De gymnasio Romano et de eius professoribus ab urbe condita usque ad hæc tempora libri duo quibus accedunt Catalogus advocatorum sacri concistorii, & bullae ad ipsum gymnasium spectantes. Auctore Josepho Carafa c. r

301쪽

2 79R Pontifici a summis imperii negotiis , qui in magna rerum gerendarum mole , quas summa cum laude administrat , rem litterariam in ligniter fovet.

U. Quoad numerum Prosessorum , varia olim fuit Gymnasii disciplina, neque certa lege id erat definitum. A Bonifacio VIII. & Eugenio IV. silentio praetermissum est, quot in publicis Cathedris sedere deberent Prosessores . Clemens U. sedem dari jussit duobus linguarum Orientalium Magistris . At Innocentius VII. singulos Prosessores addixit singulis hisce Disciplinis, Theologiae, Iuri Civili, Medicinae , Philosophiae, Logicae, Rhetoricae, &Graecae linguae. Leo X. decrevit, sitnsulas hasce Disciplinas, Ius Canonicum, Ius Civile, Philosophiam, Medicinam suum habere Prosessorem , praeter alios , qui necessarii fuerint in qualibet facultate Lectores. Attamen post Leonis X. tempora non unus quidem Iuri Canonico, alter Iuri Civili, sed plures tradendis Iuribus

incubuerunt. Nam, uti constat ex antiquis Prosessorum

Elenchis , duo semper fuere Prosessores ordinarii Iuris

Canonici, quorum unus matutinis horis, alter vespertinis e Cathedra docebat. Ita res se habuit sub Paulo III. Iulio III. Pio IV. Pio V. Gregorio XIII. Sixto U. Et imperante Gregorio XIII. alter e duobus Iuris Canonici Prosessoribus sextum Librum Decretalium interpretabatur . Verum ab anno MDCxXI. diuque postea Ius Canonicum tres habuit Prosessores, quorum unus de sexto Decretalium Libro disserebat. Tandem sub Alexandro UII.

anno Μ DCLVIII. &sequentibus Pontificibus, praeter duos Iuris Canonici Antecessores, matutinum, & vespertinum , qui ab antiquissimis temporibus obtinuerant in Gymnasio sedem, tertius exponendo Gratiani Decreto Operam suam impendebat. Hinc Franciscus Macedo in sua Archigymnasii deseriptione ait, ab Alexandro UII. ere-etam Cathedram Decreti. Sed is tertius Iuris Canonici Prosessor ab anno MDcxx I. sub Gregorio XU. agebat de

302쪽

ago Libro Sexto Decretalium . Quoad Prosessores Iuris Civilis , antiquissima , atque perpetua Gymnasii disciplina tulit quatuor hujus Facultatis Prosessores , quorum duo mane , aliique duo vespere in pulpita ascenderent. Sedente Gregorio XIII. anno Μ DLXXVI. his quintus accessit tradendis Criminalibus rebus. At sub Pontificibus, qui sue cesserunt , in Elenchis Proselibrum , nullum illius deinceps occurrit vestigium usque ad Clementem VIII.& Paulum V. cum tractarunt Criminalia I vo Gattulus, &Dominicus Zappus, & sub Urbano VIII. Ioannes Sanctinus. Uerisimile tamen est, ex illis quatuor Iuris Civilis Prosessoribus, unum Criminalibus, alterum etiam tradendis Pandectis incubuisse. Has Cathedras postea neglectas revocavit Alexander UII. uti dietum fuit Capite praecedenti. Professores Institutionum Iuris a Pauli III.

aetate anno Μ DXXXIX. usuque continuo, stationem in Gymnasilo habuere. Duo huic rei vacabant, quorum unuS mane , alter vespere . His quandoque tertius accessit .

Attamen Alexandrum VII. auetorem huius Cathedrae afferit Macedo . Itaque diu Gymnasium aluit novem Iuris Prosessores , nempe tres Iuris Canonici, quatuor Iumris Civilis , duos Institutionum . Non raro tamen hisce

alii adjungebantur . Et quoad illorum stipendia, etsi olim, uti diximus, nulla fuissent stipendia quibusdam

Cathedris addicta , tamen obtinuerat, ut quaedam essent superiores stationes majoribus stipendiis cumulatae . Ut proinde saepissime curarent Prosessores ex inferioribus stationibus ad illas transferri. Nuper vero numerum ,

& stipendia Proses rum Iuris decrevit Sanctissimus Pontifex BENEDICTUS XIV. exarato Chirographo

die XXI II. Maii, anno ΜDCCXLvIII. Statuit enim, ut

nonnisi sex essent Juris Profestores, unus quidem tradendis Institutionibus Iuris Canonici, alter Iuris Civilis, tertius Criminalibus rebus , quartus Pandectis , quintus Decreto Gratiant; sextus vagam aliquam Iuris Civilis

303쪽

ma feriam a Rectore statuendam tractaret. Praeter hos iussi, septimum esse ultra numerum , cuius munus sit, illius Antecessoris vices supplere , qui aegra valetudine, vel alia causa a Scholis habendis prohiberetur . Id verone Prosessorum numerus inutiliter augeretur, in aliorum perniciem,atque rei litterariae. Quoad stipendia decrevit, ut illorum essent majora emolumenta, qui diuturniorem operam navassent, in quacumque essent statione;

ita ut singulis e duobus Prosessoribus Iuris antiquissimis solvendi sint aurei quadringenti; aliis duobus, qui temporis diuturnitate illos proxime eXcipiunt, aurei tercenti; denique reliquis duobus , qui postremi omnium munus litterarium aggressi sunt, aurei ducenti. Idque statutum e st, ne ex una statione, in qua vix essent versati, ad aliam commigrare Prosessores conarentur . Proselso-xi ultra numerum nulla certa constituit stipendia, ita tamen, ut si longo tempore docuerit, Rectoris sententia sit inter stipendiarios recensendus. VI. Ad Prosessores quod attinet Medicinae . Et si Leo Papa X. huic tradendae Arti Prosessorem unum addixerit , attamen antiqui omnes Prosesiorum Catalogi exhibent hanc Artem in quatuor partes dissectam , iam a Pauli III. Pontificatu, nempe Medicinam Theoricam, Medicinam Praeticam , Chirurgiam cum Anato me con junctam, & Simplicium Medicamentorum tractationem. Atque utplurimuin hisce edocendis quatuor Antecessores vacabant, alii matutinis horis , alii vespertinis. Sed a Clementis VIII. aetate, auctus est illorum numerus, ut jam duo Theoricam, totidem Practicam , praeter Anat miae , & Simplicium Medicamentorum Prosessores , ex

penderent . Imo sub Urbano VIII. praeter hos se prodit Alexander Menghinus de Monte Ilcinio, qui diu, etiam que sub Innocentio X. disseruit de Morbis Mulierum. Et sub Alexandro UII. recensitis Professoribus adjungehatur pariter Hyacinthus Alto marius Consentinus , qui

304쪽

28a de Morbis Mulierum verba faciebat. At simplicium Medicamentorum tractatio ab Urbani VIII. Pontificatu Io- eum habuit in diebus , quibus erat caeteris seriandum. Et huic Prosessori incumbebat herbarum , quae ad rem Medi- eam speistant, nomina, & charaeteres indicare . Anatomicarum rerum Cathedra numquam defuit Gymnasilo Romano; quae etiam in secandis humani corporis parti- . hus versabatur. Unde sub Pontifice Gregorio XIII. anno MDLXXXI I. leguntur in Anatomia Archangelus Piccolo-mineus stipendio centum aureorum , & Leonardus Blandinus Incisor stipendio aureorum quadraginta. Ex his omnibus patet, antiquissimam, perpetuamque esse in Gymnasio Romano distinctionem , tractationemque Medicinae Theoricae , Medicinae Practicae , Anatomiae , & Simplicium Medicamentorum. At cum Prosessorum in re Medica numerus non semel creverit , nulla quidem aucta

Gymnasii utilitate , recte, sapienterque statutum est a BENEDICTO XIV. Pontifice, in memorato Chirographo , ut posthac , nou ultra sex alerentur Medicae rei Pr fessores , quorum unus Theoricam , alter Practicam tractaret , re illis a Reetore definienda , circa quam illorum opera in singulis annis esset adhibenda: Institutionibus Theoricae, Institutionibus Practicae, Institutionibus Bolanicae, Institutionibus Anatomiat alii quatuor incumberent. Quibus salaria iussit distribuenda, eadem lege, qua Prosessoribus utriusque Iuris, ita ut duo antiquissimi,

singuli acciperent aureos quadringentos , minus antiqui tercentos, denique duo recentiores, singuli acciperent aureos ducentos, nulla Cathedrae ratione habita, sed dumtaxat in munere litterario antiquitatis. Pariter hisce sex adiectum voluit septimum extra ordinem , qui impe

dito alleui ex illis Prosessoribus ferret suppetias . Adjecit S Prosessorem Bolanicae Practi eae, qui in Horto Medico adolescentes harum rerum studiosos in dignoscendis distinguendisque herbis institueret. Nam Olim hoc mu

305쪽

nere fungebatur idem Prosessor , qui in Gymnasio Bota-nicam edocebat. Nunc praeter Prosessorem Bolanicae, qui quotidie e Cathedra docet vim , usumque herbarum in Medicis rebus; alter , diebus festivis, ut Auditoribus

Bolanicae liberum sit se eo conserre , ante oculos ponit stirpes ipsas , earumque characteres , quarum nomina, &virtutes audiverant. Ad eam rem Horto huic Medicoeultus omnis nobilissimus restitutus est , & quam maxime auctus. Nam stirpes plurimae redditae sunt , vel de novo ad tectae , ita ut illarum genera diversa ad sex usque millia enumerentur ; atque illarum plurimae Indicae, & Asrieanae , quae mille vasis exceptae , seviente hyeme , diligentissime custodiuntur . Universae stirpes distinctae sunt in classes , eo ordine , quem tradidit Vir praeclarissimus Ioseph Pitton de Tournesori, Socius Academiat Regiae Scientiarum , & in Horto Regio Parisiensi Prosessor Bolanicae , in suo Libello de optima methodo instituenda in Re Herbaria ad Gulielmum Sherardum. Tum stirpium semina in armariis ad id constructis servantur; illarum

etiam, quae iis temporibus vegetare solent,cum nullae habentur Bolanicae exercitationes , eaules, & trunci asse

vantur, ut de iis agi possit illa quoque tempestate, qua

minime virescunt. His omnibus, jugii Rectoris, &cura Nicolai de Ueechis Advocati Consistorialis in rei herbariae incrementum gestis, BENEDICTI XIV. Summi Ponti seis munificentia accessit,qui aquae eopiam non eXiguam alendis stirpibus, nullo soluto pretio, concessit. Ejusdem Pontificis imperio Prosessori Bolanicae praeticae est stipendium aureorum e entum supra viginti. VII. Progredimur ad aliarum artium liberalium Pr festores. Disciplinae Theologicae ut plurimum a quatuor svel quinque Antecessoribus traditae sunt: &sub Grego

rio XIII. anno ΜDLXxv I. Rectore Caesare de Grassis occurrunt in Elencho Prosessores sacrarum rerum quinque Procuratores generales Dominicanus , Franciscanus , Nn a Au

306쪽

Augustinianus, Carmelita, Servita . Et saepe ex hisce Ordinibus viri doctissimi res Theologicas in Gymnasio tractarunt. Sub Sixto U. Clemente VIII. Paulo U. Gregorio XU. duo fuerunt Prosestores Theologiae, quorum

unus mane, alter vespere docebat, tertius circa Sacram Scripturam versabatur . Atque hi Dominicanus , Franciscanus , Augustinianus . Sed ab anno MDC xxxv I. Urb

no VIII. Pontifice , duo etiam diversis horis matutina ,&vespertina, vacabant interpretandis Sacris Scripturis. Attamen sub Innocentio X. res ad pristinum institutum rediit , ut duo Theologiam , tertius Sacram Scripturam tractarent , usque ad annum MDCLIII. quo accessit quartus hora vespertina Prosestor Theologiae Moralis . Uerum anno MDCLv I I I . Pontifice Alexandro UII. omissa Morali

Theologia , hute quarto Prosessori demandatum est mu-mus agendi de Controversiis Dogmaticis. Deinceps , perpetua praxi , duo Prosessores Theologicis rebus, alter Sacris Litteris , quartus Controversiis agendis incubuere . Accessit quintus pariter sub Alexandro VII. qui Historiam Eeclesiasticam e Cathedra expenderet. Atque ad nostra usque tempora quinque fuerunt in Gymnalio sacrarum Disciplinarum Cathedrae, in quibus totidem sedebant Prosestores. Deinde unus , idemque constitutus est Proserar rebus Historicis simul , ac Controversiis tractandis. Quo munere functus est C testinus Gallanus, Vir doetissimus, deinde Archiepiscopus Tarentinus,nunc Thessalonicensis , & Magnus Aulae Neapolitanae Capellanus. Nuper vero, Rectore Argen villerio, ut tot , & tantarum rerum , quae in Historia Ecclesiae , & Controversiis Dogmaticis occurrunt , diligenti tractationi fieret satis , rursus dissecta sunt iure mηnia , & duobus Prosessoribus commissa . Et Theologia Moralis , quae ab Alexandri Papae VII. aetate siluerat in Gymnasio, revocata quoque est , sedemque illam accepit , quam olim Metaphysica Occu-Pabat . Nam tres erant in Gymnasio Philosophiae Pro-

307쪽

fessores, quorum unus Logicam , alter Physicam, tertius Metaphyucam edocebat. Haec fuit perpetua Gymnasii disciplina. Et si non raro tradendae Philosophiae plurimi incubuerint . Nec desuit ab antiquissimis temporibus

Prosessor Moralis Philosophiae. Hoc munere anno Domini MDLκI II. sungebatur celeberrimus Marcus Antonius Muretus , Pio IV. Pontifice . Professores vero Logicae saepe ad alia munera litteraria excurrebant , uti Philander Colutius Veliternus, qui sub Paulo U. & Urbano VIII. Logicam simul & Medicinam expendebat. Nuper , eodem Recitore Argen uillerio , res Logicae , & Me- physicae simul conjunctae sunt , quod ex hujusce saeculi ingenio , jam Disciplinae illae ab innumeris tricis , captio-

iisque contentionibus , nugisque expurgatae sint, atque eadem sere , vel simillima plura complectantur . Igitur ex eadem Cathedra Logica & Metaphysica traduntur . Inde Prosessori olim Metaphysicae demandata est provincia Moralem Theologiam expendendi . Quoad Physit eam speetat , ea olim , ad nostra usque tempora ex Aristotile, vel PIatone hauriebatur . Quoniam vero aetate hac Litteris auspicatissima, Philosoplita Peripatetica stomachum movet, ea remota, successerunt in ea Cathedra Phylica Experimenta ad Neuvioni , aliorumque Recentiorum mentem accomodata . De Prosessore Rhetoricae,& Humanitatis diximus Capite praecedenti, duos olim

hoc munere functos esse, tum unum utramque provinciam adna inistrasse, usque ad Urbanum VIII. qui Rhetoricam ab Humanis litteris sejunxit. At ab anno ΜDCx L. ad haec usque tempora, unus, idemque Prosessor Rhetoricis rebus, & Humanis Litteris tradendis ineumbit. orientales Linguas justit Clemens U. in Romano Gymnasio edoceri. Attamen in nonnullis antiquis Proseia forum Elenchis desideratur Graecae Linguae Prosessor , sortasse, quod id ageret etiam Prosessor Humanarum Litterarum . Sub Paulo V. Marcus Dobellus Parthus Ara

308쪽

286hicam Linguam in Gymnasio tradebat; & sub Pontifice Gregorio XV. Victorius Scialach Maronita, qui simul

Chaldaeorum idioma edocebat. Deinceps tres Linguarum Prosessores suere , Hebraicis, Graecis, Arabicis simul & Chaldaicis litteris tradendis . His quartus adjunctus est sub InnocentiOX. anno ΜDCLIII. qui Syrorum Grammaticam expendebat . Id diu prestitit Abraham Eehellensis. Hujusmodi institutum ad hanc usque aetatem perduravit. Quatuor igitur sunt in Gymnasio Profestores Linguarum Orientalium, nempe Graeci, Hebrai- ei, Arabici, ac Syriaci sermonis. Sed eorum opera non in solis haeret Grammaticis rebus. Nuper enim, Rectore Argenuit terio, illis additum est munus agendi de rebus Sacris , atque Liturgicis Orientalium Christianorum. Cum enim ad Catholicat Fidei incrementum, atque ad Schismaticos addueendos in Ecclesiam, Orientales linguae in Gymnasium illatae sint, perspectum est, ad hune

scopum plurimum conferre notitiam sacrarum rerum,

quibus illarum gentium Ecclesiae utuntur . Pariter Infidelium conversionem juvare plurimum potest notitia institutorum , legum, & morum, statusque eorum Reipublicae. Et Arabici sermonis Prosessor, tum illarum gentium ritus , disciplinam , doctrinamque exponit; tum Mahumetis Legislatoris fabulas, & praecepta refellit. De Mathemati eis Disciplinis iam diximus . VIII. Tot, tantisque institutis ad rei litterariae incrementum videbatur illud deesse, ut nempe Prosessores frequentius , ac diligentius Scholis adessent. Hoc quidem negotium arbitrio Rectoris , ae Resormatorum commissum fuerat Constitutione Leonis X. his verbis:

Tam i , quam caeteri omnes ad legendum in hujusmodi Seholis pro tempore eonducti litis te oribus, ct die-kur , hori ue ad id eis per Rectorem , ct Reformatore t praefator salutis, legitimo impedimento cessante, commissum Isbi legendi manus obire, dipos nitas lectiones

309쪽

per aliquod eonveniem spatium eireuias in iisdem Schο- iis tenere de/eant. Cum igitur id liberum esset , neque certa statutum lege , jam integro anno, paucis dumtaxat mensibus, paucisque diebus Prosessores pulpita ascende-hant. Cui incommodo ut occurreret Innocentius XII.

decrevit , ut Prosessores Institutionum Iuris Sacri sive Civilis quotidianam operam in Scholis publicis prinstarent. Id etiam injunctum fuit Prosessoribus Instituti num Medicinae. Quapropter ad nostra usque tempora Professores distinguebantur in tres Ordines. Alii dicti sunt Quotidiani a quotidianis eorum Lectionibus, exceptis festivis diebus , & Jovis die, atque in hac erant clas se soli Prosessores Institutionum Iuris, & Medicinae. Alii dicti sunt ordinarii, quibus docendum erat in non nullis dumtaxat diebus , ac mensibus. Alii dicti sunt Extraordinarii , quorum Lectiones dumtaxat in diebus f stivis, dieque Iovis audiebantur . Horum antiqua est in Gymnasilo institutio. Nam in omnibus Prosesiorum Elenchis occurrunt Professores extra ordinem cuiuslibet Disciplinae, diebus sestivis. Sub Paulo III. hanc sedem obtinuit Prosessor Simplicium Medicamentorum. Et Historia Ecclesiae cum primum ab Alexandro VII. in Gymnasium illata est , usque ad hane aetatem, tractabatur iis diebus, quibus siluissent caeteri Prosessores. Tandem lege BENEDICTI XIV. Summi Pontificis, in memorato Chirographo expressa, sublata est haec Prosessorum distinctio , iussique omnes , singulis diebus , demptis festi- is , exceptoque die Jovis, e Cathedra docere. Itaque a die sexta Novembris, eum auspidantur Lectiones, usque ad d iem vigesimam Iulii, eum seriandi tempus succedit, Prosessores universi quotidie pulpita ascenciunt. Adhuc

tamen nonnulli, silentibus dumtaxat caeteris, verba sa-ciunt . Et ne unus in alterius messem excurrat, vel in tilibus rebus occupetur, vel ne actum agat, Rector, singulis Prosessoribus indicit rem eo anno pertractandam.

310쪽

288 Denique , ut ne ossicio suo Prosessores, vel Auditores desint, tum Opissime Monitor, seu Bidelius Scholas adit,

exploratque, an recte se habeant omnia, ut Rectorem harum rerum conscium faciat; tum Rector ipse , vel Advocatus aliquis Consistorialis in hujus curae partem adscitus, quandoque, & inopinato, se ad Scholas confert, auditque differentes Prosessores . Quod si quis nec aegra valetudine , nee c nsensu Rectoris , nec aequa de causa, statis

diebus, & horis, deesset Scholis, hunc detra 'a salarii parte, quae respondet diebus illis, in quibus nulla suit in Gymnasio illius opera, decrevit Ponti sex puniendum. IX. olim Prosessores publici postquam annis viginii in tradendis Disciplinis meruissent, rude donabantur, uti de Qui ntiliano diximus . Diximus, etiam lege Antonini Imperatoris Cod. Lib. v. Tit. Lv. qui viginti annorum stipendia acceperant, dictos esse veteranos, & in Cod. Justin. Lib. x II. Tit. xv. publicos Prosessores Regiarum Urbium, post viginti annorum operam, Comites primi ordinis evasisse. Restituto a Pontificibus Gymnasio, vacatio muneris antiquis Prosessoribus concessa est

arbitrio Pontificis, suffragioque Rectoris. Testis est Ianus Nicius Erithraeus in Pinacotheca , Caesarem Valentinum Romanum, postquam annis viginti quinque Iura docuisset, tunc demum obtinuisse vacationem muneris, ut nihil tamen de salario deperderet, sed integrum ad finem usque vitae perciperet. Iulium quoque Benignum vigintiquinque annorum Prosessorem, rude donatum , idem Ianus Nicius testatur. Isque Archiepiscopatu Thesesalonicensi auctus adhuc stipendium aureorum octingentorum percipiebat , uti patet ex adductis litteris Urbani Papae VIII. quibus Augustinum Mascardum constituit

Rhetoricat Prosessorem . In Elenchis tamen sepe Occurrunt Prosessores, qui annos ultra triginta in munere litterario impenderant. Et mos erat, ut Vel aetate graVes , vel infirma valetudine, vel antiquitate muneris bene me-