sacci B. Bacillum c. Canes clitellarat D. Sacei suill ad binem alligati E.
145쪽
Si uero equi muli,asini clitellarii montes scandere possunt, eorum clitet. lis primo sacci linei uenis repleti imponiitur: quos angustis montium v is, quae nec plaustra nec trahas recipiunt,in valles, rupibus altis & disti cilibus aditu subiecitas deserunt. At in rupibus, in quas iumenta scandcre non posssunt, decliues collocantur longae capsae patentes ex asseribus saetae,& tabellis transuersis ne concidant,distinetae in has uenae cisi is,quibus unica est rota aduectas coniiciunt eas* in planiciem deuolutas, & uel in saccos lineos collectas iumenta clitellis deserunt, uel in trahas aut plaustra coniectas desuehunt. Cum autem aurigae uenas de arduis montium clivis deuehunt bis rotis utuntur cisi is, quae a tergo trahunt duos arborum truncos in terra deis nitit os hi sua grauitate renitentes pronum grauium citiorum, quae in capsis uenas continent,decursum impediunt: qui ni essent aurigae saepius catenas rotis implicare cogerentur. Sed cum ijdem aurigae uenas de montibus, qui carent istiusmodi clivis deuehunt, plaustris, quorum capta duplo sunt longiores quam cisiorum,utuntur: utrarumw asseres ita coagmentati sunt, ut cum uenae rursus ab aurigis de plaustris excutiendae sunt, leuari & dis Iolui Possint. Nam cos tantummodo repagula coercent. Aurigae uero uenarum
Plaustra triginta uel sexaginta de dominis conducunt deuehenda: quorum singulorum numerum praeses ossicinae in bacillo signat. Sed quaedam uesnae potissimum au te plumbi candidi, e fodinis extracstae in odio paries uel nouem si domini fodinae dominis cuniculi dant nonas, distribui solent: id rarius fit modulis. scpius capsis:quae ex tignis contiguis, & qua ad cauum conuertuntur planis,sunt consectae.Dominus uero qui sep eam pararem, qnae ei sortito obtigit, auehendam,lauandam,
excoquendam curat. Σεκicbtellarii A. Cιpsa longa in rupe Ichris locata B. Eius tabellis c. Cfium cui unica est rota D. Cfium birotam E. Trunci arborum F. PL iram G. Vena de plaustro ex curitur H. Res agiit a L. Praebes officinae plaustroram πη- merram in bacillo signans K. Capsae in eptas uenae distribuendae in ciuntur L.
146쪽
In uaca,quae quinq; hae machinae trahut pueri uel uiri terras Sc faxoru stagmeta batillis iniiciunt, uel manibus eade risdem inacrianti unde ingestores lunt nominati: eaedem uero machinae non sicca modo,ut dixi,leuant onera,
147쪽
sed etiam humida siue aquas. Verum priusquam exponam uaria S diuersa genera machinarum, quibus metallici aquas solum exantiare solent, dicam quo modo res graues, quod genus sunt axes, catenae serreae, fistulae, ligna grandia in puteos rectos Sc prosundos demittedae sunt. Machina erigitur, cuius sucul utrino quatuor vectes rectos habens in tignis statutis includitur et circa eam ductarius inuoluitur funis,eiusq; caput alterum ad eandem assigitur,alterum alligatur ad res illas graues: quae recta sensim operarius res nitentibus demittuntur: at ,si in aliqua putei parte substiterin i, paululum retrahuntur. Cum uero eaedem sunt grauissimae tunc secundu hanc machianam altera ei prorsus assimilis erigitur ut & oneri robore pares sint, & id iis psum sensim demitti possit: quin etiam interdum risdem de causis trochlea simiculis ad trabem religaturiper cuius orbiculos ductarius funis traducius descendi t& ascendit.
Sucula A. vectes recti B. Tigna statuta c. Rinis D. τromea E. Ligna gemittenti P. Aquae autem ex puteis aut extrahutur,aut hauriuntur. Extrahutur uersin uasa uel utres aquarios infusae r hos potissimu trahit machina, cuius rota duplices habet pinnas illa quinq; machinae ia explicatae: quan in quarta in quibusda locis etia utres mediocres trahit: at hauri inur situlis uel orbiculis,
quib. soramina sunt,ues pilis. Cum aut paucae sunt, aut extrahutur in uasis: O g aut hau
148쪽
x 'o DE RE METALLic Aaut haurititur situlis uel orbiculis: cum multae uel extrahutur in utribus ushaurititur pilis Sed primo machinas situlis aquas exantlantes in mediu prosera, quaru tres sunt species: prima sic se habet. Loculamen tu quadrangulutotii constat ex cancellis ferreis at tu pedes duos et dimidiu: longuite pedes duos Sc dimidiu ac insuper sextantem & quarta digiti parte: latu quadranatem dc seni ucia in quo sunt tres aviculi ferrei strati, qui in catillis uel latis circulis serreis acie temperatis uersantur: atq; quatuor serrea tympana: quom duo ex fusis constant totide sunt dentata. Uircu axiculu infimii extra Ioculamentum est rotula lignea ut propensior ad motu fiat intra loculamen tu minuS prioris generis tympanu, quod ex octo susis sextante 8c semuncia lonagis constat circu alterii axiculu c loculamento no eminentem,ac iccirco tantumodo longia pedes duos & dimidiu uncia at* tertia digiti parte, est altera parte minus tympanu dentatu, quod habet oesto& quadraginta dentes: altera maius prioris generis tympanu , quod ex duodecim fusis, quadrante longis,constat. Circu aut tertiit axiculis crassum uncia 5c tertiam citis parte, cst maius tympanu dentatu ex eo undio pedem assuretens quod habet duios et septuaginta dentes:utriusΦ uero tympani dentibus sunt cochleae: quaru striges in tympanoru strias aguntur, & contra earu striae in eorunde stri. gcs,ut in fractoru locum alii reponi possint.Tam aut dentes quam sus sunt acie temperati: at supremus axiculus ex loculam cto extans ita artificiose est inclusus in forma alterius axiculi, ut unus esse vidcatur: is per receptaculu, ex tignis copositum, quod est circu puteu penetrans,in unci serret, in crasso trunco querno inclusi orbiculo ex mera serri acie facto uersatur: circu eum axiculii est tale tympania, quale habet machinae pilis aquas haurientes:cui similiter sunt fibulae ter curuatae:quib. quia ferreae catenae ductariae annuli inhaerent, tam magnu onus eam retrahcre no potest:qui annuli no sicuti caeteram catenarii annuli sunt intcgri, sed quiscp superiore parte utrinw cum
tus sequciate recipit: quocirca duplicis catenae speciem gerit: qua ucro alterat terii recipit,situlae ex laminis serreis uel aereis faciae, semicongiales ad eos loris alliganturiquare si annuli fuerint centu totide erunt situlae aquas cflearentcs earu aut ora extant, Sc operculis tecta sun t, ne aquas ctandant cum putei fuerint decliues. Nam cum redii sucrint, situlae operculis necesse non habent. itaq; uectiarius infimi axiculi caput in uessitis sorma includens eum simul cum tympano uersat: cuius sus couertunt alterius axiculi tympanum dentatu. Quonia uero una cum ipso circumagunt id quod ex susis constat, hi ruris supremi axiculi tympanu dentatu uersant atq; alterum, cui fibulae sunt insisse: quomodo catena stimul cum vacuis situlis demittitur iuxta ueanae sundamentu per annulli paululu c5pressum in lacuna usq; ad imu libra. mentum: cuius tympani axiculus serreus utrin* in crassiserri catillo uers tu in quo tympano catena inuoluta situlis aquas haurit: quas plenas iuxta uenae tecitu extracta peruchit super axiculi supremi tympanu ac semper tres simul iniicitas aqua effundere cogit in labra ex quo emuit in cuniculi canas lem. Veruntamen talis machina minus est utilis,quod cum sine magno imspendio construi non possit paucas aquas esserat & quidem tardius, ut etiaam caeterae machinae quibus plura sunt Umpana. Lusu
149쪽
constat nilaus D. Axiculus alter E. D angm dentatum minM F. T3mpanum ροὰ ex fatis conflat maius G. Axi lus supremus N. Dmpanum dentatum maiκs I. catillus K. Orculus latus L. Receptaculm M. Truncus quernus N. Vncas
ferreus P. Orbiculus P. TImpanumsuperias in Tibulae R. Catena s. Antiuι T. Silvia V. Vectis π. Libramentum siue t mpanum inferias Υ.
150쪽
Loca Altera istius generis machina paucis uerbis a Vitruvio descripta, congiales situlas citius effert. Ati propterea ad aquas ex puteis, in quos multae contincnter influunt, hauriendas utilior est quam prima. ea serreo locula amento tympani sep carens habet circum axem ligneum rotam, quae a calcantibus uersatur. Axis aute diu quod careat rumpano durare non potest: caeoteris primae similis est nisi quod duplicem habeat catenam ab illa diuersam. Fibulas autem in huius machinae axem, ut in aliarum tympanu infigere de bet,quos alia simplices, alii ter curuatas enici ut sed utril* quatuor cuspido
Rota quae a calcentibus uerssetur A. Axis B. Catena Dplex c. Annulus duplicis catenae D. Siruta E. Fida simplex F. Fibula ter evrrata G.
Tertia,quae longe praestat duabus iam expositis sabricatur cum riuus adsedinam deduci potest: cuius impetus pinnas percuties circumagit rotam, quam habet loco rotae a calcantibus uersatae: quod ad axem attinet, similis est secudae: quod ad tympanum,quod est circii axem eatenam,libramentii primae. Situlas uero habet multo capaciores quam etiam secunda. Sed quia situlae cito stangi solen t metallici raro his machinis utuntur: mesuntq; pauocas aquas quinin primis machinis extrahere uel siphonibus exanclare, multas uel pilis per inulas haurire uel in utribus item extrahere. R.