장음표시 사용
352쪽
Corollarium. 8. Cognitio honi et mali nihil aliud est quam laetitiae vel tristitiae assectus, quat0nu eius sumus conscii.
9. Affectus, cuius causam in praesenti nobis adesse imaginamur, sortior est, quam si eandem non adesse imaginaremur. Seholium. Corollarium. 10. Erga rem suturam, quam cito affuturam imaginamur, intensius as-ficimur, quam si eius existendi tempus longius a praesenti distare imaginaremur; et memoria rei, quam non diu praeteriisse imaginamur, intensius etiam afficimur, quam si eandem diu praeteriisse imaginaremur. se holium.11 Assectus erga rem, quam ut necessariam imaginamur, caeteris paribus intensior est, quam ut possibilem vel contingentem, sive non
12. Assectus erga rem, quam scimus in praesenti non existere et quam ut possibilem imaginamur, caeteris paribus intensior est, quam erga contingentem. Corollarium. 13. Affectus erga rem contingentem, quam scimus in praesenti non existere, caeteris paribus remissior est, quam assectus erga rem praeteritam.
14. Vera boni et mali cognitio, quatenus vera nullum asseclum coercere potest; sed tantum quatenus ut assectus consideratur. 15. Cupiditas, quae ex vera boni et mali cognitione oritur, multis aliis cupiditatibus, quae ex affectibus, quibus conssietamur, oriuntur, restingui vel codrceri potest. 16. Cupiditas, quae ex cognitione boni et mali, quatenus haec cognitio futurum respicit, oritur, facilius rerum cupiditate, quae in praesentia suaves sunt, coεrceri vel restingui potest. 17. Cupiditas, quae oritur ex vera boni et mali cognitione, quatenus haec circa res contingentes versatur, multo adhuc facilius coἡrceri potest cupiditate rerum, quae praesentes fiunt. Schol. momines opinione magis, quam vera ratione commOVentur. 18. Cupiditas quae ex laetitia oritur, caeteris paribus sortior est cupiditate, quae ex tristitia oritur. Schol. Bationis dictamina. 19. Id unusquisque ex legibus suae naturae necessari appetit vel aversatur, quod bonum vel malum esse iudicat. 20. Quo magis unusquisque suum utile quaerere h. e. Suum SSe con- Servare conatur et potest, eo magis virtute praeditus est contra quatenus unusquisque suum utile h. e. suum esse conservare negligit, eatenus est impoten S.
yel ol. De causis mortis voluntariae. 2 i. emo potest cupere beatum esse, bene agere et bene vivere, qui simul non cupiat esse, agere et vivere h. e. actu vivere.
353쪽
22. Nulla virtus potest prior hac nempe conatu sese conservandi 0ncipi. Coroll. conatus sese conservandi primum et unicum virtutis est fundamentum. 2ι. Homo quatenus ad aliquid agendum determinatur ex eo, quod ideas habet inadaequatas, non potest absolute dici ex virtute agere; sed tantum quatenus determinatur ex eo, quod intelligit. 2δ. Ex virtute absolute agere nihil aliud in nobis est, quam ex ducturationis agere, vivere suum esse conservare haec tria idem significant ex undamento proprium utile quaerendi.
25. Nemo suum esse alterius rei causa conservare conatur.
26. Quidquid ex ratione conamur, nihil aliud est quam intelligere, nec mens quatenus ratione utitur, aliud sibi utile esse iudicat nisi id quod ad intelligendum conducit. 27. Nihil certo scimus bonum aut malum esse, nisi id quod ad intelligendum revera conducit, vel quod impedire potest quo minus intelligamus. 28. Summum mentis bonum est Dei cognitio, et summa mentis ur-tus Deum cognOScere. 29. Res quaecumque singularis, cuius natura a nostra prorsus est diversa, nostram agendi potentiam nec iuvare nec coercere potest, et
absolute res nulla potest nobis bona aut mala esse, nisi commune aliquid nobiscum habeat. 30. Res nulla per id quod cum nostra natura commune habet potest esse mala; sed quatenus nobis mala est, eatenus est nobis contraria. 31. Quatenus res aliqua cum nostra natura convenit, eatenus neceSSario
32. Quatenus homines passionibus sunt obnoxii, non possunt eatenus diei quod natura conveniant. Schol. Quae in sola negatione conveniunt, ea nulla in re conveniunt. 33. Homines natura discrepare possunt, quatenus assectibus, qui passiones sunt, conflictantur, et eatenus etiam unus idemque homo varius est et inconStan S. 34. Quatenus homines assectibus, qui passiones sunt, conflictantur, possunt invicem esse contrarii. 35. Quatenus homines ex ductu rationis vivunt, eatenus tantum natura
Coroll. 1. Nihil homini est utilius, quam homo qui ex ductu rationis
vivit. Coroll. 2. viuum maxime unusquisque homo suum sibi utile quaerit, tum maxime homines sunt sibi invicem utiles. Schol. me vita sociali et solitaria.
Z6. Summum bonum eorum, qui virtutem sectantur omnibus commune est, eoque omne aeque gaudere POSSUnt.
Seholium. 37. Bonum, quod unusquisque, qui sectatur virtutem , Sibi appetit, re-
358쪽
liquis hominibus etiam cupiet, et eo magis, quo maiorem Dei ha
buerit cognitionem. Sehol. 1. Beligio, pietas honestum et turpe. Schol. 2. me statu hominis naturali et civili Peccatum et meritum; iustum et iniustum. 38. Id quod corpus humanum ita disponit, ut pluribus modis possit as-fici, vel quod idem aptum reddit ad corpora externa pluribus modis efficiendum, homini est utile; et eo utilius, quo corpus ab eo aptius redditur, ut pluribus modis afficiatur, aliaque corpora assiciat et contra id noxium est, quod corpus ad haec minus aptum reddit. 39. Quae efficiunt, ut motus et quietis ratio, quam corporis humani partes ad invicem habent, conservetur, bona sunt, et ea contr3 mala, quae efficiunt ut corporis humani partes aliam ad invice ut motus et quietis habeant rationem. Schol. me corporis mutatione in morte et morbo. 40. Quae ad hominum communem societatem conducunt, SiVe quae es-ficiunt ut homines concorditer vivant, utilia sunt, et illa contra mala, quae disgordiam in civitatem inducunt. 41. Laetitia directe mala non est, sed bona tristitia autem contra directe est mala.
42. Hilaritas excessum habere nequit, sed semper bona est, et contra melancholia semper mala. 43. Titillatio excessum habere potest et mala esse dolor autem eatenus potest esse bonus, quatenus titillatio seu laetitia est mala. q. Amor et cupiditas excessum habere poSSunt.
Si h ol. Quaedam cupiditates sunt delirii species. 45. Odium nunquam potest esse bonum. Schol. 1. Corollar. 1. 2. Schol. 2. Irrisi et risus Rebus uti et iis delectari est viri sapientis. 46. Qui ex ductu rationis vivit quantum potest, conatur alterius in
ipsum odium, iram, contemtum etc. amore contra sive generositate
Seholium. 47. Spei et metus affectus non possunt esse per se boni. se holium. Φ8. Assectus existimationis et despectus semper mali sunt. 49. Existimatio sacile hominem, qui existimatur, superbum reddit. 50. Commiseratio in homine, qui ex ductu rationis vivit, per se mala et inutilis est. Corollar. richo I. Inhumanitas resutatur.5 l. Favor rationi non repugnat, sed cum eadem convenire et ab eadem oriri poteSt. Scholium. Indignatio est necessario mala. 52. Acquiescentia in se ipso ex ratione oriri potest, et ea sola acquiescentia, quae ex ratione oritur, summa est quae dari potest.
359쪽
se holium. 53. ii militas virtus non est sive ex ratione non oritur.54. Poenitentia virtus non est sive ex ratione non Oritur, sed is quem facti poenitet, bis miser se impoten est. Schol. Quare scriptores sicri humilitutem et poenitentiam antopere
55. Maxima superbia vel abiectio est maxima sui ignorantia. 56. Maxima superbia vel abiectio maximam animi impotentiam indicat. Corollar. Schol.
57. Superbia parasitorum seu adulatorum praesentiam amat, generosorum autem odit.
Schol. me superbiae malis. 58. Gloria rationi non repugnat, sed ab ea oriri potest. Schol. me gloria vana et Pudore. o 3. Ad omnes actiones, ad quas ex assectu, qui pas Sio est, determinamur, OS Sumus absque eo a ratione determinari. Sehol. Exemplo explicatur. 60. Cupiditas, quae oritur ex laetitia vel tristitia, quae ad unam vel ad aliquot, non autem ad Omnes corporis partes refertur, rationem utilitatis totius hominis non habet. cholium. 6l. Cupiditas, quae ex ratione oritur, excessum habere nequit. 62. Quatenus mens ex rationis dictamine res concipit aeque afficitur, sive idea sit rei suturae vel praeteritae Sive praesentis. Seholium. 63. Qui metu ducitur et bonum, ut malum vitet, agit, is ratione non
Scholium L. Torollarium. Schol. 2. 63. Cogniti mali cognitio est in adaequata. Corollarium. 65. De du0bus bonis maius, et de duobus malis minus ex rationis duetus equemur.
Corollarium. 66. Bonum maius futurum prae minore praesenti et malum PraeSenSminus, quod causa est suturi alicuius mali, ex rationis ductu appetem US.
Corollar. Schol. me homine servo et libero. 67. Homo liber de nulla re minus quam de morte cogitat, et eius sapientia non mortis, sed vitae meditatio est. 68. Si homines liberi nascerentur nullum boni et mali formarent conceptum, quam diu liberi essent.
e Nol. De Mosis historia primi hominis. 69. Hominis liberi virtus aeque magna cernitur in declinandis, quam in superandis periculis. Corollar. Schol. Quid sit periculum. 70. Homo liber, qui inter ignaros vivit, eorum, quantum potest, Leneneia decli re studet.
360쪽
Schol. In declinandis beneficiis ratio utilis et honesti habenda est. 1. Soli homines liberi erga se invicem gratissimi sunt. Schol. me ingratitudine.
et2. Homo liber nunquam dolo malo, sed semper cum fide agit. Schol. Ad quaestionem reSPOD detur. 73. Homo, qui ratione ducitur, magis in civitate, ubi ex communi decreto vivit, quam in solitudine, ubi sibi soli obtemperat, liber est Schol. sera hominis libertas est vera vita et religio. Aisi id iri Capita regiae vivendi rationis 1 2.
Praefatio. Altera ethices pars de vi quae ad libertatem ducit. Stoicorum et Cartesii sententia.
Axiomata 1. 2. Propos. 1. Prout cogitationes rerumque ideae ordinantur et concate-nantur in mente, ita corporis assectiones seu rerum imagines ad amussim ordinantur et concatenantur in corpore. 2. Si animi commotionem seu assectum a causae externae cogitatione amoveamus et aliis iungamus cogitationibus, tum amor seu odiuiti erga causam externam, ut et animi iluctuantur, quae ex his assectibus oriuntur, destruentur.3 Assectus, qui passio est, deSinit Sse passis, simulatque eius claram et distinctam formamus ideam. Corollarium. 4. Nulla est corporis assectio, cuius aliquem clarum et distinctum non possumus formare conceptum. Corollarium. Scholium. 5. Affectus erga rem, quam Simpliciter et non ut necessariam, neque ut possibilem, neque ut contingentem imaginamur, caeteris paribus omnium eAt maximus.
6. Quatenus mens res omnes ut necessarias intelligit, eatenus maiorem in assectus potentiam habet, seu minus ab iisdem patitur. Seholium. I. Affectus, qui ex ratione oriuntur vel excitantur, si ratio temporis habeatur, potentiores Sunt iiS, qui ad res singulares reseruntur, quas ut absentes contemplamur. 8. Quo assectus aliquis a pluribus causissimul concurrentibus excitatur,
Seholium. 9. Assectus, qui ad plures et diversas causas resertur, quas meus cum ipso assectu simul contemplatur minus noxius est, et minus per ipsum patimur, et erga unam quamque causam minus assicimur, quam alius aeque magnus assectus, qui ad unam solam vel pauciores causas resertur.
10. Quam diu assectibus, qui nostrae naturae sunt contrarii, non conflictamur, tam diu potestatem habemus orditiandi et concatenandi corporis assectiones secundum ordinem ad intellectum.