장음표시 사용
41쪽
a8 Μ. ANTONII MURE TrPertinebat , & praeclare Cicero , iudicare , qui sit sa-Piens , vel maxime ait esse sapientis . Et idem narrat Scaevolam hominem iuris peritissimum , cum de aure praediatorio consuleretur , consultores suos ad Furium , & Cascellium praediatores reiicere solitum. Λ-
idi i artifices bene de omnibus rebus iudicant: imo vero quibusdam de rebus neque soli, neque omnium optime
iudicant ; ut paulo post dicturi sumusae γινωσοι) non igitur mirum est, si vix quisquam bene de se, ac de suis iudicat. Dissicillima enim sui cuique cognitio est. θ'εκαςον) Legendum videtur, ut in quibusdam V
Πεπαιαμένος) Quod hic dicitur, non ita accipiendum est, ut I utemus solos artifices bene de artium suarum operibus iudicare, id enim longissime abest a ve-TO . Nam primum quibuscunque in rebus alius est, qui eas emcit, alius qui eis utitur , de earum praestantia, iudicat, κοί--γὸς, e, Ostendi hoc potest in lyra , in fraeno , in domo , in cibis de quibus non coqui , sed convivae iudicanti ut non inurbane dixerit Martialis,
Malim convivis , quam placuisse coquis. Sic de poematis , sic de eloquentia a populo iudicatur, sic de histrionibus non histrionum , sed populi iudicio standum est. Eadem musices ratio : etsi aut Aso-Podorus, aut Antigenides non ita sensisse traditur : ut est apud Athenaeum lib. I . Iam vero quam multos Videmus, qui quamvis neque pictores sunt, neque statuarii, oculos tamen ita eruditos habent, ut & de ta
42쪽
Ιu I. ΕΤΗ ICORUM. 29bulis , & de signis optime iudicent λ Itaque non dixit
Aristoteles eos solos, qui artem aliquam perdidicerunt, id est , τλ τεχνιτας, ου τὰς εἰδοτας , bene de ipsius operi bus iudicare , sed τοὐς πεπιαι linis ης, qui quomodo ab artificibus differant , consulendus est ipse eo ex politicis, quem paulo supra citavimus, loco: aut potius principio librorum de partibus animalium , ubi hac de re disertissime ac copiosissime disputatur , in quem locum hic ipse ex Ethicis citatur a Michaele Ephesio .
ο της πολιτικης in Ancipiti hodie & periculoso ac lubrico versamur in loco. Nam cum Aristoteles ab auditione huius philosophiae uno verbo adolescentes arcere , ac summovere Videatur , vix videmur vitare posse unum de duobus incommodis , quin aut summi magistri auctoritatem non tanti facere iudicemur, quanti eam fieri ab omnibus par est : aut quasi ver tollamus ex anno , ita omnem florentem aetatem ab his disputationibus removere atque ablegare cogamur . Sed &temerarii essemus, si Aristoteli auderemus refragari :&barbari plane atque inhumani , si lectissimorum adolescentum coronam , a qua tanto studio auditorium hoe celebrari ac frequentari videmus , abscedere , & tanta
susceptum alacritate huius philosophiae studium in ipso quasi vestibulo deserere iuberemus. Quare mediam
quandam viam tenebimus: ut & Aristoteli tribuamus, quantum debemus , hoc est , quantum plurimum posisumus : & incitemus potius vestra studia , quam retardemus : neque quicquam eorum , quae hic ab Aristotele dicuntur, ad vos hinc aut excludendos aut amovendos pertinere doceamus. Quod dum facere conamur , non tantum , quia multa nos, quae & prosint &delerint, dicturos esse confidimus, verum etiam, quia vestra res agitur, petimus a vobis, ut nobis in caussa Vestra perpetuam , & nullis interruptam aut sibilis, aut
43쪽
go Μ. ANTONII MUR ETIPrimum autem Aristotelis verba singillatim , ut solemus , interpretabimur: tum sententiam ipsius presse, breviter , enucleate tractabimus : postremo , quod nobis praecipue propositum est , ostendemus , non esse quod quisquam vestrum pervulgata illa opinione, qua adolescentes ad percipiendam hanc philosophiam esse idoneos negant, ab illius studio deterreatur . Λit Λristotele S .
Διο της ἄνολιτ. dcc ) Quo circa, inquit, adolescens non est politices proprius, & , ut ita dicam , germanu S auditor . Nam in iis rebus, quae geruntur in Vita , rudis Plane, & inexercitatus est , at ex iis sumuntur, deque iis agunt , quaecumque hic disputantur .' Απειρμὶ Animadverte hic τον-, opponi τω--πο, ut magis intelligas πεπαμμνον, dici τον
Eκ υτ is M' ΛυτωνJ Illo dicendi genere principia, hoc conclusiones indicantur . Ετιδε 3 Praeterea cum proclivis si natura ad animi Perturbationes sequendas, frustra , & inutiliter audiet; quandoquidem finis est non cognitio , sed actio .Eπειδὶ το τέλος 'Αμα si M'άησαι ι, is αυm ειν τοιουν. ait ipse in magnis Ethicis , ct in Eudem eis su si εἰδεναι- τέ obν αἰ-ειοι, απια ' εἰνα Ahεῖοι. τί ob δυ συνη, ὀλα cIνιιι δεν ι . Multis quoque locis idem in his i psis libris confirmat: quos locos citat Themistus , ἐν τω τεπαρεισxsu δεκατs . Videtur autem Λ-ristoteles hoc oblique iecisse in Socratem , qui Virtutes putabat esse λςημας.
Διαφέρει) Nihil autem interest , inquit , aetate iuvenis sit quispiam, an iuvenili ingenio ac moribus. Nam ut iuvenes minus apti sint ad hanc disciplinam, non eo sit, quod satis diu non vixerint, sed quod antisti permotionem in vivendo sequantur , ct ad illius quasi arbitrium singulas res persequantur . Nihil enim huiusmodi
44쪽
IN I. ET HICORUM. 31 modi homines harum rerum cognitio adiuvat, ut ne que incontinentes. At iis qui appetitiones suas rationi obedientes emciunt, illumque praescriptum in agendo sequuntur , harum rerum tractatio mirificos afferet
φκωνὶ Quidam veteres libri, μψιν. Καὶ Κραν in Inverso ordine ea, de quibus hactenus disputatum eth, αὐ-ε--μυται. iatiis in vetus interpres 2 δικτίον . Nunc accedamus ad id, quod instituimu , ac primum disputemus de vi vocabuli ν-: ut intelligamus de quibus hie Λ.ristoteles loquatur , interdum vocaritur pueri , usique ad annum decimum quar um, ut apud Homerum
quis aptos neget esse ad hanc philosophiam , non repugnabimus . Satis enim est illi aetati , si bene instituatur , & eam audiat, quae, ut alibi diximus, constat solis s--εω i. νέοι dicuntur etiam ς grandiores hoc est , usque ad tertiam hebdomada: ut eum Aristoteles in tertio horum librorum ait ex Homero .c, θυμε ν
τὰν νεον-ἀκμα ντα. & veteres grammatici dicunt νεον, .dictum esse ias γ νεειν, οτι νε- , προ νονται πνοῆut hac ratione quamdiu adolescunt , tamdiu νεσι vocari
possint. Videntur & supra illam aetatem νιν vocari aut in vetere Versu .
Εργα νέων, β λαι V ωδρῶν, δε' γεροντων , & plane Pollux ait, νεανίσκον vocari ab anno vigesimo primo, usque vigesimum octavum . Et ita dicit Cicero se adolescentulum dixisse pro Roscio Amerino : quam caussam egit annos natus viginti septem. His positis aio feri non posse , ut Aristotelis verba πιπιων νέων intelligantur, contendoque eos qui excesserunt iam ex
45쪽
ephebis, neque longe absunt ab ea aetate, cum olim in hac urbe toga pura dari solebat, si bene educati sint, ita ut virtutem ament , & bene monentibus libenter Pareant, aptos esse ad hanc philosophiam audiendam, idque probo his argumentis. PRiΜVΜ , quoniam , ut
Aeschines adversus Demosthenem ait, concinere oportere vocem oratoris, & vocem legis, ita vitam philosophorum cum ipsorum oratione Congruere ac conCOrdare oportet. At illo modo vel maxime discreparent.
Etenim omnes antiqui philosophi semper versati sunt cum adolescentibus, semper in eis ad virtutem , & ad honestatem instituendis elaborarunt. Socrates ipse huius philosophiae pater apud Platonem , & apud Xenophontem cum grandioribus natu raro , cum adolescentibus , aut certe adstantibus eis , & audientibus prope semper de virtute disputans inducitur. Et in ipsis libris orολιτείας discedere Cephalum senem, Polemarchum autem eius filium adolescentem in eius locum succedere ac substitui videmus . Non ergo iudicabant , adolescentes ad haec audienda parum idoneos esse . DEIN
DE Aristoteles ipse quando tandem haec praecepta didicitὸ nonne cum adhuc esset ν-; Ammonius narrat eum septemdecim annos natum Athenas venisse,ac ita re coepisse ad Socratem , eumque per triennium au
diisse , Socratem autem nullam nisi hanc philosophiae partem docuisse constat. TERTIO , non est dubium , quin cognitio philosophiae moralis ordine ac tempore antecedat studium iuris , cum iurisperiti hinc ducant ptincipia disputationum suarum . At videmus multos adolescentulos aptos ad ius civile perdiscendum iudicari . Itaque Iustinianus, ut scitis, inscribit institutiones suas studiosae legum iuventuti. Multo igitur magis idonei erunt ad hanc philosophiam . ADDO aetatem illam non addiscendum modo, sed interdum etiam ad docendum aptam reperiri . Etenim Nervam filium
46쪽
traditum est aut, annorum septemdecim, aut non multo maiorem de iure publice responsitasse. PRAETEREA si adolescentes interdum apti sunt ad res maximas gerendas , multo magis apti erunt ad haec praecepta discenda . Esse autem , documento suerit, vel P. Scipio Aemilianus , qui anno aetati S vigesimo quarto consul Creatus, ea gessit, quae ne hodie quidem sine admiratione legere possumus . POSTREMO, cum haec tota philosophia referatur ad actionem , quando agent homines , nisi, quid agendum sit, in iuventute dedicerint p- Sed intelligendum est duo eme genera auditorum runum eorum , qui possunt etiam iudicare de iis, quae audiunt: alterum eorum , qui iudicare quidem nota pomunt, sed satis est , si amentiantur , dc vera credant esse ea, quae docentur , magis ac magis id quotidie . Cum ad res gerendas accessierint, cognituri. In illis Praecepta haec evidentiam quandam emciunt: in his eram opinionem, & assensionem . Non igitur simpliciter negat Aristoteles adolescentes idoneos esse auditores huius philosophiae : sed tantum negat eos tales auditores esse, ut ea, quae hic traduntur, persecte percipere, & de illis iudicare possint . Quod autem addit
eos sine fruem audituros, cum animi perturbationes sequantur , id quomodo accipi debeat, ostendit ipse, qui paulo supra admonuit, ea quae dicturus εSet, non semper , neque in omnibus vera esse, sed ως - πλυ . Nos autem fatemur quidem plerumque verum esse quod ait Horatius Iuvenes cereos esse ad Vitia ,
monitoribus asperos : multosi tamen novimus mode
ratos , ct compositos , & tales, ut eorum adolescen tia multorum senectuti exemplo esse possit. Ut ergo
indomitis & effraenatis , & rationis iugum detrectantibus, haec philosophia nihil prodessiet: ita non est dubium , quin bene natis, bene educatis , virtutis aman C tibu S,
47쪽
tibus , quales hic plerosque omnes esse confido , mirabiliter profutura sit . Ut igitur Plato τοδε αγεωμετριέτης exeludebat a schola sua : ita nos non quidem omnes adolescentes , sed eos tantum , qui aut natura pravi sunt, aut mala educatione ac consuetudine depravati, a philosophiae tractatione excludendos eme censemus.
A γω -Ingreditur in disputationem de summo
bono: & quoniam supra docuit esse aliquod summum bonum , idque civili facultati proprie proposi- lium : nunc, quid illud sit, quaerendum esse ait. Di camus igitur, inquit, disputationem rursus capite ar Cessentes: quandoquidem omnis cognitio , omnisque
susceptio bonum aliquod appetit: quidnam illud sit , quod a civili scientia appeti dicimus, euodque summum ac supremum est bonorum eorum Omnium, quae
homines consequi possunt. ονορι- ἀν' ουνὶ Haec disciplina probabilibus tantum nititur. Probabilia autem sunt, quae videntur aut omnibus , aut plurimis , aut sapientibus. Quocirca de summo bono disputaturus , primum ponit ea, quae a pud plerosque omnes confessa sunt: deinde ea, in quibus eruditi ab imperitis, & utrique inter se dissentiunt. Quod igi eur sit summi boni nomen , nulla fere contro versia est. Nam & vulgares atque imperiti,& exculti ac politi ingenuis artibus homines ultimum illud bonorum felicitatem vocant. Bene vivere autem & bene agere idem esse censent, quod felicem esse .Eυδαμ--νὶ Quid ἁ δαιμονία. dc .L τυχια intersit, disqui remus alio loco fortasse subtilius, interea illud quidem certe negari non potest, inter vocum ipsarum vim nihil admodum interesse . Nam ut τι η, ita δεέμων quo que fortuna est. Λristophanes.
48쪽
et is ο δώμων, ῶλις τὸν ἐωνημένον . Eurip;des. oras . ό αἱμων ευ δα, τIδεῖ φιλων Itaque LAIμων, si tantum vim nominis inspicias , est, qui bona fortuna utitur, id est, ut alibi docuimus, cui favet Deus . Nam fortunae nomine aut Deum, aut consilium quoddam divinum vocabant ;& Plato in Timaeo supremum illum Deum huius universitatis opificem vocat αἱμα . Unde est , quod Xenocrates, cum suam cuique mentem Deum esse diceret, ἀμίμνας dicebat esse eos, quibus bona & virtute praedita mens esset. Aristoteles secundo topicorum . Καὶ οἱ tia vocant imperitam multitudinem . Καὶ οἱ Ita vocant homines ingenuarum artium studio deditos . Propterea quod earum tractati ne elegantiores ac politiores homines sunt. Ovidius . adde quod ingenuas didieisse fideliter artes Emollit mores , nee finit esse feros. Idem et Artibus ingenuis , quarum tibI maxima cura est Pectora mollescunt, asperitasque fugit. Plutarchus in Coriolano GD J--σων
Apud Graecos duossint loquendi genera , quorum utrolibet felicitas indi-Catur . Ex quo emei voluit Plato in Altibiade primo, ct in extremo, primo de Repub. eos, qui eκ Virtute Fi'Vunt , esse felices, rationatur enim hoc modo . Omvis, qui bene vidit , beneque agit, felix est . svicunque autem σκ virtute vivit, agit re, bene vivit, beneque agit . Felixuitur es , quhunque ex virtute divit. Quin & ArissoteleS hac eadem conclusione usus est, cum alibi; rum libro primo magnorum moralium , ubi ita scribit: 'AM.'
49쪽
ω 'Hyων stiθὲν η M' ἀμιμοαῖν λέγοA . VP αρα ἐυδαι- ριονεῖν , η η εὐδαιμιονια εν τῆ ενο- Ο ' τὸ δ' ευ otia, ἔν τω in τει αρετας ζγῆν . τουτ' ἀραι δει πιλν , 6 η εὐδαιμονια , ψ τοαριτον, id e si : At vIrrata quidem quaque in re bene id effecit, cuius est virtus , animo autem vivimus virtute igitur anima, ne vivimus. Bene autem vivere, o bene agere nihil alius .esse dicimus , quam felicem esse . Eeto felicitas in bene vivendo confisit. Bene vivere autem in eo, ut secundum vir tutes vivatur . Id igitur ultimum es : ea felicitas : id bo- cnorum omnium optimum . Haec Aristoteles magistrum , ut apparet secutus. Uterque autem abusus videtur ambiguitate vocis ad id , quod sibi proposuerat , obtinen dum . Nam bene vivere, beneque agere apud GraecoSinterdum dicuntur ii , quibus est ita , ut ipsi volunt, quibus res secundae sunt, qui omni molestia carent , quibus adversi aut incommodi nihil obiicitur: quibus
omnia ex animi sententia succedunt : οἱ ἀπαντα κατορ-
ρουνίου . ae tum in iis verbis non virtutis , sed fortunae potius significatio est . Itaque etiam πε αρίαν τυ οπατῖειν dicunt eos , qui nulla bona re digni cum sint, fortuna tamen prospera utuntur . Demosthenes τομ εἶ -ατων
εἶ eapiniam. Quibus similibusque in locis ineque enim
plures coacervare dissicile fuerit in eυωμα ν non est , prudenter , fortiter , iuste, temperanter, aut denique ulla ex virtute agere: sed , ut ante dixi, amicam a propitiam fortunam experiri . Ita quoque ευ ον , in ore vulgi interdum nihil est aliud , quam commode ,& sine ullo impedimento vivere , atque abundare iis , quae . ad vitam necessaria iunt, quod etiam Latini nonnunquam bene vivere dicunt . Horatius . . . , Vos sapere Θ solos aio bene vivere , quorum
Coa spicitur nitidis fundata pecunia villis .
50쪽
dixit. : Celso gaudere oe bene rem gerere Albinovano Musa rogata referadicitur & facile agere . Terentius . suam vos facillime agitis , quam sis maxime. Potentes , dites , fortunati, nobiles . Porcius ri . Tres per idem tempus qui agitabant nobiles facillime . - Ac plane particula eu nihil interdum aliud Graecis significat, quam quod Latinis facite: ut in his nominibus ευπορος, lυαλωτω , ἰ ι 1τω, aliisque huiusmodi . Est igitur ευ σν facile agere , nulla dimcultate in vita premi . At nonnunquam bene vivere , ac bene agere est, ita uti virtuti consentaneum est , vi-Nere , & perpetuo , quantum id quidem fieri 'potest , in actionibus honestis laudabilibusque versari. Quo cirisca , cum ita proponitur, eoS Omnes, qui bene vivunt, beneque agunt , felices escte : idque usitata loquendi consuetud i ne comprobari: vere id quidem dicitur, si bene vivere ac bene agere , priore illo modo accipias . Sin posteriore, nunquam in eo tibi vulgares assentientur . Deinde ..cum infertur Omnes, qui eX virtute vivant agant ue, bene vivere ac bene agere e si tuum it Iud bene, vales , idem , quod honeste ac laudabiliter :concedetur ici tibi , sin illo altero modo accipi velis , negabitur; nimis enim verum est, multoS Virtute prae sditos homines κοιτα ηπατῖειν . Cum igitur Videantur, ct Aristoteles,& Plato pulcherrimam de felicitate sententiam confirmare etiam iis , quae dicuntur a vuIgo: non tamen illa eo sensu , quo a vulgo dicuntur , accipiunt : sed veriore quodam ac praestantiore. In quo uterque ipsorum non modo nulla reprehensione , sed maxima etiam laude dignus videtur . Etenim cum in omnibus hominibus natura insit quiddam divinum, ut iidem illi philosophi docent quemadmodum, qui nu-