장음표시 사용
61쪽
ETHICO Ru MEuomodo hoc probi 3 - A Contrario. Nam actiones, quae non constant medi ος. m=ps critate, hoc est, quae vel modum excedunt, vel a modo defv ' sciunt: seu ita quibus est Nimium,vel Parum: nihil habent F re hum, vel laudabile. Ideoque potius virtutibus adve φ santur, easque corrumpunt: quam ut ex illis boni habitus
Ni Quemadmodum nimio exercitio ' labore, vires co iχVqs, poris debilitantur ' fraguntur multo autem exercitio exi- hγ' stente, Iansuescunt & extinguuntur : moderato dentque - φρ - .exercitio conservantur & augentur: quemadmodum sanitas moderato cibo ac potu recreatur,& conservatur, nimio Obruitur, nullo extinguitur: ita etiam habitus morum generantur ex actionibus, quae mediocritatem servant: corrumpuntiar verbe xiis actionibus, quae vel modum excedunt, vel a modo deficiunt. An nonacteones, quae con quuntur Γαί eum tam rutu, eriam consant meriocritate 3AM ωρυ' Maxime: Uerlim sint longe praestantiores & p rsectio φη iesiis, quae habitum virtutis antecedunt: Quoniam non ς GF, constant nuda mediocritate, sed ea quae est definita rectar s. ratione vi A prudentis.
η η' t X seipso lignum illud quilibet capere potest : nimirum
' ρο L ex voluptate ' dolore seu molestia, quam animo perci
pit ex honestis actionibus. Si enim alicui jucundum est, ex aliqua virtute agere: illa voluptas , indicium est, cum virtutis habitum conscctum est e : si vero id ipsum ei est '
62쪽
L1BER SECUN Dus. Quare ex Voluptate ρο δε resignum hoc eas endum es 3 Quiρ voluptas, & dolor sunt generalia feta communia objesta omnium virtutum δή vitiorum. Ex objems autem νας si e optime judicari potest de bonitate & perlectione poten--ἡ-
tiariim ct habituum. ε ιν ι . Argumentis probar in Vores Sisturem se Dira circa seoluptatem ta destrem' septem argumentis id ostenditur. Quorum primum Masvidetur l. le eite. Quae homines alliciunt ad vitia, iti ab- si νεά ἡ- stratuini ab honestis actioni us: ci caca ve i satur vir metus: litus munus eis, hominum animos excitare ad honestas a tiones, aturpibus autem avocare. Sed voluptate se 'ontines plerunoue incitamur ad vitia ' turpes actiones: uis: dolore vero di molestia absterrentur a bonis, & honestis actionibus. Ergo circa voluptatem & dolorem versatur
i Minor propositio confirmatur authoritate Platonis, hi in lib. 4. de Re p. affirmat voluptatem & dolorem tan- qu
llari vicia habere in excitandis hominibus ad suscipiendas
actiones: ut praecipua pars rectae educationis inco Vide si λά is, tu esse posita: ut homines statim a primis annis assuescant pa i iere actionibus honestis, dolere autem turpibus. Ma- ' ' gna enim est vis voluptatis in promovendis animis homi- num adeo ut Cic. in Catone Majore dicat, nullum csse 1 cium facinus, nullum scelus, ad quod luscipiendum non li- bido voluptatis homines impellat.
63쪽
tur, into duni ad uvamur S perficiuntur : interdum veroa auratui ea , oluptate, & dolore, habitus morum sunt aut me .lores, aut deteriores quatenus in illis expetendis, aut fug:endis modus, Sc reliquae circumstantiae servantur vel non servantur. Ergo circa voluptatem & dolorem vir tus moralis versuur. At Morci dicunt coire rem esse ἁ ἀρει-ν 1 ess, coa- cu Arem tim, S Mes, an mi iram uiora em Z
άν - P h' Q vnx Stoicos siensisse: tum virtuti eum ας astectbus nullum csset commercium. Quia vero a natu- iiii lito i Omin una animis uasti sunt: ut essent quasi sti
muli ad aliquid ve expetenἡum' fugiendum, vel susci
piendum de agendum: Ideo nequaquam a virtute Plane lunt i emovendi: Ied potius virtute regendi, & ad medi critatem digendi: ut rectae rationi obtemperent: quod cum iit, tum existit in animo non αττα α, sed ἐυπα α.
- - νε tus moralis: quoniam ei proprium munuς est re erc aD
64쪽
sunt in numero expetendorum, di fugiendorum. Etenim voluptatis appetitus comantinis est omnibus animalibus: quemadmodum etiam dolorem omne animal aversatur. Praeterea cum tria sint expetendorum genera, Honestum, me & Iucundumλ: omnibus illis tribus inest quaedam voluptas. Deni luc voluptas ita naturae quasi consentia: eluique sciasius per omnes corporis partes ita di fluius: ut dissicile sit liunc assectum iterum abstergere.
Quare homines actiones suas solent metiri, de aestimare:circa eam quoque versatur virtus moralis. Sed volupta- id δε e ie & molestia homines solent majore ex parte actiones lu- ra ς π α- as aestimare & metiri. Ergo. Minor notaeit ex ipia experi- ζω, Oil entia: Quotiescunque enim de actione aliqua suscipiciacia 'ρ: cogitamus: stinui etiam in mentem nobis venit: quid ex illa actione jucuAditatis aut utilitatis, quid etiam moleitiaeci laboris aut incommodi inde simus habituri.
res arduas didiffiicit imasitos gerere debeamus: quia in tali- πορορ is bus ejus vis & praestantia maxime conspicitur. Atqui dissi- δ, η υἱ- cile est circa voluptatem & dolorem se recte gerere: adeo ut Heraclitus dixerit: dissicilius esse voluptati resis Iere, quam irae:cum tamen hic affectus sit vehementis rimis. Et Rrchitas Tarentinus apud Cic. ait, Nullam capitaliorem pestem a natura hominibus datam esse, quam corporis voluptatem.
65쪽
agere: illud enim potest quacunque modo , etiam absque habitu justiciae a quovis fieri: hoc autem non nisi ex habitu justiciae, ab eo qui justus est, proficiscitur : quemadmo-rium etiam potest quispiam Grammaticum qiuppiam in
sermone proserre , licet non siit Grammaticus, nequcvrtem Grammaticam teneat: Grammatice autem loqui nemo, sine cognitione artis Grammaticae, potest. μodes discrimen inter Amones quae praecedunt taguae conse urentur habitu seirrusis Zm in Actiones quae praecedunt habitum virtutis , solum con- - , Θῆ- stant nuda & simplici mediocritate. Qine autem ab habitu virtutis profici cuntur, constant ea mediocritate, quae Us .iου en secundum rectam rationem: & praecipue aestimant '
ας:ex periona agenti S-Quae se aurem Hia notae secun m quas Actις-nes Hirrurum Aimantur 3 Quinque. Qirarum prima est, Si egis sciens μνως Altera nota est. Si egit certo animi proposito de con fili ἐαν μυοειρουμεν . Tertia nota est, si propter se, hoc est ε τειτ' eoc ν propter amorem virtutis, & non propter aliam aliquam Gom ρου- causam actionem illam suscepit, ἐα . o ρουμίνυ σι τα Quarta nota est, si firma. ih constanti animi voluntate erit: ita ut neque deinceps cupiat aliter agerer εαν αε -- , e Muta τακις-ς εχων. Quinta nota ex praecedentibus quasi resultat: Si egit cum animi quadam oblectatioue & vo-
Maxime: Nam si una solum desuerit : tum ipse agens non poterit vere propter actionem suam laudari: aut e virtute cognomentum viri boni, hoc est, juiti, fortis, aut
temperantis accipere. Solent ne e Iam eaedem hae condo ones confide ram examinandis Arriam Ner ἄ- ZMinime. Quoniam opera artium, & artificum consuderantu
66쪽
rantur extra persionam agentis: neque in illis spectantur Quo fine, aut qua animi voluntate, vel affectione opus fecerit: sed tantum unum ipsium opus scite, & secundum artem sit factum. Cu/cmobrem 3 Quia artium opera suam persectionem & commendationem habent in 1e ipsis: virtutum autem opera & actio. neS, commendationem suam habent a persona agentis i quae si non talis est, qualis esse debet: tum ejus actio, quantum is videatur secundum externam faciem speciosa, &praeclara: tamen non potest jure laudari. Itaque in artibus, coluis probat seu commendat artificem: In virtutibus vero animus es persosia agentis comm pia dat actionen
Q gae ex his co uis 3 Ex his,quae iam dicta int, intelligo posse fieri: ut ali
tuis quidem agat ea quae justa, temperata, fortia, aut Virtutibus conseirtanea siti niti iiii tamen nondum pro- rivi ea sit justus, sortis, aut temperans, aut simili aliqua vir- '
T de cause formali in qua ipsis vis, natura & e gentia vise με- δε
tutis consistit, dicatur. Ea autem ex ejus definitionc co- vi gno .cItur.
De ne igi/ur seirtutum Duo simi definitionum genera apud Dialecticos, unum
notionale: quo vocabuli vis &l significatio solunt explicam tur: alterum stubstantiale, & re ic: quo natura S essentia rei explicatur.
67쪽
Quatuor argumentis Aristoteles idipssini probat. Quo
Resonis mihi ergo primiam de nomine se 1 Iutis 'Virtutis vocabulum, teste Cicerone. lib. I. Tusc. apud Latinos a viro videtur deductium esse: unde etiam saepe pro fortitudine, quae viri propria virtus est, Ῥιν εti iaccipi- tur. Apud Graecos Vcro, ut Plato in Cratulo ait, dicta est, quasi carἡ cxpetenda: vel μή stadi. literam, quasi ἐ m, amabilis: vel , s ιοῦ ωρ, , ab attollendo: quoniam animum hominis erigit & attollit ad summa: uidam etiam cana 2 του criω a Marte hoc est, bello, ictam volunt: quoniam in bello virtutis vis praecipue cQnspicitur, de elucet.
Vr' estgitur nominis definit o P V . Virtus generatim considerata nihil aliud est , quan
Π ' citiusque rei persectio : secundum quam ipsa res Optim se habet, & munere suo rectissime iungitur. Atque hoc modo etiam Pythagorei eam definiunt: i κ ο ιμ ς-p' et 1ς, πιλειοτηι ευὶς, φυνιωι cui consentit ea quae est apud Cic. lib. I. de Legibus. Virtus nihil alladest, nisi in se perfecta,& ad summum perducta natura. sua es virtur, essentiatas defintrio ' Virtus est habitus agendi aliquid cum consilio, consi- μὴ γη ς ε stens in mediocritate quo ad nos relata, dc ratione desidi PD ρ)Π ta, sicut vir prudens eam definiret: isis
Quoniam virtus est animi qualitas: ideo nece sic est, ut ' ut sit vel habitus, vel potentia, vel astectus. Nam haec tri Mi γε - sunt in animo io... ηλα, . Sed virtus neqne est assectus, neque potentia. Igitur relinquitur quod sit ha- bitus.
68쪽
LIBER SECUN Dus. IIrum primum est tale. Propter affectus neque boni nequel imali dicimur. At propter virtutes dicimur boni, propter
vitia autem mali. Ergo. Alterum argumentum. Propter affectus simpliciter neque laudari, neque vituperari possumus. Propter Virtutes autem laudamur, propter vitia Vero vituperamur. Ercto. . Tertium argumentum. Affectus int repentini motus animi absque id est, consilio& electione nostra excitati. Virtutes autem non sunt ιον--εσ ως. Ergo. Quartum argumentum. Propter affectus dicimur aliquo commoveri quoniam illis animus nonnihil perturbatur,& quasi mutatur. Propter v rLutes autem non
aicimur commoveri : sed potius aliquo modo disponil Gκ ο : & quasi consormari, ut apti S. idonei ad aliquid agendum essiciamur. Ergo. suopacto probas seirtutes non esse potentans, δαυαμεis 3 Tribus id Aristoteles argumentis probat: quorum duo priora eadem sunt, cum jam dictis. Quia nimirum pro- iter potentias neque boni neque mali dicimur: ideoque tiam propter illas, neque laudari, neque vituperari possit
vis. Tertium argumentum suinitur a causa essiciente. Rotentiae naturaliter nobis insunt. Virtutes vero& vitia non natura nobis adsunt: sed usu & asides actione compa- Iantur. Ergo non sunt
69쪽
r 2 ETHICO Ru MIM ad Ephes .ca'. dicit: nos natu ea esse filios ii Verum de hac corruptione naturae humanae, Philosophi nihil sci per ut: atque ideo dixerant hominι neque bourem, neque malum nasci: sed .RHρον, net tro modo se habentem : qui positi bonus , vel malis eri. Hanc ob causam Ari soteles lib. s. de Anim comparat animum hominis nudae tabula: cui n un
a buc' inscriptum p it tamen aliquid vel bonives malit cribi.
Virtus est D R I Μ A Differentia est, quod dicitur esse dis. .. . .. i mo habitus, ut in Scholis loquuntur Electivus, hoc ei conjunctus cum animi electione , proposito, & consili aliquid agendi. Hac differentia virtus moralis separatu virtutibus intellectus: in quibus non spectatur ea οψε quoniam sunt in animo rationali, cui non ilibuitur voluxa tas, aut appetitus. Per hanc dissic rentiam quoque cxcliduntur omnes aliae actiones: quae vel temere,catu, & i r tuito: vel naturaliter : vel denique necessitate quadam ab invitis susciqiuntur, aut fiunt. Quae est Hiera DHeremtia 3 Altera Differentia est, quod habitus iste dicitur cons , . stere in mediocritate. Haec Differentia ei specifica: conti Ρη nens causam formalem virtutis, sine qua nulla virtus est; ζP μ' potest:& per quam virtus revera leparatur a vitio: in qu . non est mediocritas, sed cxce si is, vel dcfectus.
Quomodo probas Utreutem esse in mediocr/tute pPrimum ex comparatione artium,& virtutum. Si enim
in artibus, & artium operibus perfectio, ct bonitas isti
70쪽
l matur ex mediocritate: multo magis hoc faciendum est in virtutibus,& earum actionibus: quae illis longe sunt praestantiores. Deinde a conrrario, Nam si astectus,&actiones ideo judicantur esse vitioste,& solent rc praehendi: quia Velel minus illis adest, quam oportet: hoc est quia a mediocritate recesserunt: necessariis sequitur, virtutem, eiusque ictiones ideo laud ari quod non plus, vel minus habentuam oportet: hoc est propter mediocritatem, in qua earum rectitudo, ' laus praecipue consistit. Tertio ostenditur hoc ex analogia Virtutis, & Medii: b Quemadmodii mediu in qualibet rc est tantum unu: ita etiam uno tantum modo ex virtute recte agere possumus: multipliciter vero circa unam eandemque actionem peccare. Ex quo efficitur, virtutem in mediocritate potius, quam extra eam esse positam. Atque haec ipsa causa est: ut adeo dissicile sit ex virtute agere: &cur tam pauci sint boni: contra vero facili mum sit peccare, & plurimi repetantur mali. Itaque Plato in lib. q. de Rep. ait, b μγ. Kδος τῆς Ουε si, a τῆς κν.κίμ. Et poeta quidam dixit, toθλοι Hεν οδ απλώς, παντοδαπῶς b Οι Quo etiam pertinetristot. in lib. I. Mag. Moral. sententia, τὸ μὶν λυειδis ζ το bi αγαθον suatrus debet esse mediocritas in virtute PId Aristoteles duabus particulis explicat: cum adiicit ησυς ηι α Pea quae nos respicit: λιγω, definitaxatione viri prudentis. Ctir Hrit στρος η ρος Quia mediocritas, seu Medium dupliciter consideratur: vel quo ad rem ipsam, ὁc dicitur με - σου medim rei: vel quoad personam, sive respectu nostri: &dicitur m ν αεις η'Eusd seoras Miatam rei 3 Medium rei est, quod utrinque aequaliter distat a suis eXtremis, secundum proportionem Arithmeticam. Hoemedium