장음표시 사용
342쪽
39. Id quod corpori humano et quibusdam corporibus externis, a quibus corpus humanum affici solet, quodque in cuiuscumque horum parte aeque ac in toto commune est et proprium. eius etiam idea erit in mente adaequata. Corollarium. qin Quaecumque ideae in mente seqLuntur ex deis, quae in ipsa sunt
adaequatae sunt etiam adaequatae. Schol. 1. . Notiones communes, secundae, tranSeendentales, uni
Schol. 2. aria cognitionis genera opinio v. imaginatio, rati A. scientia universalis, scientia intuitiva. l. Cognitio primi generis unica est salsi latis causa, secundi autem et tertii est necessario Vera. Φ2. Secundi et tertii, et non primi generis cognitio docet nos verum a salso distinguere. 43. Qui veram habet ideam, simul scit se veram habere ideam, ne de rei Veritate potest dubitare. Schol. me idea ideae, dea vera et salsa al. 44. De natura rationis non est res ut contingentes sed ut necessarias contemplari. Coro Har. 1.2. Scholium. l. 3. Unaquaeque cuiuScumque corporis, vel rei singularis actu existentis idea Dei aeternam et infinitam essentiam necessario involvit. se holium. 46. Cognitio aeternae et infinitae essentiae Dei, quam unaquaeque idea involvit, est adaequata et persecta. 47. Mens humana ad aequatam habet cognitionem aeternae et infinita oessentiae Dei. Seholium. 48. In mente nulla est absoluta sive libera voluntas, sed mens ad hoc vel illud volendum determinatur a causa, quae etiam ab alia determinata est, et haec iterum ab alia, et sic in infinitum. se holium. 49. In mente nulla datur volitio sive affirmatio et negatio praeter illam, quam idea, quatenus idea est, involvit. Coroll. Voluntas et intellectus unum et idem sunt. S cci Ol. De quatuor adversariorum obiectionibus. Quid haec doctrina ad usum Vitae conserat.
Praefatio. Plerorumque scriptorum et Cartesii sententia de asse etibus humanis. Desinitiones. I. Causa adaequata et in adaequatae s. partialis. 2. Agere et pati. I. Affectus. Postulata l. 2. Propos . . mens nostra quaedam agit quaedam ver patitur; nempe quatenus adaequata habet ideas, eatenus quaedam neces-
343쪽
sario agit, et qualenus ideas habet inadaequatas, eatenus necessa rio quaedam patitur. Coro Marium. 2. Nec corpus mentem ad cogitandum nec mens corpus ad motum
neque ad quietem, nec ad aliquid si quid est aliud determinare
potest. Si hil. mens et corpus una eademque re est. 3. Mentis actiones ex solis id eis adaequatis oriuntur passiones autem a solis in adaequatis pendent. Sehol. me passionibu S. 4. Nulla res nisi a causa externa potest destrui.
b. Res ea te uus contrariae sunt naturae hoc est, eatenus in eodem subiecto esse nequeunt, quatenus una alteram potest destruere. 6. Unaquaeque res quatenus in se St, in Suo esSe perseverare co
. Conatus quo unaquaeque res in suo esse perseverare conatur, nihil est praeter ipsius rei actualem essentiam. 8. Conatus, quo unaquaeque res in suo esse perseverare conatur, nullum tempus finitum, sed indesinitum involvit. 9. Mens tam quatenus claras et distinctas, quam quatenus confusas habet ideas, conatur in suo esse perseverare indefinita quadam duratione. et huius sui conatus est conscia.
Schol. Voluntas, appetitus, cupiditas. 10. Id ea, quae corporis nostri existentiam involvit, in nostra mente dari nequit, sed eidem est contraria. ii. Quidquid corporis nostri agendi potentiam auget vel minuit, iuvat vel coercet, eiusdem rei de mentis nostrae cogitandi potentiam auget vel minuit, iuvat vel coercet. Schol. De trisus primitivis assectibus laetitiae, tristitiae, cupidi tatis.12. Mens quantum potest ea imaginari conatur, quae corporis agendi
potentiam vel augent vel iuvant. 13. Quum mens ea imaginatur, quae corporis agendi potentiam minuunt vel coercent, eo natur, quantum Potest, rerum recordari, quae horum existentiam secludunt.
Corollar. Schol. Quid sit amor, quid odium.14. Si mens duobus assectibus simul assecta semel suit, ubi postea eorum alterutro afficietur, afficietur etiam altero. 15. Res quaecumque potest esse per accidens causa laetitiae, tristitias vel cupiditatis. Corollar. Schol. De sympathia et antipathia. 16. Ex eo solo, quod rem aliquam aliquid habere imaginamur simile obiecto, quod mentem laetitia Vel tristitia afficere solet, quamvis id in quo res obiecto est similis non sit horum affectuum efficiens
causa eam tamen amabimus vel odio habebimus.
17. Si res, quae nos tristitiae assectu assicere solet, aliquid habere
346쪽
imagina inur simile alteri, quae nos aeque magno laetitiae assectus olet assicere, eandem odio habebimus et simul amabimus. Schol. me animi fluctuatione. 18. Homo ex imagine rei praeteritae aut suturae eodem laetitiae et tristitiae assectu afficietur, ac ex imagine rei praesentis. Schol. i. me re praeterita et sutura. Schol. 2. Quid sit spes, metus, securitas, desperatio, gaudium et
19. Qui id quod amat destrui imaginatur, contristabitur; si autem conservari, laetabitur.
20. Qui id quod odio habet destrui imaginatur, laetabitur. 21. Qui id quod amat laetitia vel tristitia assectum imaginatur, laetitia
etiam vel tristitia afficietur; et uterque hic assectus maior aut minor erit in amante, prout uterque maior aut minor est in re amata. 22. Si aliquem imaginamur laetitia afficere rem, quam amamuS, more erga eum assiciemur si contra eundem imaginamur tristitia eatidem afficere, e contra odio etiam contra ipsum assiciemur.
Schol. Commiseratio, favor, indignatio. 23 Qui id quod odio habet tristitia assectum imaginatur, laetabitur si contra idem aetitia assectum imaginetur, contristabitur; et uterque hic assectus maior aut minor erit, prout eius contrarius maior aut minor est in eo, quod odio habet. Si h ol ii m. 2 . Si aliquem imaginamur laetitia afficere rem, quam odio habemus,
odio etiam erga eum assciemur si contra eundem imaginamur tristitia eandem rem asscere, amore erga ipsum afficiemur.
25. Id omne de nobis deque re amata affirmare conamur, quod nos vel rem amatam laetitia asscere imaginamur et contra id omne negare, quod nos vel rem amatam tristitia afficere imaginamur. 26. Id omne de re, quam dio habenius, affirmare conamur, quod ipsam tristitia assicere imaginamur; et id contra negare, quod ipsam laetitia afficere imaginamur. Sehol. me superbia, existimatione, despectu.27. Ex eo, quod rem nobis similem et quam nullo assectu prosecuti sumus, aliquo assectu assici imaginamur, eo ipso simili assectu afficimur. Schol. 1. . Commiseratio, aemulatio. Corollar. 1 Schol. 2. De benevolentia. 28. 1 omne quod ad laetitiam conducere imaginamur, conamur promovere ut at quod ver eidem repugnare sive ad tristitiam conducere imaginamur, amovere vel destruere conamur. 2 Nos id omne agere conabimur, quod homines cum laetitia adspicere imaginamur; et contra id agere aversabimur, quod homines aversari imaginamur. Schol. Ambitio, humanitas laus, vituperium.
30. Si quis aliquid egit, quod reliquos laetitia afficere imaginatur, is
347쪽
laetitia eo omitante dea sui tanquam causa. asscietur. Sive seipsum eum laetitia eontemplabitur contra aliquid egit quod reliquos tristitia afficere imaginatur, se ipsum cum tristitia contra contemplabitur. Sehol. Gloria sudor; aequiescentia in se ipso et poenitentia. l. Si aliquem imaginamur amare vel cupere vel odio habere aliquid, quod ipsi amamus cupimus vel odio habemus eo ipso rem tonstantius amabimus etc. Si autem id quod amamus eum aversari imaginamur, vel contra. tum ait imi siue luationem patiemur. corollarium. Scholium. 32. Si aliquem re aliqua qua unus solus potiri potest gaudere imaginamur. conabimur efficere, ne ille illa re potiatur. Sehol. Homines natura invidi ambitiosi miSericordes.
33 Quum rem nobis similem amamus, conamur quantum possum US, efficere, ut nos contra amet. 34. Quo maiori asseetu rem amatam erga nos rectam esse imaginauru ro eo magis gloriabimur. 35. Si quis imaginatur rem a malam eodem vel arctiore vinculo amicitiae quo ipse eadem solus potiebatur alium sibi iungere, odio erat ipsam rem amatam assicietur, et illi alteri invidebit. Sehol. me zelotypia. 35. Qui rei qua semel delectatus est retordatur cupit eadem cum iisdem potiri circumstantiis ae quum primo ipsa delectatus est. Corollar. Schol. Desiderium. 37. Cupiditas quae prae tristitia vel laetitia praeque odio vel amore
oritur eo est maior quo affectus maior est. M. Si quis rem amatam odio habere inceperit ita ut amor plane abolea tr. eandem maiore odio ex pari causa prosequetur quam Si ipsam nunquam amavisset, et eo ma=ori, quo amor antea maior fuerat.
39. Qui aliquem odio habet, ei malum interre conabitur, nisi ex eo maius sibi malum oriri timeat; et contra qui aliquem amat, et eadem lege bene sacere conabitur. Sehol. Timor verecundia consternatio. 40. Qui se odio haberi ab aliquo imaginatur . nec se ullam odii causam illi dedisse credito eundem odio contra habebit. Schol. I. Tororia r. I. 2. Schol. 2. Ira vindicta. 41. Si quis ab aliquo se amari imaginatur ne se ullam ad id causam dedisse credito eundem contra amabit. Schol. I. Gratia . gratitudo. Coro Nar Schol. 2. crudelitas. 42. Qui in aliquem amore aut spe gloriae motus beneficium contulit
contristabitur si id erit beneficium ingrato an iure accipi. d. Odium reciproco odio augetur et amore contra deleri potest. 3. Odium quod amore plane vincitur in amorem transit et amor pr0pterea maior est quam si odium non praecessisset. Seholium.
348쪽
5. Si quis aliquem sibi similem odio in rem sibi similem, quam amat. assectum esse imaginatur eum odio habebit. 46. Si quis ab aliquo eiusdem classis, sive nationis a se diversae laetitia vel tristitia assectus fuerit, concomitante eius idea sub nomine universalis classis vel nationis tanquam causa, is non tantum illum, sed omnes eiusdem classis vel nationis amabit vel odio habebit. 47. Laetitia, quae ex eo oritur, quod scilicet rem, quam odimus, destrui aut alio malo assici imaginamur non oritur absque ulla animi tristitia. scholium. 48. Amor et odium e g. erga Petrum destruitur, si tristitia, quam hoc, et laetitia quam ille involvit, ideae alterius causae iungatur; et
eatenus uterque diminuitur, quatenus imaginamur Petrum non Solum suisse alterutrius cauSam. 49. Amor et odium erga rem, quam Iiberam esse imaginamur, maiore pari causa uterque debet esse, quam erga necessariam. Seholium. 50. Res quaecumque potest esse per accidens spei aut metus causa.
Schol. Bona et mala omina. bi. Diversi homines ab uno eodemque obieci diversimode affici pos- Sunt et unus idemque homo ab uno eodemque obiecto potest diversis temporibus diversimode assici. S c hil Poenitentia et acquiescentia in se ipsa. 52. Obiectum, quod simul cum aliis antea vidimus, vel quod nihil habere imaginamur, nisi quod commune est pluribus, non tam diu contemplabimur ac illud, quod aliquid singulare habere imaginamur
Schol. Admiratio, consternatio, Veneratio, horror, devotio contemtus, irrisio, dedignatio. 53. Quum mens se ipsam suamque agendi potentiam contemplatur laetatur, et eo magis, quo se Suamque agendi potentiam distinctius imaginatur. Corollarium. 5 . Mens ea tantum imaginari conatur, quae ipsius agendi potentiam
55. Quum mens suam impotentiam imaginatur, eo ipso contristatur. Corollar. Schol. 1. mumilitas et philautia. Corollar. Nemo virtutem alicui nisi aequali invidet. Schol. 2.56. Laetitiae, tristitiae et cupiditatis, et consequenter unius cuiusque affectus, qui ex his componitur, ut animi fluctuationis, vel qui ab his derivatur, nempe amoris odii, spei, metus etc. tot Species dantur, quot sunt species obiectorum, a quibus afficimur. Schol. iuxuria, ebrietas, libido, avaritia, ambitio. 57. Quilibet uniuscuiusque individui assectus ab assectu alterius tantum discrepat, quantum essentia unius ab essentia alterius differt. Schol. Diversitas assectuum animalium et hominurn. b8. Praeter laetitiam et cupiditatem, quae passiones uni, alii ae-
349쪽
titiae et cupiditatis affectus dantur, qui ad nos, quatenu agimus reseruntur. 59. Inter omnes affectus, qui ad mentem quatenus agit reseruntur, nulli sunt, quam qui ad laetitiam vel cupiditatem reseruntur. Schol. Animositas, generositas fastidium et taedium. Asse e tuum desinitione S. I. Assectus primitivi. i. Cupiditas. I. Laetitia. I. Tristitia. II. Assectus laetitiae et tristitiae. Admiratio. I. Contemtus. 6. Amor. I. Odium 8. Propensio. 9. Aversio. 10. Devotio. 11. Irrisio. 12. Spes. 13. Metus. q. Securitas. 15. Desperatio. 16. Gaudium. 17. conscientiae morsus. 18. Commiseratio. 19. Favor. 20. Indignatio. 21. Existimatio. 22. Despectus. 23. Invidia. 24. Misericordia. 25. Acquiescentia in se ipso. 26. Humilitas. 7. Poenitentia. 28. Superbia. 29. Ahiectio. 30. Gloria. G1. Pudor. II. Assectus cupiditatis. 32. Desiderium. 33. Aemulatio. 34. Gratia s. gratitudo. 35. Benevolentia. 36. Ira 37 Vindicta. 38. Crudelitas S. saevitia. 39. Timor. 40. Audacia. 1. Pusillanimitas. 42. Consternatio M. Humanitas s. modestia. 44. Ambitio. 45. Luxuria. Ebrietas. AEI. Avaritia. 38. Libido. IV. Assectuum generalis definitio.
Praesatio. De persecto et imperfecto, bono et malo. Desinitiones. I. Bonum. I. Malum. I. Res contingentes. A. Bespossibiles . . b. Contrarii assectus 6. Assectus erga rem suturam, praesentem et praeteritam. I. Finis. I. Virtus.
Propos. i. Nihil, quod idea salsa positivam habet, tollitur praesentia
S e Nol. mens sallitur imaginationibus.
2. Nos eatenus patimur, quatenus naturae sumus ars, quae per Se absque aliis non potest concipi. 3. Vis, qua homo in existendo perseverat, limitata est et a potentia causarum externarum infinite superatur. 4. Fieri non potest, ut homo non it naturae pars, et ut nullas possit pati mutationes, nisi quae per solam suam naturam possint intelligi, quarumque adaequata sit causa. Coro II. momo necessari passionibus est semper obnoxius. 5. Vis et incrementum cuiuscumque passionis, eiusque in existendo perseverantia non definitur potentia, qua nos in existendo perSeverare conamur, sed causae externae potentia cum nostra comparata. 6. Vis alicuius passionis seu affectus reliquas hominis actiones seu potentiam superare potest, ita ut assectus pertinaciter homini adhae
. Assectus nec coerceri nec tolli potest, nisi per assectum contrarium et sortiorem assectu eo ereeudo.