장음표시 사용
281쪽
Disput. V. Sect. I. Quaes. III. se suscipiat , quarum coniunctio, & divisio , in quibus natura iudicii consistit , ad voluntatem ipsam spectat. Ergo intellectus non potest iudicare malum, qua malum, esse amabile.. Instabis . Saltem intellectus apprehendere potest malum , qua malum , ut amabile . Nam a prehensio seu perceptio intellectui tribuitur. Ergo voluntas potest malum , quatenus malum
est , amare. Respondeo negando antecedens . Etenim si intellectus apprehendat malum s quatenus malum ,
illud pereipit ut imperfectum & disconveniens . Sed quod intellectus percipit ut imperfectum &disconveniens , id percipere non potest ut amabile et eum amabile semper concipiatur tanquam perfectum & eonveniens . Ergo intellectus no RPotest percipere malum , qua malum , tanquam quiddam amabile. Obiicies seeutido. Intellectus potest cognoscere falsum, ut falsum.
Ergo voluntas potest amare malum , qua malum .
Respondeo negando conseq. Nam falsum ut falsum est intelligibile, saItem admota luce Veritatis: sed malum, ut malum, non est amabile. Instabis. Eodem modo se habet voluntas circa
bonum & ninium, quomodo se habet intellectu scirca verum, & falsum.
Ergo si intellectus potest eognoscere falsum ut
falsum, voluntas potest amare malum ut malum. Respondeo negando ant. Obiectum enim totum& adaequatum ipsius voluntatis est bonum , Vel malum: sed obiectum intelle e us non est solum verum & falsum . Siquidem intellectus percipieomne ens, sive ut verum ti falsum, sive ut honum & malum , sive alia quavis ratione modificatum . Sed voluntas nihil potest amare nisi bonum, qua bonum est ; nihil fugere nisi malum, quatenus spectatur ut malum & disconveniens . Unde non est iusta comparatio. Objicies tertio . Voluntas est libera cire a bonum & malum Ergo potest amare malum, &odisse bonum. Respond. disting. anteced. Voluntas est libera
282쪽
non amet vel non oderit: Est libera libertatem amet, vel oderit bonum
vel odio quae contram funt in pi. um , nego. Unde nego .conseqVer Sed inquies. Facultas liberadictionis potest amare , A non amare , odisnon odisse. Sed voluntas est libera libertiae eo Gradictienis circa bonum ti malum. Ergo potest amare vel non amare , odisse venon odisse tam bonum , quam malum . Respondeo distinguendo mai. Facultas Iiberae libertate e tradictionis potest amare vel non a-hmare aliquod bonum ς odisse vel non odisse ali quod malum , concedo e potest amare , vel nornmare malum ,' odi me , vel non odisse bonum nego. Simili modo distinguo minorem . Volun eas est libera circa bonum 3c malum libertate contradictionis , eo sensu quod possit amare vel non amare bonum aliquod , odisse vel non odisse aliquod malum , eone edo. : eo sensu quod possidamare vel non amare malum ; odisse vel non disse bonum , nego. Quare nego conse Instabis. Desperati appetunt non esse , & Deum oderunt damnati. Sed non essa est malum Deus vero est bonus. Ergo voluntas potest amare malum , & odita
honum ἀRespondeo distinguendo minorem .. Non esse est malum ; Deus vero est bonus , Vere , concedo : pparenter, nego. Nam non esse spectatur a de- sieratis sub ratione boni , stilitet tanquam miseriarium ficiis ; Deus vero licet summe bonus, spectatur a damnatis, ut erudelis, & proinde ut sibi malus. Quare nego conseq. obiteles quarto . sunt quaedam peccata , quae' oriuntur ex pura malitia. Ergo i α iis malum, quatenus malum est, exo
Respondeo negando eonseq. Peceata enim ex pura malitia die untur, quae neque ex infirmita-x., nequo τα ignorantia fiunt, non quod malum,
283쪽
DVputat. V. GA. I. Quaest. IV. a 3 quatenus malum est, in ipsis voluntas prosequatur . Igitur quia nullus in iis est excusationi loeus , & quia ex magna oriuntur perversitate, dicuntur peccata ex pura malitia : non vero quia malum quatenus malum est in illis expetitur.
Utrum bonum morais seu virtus sit a natura.
Bonum sive pb eum , sive metaph eum dicitur ; quod in se suo modo perfectum est :bonum vero Norale est morum probitas, seu Ui tus moraIis o de qua quaeritur , utrum sit a natura. Cui quaestioni ut fiat satis, sit CONCLUs Io. V Irtus moralis a natura, id est a Deo primum
oritur, Sc inchoatur e sed exercitatione exincolitur ae perficitur. Ita fere Sanctus Thomas I.
Probatur prima pars. Ab eo primum oritur&inchoatur virtus , qui nobis prima inseruit virtutum semina , aut igniculos , quibus ad virtutem accendimur. Atqui Deus prima nobis inseruit virtutum semina, quae nobiscum incrementum capiunt , secundum illud Iob cap. 3I. v. 18. Ab infantia mea erevit mecum miseratio. Ergo virtus moralis , saltem quantum ad inchoationem , ut loquitur Sanctus Thomas, est a natura, seu potius a Deo. Probatur secunda pars. IlIud labore ' exercitatione excolitur , ac perficitur , quod in nobis naturaliter perfectum non est , sed tantum in
Atqui virtus moralis in nob s non est naturaliter perfecta . Est enim habitus acquisitus , seu repetitis actibus comparatus e nisi Deus per miraculum eam perfectam infundat , aut firmam, & immutabilem ad bonum propensionem naturalem largiatur : quod praeter rerum ordinem fit.
284쪽
' comprehensa est lib. Fortes creantu κ fort in jumen eis, est in 'equis. patrum Virtus. nee imbellem 'roces Progenerant Aquilae columbam . D Zyina βὰ vim promovet insitam , re que euItus pe Sora. roborant si cumque defecere moreFDedecorant bene nata. culpae Atque haec, quidem de virtutis. moralis origine..
Iam de i phus mediocrita G, se in medio , deinde de
Utrum virtutes. morales sint: A. medio ..
Wobus modis virtus dici potest esse in . medio C. Primo quidem causaliter seu efficienter, quatenus. nempe inclinat ad cichus mediocres . qui neque excedunt rectami rationem , steque ab ea deficiunt. Secundo. formaliter , nimirum quatenus.
OMnis. virtus. moralis. est in, medio, ea aliter seu ratione adius quem, causat, aut Producit .. Probatur .. Qui habitus inclinat ad. achus neque eX cedentes. rectam rationem , neque λb eru deficientes ii Ie est. in medio. ratione' actus sive ,. ut Seholae loquuntur est in medio causaliter ,. R eskcienter, quatenus. causat, & essici L actus. me diocres . Atqui omnῖς virtus inclinat ad . a ius neque eΚ- Cedentes rectam, rationem, neque ad ea deficientes cum sit habitus electivus in mediocritate consistens iuxta iudicium viri prudentis , ut definit
Aristoteles. lib. 2. Eth. cap. 6. Ergo omnis virtus moralis. est ire medio, cautae ter, & emi ter
285쪽
Responsiones ad obiecta. Obi ieies primo . Charitas, & virtutes Theologicae non sunt in medio,. sed in extremo positae, etiam ratione actus Ergo virtus omnis non est in mediocritate constituta, etiam ratione actu S . Respondeo nos hic agere de virtutibus moralibus, & civilibus, non de Theologicis . Quanquam eae quoque ita medio consistunt , saltem ratione nostri: quatenuS secundum. mensuram nostrae conditionis , non supra aut infra vires nostras, in Deum per Virtutes Theologicas ferimur, ut docet S. Th.' I. a. q. 64. a. q. quem consule. Obiicies secundo. Magnanimitas , quae ex Aristotele libro 4. Et hic. cap. 7. circa maximos honores ; & magnifrentia quae ex eodem Philosopho cap. 4. eiasdem libri circa sumptus maximos versatur ; itidem paupertas evangelica , quae ab omnibus divitiis ; & υirginitas , quae ab omni plane inquioamento abstinet , non inclinant astactus mediocres, sed ad actus summos. Ergo non omnes virtutes sunt in medio causaliter, aut eficienter , id est non omnes tendunt ad actus mediocres iaRespondeo cum S. Thoma I. a. quaest. 64. artis x. ad 2. negando anteceden L. Nam , ut ipse optime observat , necesse est medium , & extrema in actibus , & affectibus animi secundum diversas circumstantias aestimare. Unde licet magnania miras , A magniscentia absolute ad actus maximos, & summos tendant comparate tamen aleos qui agunt , ubi , quando , S propter quod
oportet , ii actu L sunt medioeres . Sic ubi Reges R Principes magnos sumptus , ubi opus est, im- Pendunt, ii nec rectam rationem excedunt, ne ab ea deficiunt. Sed, si eos viri privati imitarentur, e X cessu peccarent. Simili modo cum Aristoteles libro 4. Eth. cap. 7. de magnanimo loquitur, eum quidem magnitudine extremum esse ait,
sed in eo , quod de se iudicat ut oportet, mediocrem . Sic virginitas , & paupertas evangelica , cam sint propter quoa oportet , nimirum Pr
286쪽
a 6 Exereἰtat. smoLpter vitam aeternam, atque, ut oportet, nempe auxia Dei mandatum, aut consilium , in mediocritate versantur : essent vero superfluae , & ex 'cedentes , proindeque vitiosae per excessum , si illicitam superstitionem , aut inanem gloriam se et arentur ; vel si eo terentur cum non decet , Meontra Dei mandatum : ut si v. gr. primus hominum parens virginitatem vovere volui met equemadmodum e contrario deficientes sunt , seu defectu peccant ii , qui votum virginitatis aut paupertatis infringunt.
OMnes etiam virtutes sunt in medio formaI
ter, seu ratione habitus virtutis. Ita sentit Aristoteles lib. a. Et h. cap. 7. cujus ratiocinatione Probatur nostra conelusio. Virtutem esse in me
dio formaliter, sive ratione sui, 2 quatenus est habitus, est eam duobus hinc inde vitiis obsideri , ut definitum est. Sed omnes virtutas duobus hine inde vitiis obsidentur, ut inductione patet . Nam v. gr. pru dentia inter versutiam ,& imprudentiam est constitutar fortitudo media est inter temeritatem N& ignaviam e temperantia denique inter intem- Ierantiam , 8c infensibilitatem , ut aiunt, seu nul ius voluptatis sensum . nam quandoque vitia propriis nominibus carent , ut Omnes norunt. Ergo virtutes .mnes sunt in medio rations habitus; sive, ut Scholae aiunt, in medio formaliter constituuntur .
Die es. Iustitita opponitur sola iniustitia . Ergo iustitia non obsidatur duobus hinc inde vitiis. Respondeo distinguendo antecedens . Iustitiae opis ponitur sola iniustitia , quae pectat contra iustitiam vel ex e essu , vel d6fectu, concedo : quae peceat solo defectu, nego . Quare nego consequentiam. Itaque iniustitia diverso modo, nempe vel excessu, vel defectu iustitiam violare potest, quamvis utrobique iniustitiae nomen retineat. Primo enim in materia iustitiae disributis quae nempe cire a distributionem praemiorum , di
287쪽
Disputat. V. G9. I. Quae s. V. poenarum versatur , peccari potest tum per e cetam, tum per defectum: per excessium quidem, tribuendo v. g. plus I audis , aut mercedis , vel Poenae, quam par sit: per defectum vero, si minus tribuatur quam Oporteat.
secundo. In materia justitiae eo mutativae , quae circa rerum permutationes occupatur, locum habet excessus, & defectus . U. g. cum carius ali
quid emitur vel venditur ; vel cum in mutuo praeter sortem principalem aliquid datur aut accipitur , fit excessus .' si minori pretio quidpiam ematur vel vendatur e vel si minus reddatur , quam fuerit acceptum, defectu peccatur. Instabis . Nemo potest esse nimium iustus . Ergo peccari non potest per excessum contra iustitiam. Respondeo distinguendo antecedens . Nemo pol est eme nimium justus, si spectetur obiectum formale iustitiae , nempe ordo vel recta ratio , seu honesta mediocritas per rectam rationem constituta , cone edo: si spectetur obiectum materiale , seu materia iustitiae , nego . Unde nego consequentiam . Equidem objectum formale iustitiae , nempe justa mediocritas, non patitur excessum et idque iustitiae cum aliis virtutibus commune est enam nemo potest esse nimium fortis, vel nimium
temperans , inspecto solo fortitudinis vel temperantiae obiecto formali : sed quemadmodum in materia seu obiecto materiali aliarum virtutum fieri potest excessus ; ita in materia iustitiae perexe e Tum potest peecari. Fateor , non omnem ex celsum in materia iustitiae esse semper peccatum.
nam homo dives , qui aliquid mutuo accepit a minus divite , potest sine peccato plus ei reddere , se ilicet animo gratificandi , quam αccepit . Sed ut iustitia duobus hinc inde vitiis obse sita dicatur , satis est quod aliquando contra eam Peccatur per excessum , nec necessie est , ut omnis ex e effus in materia iustitiae sit peccatum. Quamvis porro vel excessu, vel defectu contrae virtutem omnem peccari possit, non tamen quaelibet virtus inter duo extrema se eonsistit, quin duae possint esse simul virtutes inter duo viti collocatae; unde sequitur
288쪽
Tot fere sunt virtutes, quot Uitia. Probatur. Tot fere sunt virtutes , quot vitia , si inter duo vitiae plerumque duae virtutes
Atqui inter duo vitia duae plerumque virtutes: Occurrunt et v. g. inter imprudentiam & calliditatem sunt prudentia & sinceritas 2 inter temeritatem & ignaviam fortitudo & cautio 2 inter prodigalitatem & avaritiam sunt liber litas & parsimonia : atque ita de caeteris, ni fi forte ubi propriis nominibus non sunt donatae virtutes Ergo tot fere lanu virtutes, quot vitiae. Hincque est, quod saepe ad alterum extremorum magis accedere virtus videatur ; & vitium nos virtutis specie decipiat . Sic fortitudo temeritati , vel audaeiae vicinior est , quam ignaviae , aut timori : parsimonia magis ad avaritiam , quam affprodigalitatem accedit a. temperantia voluptatum omnium abiti uentiae Propior est, quam intempe
Sed inquiet aliquis, inter prodigalitatem & a
Uaritiam necessariae non sunt duae virtutes; scilicet liberalitas, quae det, quando decet , & parsimonia, quae retineat ,. quando decet 2 quia nemo potest dare quando decet , quin retineat etia in quando decet .. Respondeo negando propositionem . Quamvis enim communi usa loquendi liberalitas , & parsimonia plerumque contundantur; si tamen earum. actus subtilius expenduntur , diversi omnino apparebunt. Nam aliud est dare cum decet , aliud retinere,. & plerumque facilius retinetur cum decet ,. quam datur ubi decet . Liberalitas autem dat , & parsimonia retinet,. utraque cum decet Prodigalitas dat cum non oportet ,. nec retinet cum necesse est 2 avaritia vero retinet cum nota oportet, nec dat ubi necesse est . Quare avaritia deficit , si eum liberalitate conferatur ; excedit uero , si eum parsimonia comparetur . Itaque nota
unus ti idem, specie est liberalitatis & parti inoniae actus e quumadmodum non unus est specie dandidi tetinendi affectus -
289쪽
De subjecto virtutis moralis A, Agna est inter Scholasticos dissensio circas Vae subiectum virtutum moralium; non quidem.
prudentiae, aut i u stitiae; nam omnes fere prti den- iam in intelIectu , -& jugiitiam in voluntate reponunt di sed circa subjectum fortisvidinis & tem-terantiae, circa, quod alii aliter sentiunt. Emm .ero Sanctus Thomas I. a. quaest. 56. ar. 4. fortitudinem in appetitu irascibili, temperantiam in concupiscibili statuit. De utroque hoc appetit ad ictum est in Compendio Physico, par. 3. cap. 3. Nominales. in voluntate & appetitu sentiente fortitudinem & temperantiam ex aequo reponunt. Scotistae eas primario in voluntate ; secunda iis in appetitu sentiente collocant Sed ea controversia apud nos, qui nec Voluntatem, nec inteI- lectum ab anima ipsa rationali seiungimus , quique duas in virtute partes distinguimus , superuacanea prorsus videtur . Sit igitur
X 7 Irtus seeundum superiorem, partem in parte V hominis rationali inhaeret, in. parte Uero Runi mali aut sentiente secundum. inferiorem partem. Probatur primae pars. Virtus secundum praecipuam partem spectata nihil aliud est, quam re vatio , prout honestam mediocritatem praescribit ;sve est constans oνdinis amor ini Mavis. materia. Atqui haec νecta ratio, , seu amorbordinis. in parte hominis rationali residet cum sit ipsam et anima rationalis, quatenus ordinem, aut honestam mediocritatem, ubique sectatur
Ergo virtus , quantum, ad praecipuam, seu superiorem partem spectata ,. est in parte hominis raetiona Ii Probatur secunta pars. Virtus se eum dum partem inferiorem sumtae , est agendii facilitas. repetitis actibus eo parata.
- Aigui haec facilitaο residet in corpore: eum te
290쪽
a in impressis e erebro vestigiis , IiberIore spirituum animalium motu, impedimentorumque remotione posita sit, ob legem quae inter corpus dimentem intercedit , ut diximus in Compendio
Ergo virtus moralis, secundum in seriorem partem considerata , in parte hominis animali & eorporea sita est. Quaeres , an prudentia recte dicatur ad solum intellectum pertinere. Respondeo prudentiam secundum superiorem partem ad intellectum simul & ad voluntatem esse referendam . Prudentia enim , definiente Aristotele lib. 6. Ethic. cap. s. est habitus vera
Sed hujusmodi habitus ad intellectum simul, &ad voluntatem pertinet: ad intellectum quidem, ut cognoscatur id , quod agendum est ; ad voluntatem vero, ut ex multis, quae possunt in actum deduci, unum potius, quam aliud eligatur. Ergo prudentia ad intellectum simul, & ad voluntatem secundum superiorem partem pertinet. Idem statuimus de iustitia, quae est eonflans oe perpetua υoluntas ius suum eatque yribuendi: quaeque cognitionem intellectus , & propensionem voluntatis in eludit . Idem de fortitudine & temperantia secundum partem superiorem spectatis dicendum videtur : nam eae in recta ratione , quae honestam mediocritatem praescribit , quaeque ab intellectu & voluntate minime distinguitur, sunt collocaniae.
R ponsiones ad obiecta. Obi ieies primo. Ibi est virtus, ubi illius actio
sese ostendit. Atqui actus temperantiae & fortitudinis sese o Rendunt in appetitu sentiente , ubi affectus, qui ab iis regi debent, excitantur. Ergo temperantia & fortitudo sunt in appetitu sentiente. Respondeo distinguendo minorem . Ibi est virtus secundum partem superiorem, vel inferiorem spectata , ubi illius actio sese ostendit, concedo: ibi est virtus secundum utramque Partem, nego. arc