P. Rami, ... Ciceronianus, ..

31쪽

a PETRI RAMI

verbis populo Romano inauditis Cicerone authore & laudatore nobis licet uti: ob eamque ipsam caussam, Cicero princeps copiae atque inucntor,bene de nomine ac dignitate populi Romani meri tus a Caesare primo de Analogia dicimr: ut hic, a Cicerone Varro de seis ciuibus bene meriturus, si eos non modo copia rerum auxerit , sed verborum. Eadem nouandorum verborum libertas rvrsiis a Cicerone

celebratur tertio de Finibus, cum Epicureorudisputationem dilucidam, minimεque implicata & tortuosam esse dixisset. Stoicorum,ait, non ignoras quam sit subtile spinosum p tius differendi genus: idque cum Graecis, tum magis nobis,quibus etiam verba parieda sunt,

imponendaque noua nouis rebus nomina.

Quod quidem nemo mediocriter doctus mirabitur, cogitans, in omni arte,cuius usis vulgaris communisque non sit, multam nouit tem nominum esse, cum construantur earum rerum Vocabula, quae in quaque arte vetientur: Itaque & Dialectici,& Physici verbis ut tur his, quae ipsi scientiae nota sint: Geometrae vero,Musici,Grammatici, etia more quodam loquuntur seo:Item ipse Rhetorum artes, quς sint totae forenses atque populares, verbis tamen in dicendo quasi priuatis utuntur, ac suis : Atque ut omittam has artei elegantes Mingenuas, ne opifices quidem tueri sua artimsia possent, nisi vocabulis uterentur nobis incogni-

32쪽

CICERONIANV s. a cognitis, usitatis sibi: Quinetiam agri cultura,

quae abhorret ab omni politiore clegantia, tamen eas res,in quibus versatur,nominibus notauit nouis. Quo magis hoc,philosopho facie- dum est: Ars est enim philosophia,vitae: de qua differens, arripere verba de foro non potest. Quanquam ex omnibus philosophis: Stoici

plurima nominauerunt: Zeno quoque eorum princeps,non tam rerum inuentor ruit, quam

nouorum verborum. Quod si in ea lingua, quam pleriq; Uberiorem putant, concessum a Graecia est, ut doctissimi homines de rebus noperuulgatis, inusitatis verbis uterentur:quanto id vel magis nobis est concedendum,qui ea

nunc primum audemus attingerer Et si squod saepe diximus, & quidem cum aliqua querela,

non Graecorum modo,sed etiam eorum,qui se Graecos magis, quam nostros haberi volunt ' nos non modo non vinci a Graecis verborum copia,sed esse etiam in ea superiores: elaborandum est, ut hoc non in nostris solum artibus, sed etiam in illorum ipsorum consequamur. Quanquam ea verba quibus ex instituto veterum utimur pro Latinis, ut ipsa Philosophia,ut Rhetorica, Dialectica, Grammatica , Geom

tria,Musica quanquam Latinὸ ea dici poterant,taifien quoniam usis percepta sunt,nostraducamus. Atque haec quidem de rerum nominibus. Ergo haec Cicero: qui si viveret,a sitis nempe Ciceronianis eodem modo reprehen

33쪽

M PETRI RAMI i henderetur, quo a tuis reprehensoribus illis est reprehensus : eius enim aetas can dem persuasionem, idEmque iudicium secuta est: quae ne sibi musisue tantum cecinisse videatur,Quintilianum de eadem re praecipientem attendamus: Fingere,ai Graecis magis cocessum est,qui sonis etiam quibusdam & affectibus non dubitauerunt nomina aptare: non alia libertate,quis qua illi primi homines rebus appellationes dederunt: Nostri autem iniungendo aut derivando paulum aliquida si,vix in hoc satis recipititur: Nam memini i uenis admodum,inter Pomponium & Sen cam etiam praefationibus esse tractatum, an Gradus eliminat apud Acciu in Tragoedia dici oportuisset: At veteres ne,expectorat,qui dem timuerunt. Et sanὸ eiusdem notae est,e ianimat. At in tractu ac declinatione talia sunr, qudia apud Cicerone, beatitas 3c beatitudo: quae dura quidem sentit esse , veruntamen usii putat posse molliri. Nec a verbis modδ, sed a nominibus quoq; derivata sunt quaedam, ut a Cicerone,sullaturit,& ab Asinio,fimbriaturisi& figulaturit PMulta ex Graeco formata noua, ac plurima e Sergio Flauio:quorum dura quaedam admodum videntur, ut ens & essentia quae cur tantoperE aspernemur,niud video nis; quod iniqui iudices aduersus nos sumus, i deoque paupertate sermonis laboramus .Qu dam tamen perdurant:nam & quae vetera nucsunt

34쪽

CICERONIANV

sunt, fuerunt olim noua , & quaedam invia perquam recentia,ut Messala primus,reatum, munerarium Augustus primus dixerunt: Piraricam quoque,ut Musicam & Fabricam, dici adhuc dubitabant mei praecePtores: fauorem& urbanum Cicero noua credit: Nam 3 in epistola ad Brutum: Eum inquit amorem, &eum,ut hoc verbo utar, fauorem in consiliuni aduocabo. Et ad Appium Pulchrum: Te hominem non solum sapientem, verumetiam svi nunc loquuntur) urbanum. Idem putat a T rentio primum dictum esse,obsequium:Caecilius ad Sisennam, albenti coelo: Ce uicem videtur Hortensius primus dixisse: nam veteres pluraliter appellabant. Audendum itaque: N oue enim accedo Celso, qui ab oratore verbanngi vetat:Nam cum sint eorum alia, ut licit Cicero,natiua, id est, quae significata sitntpri mo sensu: alia reperta,quae ex his facta sunt: ut iam nobis ponere alia,qua quae illi rudes homines primque fecerunt,fas non sit: at derivare, flectere,coniungere, quod natis postea conces

sum est, quando desjt liceret Et si quid pericu

losius fecisse videbimur, quibusdam remedijs praemuniedu est,Vt ita dicam, Si licet dicere, Quodammodo permitte mihi sic. Quare Ciceronis imitator verba quaedam,nuquam ἱ Cicerone ustirpata , pro Ciceronianis usii abit: Sed tamen nihil temerὰ, nihil sine iudicio Religiqshristiana, Reipub.forma, res mulatas

35쪽

xt PETRI RAMItas Romanis veteribus inauditas nobis attulit, quam nolaus uti Ciceronianus noster minimὸ

formidabit.Papa, Cardinalis, Archiepiscopus, Episcopus,Abbas Monachus, Prestirier, Dia,con',& eiusmddi infinita religionis nostr verba lant: Connestabius, Admiratius, Dux, Comes, Marchio, Barro,Cancellarius, Polamentum, Praeles, Congliarius, Advocatus,Proc rator,& innumerabasa generis Euius vocabula sunt nostri Regni, quibus Cicerone iudice, Ciceronianus victur:temerὸ tamen nihil innovabit.Verbum insolens & inusitatum, Caesar monuit tanquam scopulum esse fugiendum: in eoque Sisennam merito derisum a C. Rus.

io legimus: quo Chirtilium accusante , Sisenna defendens, dixit quaedam eius sputatilica esse crimina: Tum Rusius, CircumuenioU quisiiudices,nisi subuenitis: Sisenna, quid diacas,nescio: metuo insidias: Sputatilica quid est hocξSputa quid sit,scio: tilica,nelcio. Maximi risus.Sic Sibenna, cum rectὸ loqui,putaret esse inusitate loqui, in perpetuum notatus est. Sed - de singulis verbis satis: In coniunctis tota serElaus consistit. Omnes,qui Ciceronis aetate via xerunt,iisdem verbis communiter usi sunt: At

Cicero tamen structuram dc phrasim propria habet longissime latissim Sque & differentem, praestantem,& magno Latinae linguae com- modo a doctis & de lingua Latina bene merutis hominibus animaduersam: & iam in th

sauros

36쪽

C I C E R O N I A N V x xysauros publicos ita relatam,ut nihil a Cicerone& aut nore quouis alio Latine enuntiatum fe-rὸ sit,cuius differentia non aperte descript t neatur.Neque tamen obscurum est,in hoc Latinae locutionis quasi delibato flore, & quo

Latium ipsum redolere , nec magis uno Cicerone Latinum esse videatur, interdum aliquid inueniri, quod Ciceroniano minus placeat rNon dico illa nescio quae ab Asinio de alijs intimicὰ reprehensa vitia: Vnum de Grammatica syr taxi locum proferam: Venio ad Piraeea, inquit ad Atticum Cicero:in quo magis reprehe-ciedus sum,quod homo Romanus Piraeea scripserim, no Piraeeum s sic enim omnes nostri locuti sunt quam quod, In, addiderim: Non nim hoc, ut oppido praeposui, sed ut loco: Et tamen Dionysius noster, qui est nobiscum,&Nicias Cous, n5 rebatur oppidum esse Piraeeat Sed de re videro: nostrum quidem si est peccatum,in eo est, quod non ut de oppido locutuς sum, sed ut de loco: secutusque sum non Caecilium,

malus enim author latinitatis est: sed Tere rium,cuius fabellae propter elegantiam sermonis putabantur a L lio scribi: Heri aliquot adolescentuli coimus in oraeeum: Et idem: Mercator hoc addebat, captamὸ Sunio.

Quod si δε-N, oppida volum' esse,iam est oppiduma

37쪽

. PETRI TRAMIpidum, funium, quam Piraeeus. Sed quoniam Grammaticus es,li hoc mihi persolueris, magna me molestia liberaris. Haec ille fatis i doneus sibi patronus, ut defensione nostra nil egeat. Interdum autem manifestior lapsus est, quique vix defendi possit: qualis ille est in Antonium tertia Philippica: . Nulla contumelia est quam facit, dignus. Primum,ait Cicero,quid est AgnusὶNam malo digni multi silut ipse: An qua facit is, qui cudignitate est ξ Quae autem potest esse maior Quid est poreb tacere niumeliam ὶ quis sic loquiturὶ Deinde:

Nec timoriquem denuntiat inimicus.

Quid ergo Θ ad amico timor denunti ri solere Horum similia deinceps.Nonne satius est mutum esse, quam quod nemo intelligat,dicerer Hle Iullius non soldin verbi significatione, sed orationis coniunctionem in M. Antonio reprehendit. At facere contumeliam, ante dixerat, non dico Plautus, qui antiquior videri

positi:

Tu contumeliam alteri facias tibi non dicatur sed Terentius,alioqui pro tam bono latinitatis

authore Ciceroni probatus: Qtin tu nouo modo ei faceres contumelia;a Et terrores iacere ac denuntiare,propemodlim '

38쪽

CICERONIANVS. 31 ne loquentium regulae conueniunt. Simile est illud ad Tyronem: Sed heus tu, qui πιανῶν esse meorum scriptoru soles, unde illud tam ωρον, Valetudini fideliter inserui edoὶ Unde in istum. locum Fideliter,uenitὶCui verbo proprium domicilium est in officio: migrationes in alienumultae: nam & doctrina & domus & ars & ager etiam fidelis dici potest, ut sit quomodoaheophrasto placet) verecundagralatio. ANqui,inquam,o Marce Tulli,ipsi inseruiendi verbo domiciliu est in ossicio : Cur igitur ubi sub tectum ossicij corpus locatum sit, ibi negemus fidem,id est ossicio adiunctam umbram, posse collocariὶErgo ne ista quidem reprehensio mihi Ciceroniana fuerit i Non dubium syntaxeos vitium est hyperbatum, orationis senium comxurbans: Quot exempla viiij istius in Cicerone

reperies ξ Recita nobis etia e Claris oratoribus praesentia: At vero etiam tum Catone uiuo qui annos quinque & octoginta natus excessit e viata, cum quidem eo ipso anno contra Sergium Galbam ad populum summa contentione duxisset: quam etiam orationem scriptam retia quit) sed vivo Catone minores natu multi seno tempore oratores floruerunt. Omitte parenthesim , extremaconiuge, senties apertius.

Recita & alterum hyberbati sinitis exemptu: Altor autem C. Fannius M F. C. Laelii gener,& moribus, & ipso genere dicendi durior: Isseceri instituto squem squia cooptatus in A

39쪽

D PETRI RAMIgurum collegium non erat non admodum diasgebat praesertim cu ille Qu. Scaevola sibi minore nam genem praetulisset, cui tame Laelius se excusans non genero minori dixit se illud, sed maiori filiae detulisse) is mihi instituto Lae- Iij Panaetium audiuerat. Hic etiam parenthesis alia in aliam includitur , & ambiguitas in casu,sibi,praeterea creatur. Qii id verbZilla or ito,qualis estὶ Verba ipsa, non illa quidem et gantissimo sermone: Itaque diligenter loquendi laude caruit: neque tamen est admodum inquinate locutus: sed illa, quae proprie laus oratoris est in verbis nam ipsum Latine loqui, est illud quidem,ut paulo ante dixi, in magna iam de ponendum, sed non tam sua sponte, quam quod est a plerisque neglectum, non enim tam pr clarum est scire LatinE,quam turpe nescire, neque tam id mihi oratoris boni, quam ciuis

Romani proprium videtur) sed tamen Antonius in verbis & cligendis neque id ipsum taleporis caussa, quam ponderis & collocandis. & comprehensione deuinciendis,nihil non ad rationem. tanquam ad artem dirigebat. Retexe orationis huius syntaxim, & omitte parenthesim,eiusque rationem & rationis rationem:

Confer prima verba sed illa) & postrema, sed

tamen &syntaxeos genus euolue: reperies fortassis aliquid ad excusandam hyberbati confusonem: eertὸ laudem Ciceroniano imitandi nullam reperies. Quapropter elusinodi exei

40쪽

CIC ONIANV s. 33pla quanuis in Cicerone sint, Ciceroniana tamen nunquam putabo. Atque illa est sopinorὶ verborum longior & obscurior traiectio & circunductio, quam Quintisanus his verbis notauit: Otiosi,ait,& supini, si quid modo l5gius

circunduxerunt,iurant ita Ciceronem locuturum fuisse . Sed generis huius rarior erit animaduersio,ut structuram verborum in Cicerone non Ciceronianam deprehendas. Sedenim Deum immortalem Ciceronis phrasis,Ciceronem quandoque non referat, vi neque hic ideo Ciceronem totum omninoque tibi proponas:

uidὶ utrum Cicero solus Ciceronianam phraim perpetuo suggeretὶ Repetamus igitur e Bruto,& ameramus exempla Romanorum,iudicio Ciceronis,Ciceronians loquentium. Terentij elegantia iam dicta est:L. Furius Philus perbene Latinὸ loqui putabatur, literatiusque quam caeteri: Titus Flaminius Latinὰ diligenter est locutus: L. Scipio Latinὸ loquendo cuiuis par erat: In Qu, Catulo incorrupta quaedam Latini sermonis integritas fuit: Scaurus Latine imprimis est diligenter locutus: quae laus eadem in Aulo Albino bene loquendi fuit: In L. Crasso Latine loquendi accurata & sine molesita dili-sens elegantia fuit:.M. Herennius in mediocribus quide oratoribus led Latine & diligentet loquentibus numeratus est: Sisenna quanuis nonnunquam inusitati sermonis consectator, bene tamen Latine locutus est Domitius nulla