M. Antonii Mureti Opera tomus 1. 5. Tomus 5. Commentaria Mureti in libros Ethicorum Aristotelis, continens in Aristotelis Oeconomica annotationes, interpretationem in Commentarium Alexandri Aphrodiensis ad librum 7. Topicorum Aristotelis

21쪽

ita hic τι αγαθου communem quandam naturam omniulius bonis , ea ratione qua hon 3 sunt. Recte autem in terpretatus est Argyropyliis , ipsum bonum , siquidem dc Plato pro eodem dicit αδετε re ἀγαθὸν. at Lambinus Arretini errorem, quamvis sedulo monente me, ne id faceret, secutus , suam ut aliis quoque locis , philoso- sophiae inscientiam prodidit . 3Πἀν ταὶ omnia scilicet, quae illud cognoscunt . Plato in Philebo , ' δγι ψου, A M, asta de bono lose

autem ea quoque, in quibus nulla boni cognitio est , bonum appetere dicantur, ex iis, quae moκ disput/suri sumus intelligetur,

I. Haec explicatio boni , est ne definitio λ Μini m.

vero, neque enim bonum definiri potest, cum in nullo genere contineatur: sed pertineat ac permanet per omnes ea tegorias, ut infra videbimus . Praeterea omnis vera definitio eκ prioribus constat: at haec a posteriori ducitur non enim, quia appetitur , bonum est: sed quia bonum est appetitur. Non tamen inusitata est haec definiendi ratio. Sic enim dicimus album esse , quod dissipat : nigrum quod congregat vim videndi. ιd autem eo fit, quod quamvis natura ipsa, & per se causae effectis priores illustrioresque sunt : nobis tamen plerumque effecta notiora sunt causis. II. Cum in analyticis doceatur , conclusionem syllogismi. nunquam ita affectam esse ad ea principia , ex quibus emcitur, ut totum ad partem : id est, fieri non posse, ut iis ipsis, quae ad eam probandam adhibita Iiunt, agi ius pateat: sed aut reciprocari : ut, cum pro prium

22쪽

prium de eo, cuius proprium est, per definitionem probatur aut minus late patere hoc igitur cum doceatur in analyticis, contra hic fecisse Aristoteles videtur. Hoc duobus modis d i Silvi potest. Aut enim dicemus inductionem eme hanc , non syllogismum p ut cum omni Sars , omnis methodus, omnis actio , ompis προ- ρ Mς bonum aliquod appetat , idemque in ceteris omnibus dici possit : recte ductum sp veteribus; bonum eme , quod appeteren* omnia: aut satis suisse δε ri stoteli , si ostenderet vetus illud pronunciatum v prum esse in ea. materia , quae nobis nunc proposita est : id est, in rε-bus humanis. Nam v rum canis , put ςquus, aux lapis bonum appetant, necne , non laborat mor lis philinsophus: cum ei propositum sit dς human0 tantum bono disputare. -

III. Vixiosissima est e definitio, quae non convenit in ea , quae sub definito continςntur , at haec videtur eiusmodi, nullum enim est bonum , quod ab omni pus

appetatur neque enim omnes appς tunt hon psem, aut nam v letudinem , aut divitias , aut i te aliquid eorum, quae bona eme constat. Dicendum est, in hac definitione boni , vocem , omnia accipiendam esse δε-- ρυπικωM eo sensu, ut quod a quoque appetitur id ei aut bonum sit, aut eme vide/tur , non autem συ σῶεαῖς, ut intelligamus id tantum bonum eme, quod omnino ab omnibus appetatur . IV. Estne aliquod ei usi di bonum, ut prorsus omnia quae sunt, illud appetant ' Respondeo . Quamvis moralis philosophi non est de communi bono disputare :sed tantum de eo quod hominis proprium est, ut diserte dicitur libro primo ηθικων μεγαλων, tamen cum omne interpretes hoc loco aliquid sibi dicendum putarint de bono illo , quod non tantum a ratione utentibu S, ve 'rum etiam a bestiis , di ab ipsis, ut Proculi verbo utar, appetitur, audebo ego quoque eorum aucto

23쪽

ritatem sectitus , paulisper extra septa egredi , 3e , ut Plato loquitur m)λῆν -' τα κἀμtμένια. Ita igitur & a sublimioribus Philosophis, & a Theologis proditum est .

Deu in optimum maximum omnium rerum ut princi-

pium esse , ita etiam finem : omniaque ut ab ipso fluere , ita ad ipsum referri Qua de re lubet recitare divina verba eruditissimi hominis Simplicii e commentario; quem scripsit in Enchiridium Epicteti. Θω -' g

ςρα fidei προς τἰν θe , id est , Nam natura quIdem non homines solum sed Θ animantes ratimis expertes, εν plantae, ω lapides , ac uno verbo omnia , quae sunt, pro suis quo que viribus ad Deum conversa sunt. Qitoniam igitur Deus unus semper est , idemque est sibi eum τοὶ ναι, fit, ut omnia semper , quatenus licet, esse cupiant. Ita enim ad aliquam divinae naturae similitudinem accedunt, atque ideo in omnibus, quae generare possunt , nihil tam naturale est, quam generandi cupiditas natura per i speciei propagationem quaerente , quod in individuo consequi non potest : ut docetur libro secundo de anima, & apud Platonem in Symposio ; neque tantum in animatis , verum etiam in iis, quae anima carent, Videre est, iccirco enim exempli causa, ct ignis eroxima quaeque inflammat , & aqua circumfusum sibi aerem , densando atque humectando, sibi assimilare , & in naturam suam convertere conatur , ut multiplicata & χ- ipsa maior essecta potentior sit ad conservationem fur, diffici Ilus enim corrumpitur, quod multum est, quam quod parum ; ut ait A ristoteles tertio Politicorum , &in tertio de coelo , το γ ελαῶ ν σωυε γ ιχεί - ἐυφθα - τοτερον μν. Eamdem causa est, cur gravia deorsum, levia surium serantur, ad ea videlicet loca, quae Conservandae ipsorum naturae quam maxime accommoda- ita sunt . Ipsa materia prima , quae ita impersecta est ,

24쪽

INI. ET uico RUM. Dut propemodum nihil sit, formam appetere a Physicis dicitur : quam Aristoteles in extremo Physicorum θεῖου

τι καου ἀγαθὸν mi ἐφετον vocat. Omnia igitur, ut summa tim dicamus , αμοφυως cupiunt esse e quod ipsuna quia honum est βέλτιον si το Γναι - μὰ ειναι, ait Aristoteles secundo viri' ex eo fit, ut omnia appetant bo-mum , appetunt enim conservationem sui, in bono autem ines te vim conservandi, ut contra in malo corrum

pendi ac destruendi copiosissime docet Plato lib. Io. de Repub. Quaedam etiam valde huc pertinentia disputat S. Aurelius Augustinus cap. 2 7. libri ν de civitate Dei. Quamvis autem in animata cognitionem boni non habent, diriguntur tamen ad id quod sibi bonum est, a

beata illa mente erroris omnis experte , quae dirigit ac gubernat omnia: non aliter, quam sagitta, etsi scopum non novit, dirigitur tamen ad eum a sagittario. Aliud

ἀγαθῶ -μεται. Aristoteles ad Eu demum . V. Si appetitio ex indigentia nascitur, ut est in primo Physicorum, & apud Platonem in symposio, ii qui

iam felices sunt, quomodo bonum appetere dicentur pDicendum, duplicem esse appetitionem : unam imper fectorum, qua cupiunt adipisci eam persectionem, qua Carent; alteram persectorum, qua cupiunt ἐν conservare: & sic Deus quoque ipse bonum cupere dicituri Cupit enim Omnes homines salvos fieri, &c. VI. Cum multi contraria appetant , quomodo dici possunt appetere bonum neque enim bonum bono contrarium est, Ied malo, ut videbimus libro secundo . Dicendum, nihil prohibere, quin & ea,quae simpliciter inter se pugnant, hona sint, ad hunc aut ad illum relata. Calor & frigus, labor & quies,cibi sumptio & inedia, Contraria sunt; sed tamen eorum alia aliis bona est e constat , aut etiam uni di eidem modo hoc, modo illud .

25쪽

a a M. ANTONII Μ URETrΔιαφοραὶ sit τις) ostendit quandam inter fines dissimilitudiriem . Quod eorum alii sunt actiones , alii praeter ipsas opera quaedam . Eadem autem fere divisio est apud Platonem in Theaeteto. εΤῶν τελῶν) τίλω non est quodlibet extremum i sed id

cuius causa cetera instituta sunt. Aristoteles secundo Phy sicorum . βουλεται si ἡ πῆν εῖ,αι το σαπν-- α' Id

Eνεργειαιὶ ut artis equitandi, aut canendi seu assa voce . seu fidibus . υγ πὰ) atque lilirum artium artifices proprie vo

Ων δ' εἰστ in Ratio non obscura est , actiones enim dc molitiones ipsae ad opera referuntur, Πλοῖ-ὶ E vulgi opinione hoc dicit. Ipse enim primo politicorum reprehendit hanc opinionem . Sed sic solet in ponendis exemplis , ut cum dicit stirpes sentire, aut daemones esse animalia, aut numeros esse principia rerum . :Oσαι δ' ει ) Comparat sines ipsos inter se , & ostendit fines earum artium , quae aliis pr/esunt, Praestantiores esse ceteris , di in comparatione anteponendos. Αρπω.) Quidnam Veteres libri , δ ηαμ ιν . & ita legit Eustratius, & ipse hanc scripturam confirmare videtur

CAPUT II.

Εἰ δε τι τε λουὶ Ex iis , quae antegressia sunt, constat, fines alios sub aliis contineri, alio. aliorum causa expeti; semperque eum, propter quem ceteri expetuntur , ceteris esse meliorem ac praestantiorem . Nempe igitur, si quis ex iis finibus , quos homines consequi possunt, eiusmodi est, ut suapte tantum vi expetatur, neque

26쪽

. IN I. ET HIC RU M.' et 3 neque usquam pertineat alio: cetera autem ad illum omnia referantur: is non bonum modo fuerit, verutri etiam bonorum,quae cadere in hominem queunt, optimum . At es te aliquem eiusmodi finem , ex eo intelli

itur , quod inanis alioqui, dc irrita esset ea, quam natura ingeneravit hominibus, boni appetitio. Quare perspicuum est, ct ultimum esse aliquod , quo cetera spectent omnia, & in eo positum esse homini finem bono

rum .

Tων πρακτωνὶ omnes , qui latine Aristotelem interpretati sunt, intellexerunt hoc loco πρακτων, eunt tinem , ad quem referuntur τα πρακτοὶ . & nomine σπ αλποῦν inrellexerunt τὰς πράξεις. quam expositionem quanquam non omnino improbo , tamen non sequor :potiusque iudico vocem τῶν πρα των ad fines ipsos peristinere: quorum alii sunt πρακτώ, alii ου πρακτοI. TD inritsunt , quos homo consequi potest : ut divitiae , ut bona Valetudo, ut voluptas , ου 'rρ τοἰ, quos homo ut

consequatur , fieri non potest . ut idea . Quoniam igitur Aristoteles in his libris quaerit eiusmodi aliquod bonum , ut in potestate hominis positum sit, illud consequi , ideo removet ea , quae homo consequi non potest , aitque : Si quis igitur Dis est , ex iis finibus , quos homo consequi potes , quem propter seipsum volumus , neque

omnia propter niIud e=pedimus, oec. Atque hanc sententiam primum confirmat Eust ratius, quem quamvis docere sortasse possit aliquis ab illa altera non abhorrere,

ipse tamen exponens vocem τῶν πρακτῶν, his Verbis utitur . Πρακτα δε ειανεκεῖ. α . ea α πραῆ πιν -ῖν -γένεται. ταυτα δε τDνα ἀγαθὰ, α δ ἀ των τεχνων , Gu τῶν ριεθόδων , risu των τουτοις συτο χων κτώμεθα, id eis, Πραφἀ autem sunt, quae ventibus nobis acquiruntur . Ea Ῥιro sunt bona quaedam , quae artibus, ac doctrin f, eiusdemque generis aliis

comparamus . Deinde Aristoteles ipse , qui paulo infra manifesto hac voce sic utitur , ut nos eam hic quoque

27쪽

multo etiam apertius , ubi de idea disputans , ait eam, si maxime sit summum bonum, non tamen esse eiusmodi, ut eam sibi homo possit acquirere quod ipse exprimit his verbis, ουιεῖναι προακτὸν ,--πον ἀνθρωπp. Aperti Dsime autem libro primo ευδεεινιων, quem locum opera di pretium est apponere. Nῖν δ' Hγο- , οτις ἀγαθων τό μν

quanquam id quidem saepisti me,verum etiam interdum

idem est, quod consequi, impetrare, obtinere . Isocrates ad Nicoclem . Maλλω μ ελm τους τοιουτους, η τεοῦς ἱέρεῖα πωλα καταcαλλοντας πραξειν τι παρα τῶν θεων ἀγαθον, id est: Μaior enim spes est, eos, qui tales sunt, quam eos, qui multas victimas caedunt, boni aliquid a diis esse consequutu ros,quo sensu saepe etiam dicunt καταπραβω, aut διαπρά τεθαι aut κατεργάβεθαι. Atque id Latini nonnunquam conficiendi verbo exprimere videntur. Terentius :virginem suam amabat, eam confeci fine molesta . Non enim placet Donatus, qui Confeci , exponit , Superadi . Cicero . Reditum, si me tantum amas, quam

rκm certe amas , hominibus confice .

Βηλομεθα Voluntas est ipsius finis, electio autem eorum , quae ad sinem pertinent : ut libro tertio docebitur . Ex eo intelligi potest , cur hic quidem usus sit erbo Gλομεθα, paulo infra autem verbo αἰροωεθα.

28쪽

hoc modo . Si nullus est finis, qui suapte tantum vi expetatur , 3sed quicquid expetimus, id propter aliud expetimus, in infinitum progredietur naturalis illa boni appetitio . Quod si est , inanis erit , & irrita , hoc autem absurdum est: igitur aliquem esse finem necesse est. Tribus autem modis loquendi hanc progressionem in infinitum efferre solet Aristoteles: εἰς ἄπωρον si βα-

Phy si corum . Κεν ) Vocabulum a physicis ductum . Ut enim veteres physici dicebant, κενον eme locum aut , in quo nullum esse solidum corpus : ita recte appetio illa κιώ diceretur , in qua nulla esset soliditas .

Aristoteles secundo Physicorum . Infinitum autem m ραίνεος non potest , πέρας si οὐκ εχει .

Habere dubitationem potest , quae tandem absurditas futura sit, etiamsi appetitionem boni inanem , &irritam esse fateamur , nonne enim multa cupiunt homines , quae consequi non queunt λ Itaque libro tertio dicitur , tvoluntatem esse etiam αδ Dων. Sed dicendum est, appetitionis huius aut illius hominis vanas, & inanes esse posse illas quidem, quas toti hominum generi natura indidit, non posse . Deus enim , ct natura nihil faciunt frustra , ut dicitur libro primo de coelo . Quod autem hic dicitur , fines infinitos esse non posse , idem etiam de quolibet alio caussarum

29쪽

Quemadmodum igitur aliquam causam emeientem primam,dc aliquam materiam primam, dc aliquid primum in iis , quae per se insunt in rebus subiectis , ita Ec finem aliquem ultimum esse necesse est. Nam cum scientia sit ex cognitione causarum : dc infinitum cot nosci non queat: causarum infinitate polita , omnis scientia

tolleretur.

Aρ ούνJ Mos hic est Aristoteli, ut saepe quae assirmate inllituit , ea interrogando efferat. Itaque hoc locos cum plane confirmare vellet, cognitionem finis ad insituendam vitam maximum habere momentum , ita Iocutus est . Ecquid Igitur ad tuam momenti pluν atm iri eius cogn2tione possum es λ nosque , si tanquam sagittarii valiquid quod spectemus , habeamus , nonne ita facilius, quid nos facere oporteat, assequemur p Atque hoc loco falli vi dentur, quicunque αρα, non, ut in melioribus libris legitur αξα, legunt . Etenim illud αροι, quod tenore acuto notatum, non interrogandi, thd colli tendi ac concludendi vim habet , nunquam apud Graeeos , aut Coniunctum cum particula οἶν, aut principio comprehensionis positum reperietur. Neque me sugit Budaeo aliter videri in commentariis linguae Graecae , sed e-Nemplum res uiro. Nam quod ille unum ex Platone a Dfere , in eo αρα , non αρα legendum est e 2 optimis &vetustissimis libris. Καὶ καθαπερ τοξοταιJ aut hanc & sententiam dc simili, tu dinem , qua eam exornaret, mutuatus est ab Isocrate , aut idem ipsi venit in mentem , quod prius eruditissimo illi de saciendae orationis peritissimo Viro vene rat . Ille enim in epistola ad Iasonis liberos , cum do Rcuisset finem aliquem initio constituendum esse , deinde reserendas ad eum singulas actiones , addit Iu υ

30쪽

Ely ἔτω) Exposita utilitate , quae e summi boni notitia existit, enitendum nobis esse ait,ut Vim naturam

que illius, quoquo modo poterimus, intelligentis coninsequamur. Iuod haec , inquit, ita se habent, conar2nes pam es , ut , fi minus accurate, o subtiliter , at crasse saltem, et populariter comprehendamus, ipsum fit, tum quid de scientiae , sive facultati proprie propositum .

Est autem operae pretium observare singularem quan dam ac mirificam , eandemque constantem ac perpetuam Aristotelis in dicendo moderationem, non enim dixit . -ἀtarim sed πειραr- ωωλαύειν r ut se conaturum magis, quam effecturum ostenderet: & addidit τυπωγ

quasi dissidens se de tanta re posse exquisite disserere. Tuis Ἀγ)Qiiod est in picturis is γραφη, hoc est, in sta

tuariorum , plastarum , fusorum , similiumque artim Cum operibus τυ- , rudis nempe quaedam, & inchoata futuri operis designatio, nam Budaeo quidem minime assentior , qui typum ait esse formam ipsam, undes mulacra ducuntur. Philosophi autem non ineleganti tralatione hanc vocem adhibent, ubi accuratam illam di limatam subtilitatem abesse significant. Quamvis autem id non agimus hoc quidem tempore, non pigebit tamen admonere, apud Ciceronem libro primo epi- solarum ad Atticum corruptum esse locum , ubi haec Vox Vulgo legitur, nam quod in omnibus pervulgatis libris ita scriptum est : Praeterea typos tibi χ Mo, quos in tectorio atrioli possim includere, θ' putealia sigillata duornon typos , legi oportet , sed tybos, seu tubos, significat autem plumbeas aut fictiles fistulas , quibus aqua pluvia in puteum perducitur . Te) saltem , quod cur ab omnibus latinis interpretibus omissiam fit , non video. TI ποτε ob Duas quaestiones proponit: quid