장음표시 사용
51쪽
Iiquidi ut videbimus in Ethicae compendῖo. Materialis seu materia est id ex quo si aliquid, ut exponemus in compendio Physie es. . Causa formalis seu forma est id per quod νer aliqua in eeνω Deeie eonflituitur: ut etiam dice iamus in Physico Compendio. Causa exemplaris seu exemplar est id ad euius similitudinem fit aliquid et eujusmodi est enus acteujus similitudinem extruitur aedificium. Causa effciens est ea a qua Fr effectus : eaque dividitur vulgo in primam & Deiandam . Causa prima est ea , quae a nulla pendet ut agat, &cui eae terae subjiciuntur , estque solus Deus. Causa seeunda est ea quae pendet a prima in suis operationibus, quaeque merito appellatur eausa oeeasionalis , quia non tam producit effectum ex se ipsa , quam dat occasionem primae causae
Rursus ea usa secunda vel generalis est , quae nempe ad multos & diversos effectus confert, ut Sol ad multas & diversas generationes ; vel est particularis , quae nempe ad aliquam tantum es. fectus speciem restringitur. Praeterea alia est causa princeps , alia instrumen-ι tali se alia est causa per se, alia causa per aecidens, &c.
o Neumato inoia sive spirituum seientia disputat dex Deo, de Angelis , S de mente hominis. Sit igis
DEi nomine intelligitur Ens summe perfectum. Huius ex thi in nobis idea naturalis . Nam
52쪽
Pars Ieeunda. cap. I. ἡntin aliter imperfectos ecle nes cognoscimus , nisi quia ad id eam summae perfectionis seu Entis summe perfecti, quam habemus , nos non accede re intelligimus . Non potest autem illa id ea aliun de nobis ademe , quam ab ipso Ente summe perfecto seu Deo; cum in eo solo contineatur summa perfectio . Igitur existit Deus , seu Ens summe perfectum: idque ratio naturalis demonstrat. Nee tantum existentiam Dei , sed etiam praecipua illius attributa licet demon stra re . Primum enim tinin est Deus . Nam si duo evitarent, certe aliquo discrimine differrent inter se, a consequenter perfectiones seu dotes aliquae e sent In uno, quae abessient ab altero; nee proinde forent ambo perfecti : quod tamen ad divinam naturam requiritur . Verum licet unus sit Deus in Natura, est tamen trinus io personis: sive unitas naturae divinae stat eum Trinitate person
rum distinctarum , scilicet Patris. Filii , Spiritus Sancti, ut Catholica fides nos docet. Secundo, Deus est spiritus , non corpus: quia eorpus est imperfectum. V. Tertio, est a Dipso , nec pendet. ab alio ut existat: nam dependentia est imperfectio. Quarto , est aeternus: eum non sit ab alio. Quinto, est vertis & bonus et quia veritas & bonitas sunt perfectiones . Sexto, est immaetabilis, immensus, infinitus , s-mnipotens, omnia fetens, Sc. ob eamdem rationem. Septimo , est Creator rerum omnium tam spiritualium quam eorporeηrum. Creatio autem definitur productio rei ex nihilo. octavo, res omnes eo eνυat, seu in eme conbtinet . Conferυatio vero est continuata ae minime
interrupta creatio. u UNono , omnia per providentiam suam regit Dadministrat. Providentia autem est aeterna quaedam a Dositio oe ratio , qua singula in Dor fines perti. . Ita ros, oe omnia simul in finem universalem, δεμιieet ad Dei Usus gloriam, diriguntur. Decimo, omnia moυet corpora , id est ea transfert a loeo in Ioeum : seu ipsa in diversis Ioeis
sue cessive conservat. tundecimo, intellectum creatum motu , qui te
53쪽
4a Campend. Metaph De. nus eum peseruo iIIuminas , seu intelligentia ipsi tribuit.
Duodecimo , movet pariter Voluntatem e reais eam ; tum quia in bonum generatim ipsam continuo impellit et tum quia eam ex mala bonam effeti: nec tantum in esse simpliciteν , sed etiam in pati esse , nempe in esse agentis , puta volenetis, amantis, aversantis illam tonservat. Impellit etenim voluntatem in bonum generatim sumptum, quatenus indidit ipsi mei vo Iunia ti appetitum boni tamquam is, obiecti. Et ratio a priori est , quia cum Deus omnes res ad se l. psum ordinaverit tamquam ad summum Bonum, omnibus itidem rebus boni amorem impressit, i. sumque innatum affectum voluntati humanae spe cialiter infixit, ut per haee bona, quae ipsa ped. cipit, ad summum & incommutabile bonum perinveniret . Quando vero eam ex mala bonam emiscit , & conservat , id absque laesione humanae ii hertatis praestat per Gratiam essicacem . haec eo mim ita illuminat intellectum, & voluntatem inis ammat ostendendo summi boni amabilitatem Prae caeteris aliis bonis, ut hominem a creatur Eum adhaesione avulsum , ad ipsius Dei amorem ει prosae utionem omnino liberam infallibilite eindueat. Explicat vim emeaeis Gra tae D. Augustinus his exemplis . ostende ramum viridem vi, R infallibiliter, sed tamen spontanee seque tur te . Ostende puero nucem , aut pomum ; Rinfallibiliter, sed tamen libere manum extendet. Id ergo quod praestat Natura sine libertatis Iaesione , multo magis praestare potest Naturae Au.ctor sine libertatis humanae detrimento.
Da Angeias. Λ NDIus graece idem est ac nuntius latine . . A. Praecipuum enim Angelorum ossicium est mandata divina perferre. Definiri solet anorus in Scholis , stiνitus ema
Dicitur Diritias, sive substantia cogitans; noneolus, sive substantia extensa. Dici
54쪽
.Pars seeunda. cap. Πr. Dieitur deinde ereatus, ut distinguatur a Deo, qui inereatus est,. & summe perfectus.. Denique dicitur suo moda completu g. 2 hoc est , sui imis 3 nec ad constituendam unae cum corpore orgaoico naturam aliqv m instar animae rati nati x a Deo destinatus .. ΛTres vulgo recensentur An Iorum Hierarchiae, seu sacri principatus et de in singuli s. Hierare hilatres numerantur ordines
Prima Hierarchia continet Seraphinos , Cheru-hinos , & Thronos Secunda x Dominationes , Virtute a , & Potestates αTertia , Principatus, Archangelos, R Angelos. specifice sum picis.
Da mente βυ σπε . . AA Eas humana. definitur λ Sancto Augustinωa x libro de quantitate animae uum. 'α . stlias.cAp. 23. Dbsaniam quindam rationis partieeps , νε- sanda eorpori a commodatae id est, substantiae coigilans , quodi eum corpore humanta toniuncta hominem, tanquam. Pars illius Praecipua , tonstituit. Cogitare autem est in leuiore ει tieua Unde quae sunt humanae mentis. facultates scilicet in- reuerius ει voIustas ab ea nom reipsae distinctati. Intellectus definiri solet faeiarao anima ratio naIis ens amna ct modum enus ρουθέω l. Voluntas dicitur Deiatas animat rationalis , quaest onum generatim ab intcluctu exbibistim Mosequia
Cum aurem, humanλ mens sit substantia divis.s plane ordinis a corpore , minime pendet a corapore ux existat οῦ λ proind. soluto eo oro superinnes manet. Cumquo simpIex sit, non tonstans eae Partibus, ut corpus. , non corrumpitur , nec varias subiv mutatione; inst- eorporis, sed stat iv- corruptα , semperque est substantia eogitans , &consequenter substantiae vivens et, nam vi lx spiria tuum in cogitatione confistit. Ergo sempe e vavit
u quam moriιur, sive est is ortalia.
55쪽
ΡHysi ea se eundum vim nominis est scientia Naiaturae seu corporum naturalium . Unde definitur scientia Deculativa , que versatur circa corpus purale, quatenus naturale s.
Dicitur scientia speetiIatiυa, seu eontemplatrix; quia finis ejus est speculatio seu eontemplatio oeonquiescit enim in obiecti sui eontemplatione , nec quidquam circa illud molitur.
Cum autem corpora omnia naturalia eonfidem
ret , quae nempe in hoc aseectabili Mundo sunt posita : tam late patet , quam universa haec Natura, seu Mundi aspectabilis compages. Natura quippe saepius sumitur pro corporum
omnium naturalium coagmento , ut eum dicitur Deus esse Naturae auctor, intelligitur hujus rerum Universitatis conditor . Natura etiam pro clusis naturalibus a Deo m tis & ordinatis accipitur: ut eum dicitur : Deustoe Nasura nihiι moliuntur frusra : idem est ae si dicatur , Deus & eausae secundae a Deo motae Srdirectae nihil perperam e Sciunt Aliquando materia & forma dicuntur natura pud Aristotelem ; sed forma praecipue ita nomia natur : nam forma est id per quod res est id quod est r sive est principium omnium proprietatum d& proinde merito dici potest. rei natura . Natura autem sie cumpta definitur ab Aristote Ie lib. I. Physicorum cap. I. principium ρο eau.
D motus ει quietis eius in quo es primo , per se,
Dicitur primo prine pium : - hoe est , id unde est, vel fit motus . Per motum autem intelligi intur hoc loco mutatio naturalis: per quietem Ve- To permansio rei in suo statu & loco. Secundo , dicitur eausa quoniam natura non est quodlibet prinei pium motus : sed est princi pium influens esse in motum o Sieque natura distinguitur a termino, a. quo fit motus : qui . ter
56쪽
pars Seeunda. cap. III. minus a quo fit motus , non est causa motus , seu non est principium influens esse in motum . Tertio , dicitur ejus in quo est : si ve ejus rei in qua est natura . Qua ratione distinguitur a cauta efficiente , quae est principium motus eiusaei, in qua non est. Quarto, adjicitur hoc voeabu Ium primo : quia Natura est .primum principium motus & quietis. Denique additur per se , oe non per aeeidens rid est , necessario , non contingenter ,' quia natu-
ra debet necessario , Soratione sui , non vero contingenter movere subiectum in quo est . Sicinque Natura differt ab Arte, quia ars non est na
tura sua principium motus eius in quo est , sed
. Nam etiamsi Ars medica in homine Medi eo seipsum eurante sit causa sanationis , quae sanatio iuxta Peripateticas ideas est motus ab aegritudine ad sanitatem; non tamen est illius causa per fer:quia non debet natura sua movere seu mutare Meis
di eum , in quo est , ab aegritudine ad sanitatem: eum perinde possit Medicus iste ab alio Medi eo, imo quandoque melius quam a seipso curari. Itaque si seipsum curat, hoc tantum fit per areidens,& contingenter: quoniam aliten fieri potest. Hae e definitio Naturae ab Aristotele tradita vulisgo usurpatur in Scholis e tametsi in multis deficiat . Sed in eo praesertim erravit Aristoteles , uod corpora naturalia in hoc ab arte factis di erre statuit, quod naturalia in se habeant principium activum sui motus , non item arte facta . Certum quippe est, per id eam naturalem elaram Et distinctam corpus omne esse ad motum & quietem prorsus indifferens ; nec posse ad alterutrum, nisi ab aliqua causa externa, determinari: adeo in que natura dici non potest principium activum motus & quietis eius, in quo est. amobrem natura brevius S clarius dieitur,
id quod res es: sive , id quo res es id quod os .
. Utcumque illud sit , de Natura , seu eorpore
maturali agit Physica tribus partibus. Prima est de corpore naturali generatim. Secunda de corporibus Vitae expertibus.
Tertia de corporibus . viventibur. PARS
57쪽
DE eorpore naturali generatim funipto haec
nobis inquirenda sunt. Primo, an, & quid sit eorpus physieum . Secundo , dicemus de primariis , & insensibilibus corporum naturalium principiis. Tertio , de eorum principiis sensibilibus , aeseeundariis. Quarto de primariis ipsorum assectionibus. Quinto, de loco de tempore . Sexto denique de secundariis , x eompositis corporum affectionibus, seu qualitatibus.
Orporis physici nomine omnes naturalite= Iais 1 telligant substantiam in longum, latum, &profundum extensam. Detractis quippe omnibus, quae eorpori inesse advertuntur, ut motu, si tu , colore, duritie, ac caeteris qualitatibus, dummodo substantia extensa remaneat , Torpua remane. re naturaliter ab omnibus hominibus conet pitur. Haeeque est mens sancti Augustini, ac veterum Philosophorum . Sed Philosophi Seholasti ei eum sancto Thoma extensionem actualem a corpore physieo separari posse aiunt e idque ad expliearionem tum variorum Christi miraeulorum, tum speciatim Mysterii Eucharistiae necessarium nonis tendunt. Unde corpus physieum, iuxta posterio-Tem hanc sententiam , definiri non potest subsan-ηia extensa , eo sensu quod actualis extensio adessentiam eorporis physiici pertineat , sed tantum eo sensu, quod exigat essentialiter extensionem ,
58쪽
pars Prima . caep. v. -- quod sit subitantia radicitus , & quoad extingentiam extensa.
Multas huiusmodi substantias existere eertissim iun est. Cum enim illas sensu vivido, eonstanti, perpetuo, & uniformi percipiamus, ac pluribus modis ab iis, etiam nonnunquam inviti, validissime assiciamur, puta doloris, punctionis , aut ustionis sensu et vel eas existere necesse est a vel Deum perpetuo sic nobis illudere , ut ab errore nos liberare non valeamus. Deus autem , utpoto summe bonus, & summe perfectus , deceptor esse non potest ; & consequenter corpora physica in rerum Natura existere Ia certissimum.
T Rinei pium generatim Hefinitur, M tinde per MA liqua via O , veι μ , ωeI cognosseitu ν . Perquam definitionem triplicis genenis principia deis signantur r scilicet principia compositumis , ex quihus nempe es vel eomponitur aliquid i Prioripia generationis , ex quibus βε t ac demum principis cognisionis, ex quibus cognoscitur. Principia cognitionis sunt vel signa, quibus in rei cognitionem ducimur, sive quae praeter Duiem fui quam ingeruns snsibus, aliud aliquid 1ae tinxin mentem venire r vel sun v axis ara , id est , sententiae . communes omnibus notae ; cuiusmodi
est hae e propositio e inpossibila os , or Hem fmulsa, non M. Principia generationis sunt , ea fine qui bus M-que esse , neque eoncipi potes generatio eorporis Maturalis, o sensibilis et suntque materia , Drma s& privaris, seeundum Aristotelem . Principia compositionis sunt ea , ex quibus M corpus naturale , scilicet mareris & forma secuniadum eumdem Aristotelem. Prinei pia cognitionis die untur metapis a tsrinei pia autem generationis , & compolitionis pissio nominantur. Nonnulla tamen eorum diri
59쪽
Sed ea, quae proposuerunt olim Democritus ,& E. Picurus, ac nostris temporibus Galilandus , & Caristesius, methanica potius sunt appellanda.
Horum Philosophorum opiniones sigillatim , sed
hreviter, sunt exponendae. Pythagoraei. Pythagoraei res Omnes naturales ex materia seu subiecto & numeris constate docebant , ut refert Aristo t. lib. I. Metaph. c. 6. hoc est, ex materia suadam certo ordine, mensura & ratione consor mala ac divisa , certoque modo agitata . Nihil enim aliud numerorum nomine potest hoc loco
intelligi. Neque ab hac sententia fere discrepant Plato, & ipsius sectatores.
PIMoesci, Platonici quippe omnia ex subiecto & idea eonis stare asserebant . Quae sententia duplici sensu a Philosophis fuit explicata. Alii nimirum perhibere solent , eam Platonis
fuisse mentem , ut omnia ex materia di ideis externis, seu extra Deum, &.res ipsas positis, tanquam aeternis quibusdam exemplaribus , fieri defenderet. Hanc ipsi opinionem tribuit Aristoteles lib. I. Metaphys. cap. 6. 3c alibi. Alii e contrario sentiunt Platonem istas ideas externas , sive aeterna rerum exemplaria , tum extra Deum, tum extra res ipsas posita , ac per se subsistentia, non fuisse commentum: sed credi disse tantum Mundum hunc, & singulas eius partes a Deo fuisse procreatas secundum adeas quas mente habet: non secus ac res arte faeta ab artifice , secundum ideam quam mente gerit, efficitur. Haec posterior sententia Platone dignior est , &Peripateticorum doctrinae magis consentanea.
Peripatetiei. Peripatetici post Aristotelem duo admittere so-aent corporis naturalis principia; materiam nimirum, & formam : quae forma idem quiddam est , ac idea divina rebus impressa : adeo ut Peripate
Iicor um sum Platonicia in ea re diuidium in sola
60쪽
i ips Prima. cap. II. i ambiguitate positum videatur ,
Si igitur Platonicos inter & Peripatetieos discriniissis oceurrat, id in eo solo positum est , quod prati er materiam & formam , quae principiae
compossitionis dicuntur, quaeque cum materia, &idea Platonicorum Mnsentiunt , tertium principium addant Peripathiici , nempe privationem , quae Principium generationis dicitur . Hi ne illi modi loquendi in Seholis familiares : duo esse principia compositionis corporis naturalis , feta in Ddio sise , nempe materiam , & formam , ex quibus corpus constat: & tria principia in fari, seu generationis, sina quibus nimirum ncque ei se , neque concipi potest generatio ; nempe materiam , formam , & priυationem . Generatio quippe universe definiri solet , transitus a non esse ad essest . In quo transitu tria re
quiruntur secundum Peripateticos 21- nempe termianus a quo fit transitus : S dicitur privatio : terminus ad quem fit transitus, &est forma ac denique iubjectum ipsum quod transit fi privatione d formam ; di est materia. Idque exemplo ignis explicant. Cum enim fit ignis ex ligno , transit lignum a privatione ignis ad larmam ignis. Privatio igitur est terminus a quo fit generatio: & definitur in Seholis absentia formae in Dbjecto apto ad eam recipi. ndam, ut Ceeitas dicitur privatio visus in bomine, quoniam aptus est homo ad visum recipiendum. In eoque distinguunt privarionem a negatione: si quidem negatio est aθ-
sentia formo in subjecto inepto ad eam reeipienis me ut carentia visus in lapide dicitur negarios quia lapis no a est aptus ad visum recipiendum. Materia tribus potissimum modis sumitur: scilicet materia in qua , quae dieitur subjectum , in quo forma vel qualitas recipitur, ut diximus antea: materia circa quam , quae vocatur objectum ,
de quo itidem actum est superius e & materia ex qua , quae est subiectum ex quo fit aliquid . De materia postremo hoc modo sumpta hic agimus , quia duobus modis ab Aristotele definitur : nega-i υὸ se ilicet, & positiUo. . -
Negative quid om lib. 7. Metaphysicorum s. 3. Tom. H. C dieb