장음표시 사용
81쪽
si ARISTOTELIS DE ANIMO non separabile est id quod unum tepus unάmque longitudine efficit idque eode modo σ in omni natura coharen-ie m in tepore, longitudine contingit. Punctu uero o-mη que diuisis,atque id quod ita diuidi non potest, cognoscitur ut priuatio, eademque est ratio caeteram, ut quo tota de modo malu oe id quod nigri; est,percipit Ex contrario enim quodamodo cognscitiquod aute cognoscit tale est ut aliquid essepsit aliud quam est, oe unis cotrariorum in eo esse debet. Quod si cui causae non est cotrarium,iaste ipsum nouitim reipsa est,msteparabile. Estaure dictio quae aliquid de aliquo enuntiat, ut affirmatio etiam omnis uel uera uelfalsa. Intelligentia uero non omnis: sed ea qua ita qui it res concipitur,ut forma intelligatur, uera est cum non aliquid de aliquo enuntiet. Et quemadmodum Hlectus in re quae proprie esub citur,uerus e si uero id albi; quod uidet hominem esse aut non esse dicat, hoc non sim cs, 'per uerum sices in iis, quae materia carent. Scientia autem quae ex habitu a tionem eduxit, idem quod res quae eitroposita est uale ea uero quae in habitu solumposita est, ordine quidem temporis in uno quodam homine,illa antiquior en: omnino uero ne temporis quidem ordine. Ex eo enim quod reipsa est in natura rerum , existunt quagienuntur omnia: uidetur autem, id quo ub sensium cadit facere,ut ea pars animi quae stensius en particeps, saflentia cum antea eam tantum uim haberet, ut sentire posset. Neque enim proprie patitur,aut immutatur. Itase aliud hoc mouendi genus e F. Motus enim rei imperse aea ius dicebatur: at qui omnino ac simpliciter a lus e Lres1xe persectae conuenitis sane ab illo diuersus. Asen-
82쪽
gere. cum uero accessit uoluptatis aut doloris iudicia, tum facta ueluti affirmatione aut negatione anetis aut fugit. enque uoluptate affici, aut dolere, nihil aliud nisipartem eam animi quaesensus en particeps, ad bonum aut malum, aut alia eiusdem generis adhibere oe conuertere, in quo quidem declinationis oe appetitionis usius cernitur. Nec uero aliude 3pars ea in qua appetiims insent, aliud ea cluae uim habet declinandi quod malum est, nec uero hae ab ea distinguutur, qu Uus sparticeps, sed earum alia tantum atque alia ratio est. et autem partianiami, quae con j Hi σ rationi uis, quasistensa sunt, qua
eadem cum bonum aut malum aliquid esse ait aut negat, tum refugit, ausequitur. Itaque nunquam animus'euisis intelligit. Ut autem aer pupillam assicit, oebae aliud , cauditus, extremum autem unum est, unumque medium, sed eius plures rationes seunt. Qua autem parte dijudicet, quid inter dulcia cir calida intersit, dictum e lquidem etiam antea, sed tamen dicendum en etiam hoe modo. Est enim unum quiddam,atque ita unum ut terminioe extremi locum oe uim obtineat, atque haec unum fiunt proportione numero que hoe babet ad utraque, ut illa inter se affecta fiunt. Quid enim attinet ambigere, juonam pacto ea quae eiusdemgenerissent,iudicet, aut
contraria 'ut id quod album ess m nigrum sit igitur uta id quod album αε, affectum est ad A quod nigrum enesie si ad d, eandem habeat rationem, quam illa interse habent. Ita etiam uicissim commutato ordine. Si ergo si uni conuenian eandem rationem, qua etiam a, b, habe- '
83쪽
bunt. Ac idem quidemseunt m unum,non autem eorum eadem ratio est sic illud eodem modo. Eademque ratio est,
si a sit id quod dulce est, ct b id qMod album. Aseries
quidem ea pars animi quae rationis est, ex uisis intelligit,o' simul atque in illis ei aliquid appetendum aut declinnandum proponitur,etiam cum nesensu uisa ei obiicia tur,mouetur ac impellitur,ut flense percipiens signum facibus datum ignem esse,communi flense cum cernit mou ri,hostem esse cognostis. Nonnunquam uero cum animo uisa quae in ipso sunt,uel notiones osseruntur, tanquam cemnen ratione ac consilio res futuras cum praesentibus co
nectit,m cum ibi aliquid iucundum aut molestum esse tueri tum denique illinc refugi auisequitur, atque omnino quippiam agit. Veri autem σfalsi iudicium quae ima honem non conferuntur,in eodem quidem, quo bonurno malum,genere consistuntsed tamen per id quod est omnino aesimpliciter, m aliqua ex parte disserunt. Quae uero a materia siparantur m qu abstrahuntur, ea coprehendis,non aliter,as id quod simum est, non hoc quidem Usest quo simum est, quasne ratione non potestta'
rum inresisti, ed qua ratione est cocauum.tu enim absique came in qua me'concauitas intelligeret. Ita res quae matbematicis propositasnt, cum siparatae non vit, ut seiunctus ab Dacta me a materia, cum illas intelligen)tia comprehendit, intelligit. Omninoque mens e F neri 2, cum munere intestigemsi fungitur. Utrum autemrferi psit, ut aliq*id eorumquae separata sunt, percipiat m intelligat, cum ipsa non sit separata a magnitu- . . dine, nec ne,post considerandum erit Nunc uero ea
84쪽
LIBER TERTI Vs. 8squae de animo diximus paucis complectentes, hoc rursus
statuimus, animum es quodam modo omnia. Omnia enim quaesiunt,ausnsium mouen aut ratione cernuntrari EIE autem Icientia quodam modo res, qua ea compre-beduntur,s Uus ea quaesiubstensium cadunt,quod que
admodumsa quaeren um est. Diuiduntur quidem in res scientia G Uus,ita tamen,ut iis quae balis olo cernuntur, res eas in quibus uersiripossunt nec rei ι uersantur, tribuamus is uero qua ad ustum oe aritionem adhibetur, eas etiam in quibus reipsa occupata sunt. Animi aure pars Cr ea quae sensius, oe ea quae scietiae atque artis est,ea sunt quae illorum induere natur possunt, illa quidem eorum quae substensium cadunt, haec uero eorum quaesu cietiam. Atqui necesse est aut res ipsis inesse in animo,aut certe earum ρecies ac imagines. Non ipsae quidem certe. Neque nim lapis in animo ines deluseries. Itaque animus est instar manus. Ut enim manus instrumentum estis' mentorum ic mens forma formarum est,mstensiusforma
eorum auaesensium mouent. Quoniam autem res nulla est
ut uidetur' quae a magnitudinibus, quaesubstensium cadanseiuncta atque siparata sit, certe in formis oesi mulacris quae sensibus subiiciantur , ea quae animo aeratione cernuntur, insint necesse ess, tam ea quae detractione est dicuntur, quam ea qua sensum mouent, habitus cir assectiones. Ob eamque causam ,si quis nihil omnino sensi percipiat, is nec distere , nec intelligere ullo modo pote E. Cum uero aliquid animo consideratcr intuetur, issimul visis necesse est impulsu e ad con
85쪽
8s ARISTOTELIS DE ANIMO . Visio autem ab affirmatione σιm enim aut falsum in notitiarum Prima autem animi notiones quid
impediet, quominus uisa quaedam sint f An ne hae quidem γ uissent, etsi non sime uisis possint exisseres Quoniam' autem animus is ex quo animantcs con iant ex duplici ui ac facultate,definitus en,quarum altera est uis iudicandi, quod rationis oe siensius munus em altera etiam, qua mouentur loco, defense quidem ae mente dictum sit hactenus: de eo autem quod motum assen, quid tandem sit animi,uidendum ess,utrum aliqua eius pars 1μα sipar tot, di tincta uel magnitudine, uel ratione,an etiam totus animus. Espars e In aliqua, utrum propria quaedam praeter eas quae dici nominarsque solent, oe eaS quas
enumerauimus, an una harum quaedam. Hoc verostatim
dubitationem asserti quemadmodum appellari partes animi debeant, quotquesint. Quodam enim modo innumerabiles sunt, nec eae solum sent, quas nonnulli tradunt aliam esse rationis, aliam in qua irarum ardor existit, tertiam quae cupiditatu dessit, ab uero eas ita partiuntur, ut aliam esse dicant qua rationem habea altam, qua eius expers sit. Ex differentῆs enim per quas isti eas tradunt diuidi, aliae etiam partes existunt, qua maiorem
quam hae ipsae, dissimilitudinem babent, de quibus paulo
ante Atilum est, ut ea quae alendi uim habet,quae in iis etiam quae terra gigni inest,omnibu que animantibus:σω qua stensius est, quam nemo facite us rationis particiapem aut eius expertem statuerit. ea praeterea in qua uiseimprimuntur, quae quidem cum ab omnibus ratione σcogi- materiae sunt expertia negatione differt. uera
86쪽
esitatione disserat, rame quanam sit pars, quae a t idem quod illa ualeat, aut ab eadem diuersa sit, magnam habet dubitationem,si quis animi partes di ingui separarἱ-que ponat,alia etiam est in qua cupiditates insent, quae ratione Gr facultate a caeteris differre, aideatur. Et certe alienum est absiuialym hanc diuellere, praesertim cum in ea parte quae rationis e i, uoluntas insit, oe in ea quae rationis est expers, cupiditas m ira. Quod si tribus animus contineatur, prost io in unoquoque cupiditas erit.
Quod autem hoc tempore quaerimus id est,quidsit, quod
loco animal moueat. Nam oe motum eum qui ac retion is, meum qui imminutionis est, qui in omnes animan-tes conueniunt, gignendi oe alendi uim habens pars quae in omnibus in F, afferre uideatur. De rent ratione autem m expiratione,somnoque m uigilandi labore ,poffi disserendum erit. Habent enim haec quoque dubitatio-ηem . Sed nunc quid sit quod faciat, ut animantes ingrediantur,oe moueantur loco,uidendu est. Ac non essepam rem eam, cuius opus in alendo e F, hinc per pici licet, quo emper alicuius causa hic motus adbibetur, uel cum uisione, uel cim cupiditate coniunctus e F: nihil e-ηim quod non appetit,aut fugit, mouetur, nisi uis asseratur. Ea etiam quae oriuntur e terra, moueri locopossen haberentque aliquam parte, quae in hoc ciendo motu instrumenti locum obtineret. Nec uero pars illa est quaesensus
est particeps,quippe cupieras sint animates, qua cu flensum habea fixae manent semper, nec mouetur loco. Quods nihil natura sine causa facit,nec in necessariis rebu3 δε- est, nisi in animantibus, quae debilia sunt aut impersedia
87쪽
A RISTOTELI S DE ANIMO cir inchoata: σ animantes huius generis persectae sunt seis partibus omnibus, nec debilia oe manca, que ex eo intelligi potest, quod procreandi uim habent , adflatumque oestnectutem ueniunt, certe partes etiam inires 'proprias babeat necesse est. Neque uero ea etiam pars, quae est rationis σ consilii,nec mens ipse motum illum affert. Ea enim cuius omne opus munus in cognoscendo
est, nihil quod sit agendum, intelligit:nec auicquam de eo
quod'giendum j, expetendumque praescribit,cum mo russempersitfugientis quid, aut expetentis. Nec uero cum aliquid tale considerat, tum id fugiendum aut expetendum espraestrabiti ueluti aepe aliquid iucundum aut temribile esse reputat, sed declinari oportere non iubet, cor autem commouetur: sivero iucundum sit, alia pars quaedam. Praetereasi mens praestrabat, ratioque iubeat aliquid fugiendum esse aut expetendum, non semper mous tu sed cupiditare ducitur ad alendum, ut flent impo-ienses. Quinetiam illud animaduertimus,eum qui medicina praeditus', non semper curare, quod in altero quodam situm sit, ut ex arte faciat, non in arte ipsa. Sed ne appetitus quidem in hoc motu dominatur, praestertim cum continentes cupiditatibus incitati m inflammati, non ea faciant quorum cupiditate ducantur, fled menti ratio-
. nrque obtemperant. Duo autem haec aut appetitus,aut mens, motum afferre uidentur ,siquis uisionem ut intelligentiam quandam statuat. Plerumque enim contempta aut praetermissa eorum quae agenda sunt, cognitione, uisis ad agendum impellimur . Et in aliis animan tibus nec intelligentia inest, nec ratio, sed fla uisio. Haec
88쪽
LIBER TERTIUS. DHaec igitur duo mens oe appetitus causa seunt, cur ania
mantes loco moueantur sil mentem eam intelligimus, quae alicuius reigratia ratiocinaturi in rerum actione uersatur, quae eadem ab ea cuius omne opus in contemplando est, eo fine quem fibi habet propo itum, differt. Atque etiam finem sibi propositum habet omnis appetitus . Cuius enim e F appetitio, ab eo agendi principium ducit mens ea, quae in actione cernitur. Ultimum autem agendi principium e F. Quocirca recte haec duo appetitus σ men qua in actione uersatur, mouere loco uidentur. Nam cum ea pars in qua inest appetitus, moueat mimpellat, mens etia ob eam causam mouet, quod ea pars in qua appetitus uersatur, ei det causam oe principium mouendi. Vis autem cum mouent, non mouent sine appetitu. Quod ergo appetitum mouet, id unum quippiamen quod primo impegit. Si enim haec duo mens oe appetitus moueant, profecto communi quodam genere moueant unc uero mens ipsa nec sine appetitu movere uideturi uoluntas enim quidam e F appetitus, oe cum ratione duce mouetur m pellitur, motus tum ille uoluntarius e T. Appetitus autem cum mouet, non in eo rationem
duce equiture cupiditas enim appetitus e F quidam. Aemens quidem omnis recta ea: appetitio autem ac uisio tum re la ess,tum no recta. Itaque id mouet stemper, quod appetendum est, idque ipsium uel bonum e i, uel quod bonum uidetur ec omne bonum, sed quod agendum e LAgendum porro bonum en id quod secus etiam cadere potestallud ergope lucuum ess,eam uim animi quae appetitus dicitur, mouere. Eorum autem flententia, qui ani. M
89쪽
mum in partes tribuunt, si eum per facultates diuidunt, permultae erunt ut alendi, stentiendi, petendi,intelligen di, deliberandi. plus enim inter has interes , quam inteream partem in qua insent cupiditates, oe eam in qua irarum existit ardor. Quoniam autem appetitiones inter se contrariasiunt,quod tum denique acriait, cum ratio σcupiditas discrepant, in iis quae flensium temporis babent, cum mens propter futurum tempus praesicribit obsistenduese, contra cupiditaspraestentem uoluptatem consenaturi praestens enim uoluptas,tum plane uoluptas,tum plane atque omnino bonum uidetur,propterea quod futuri ratio minime ab ea habeatur:profecto genere quidem unum est quod move cui modi est ea pars in qua appetitus in sunt,quatenus talis est quod autemsub appetitum cadit, id e Lunde primum mouendi m agendi principium promistitur, quoniam cum menti aut uisioni steries eius obierita ess, mouet nec mouetur: numero autem plura sunt, quae motum afferat. Quoniamque tria siunt quorum unaeni quod move alterum id quo illud in mouendo utitur, tertium id quod mouetur: quoniamque id quod mouet duplex est, quorum unum immobile e F, alterum mouet σmouetur, bonum quidem quod agendum es , immobile permanet, pars autem animi in qua insent appetitus, partim mouet ,partim mouetur. quod enim expetit, qua parte expetit mouetur, appetitio quidam motus estianimal autem ea id quod mouetur,id autem quo tanquainstrumeto utitur appetitius, corporeae iam naturae est tribuendum. Itaque hoc inum in iis amonibus quae corporis oe animi communes fiunt, confiderandum e l. Nunc
90쪽
LIBER TERTIV s. fruero usummatim dicam, id quod tanquam instrumentum mouet, ibi es debet,ubi oe principium oesinis idemen ut in cardine in quo convexa quaedam pars e 3, altera concaua,quarum una finis e haltera principium. Itaque altera quisci altera mouetur, qua cum ratione γ ω tatione differant, tamen re ac munitudine separari ne queunt. Omnia enim pulseu oe tractu agitantur. Quoci
cu quemadmodum in circulo, sic hic manere aliquid, oeinde motus incipere debet. Animal igitur, ut distum enheo i optaneste commouet quod appetit. appetit autem nosine uisione: uisioporro omnis, uel rationis e L uelsiensius particeps,cuius quidem caetera etiam animantes Auniparticipes. Sed de imperfectis bestiis, in quibus tange distensus tantum reperitur, quid sit quod eas impellat, uidendum est, utrum in iis uisio oe cupiditas inesse necne possit. Nam cum in eis dolorem oe uoluptatem inesse con-
se profectos haec ipsa insen cupiditas etiam insit necf.
st L Visio uero quonammodo etiam inerit An quemadmodum etiam incerto motu agitantur, sic in eis haec insunt ipsa quidem,sed incerto quodam modo. Ac uisio quidem quaesensim attingit, in aliis etiam animalibus, ut dixi,reperitur. Ea autem quae consilii est,in iis quae ratione ututur. Utrum enim hoc an illud faciat iudicare rationis
oe consilii' iam munus oe officium e Z, atque id necesse
est, uno dimetiatur, qua quidem maius itapesquitur, ut ex una uisioneplures efficere possit. Ex quo euenit, ut opinionem habere multa non uideantur, propterea quod eam uisionem non habeat, quae ratiocinatione compara tur,cum bacillam gignat. Iras in cupiditate nullaου con-