장음표시 사용
491쪽
vero in partibus corneae tensio facta suerit, lumen quod noctu oculum laesum complevit, pro electrico potius habendum esse apparet, quam pro lumine debili a rebus externis in oculum reflexo Certe lumen, quod circa oculum existit, quando palpebrae huc illuc moventur, tantae claritatis est, quantae quis dem lumen electricum, quod ex motu frictuque mercurii vivi in tubo vitreo et aeris vacuo gignitur, et quod litteras vicinas visibiles reddit. Quo tensior fuerit tunica cornea oculi laesi, eo validius lumen electricum excitari potuit reciprocis palpebrarum motibus, quibus modo clausae, modo pate altae fuerunt. Impendio tensam ruisse oculi laesi tunicam corneam, ex dolore coniicio quem praevalens visu sensit ex lumine solis et lueeranae, utpote quod ne sanus quidem oculus ferre potest sine molestia, si in tenebris aliquamdiu versatus subitum luminis
ictum accipiat. Vidimus, in pilis animantium et tunicis corneis oculorum inesse electricam vim, quae frictione excitari possit. Quaera. mus de animantium fluidis, quae eandem vim complectantur. In hi elencicitate insignis est materia oleosa, ex qua bombyces fila ducunt, quorum vim elactricam demonstrant tentamina, quibus potissimum in Anglia peritissinius sYMER. inelaruit,quin rumve summam ex eius libro anglico mihi tradidit exeellentismus in Academia nostra Graecae Latinaeque Linguae Proses
sor, CAROL. CHRISTIAN. WOOGlUS, Collega carissimus. Electriebtatem vero filorum steri rum sYMER exploravit ope tibialium ex iis contextorum quibus calore bene siccatis modo pedes et crim*,moclo manus vestivit, atque huc et illud trahendo fricuit.
hi mitione ipsa tibialia fricta prodiderunt phaenomena meis et attraditonis atque repulsionis. Iam nigra iam alba tibialia induit, manumque modo uno tibiali, modo duobus vestivit. Maior olectricitas existit frictione pedum.quam manuum M nu aut pede si illum tibiale quando Electi O CANTON in mate. ria per se electrica ut in tabula, itrea, polito admovetur cum fili seu fili braehiis et globulis electricitatem communicat, qua fit ut globuli a se invicem discedant. Minutiae metallicae tibialia versus ex diltantia pedali et bipedali altiliunt. Et eum tibiali
492쪽
fricto, quo manus induta est, digitus admovetur, ex digito et tibiali emi.
cantes scintillae in tenebris visum affieiunt. Cum tibiale hue illuc per supermetem manus trahitur, stridor auditur, qualis aures serit, cum secundum tubisti et vitrei longitudinem digitus, servata ab eo erta distantia, promovetur. Frictum exutumque thiale quodammodo inflatur. In albis nigrisque tibialia hus magnum electricitatis discrimen deprehenditur. Album, quo manus inoduta est hue illuc tractum Dietiumque, neque stridorem, neque scintillas edit. Idem desectus observatur, cum manus induta est duobus tibialibus albi eo. loris. Neque quicquam electricitatis prodit, si album , quo manus induta est nigro circumdatur, quamdiu ambo vel in manu, vel exuta coniunctat a se invicem separata, insignem monstrant electriciis
talem. In Electrometro enim fili brachiis annexi globuli attrahuntur per trium quatuorve digitorum distantiam a tibiali nigro, si Eleit rometrum positum it in tabula quae per se electrica non est. In distantia minori veli menter agitantur. Eundem effectum praestat tibiale album Si Electrome. trum in tabula vitrea loeatum sit, in tibialis albi vicinia globuli primo attrahuntur, pauloque post repelluntur, tibialique ab Electro metro prorsus rem to globuli se invicem repellunt. Si rursus Electrometro tibiale album admo. veatur, globuli repelluntur ut ante. Si tum albi locum oecupet nigrum,iIlle globuli attrahuntur, brevique post repelluntur. 4 ambo tibialia interis vallo eerto inter se distent, inflari videntur, et formam pedis repraesentare; sique saei et admoveantur, auram frigidulam spirant. Si vel duo alba, vel duo nigra, post frictum ita suspensa teneantur, ut extremitas unius extremitatem alterius propemodum tangat, a se invicem repelluntur, angulumque 3 pluis riumque graduum se ant. Album et nigrum, si certo intervallo inter se diis itent, se mutuo attrahunt pro vi excitatae electricitatis inque distantia unius fere pedis rapido motu versus se invicem feruntur, facioque contactu omnem inflationem amittunt, arcteque sibi mutuo applicantur, atque in Eleiimmetro nihil prorsus electri eitatis significant separata vero rursus a se invieem per distam
clam eertam inflantur, et se mutuo iam repellunt, iam attrahunt. Si quis una manu duo nigra tibialia fri ta alteraque duo alba suspensa teneat tibi alia diversorum colorum ad se invicem accedunt, minutoque intervallo quasi in unum coeunt se. iuncta vero rursus per intervallum certum formam priorem recipium. Facta separatione vim electricam brevi perdunt, in coniunctione vero per unam duasque horas conservant. Si extra coniunctionem sint, unique lata superficies eorporis eleetricitate vacui admoveatur, dissiculter demitur electrica vis, quae admotaeuspide metallicae momento perit Coniuncta diversorum colorum tibialia fructo excitatam Electricitatem ita pertinaciter tuentur, ut cuspides metallica ad eam tollendam nihil propemodum valeant. Si secundum fricti tibialis longitudinem in distantia duorum pollicum digitus promoveatur, emicantium scintilla rum continuatio et series certa existit. Quod phaenomenon omes et pluries inisterdum revocari potest. Si pro tibiali nigro album adhibeatur, pro scintillulis,
quae in vicinia nigri tibialis ex apicibus digitorum emicant, in iis globuli lucidi subcaerulei coloria apparent, qui, si electricita satis valida sit,ibilum edunt. Frictu Diqiligo by Ooste
493쪽
Frictu exeitata in tibialibus Hetraicitas communieari potest more Mugehen-hroeekiano eum aqua in vase vitreo contenta, si tibialia filis metallieis ex aqua et vas prominentibus,admoveantur. Quae vero ex tibiali albo in aquam deri,ata est electricitas extinguitur, admoto fricto tibiali nigro. Et admotu seicti tibialis albi electri eitas perit ex librili nigro in aqua procreata. In mense Decembri aliquando gelidateinpestate memorabiles effectus observavit SΥMERUS, eum ex tibia. Iibus Metu pedum eX citatam electricitatem in mercurium vivum in lagen vitrea contentum derivasset. Ex uno tibiali nim derivata electricitas admotum digi tum eo neussu Vehementio fuit generara ex duobus tibialibus si ictis. Coneuiasio ex digito in ambo cubitos penetravit. Ex quatuor tibialibus in mereurio vivo proereat electrica vis spiritum vini inflammavit, et corpus tentantis ita pervasit,
Haee de vi electri ea filorum, quae homhyees ex materia oleos ducunt. Quoniam fila erucarum et aranearum eiusdem generis sunt, periculum iaciendum est, num in iis etiam mera excitari possit vis, quae attractionis et repulsionis atque lucis phaenomen exhibeat. Quae si prodierint, argumento erunt, fluidis, ex quibus erue e et araneae fila producunt, itidem inesse virtutem electiacam.
Ex pilis praesertim eastoreis contexta tibialia, quando induta manu sileantur, vel rapido motu exuuntur, in tenebris sublucent. Idem observabile est in tibialibus notum textura filia Ianeis constat. Cuius phaenomen memorabile exemplum nuper ad me perscripsit amicus, mi inopinatae lucis exortus mirationem fecerat, Aecidit vero hoc, cum pedes eundo aliquantu- Ium ineatuitam Tibialia induerat vesperi, ut, cum ita polita essent ut rigerent induendo et riuendo mollescerent Ita arcte complexa erant crura et pedes, ut, cum de ii detraherenriir, .ehementio stimio fieret Lucem miratus, tibialia rursus induit, et, ut certius penitusque bis varet, lente detraxit. Sed nihil lucis apparuit. Denuo induta detraxit perniciter, urtusque emirans lumen vidit. Repetito aliquories tentamine, nulliun amplii lumen extitit, quod fit in elasticitas ob oriundam mollitudinem debilitata esset, Pennae, quando Dicantur, itidem phaenomena attractionis et repulfionis praebent. Quod perimenta testantur, quae in pennis corvinis anno superieri cepit electricarum virium sag xigimus indagatori ART NNUS,aut administrando fisco noso mi regii Hannoverae praeest. Pennae, lana, et pili, quia ex materiis in sanguine latentibus nascunmr, quicquid et Arieitatis primitivae habent, noe ipsum ex sanguine proficisci facile collectu est. Nii vero, quae in sanguine continetur materia electrica ita tenax sit, ut ad excitandam eius vim aequeae in pilis, lana, et pennis, frictis opus sit, an eo demum tempore, quo lana, pennae, et pili, a materiis sanguinis coalescunt, istam tenacitatem consequantur, hoe in dime ili diseeptationaversatur Pix, quamdiu firma est, ita tenacem complectitur materiam esse tricam, ut, quae ineolpore metallic excitata est, materiae electricae attactu non solvatur. Nam firmae picis hara natura est, ut in ea collocatum metallum consequi possit electricitatem derivativam. Si autem ex eatena pendulum corpus metallicum superficiem picis lique actae attingat, pariim aut nihil electricitatis communicatae exerit. Similite ambigua quaestio est, an oleosae materiae, ex quibus fila bomhyeum et et
carum atque aranearum concrescunt, materiam electricam contineant, cuius tenacitas tanta sta
qu1nta est materiae elemicae filis immixtae. Fieri solet ut hombyees interdum abundantis tale quicquam erucient. Itaque experiundum est, num filum metalIicum filo serico annexum, quorum electricitas communicatur, olei huius attacti amissurum sit eam, an salvam conserva-
494쪽
ri, imi Principio, si pJr tim edita. Quod num persederim, Et penes intelligentea iudiςium Interim alia quaedam, quae
496쪽
Calendis Novembris A esse CCLX
DE VIA FACILLIMA IN MOTU CORPORUM. Auctore IOHA E NICOLA TETENS, Phus
'. P. O. in Acad. 'id Buzzoviensi.
Ex quo Prit pium minimi in Philosophia naturali Mampertuissus proposuerat, multa cum de hoc Minimo, tum, quod a plerisque pro eodem habitum est, de via iseris a effutillima in motu corporum, disputata sunt. Pleraque aut ad easus quosdam speciales tantum restricta, aut vaga, confusis ad unum, quae erant diversa, eoque maiorem et dignitatis et foecunditatis speciem habentia non enim satis ex cte definitum erat id, quod in relativis hisee minimi Brebis mi, et Facissimi notionibus, re in universum considerata sumendum erat pro constanti ad quod tamen, quae sie dicumtur, referri oportet, si verus vocabulorum sensus rite debeae intelligi. Ad Minimi Principium quod attinet, verum eius sensum ut definirem, demonstraremque, sic definitum esse generale aliquod Mechanices principium et in motu et in actionibus corporum mutuis obtinens, domesticum quoque, et arcte cohaerens cum reliquis principiis, quae ab omnibus pro axiomatis selent haberi operam dedi in Commentatione de Minimi rineipis, separatim edita. Quod num perseuerim, si penes intelligentes iudicium. Interim alia quaedam, quae
497쪽
defatissim in motu corporum in mentem venerunt, hoc linco proferam.
IV. Sint Fig. r. B. AC, duae vires agentes in punctum A, in sirectionibus AB AC, AEqueis lis earum data perangulum BAC, uti et magnitudinis eorundem per lineas AB, AC EI ABCD parallelogrammum virium, At di
nasis intra angusim virium, et Bae diagonalis fitiis angulo opposta. Fiat quaecunque virium AB et C resolutio ad Rneom aliquam Ais in alias perpendiculares ad se invicem, e g. resolvatur AB in As et B L A m A et Ct, seu Aret Ar MLm eadem directione lineae Am, ideoque reliquae duas B Hii in eadem aut parasiel directione. Denique sumam tu summae virium in eadem directione ad eandem partem agentium, id es onvenientium. e. g. At M s disserentiae autem illarum, ubi in eontrarias agunt partes, et M onymo sunt. Quibus praemiis, summa virium convenientium in eadem directione aut disserentiae oppostarum, Maxima es in directimne diagonalis AD, ex angula virium ductae, omnium aliarum, quae datis virium magnitudinibus et pytione in una eademque
aeractione esse possunt. Hoe quidem theorema eum ab aliis, tum a me ipse
alibi iam propositum, hoc loco repetere necesse visi, et non inutile paullo distinctius idem exponere, cum plurima deinceps dicendorum illi imitantur. Ueritas autem eius absque ullo calculo sie facillime perspicitur. Sumtis, quae posita sunt, datur, quod notissimum est, tertia aliqua vis diagona. iis, quae actioni duarum vitium lateralium coniunctarum sussieienter sic potest resistere, ut aequilibrium inde oriatur; et hanc quidem vim oportet habere magnitudinem cim AD, et positionem in eadem linea AD ad partem op
positam quodsi itaque sumatur alia quaedam dire , m
498쪽
et posse fieri, et summa virium lateralium in hae linea Amad eandem partem convenientium, aut differentia ea Ddem si sint contrariae, si maior illa, qua coniunctim agunt in linea As, necesse simul foret, ut huic potentiae in Amresisteret aliqua vis ad aequilibrium effetendum, maior illa A d. At cum haec ad lassicit ad aequilibrium in quacunque directione, in qua punitium a viribus AB, AC,
moveri queat, dari oporteret direitionem aliquam is, inquavis ad maiori agat intensitate, maioremque exe
ceat resistentiam, quam in ipsa diremone sua a d. Id quod nulla ratione fieri potest, cum, quacunque facta resolutione ex vi A d in duas alias perpendiculares, singulae hae post riores minores erunt vi in directione Aci, sicut singulari ter trianguli reflanguli hypothenus minores sunt. Haud tamen inutile est ealculum etiam In subsidium vocare, quo plures carus, qui hic occurrunt, facilius omnes perspiciantur. Sumaturis mclinea, ad quam fiat resolutio virium AB, AC; illius in perpendiculares A s, Bis huius in At et Cis. Dicatur angulus As a, et As h et quia an gulus Bis C constans est, in quoque constans aut summa angulorum Pa his, si nempe linea A m cadit intra angulum virium Fig. . , aut differentia illorum, a-b, ubi linea A m cadat extra angulum virium, in Fig. a.). Cum autem dato angulo B AC, datur simul angulus AB D, complementum illius ad duos rectos in iis quoque
easibus, ubi aut summa, a b aut differentia, a Laequulis est angulo AG D, illic summa hic.differentia, erit cominans quaedam quantitas.
499쪽
Ubi autem summa angulorum, ideoque D. O lixeonstans est, habetur