장음표시 사용
481쪽
et haec , quae allata est , ut rei propositae definitia , se necesse est. Hoc igitur modo , dc ex iis locis in Eos locos intelligit, quos & proximo superiore libro , ad evertendam definitionem utiles tradidit, & quos hoe ipso libro,
utiles ad proba odum eadem non esse quae propontinetur . Deinceps autem locos quosdam tradit, quibus definitiones confirmari queant : imprimisque nos adesonet, solere eos , qui definiunt , desinitionem acci-yere , quali principium quoddam , quod demonstrati non pollit : neque vero ei confirmandae , aut demonstrationem adhibere , aut syllogismum : quibus verbis illud statuit, neque facile esse demonstratione consirmare finitionem , neque necessiarium . Nam & geometrae, & qui in aliarum scientiarum tractatione versan tur, definitionibus suis, ut principiis quibusdam utuntur , neque ad eas demonstrationem adhibent . Segundo admonet , accuratam finitionem tractationem non
ad dialecticen , sed ad primam illam supremamque philosophiam pertinere: quare dicendum id tan rum , definitionem videlicet , eamque orationem qua rei na tura explicatur, syllogismo concludi , id est, quod ipsa finitio iit , syllogismo confirmari ac patefieri posese , ec si secundo libro posteriorum analyticorum traditum est demonstrari finitionem nequire. At nimirum id nos quoque dicimus , s ad veritatem accurate haec omnia exigantur , demonstrari eam non posse : ut inibi quoque ipse patefecit ; dialectice tamen & probabiliter syllogysmo posse concludi, ut hoc loco dicitur. Quo autem id modo fieri possit, statim explicat , his verbis: Si enim finitio est oratio , quae , id quod definitur , indieat , quid sit : ob idque oportet ea demum quae in definitione ponuntur, ad quaestionem quid est , de re proposita dici : genus autem & differentiae ad eam quae itionem explicandam . valem differen-
482쪽
t Iae enim di si qualitatem potius indicant , qua rei natura constituitur , in finitionibus t men quid ipsa resst, ostendunt liquido constat, si quis ex genere &differentiis rei naturam indicantibus orationem com
posuerit , ab eo definitionem eme consectam ; neque enim alia eme potest definitio, quandoquidem neque genus aliud est, neque aliae; quae rei naturam indicent , differentiae. Deinde addit, Definitionem igiatur syllogismo dialecti eo videlicet , non autem de monstratione in probari non posse conster; qua de re , vliis locis , accuratius explicatum est nempe n secundo posteriorum analyticorum, & in septimo de prima Philosophia. Ιidem autem loci ad eam , quae nobis hoc tempore proposita est , rationem sunt utiles. Eosdem locos , ad confirmandas ratione quadam dia. lectica finitiones , utiles esse ait : nempe eos ipsos squos supra ad evertendas finitiones tradit : Cum enim proximo superiore libro , evertendis definitionibus locos tradiderit , a contrariis , a coniugatis , aliosque quorum nunc quoque meminit , illi ipsi loci utiles sunt iis , qui talia problemata confirmare meditantur . Nam & adiunctum , dc genus, & proprium, argu mento ex adversis ducto confirmari potest . Siquidem adversorum & adiuncta sibi invicem adversantur , &genera, dc propietates : itaque cum unum in uno prΟ-batum suerit, contrarium in contrario probatum intel ligetur: eademque tum coniugatorum , tum aliorum , quos enumerat ; ratio est. Et enim nullum est problematis genus , quod non locis communibus , a contrariis , a casibus , a coniugatis , aliisque quos ipse enumerando prosequitur , & confirmari , & infirmari
Muaendo autem eorum quaee sibi inet Icem adversantur , plures sunt complexiones , ea demum adversae rei sumenda definitio erit, in.qua maxime repugnantia elucebit. Atque
483쪽
baec de ratione confiderandi totas MItiones a nobis vim fini: nunc quomodo fingulae earum partes considerare Φρον re t , explicemur . Primum stitur , genus recte positum esse ostendemus : si enim rei , quae aaversatur ei de qua asserimus , genus quoque adversatur generi a .nobis pse ro , neque sub eo ipso genere res proposita continetur , n cessario continebitur In eo quod a nobis allatum est , nemope in adverso . Necesse enim est , ea quae sibi invicem adversantur, aut uno eodemque tenere , aut generibus i squoque fibi invicem adversantibus contIner . Differentias autem repugnantes de repugnantibus dici arbitramur ;.ut de
albo, oe nigro : illud enim videndi sensum dissipat . hoe Glligit. Itaque si de eo quod rei propositae adversatur, di
ferentiae iis quas ipsi attulimus, repugnantes enuncientur ,
has quoque constabit recte de re stroposa enunciari. seu circa fi ει genus recte positum est , ω eae diserentiae adiaditae , quas Vortuit. dici nibit potes , cuν non tota definitis recte constituta fit. I
Quando autem eorum oportet enim, inquit sylIωgismum qui confirmandae finitioni adhibetur, ex notioribus ducere. Totam igitur finitionem hoc modo ex contrariis confirmari oportet. Deinceps autem do cet, quomodo unaquaque pars definitionis confirmari queat. Ac si quidem adversorum utrumque per abversa definiatur, eam desinitionem sumendam esse ait, in qua maxime repugnantia elucebit. Exempli causa , sit utilis definitio , id quod est efiiciens boni r noxii autem id quod efficiens mali , aut id quod habet vim tollendi , quasique interimendi boni . Ex his
duabus definitionibus ea sumenda est , quae cum de finitione eius quod utile est , apertii si me pugnae. Rursumque amicitia, boni essiciens , odium, mali, aut eius quod bonum non est . Sumenda hic quoque erit ea in qua maior pugna perspicitur . His traditis docet , quomodo per partes difinitio confirmanda sit r
484쪽
I N VII. T o p I C OR U M . UT cumque finitionis partes sint genus & differentia, primo de ratione confirmandi generis disserit, atque imprimis ait cognosci posse an recte traditum sit genus , ex eo quod rei propositae adversatur. Si enim res, qua adversatur et , de qua disserimus in eo genere continetur , quod adversatur generi a nobis allato neque potest idi, de quo agitur , sub illo ipso genere contineri , sub quo adversum continetur, manifesto constat id verum genu& esse quod a nobis allatum est. Docuimus enim ea quae vibi invicem adversantur , aur/uno eodemque genere , aut generibus ipsis quoque sibi invicem adversantibus contineri. Exempli gratia, assumpserit aliquis virtutem , tanquam genus, in definienda iustitia . Dicendum est , recte acceptum genus stras Nam cum iniustitia, quae iustitiae adversatur, contineatur sub vitio, quod adversatur virtuti neque possit iustitia eius generis , nempe vitii ambitu comprehendi, constat nimirum eam sub adverso genere , nem p sub virtute contineri. Adversa enim aut sub eodem genere sunt, ut candidum & nigium sub colore: aut sub
adversis generibus , ut iustitia sub virtute, iniustitiae sub vitio . Illud non adieeit, aut ipsa quoque adversa genera esse , ut in categoriis dixerat: quia ne utile est id quidem ad disputationem institutam . Neque enim quaeritur, utrum id quo de agituri, sit genus, sed sub quo genere sit. De differentiis quoque, inquit, ex adversis iudicare poterimus. Nam si de eo , quod rea dissinitae adversatur, differentiae quoque iis , quas ipsi
attulimus, adversantes e nunciantur, consequens est y recte etiam eas, quae a nobis allatae sunt, de re proposita enunciari. Ut si haec iustitiae finitio tradita sit habitus tribuens euique id quod aequum est : videre ε Porter, num rei quoque adversae , nempe iniustitiae differentia huicadversa conveniat,nempe sit ne iniustitia ea , quae plus minusue quam aequum est , tribuit r
485쪽
quo probato illud quoque superius probatum intelligitur . Sed.huic praecepto adfert argumentationem conutrariam , hoc modo . .
An vero necessarium non es , de adversis adversas disse-.rentias enunciari ' Ita est : nisi adversa sub eodem genere incis amur . Sed quorum genera iρsa adversa sunt , nihiI prohibes de inis utrisque eandem disserentiam dici : ut de tufitia , oe iniustitia. Nam illa quidem virtus , haec autem vitium animi est ; quare differentia illa , nempe an mi , utrique convenit. Siquidem corporIs quoque θ' virtus , Θ
vitium aliquod est . An vero , inquiti, necessarium non est adversis ad inversas differentias dici λ ita est e nisi adversa sub eodem genere: includantur. Eorum enim quae sub eodem genere sunt is, necesse est adversas esse differentias, aut omnes , and certe aliquas; omnes , ut in gravit, & linui . Genus enim est , corpus differentiae autem , gramvis quidem ι crassum densumque & in partem inferi in rem ferrit levis autem , tenue , & serri in partem superiorem. Aliquas vero, ut si dicamus grave, natu raliter deorsum ferri; leve autem , naturaliter sursum Etenim differentia illa , naturaliter , ambobus Com munis est r eoque addito effectum est , ne. Omnes eo
tum differentiae sibi invicem adversiae dicerentur . Eorum autem , quae sub adversis generibus sunt , nihil necesse est adversas , esse differentias is aliquam enim communem disterentiam habere possunt. Quod autem ita se habeat, ostendit, allato iustitiae exemplo . Quae cum subi adversis generibus includantur , illa quidem sub virtute , haec vero sub vitio , eandem tamen differentiam habent . Illud enim , animi, utrisque communis differentia est. Nam & illa animi virtus, de haec animi vitium est . Additur autem illud , animi, ad eas, a corporis virtutibus ac vitiis separandas Nam
ut a se invicem distinguantur, satis illud est, quod
486쪽
I N VII: To MCORU M. genera inter se pugnantia habent: sed differentia illa
eo additur , ut a corporis virtutibus ac vitiis separeta tur . Fieri tamen potest , ut etiam quae in adver=s generibus continentur , adversis quoque differentiis insigniantur: ut cum dicimus iustitiam esse virtutem , aequitatis effectricem , iniustitiam vero , vitium , quo aequitas tollitur At Illud quidem verum est , adversorum aut adversas esse disterentias , aut easdem . Si igitur adversa de adverso dicitur , de eo autem , quod prosto tum es , non dieitur a eam quae allata est , rei propositae convenire perspicuum
est . Ad summam , cum definitio genere oe disserentiis con flet , si adversi definitia nota sis , eius quoque quod proponitur , definitio perspicua erit. Quando erim a Persum aut in eodem genere es , aut in adverso: oo differentiae quoque in adversis , vel adversae , vel eaedem enunciantur, conflat fore , ut de eo quod ad infiniendum proponitur , vel ι dem genus , quod de eI adverso , enunciatur , adversae a tem differentiae , aut omnes , aut saltem aliquae adversae, cetereae vero eaedem , genera vero pugnantia : vel utra que pugnantia , o genera , ω dimerentiae . Ut enim utra
que eadem sint, fieri aeon potes : alioqui adversorum ea dem definitio esset. At illud quidem in Proposita contraria argumenta tione , hoc addidit, quasi indicans , adversorum ut vel adversas , vel easdem differentias eme , ita di ge vera vel adversa , vel eadem . Nam & genus vel idem est . vel adversum . itaque illud perspicuum est, inde adverso adversa differentia dicitur, de eo autem quod propositum est , non dicitur: sore ut ea quae allata est , nempe ea quae illi alteri adversatur , recte
de re proposita enuncietur . Ideoque generalem quandari ' rationem ac viam praescribit , inquiens, cum
definitio genere , ac differentiis constet , si adversi deinfinitio nota sit, eius quoque quod proponitur, defini tiO
487쪽
nitionem perspicuam fore. Quando enim adversum, . aut in eodem genere est , aut in adverso : ac differentiae quoque de adversi S , vel adversae , vel eadem eis nunciantur , constat fore , ut vel in eodem genere sit id , quo de agitur , cum eo quod ipsi adversatur , vel in adverso. Si in eodem , aut adversas omnes differentias habet, aut quasdam adversas , quasdam ea sedem . Si in adverso genere sit, si e quoque adversas disserentias habebit, aut etiam easdem aliquas, sed Bon omnes : aut Omni ex parte pugnabit, ut sub ad. verso genere sit , & omnes habeat adversas differentias . ut autem utraque eadem sint, fieri non potest rita enim non iam amplius adversa essent, quae finiuntur, imo vero eadem e essetque.adversorum eadem definitio, quod absurdum est . . . i. . Praeterea ex casibus , s ex coniuratis. Nam er genera
ex generibus , et ex finitionibus Ditiones necessario eo μ
uuatur ; ut si oblivio)es scientiae amisso , oblivisci qua-
ue erit scientiam amittere : υ oblitum esse, scientiam Mani se : ita ut si quis horam unum admiserit, is necesse ba. beat cetera etiam confiteri . Itidemque fi interitus est naturae dissolutio : interire quoque dicetur id , cuius natura dissos .itur : er lethaliter, escienter ad naturam dissolvendam eontraque si urbale est , quod dissolvendae naturae vim labet , Iethum quoque sive interitus nihil erit aliud , quam a rurae dissolutio . Eademque ratio aliorum est . Itaque concesso uno , cetera quoque concessa ιntelliguntur. Quin er ex Is , quarum similis ad se invicem ratio est , argumentar
nui . sὸ enim salubre est , id quo incitur sanitas, ' ἐλκτι- κον quoque erit id quo incitur bona babitudo: er atiis , Id
quo incitur aliquid boni . Eadem enim eorum , quae vix in
mus , ad suum cuiusque Mem ratio est . Daque fi IlIo m
488쪽
n us e seu fui effectione ducetur , eadem erIt ratIo cererx omnia finiendi. Praeterea ex casibus , &ex coniugatis definitio confirmari potest. Nam de genera ex generibus , & ex finitionibus finitiones necessatio consequuntur . Si enim alicuius ex coniugatis finitionem affectui fuerimus , ceterortim quoque finitio reperta erit. Ut si quis ortus finitionem tradiderit, caetera etiam quae ex ortus vocabulo coniugata sunt , quomodo finiri debeant, indicavit. Siquidem eo ipso , quod posita fuerit unius ex coniugatis finitio , ceterorum quoque finitiones po
. Praeterea a maiore, ει α IIII quilus ex ue s non a liter definitio eonfirmar, potest , quam fi aevo cum duobus eo arentur ; ut si magis bare huius rei definitIo in . quam illa iliatis .: atque ea quae minua videtur , vera tamen φ nIt1o est , sequitur, ut ea quoque vera fit, quae maiorem probabilitarem habet ; quod si adaeque videtur haec hv- iuri, er Ilia illius rei finitIo, qui unam receperit, alteram
quoque ret Iat, oportet Inutilis autem est loci a maiore tractatio , si quIs Hist aut unam definitIovem eum duabus rebus , aut duas defixitiones cum unica re arare Nam neque duarum rerum una , neque unius rei finitionea
duae esse possunt . Non idem hie dicit, quod paullo supra dixerat. Illie
enim loquebatur, de sit militudine quadam ex analogiae hie vero de similitudino simplic ter ac proprie accepta. Mulitis igitur locos a maiore , a minore . a simili, turn ad confirmandum , tum ad infirmandum utiles tradi lditi a maiore & minore quatuor , tres autem a simili. Nunc admonet eos demum ex illis locis , confirmandis sinitionibus adhiberi oportere, per quos id fieri potest , Potest autem per eum tantum: quo duo cum x duobus, vel ut maius eum minore , vel similiter comparantur. Non enim per eum quo unum ad duos re--
489쪽
sertar, quorum alterum magis significat, alterum mInus: si quidem eadem definitio eidem rei non potest magis ac minus con Venire : neque una eademque definitio istam accessionem ac decelsonem capit; sed ne petuum quidem , quo duo de uno dicuntur , ita ut unum agis , alterum minus inessse dicatur: ac ne tum quidem si similis sit utriusque ratio . Eiusmodi autem lo- ei sunt tum is qui probat quippiam in hac magis quam in illa re inesse , tum is qui probat in re aliqua magi&hoc inesse , quam illud . Similiterque in locis a mino se , & e simili . Talium igitur nullus in confirmanda, finitione esse usus potest . Non enim potest eadem do qsnitio pluribus rebus , neque huic magis , illi minus ,
neque aeque omnibus convenire . Uterque autem lociorum , quos inutiles esse diximus , haci via progreditur: Si hoc potius inest; quam illud , aut, Si honum utrunque similiter inest. Quare inutiles omnino sunt ad confirmandam finitionem : neque enim unius rei plure finitiones esse possunt, neque ita ut haec magis , illa minus conveniat , neque ut omnes aeque. conveniant. Unus igitur locus reliquus est, in quo duo sunt quae subiiciuntur, & totidem quae de eis e-
nunciantur sive unum magis , alterum minus , sive utrumque ex aequo sit, ad explicandam naturam eius. cui adiungitur, accommodatum, Hic igitur tantum . Iocus communis est , per quem , tum a maiori , tum,
a. simili definitio cofirmari potest . Atque hoc modo i pter se eontinuanda sunt, quae hic dicuntur . Pra terea, inquit, a maiore, confirmare finitionem , quatenus id fieri potest, ut hoc modo. Si magis definie. temperantiam, qui eam in honestis tantum salutari- .husque rebus animo agitandis positam eme dicit . quam , iustitiam is,qui illam eme dicit habitum tribuentem cui- que id quod aequum est , contraque , Si minus haec , '
iustitiae sinitio est , habitus cuique triba et ad quia .
490쪽
aequum est , quam illa temperantiae , honesta tan in m & salutaria animo agitare . In hunc autem mo dum conformari argumen ratio non potest . Si illa m
gis , haec vero minus finitio est : di tamen prior illius nitio non est . ne illa quidem , quae minus , nisi quis finitiones duas accipiat, quae cum duabus itidemtrebu S comparentur . Eademque ratio est loci a. simili .iSi enim aequa definitio est fortitudinis haec , habitus, fiduciam afferens adversus ea ex quibus mortis periculum impendet , atque haec iustitiae , habitus tribuens cuique quod suum est , & superior illa sinitio non est ., hanc quoque finitionem non esse consequitur. Quod si unicam definitionem accipias , eamque cum duabus rebus compares, nihil tibi loci a maiore prolatura tractatio est . Neque enim argumentatio ita dirigi potest Si haec magis illius , quam huius finitio est , atque huius est , sequitur ut illius quoque sit: neque enim:
potest in duas res eadem finitio convenire: ac ne in-,
nitur quidem ulla sinitio quae duobus praeterquam individuis 3 conveniat . Sed ne duae quidem esse pos-: sunt eiusmodi finitiones : itaque in hunc modum non argumentamur . Si illa huius rei , magis quam haec, sinitio est , estque haec finitio , illa quoque finitio erit. ii Ex omnitas autem IocIs opportunissmi sunt ii , quos movi. Ao diximus : praerereaque loci a casibus , S a coniugatis .dIuo circa eos praeripue temre , atque in promptu habere oportet ; sunt enim ad flurima utilissimi : ceterorum au. . rem , ut qui que maxime communis est , ita in eo plurimum
est virium ; quoI s est, ι picere num ad res singulas , oniam ad foecies definitio proposita accommo r/ quear si quidem senonimum quiddam es species . Eie autem Iocurinilises adetersum eos qui ideas ponunν , ut es saperias :
ictum est Praeterea ex omnibus Iocis , ad construendam finitionem oportunissimi uint, ut supra dictum est , locus.