장음표시 사용
571쪽
nec fuit nec est,nec erit, restringitur ad homines it. los significandos qui sunt duntaxat possibiles.
ΑLienari dicitur terminus, cum additione ali- eui' particulae a propria significatione ad Impropriam,& aequivocam transfertur, quo sensu in hac propositione,homo mortuus iacet, terminus ille homo , dicitur alienari, quia per additionem illius pacticular, mortuus,a significatione hominis uiuisi. bi propria, transfortur ad significandu cadauer inanime, eodem pacto homo alienatur in hac propositione,homopictus erigitur, quia illius particulae addition elictu 1 transfertur hominis significatio ad hominem pictum,cum tamen debeat ex vi sua: im positionis vivi hominis naturam si guificare.
De inpellatione Terminorum. APpellatio terminorum dicitur, clim unus alteri suam significationem impertit; tribuens eiusmodi significationem,mellam, seu denominans dicitur: res ver b Illa,cui tribuitur, seu applicatur significatio appellata, seu denominata vocitatur: res to ea ex eplo illustratur: quando formamus hanc proposi tionem, sares magnus Imperator Ox illa magniti tribuit suam significationem alteri, scilicet Lm peratori, quia significamus magnitudinem Imporatoris Caesaris in Caesare: p ropterea magnus dicitur terminus appellans, seu denominans, Imperator vero
speliatus, seu denominat'. Et haec satis dς toto syllo.
572쪽
de Iugh umentis sciendi. J Istismo sophistico.
pendix generalis ad uniuersam Dialecticam de instrumentis sciendi.
ASCientiarum omnium effectrix Dialectica, ut fi dem suum consequatur, plurimum intenta est in fabricandis differendi modis, sciendique instrumentis: antequam ergo nostro muneri fatis feci me,& absolutum Dialecticς opus reliquisse videamur, quaedam speciatim & generatim de illis sciendi in strumentis breuiter aperienda nobis sunt.
Prior se tio huius Appendicis, de instrumentis. sciendi in communi.
QVemadmodum in arte pingedi penteillus di
citur instrumentum, quia a pictore assium it ut ad depingendam imaginem: ita etiam instrumentusciendi illud appellatur, quod ab intellectu assumi tur ad scientiatu opera ritὲ,&neliciter exequenda. Rursus, chm scientia bifartim usurpetur, late pro qualibet cognitione,& praecise seu proprie pro sola cognitione certa , &euidenti , instrumentum selendi bifariam sumi potest. Primo fuse pro instrumento cognoscendi quo
Secundo, pro instrumento sciendi, hoc est, rem certo & euidenter cognoscenai. Praeterea cum cognitio certa & euidens, quae aliter scientifica dicitur, dupliciter accipiatur. Primo, pro illa cognitione certa, & euidenti quae
573쪽
Secundo,latius pro quacumque cognitione certa& euidenta rei alicuius, siue per propriam causam siue non Sic etiam instrumentum sciendi, hoc est certo & euidenter rem cognoscendi,duplici modo sumi potest Primo stricte pro solo instrumento sciendi per causam : Secundo latius,pro quolibet instrumetato sciendi, siue per causam sue non .
De existentia instrumenti sciendi.
DAri instrumentum sciendi probat communis
Philosophqrum consensus , euinci eorum uecessuas ad omnes scientias comparanda&, testa . tur eorum usus in omni scientiatum & disciplina ἔum genere. Q aestio tantum est de eorum numero, quae ut dillo luatur. Distinctione utendum est si accipiatur instrumentu sciendi pro quolibet instrumento cognoscendi,arridet illa sententia quiae quatuor instrumeta sciendi statuit definitionem , diuisionem , argu mentatione,& methodum, quia illis omnibus tanqualm instrumentis utitur intellectus ad rerum veritatem commodius percipi edam, definitione quidem, ut aperiat propriam rei quid ditatem & essentiam: diuisione. ut totius partes explicet: argrimeq-riatione, qua rerum affectiones per causas, vel causas per effectus oculis subiiciat: methodo deniquς qua res cognoscenda. conuenienter disponat svnde Se vocatur mater perspicuit*tis.' Sι vers accipiatur instrum piatum sciendi pro instrumςntorem certo , & euidenter cognoscendi quacumquς ratione, satis placet eorum sententia, qui tria tantum instrumenta sciendi constituunt
574쪽
definitionem,diuisionem , dc argumentatione anais lyticam, seu demonstrationem , methodum vel breiiciunt, quia non est id quo rem certo &euiden - ter cognoscimus , sed potius apta earum dispositiore ruiti, quae , nobis cognoscuntur. Tertio , si instrum elatum sciendi accipiatur pro instrumento rem certo , de euidem et per causam cognoscendi, eorum approbatur sentetia, qui illud unicum admittunt, nempe demonstrationem , quia eius tantum beneficio,vel estentiam, per effectiam,& proprietatem tanquam per causam cognitionis, vel effectum,& proprietatem per ellentiam tanquaper causam rei ostendimus. Per definitionem vero
ostendimus nudam rei quidditatem, & per diuisonem totius partes explicamus.
De essentia instrumenti sciendi. Potest hoc modo instrumentum sciendi definiri Astrumentum sciendi est actio mentis, quae a ho-tioribus nos promouet ad obscuriora certo ct euidenter cognoscenda. Dicitur prime actio mentis, quia illa instrumenta quibus intellectus insistit ad veritatis cognitionem percipiendam, reuera sunt actiones mentis, nempe definitio diuisio,& argumentatio. Dicitur secundo no promouens a notioribus ad obscuriora, quia beneficio horum sciendi instrumen-
torum via O cognito progredimur ad cognitionem alterius, Verbi gratia, cogimo rationali ad cognitionem risibilis, aut e contra.
Deni que additur certo euidenter, ad distinctionem illorum inistrumentorum , quibus; cognicio aliqua incerta & fallibilis comparatur. . Κx iiij
575쪽
De a semonitas in strumentorum . sciendi.
HI e duntaxat ope, ae pretium est conferre inter se instiumenta sciendi , & debitum honoris
gradum cuilibet assignare. Recentiores aliqui tribuunt primas definitioni: secundum dignitatis gradum demonstrationi, postremum diuisioni concedunt. Probabilius tamen videntur sentire Philoponus, Ammonius, Simplicius,& alij demonstratione in definitioni csse praeis serendam, tum quia maior est eius usus in omni intellectus negotio, tu quia &eisentia per effectum, ac proprietatem,& Vice ver sa proprieta em per essentiam aperit,ideoque magis intellectui satisfacit quam definitio, quae solum nudam rei quid ditatem manifestat : Tum denique quia definitio etiam refertur ad demonstrationem, tanquam eius pars, &medium potissimum: proindeque ea inferior esse debet, cum omnis pars sit ignobilior toto.ce valet quod asserunt author es contrariae sententiae, digniorem esse cognitionem per definitione partium,nempe nudam quid ditatum , & estentiarui notitiam,ipia cognitione quae per demonstratione acquiritur: quia inquiunt, demon ratio ostendit tantum qualis res sit,&propter quid sit,non autem quid sit,sicut definitio ostendit. Non inquam hocv let: Si quidem per demonstrationem non tantum qualis sit res ostenditur, verum etiam quid sit, seu propria eius eliantia aperitur , idque per princi pium aliquod nobis notius. Obseruandum vero hic est, inter instrumenta sciendi alium else statuendu ordinem necessitatis, alium dignitatis. Hoc enim posteriori modo partes
576쪽
ptimas tenet demonstratios sequitur definitio, post tema est diuisio se contra vero ordine necessitatis& doctrinae, prima est.diuisio. quam sequitur definitio ultima est demonstratio. Probatur. Gemonstratio saltem potissima supponit definitionem, tanquam medium: ergo definitione posterior est r definitio verb non datur de re in confuso, sed ubi sollim per diuisionem suerunt explicatae partes,& omnis obscuritas sublata: proindeque prae requirit diuisionem: ergo necessitatis,&doctri nae ordine prima est diuisio, secunda definitio, postrema demonstratio.
De Instrumentis sciendi in particulari. E Demonstratione nihil amplius dicendum,. I chm fusissime explanata fuerit supra : de sola igitur definitione & diuisione , quae sunt propria sciendi instrumenta,& de methodo quae plurimum ad scientiae adeptionem confeci,sigillatim, sed breuiter differendum est.
De diuisione. SEquimur doctrinae ordinem,& secundum illum prius de diuisione, quam de definitione disputa
Proprie sumpta diuisio , ni it aliud est quam distributio alicuius totius in suas partes, duplexque constituitur: una realis , qua realiter totum in suas partes distribuitur , ut aceruus lapidum in Omnes lapi des, quibus conflatur. Altera mentalis, qua totum solius :ntellectus be-
577쪽
neficio in suas partes distribuitur, ut hom o in Pe trum, Paulum,& alios homines. Rursus diuisio mentalis duplex, altera formalis,
Formalis est actio mentis totum aliquod in suas
Obiectivavero est ipsum totum quod in suas partes diuiditur: Totum quidem ipsum quod diuiditur diuisum, partes vero in quandiuiditur, diuidentia leu diuitionis membra nuncupantur.
Tertio,diuisio obiectiva alia est nominis eu vocis, el ue vox aliqua in sua significata distributa : Alia rei, & est natura aliqua quae in suas partes secerni tur,ut animal in hominem,& brutu. Vnde pro di uorsidia e totiugrealis , quod diuidi potest, multiplex ista ponitur diuisio: Alia dicitur totius uniuer' falis in partes subiectivas , ut animalis in hominem,& brutum; Alia totius citentialis in partes ementia les, ut hominis in animam,& corpus: alia totius in integrantis, ut corporis humani in caput,manus, pe des,&caeteras partes. Cettertim hic agendum duntaxat de diuisione mentali, quae sie definiri potest: Diuisio est actio meutis qua totum apte ct congruenter in suas partes diuiditur. Dicitur primb. adtio mentis, quod caret dissicultater An vero sit prima, vel secunda, pugna est: placet nonnullis ex modernis esse primam , sed probabilius est pei tinere ad secun
Probatur, prima operatio mentis expers est omnis iudicij omnisque assirmationis aut negationis: quia haec omnia ad secunda operationem spectant: atqui in diuitione Latur iudicium, datur item amrmatio : exempli gratia , quando diuidis animal in hominem & brutum, iudicas animal esse in homia
578쪽
ne, assirmasque animal aliud esse hominem, aliud esse brutum e igitur,diuisio ad primam operationem Intellectus non potest pertinere, sed ad secun
Secundb dicitur, qua apte &conuenienter totum diuiditur in partes , quia cum ordinata sit diuisio ad totius partes explicandas, quantum potest aptissimo modo ad eviciendum insistit. Q iis autem sit ille aptus modus diuisionis adhibitis legitimae diuisio nis legib us aperieturis Prima est, ut membra diuidentia minus late pateant seorsim sumpta quam totum diuisum saggre gatim vero sumpta illud omnino adaequent, sicut eo nec latius pateant,nec magis coarctentur , hinc bona est diuisio animalis in hominem, & brutum quia vel homo separatim sumptus vel brutumi seorsim sumptum, minus late patet quam animal, si
tamen homo,& brutum aggregatim sumantu , a - , que late,ac ipsum animal patebunt. Secunda lex est , ut numquam unum membrum diuisionis contineatur in alio,& sic inepta est diui sio ista corporis humani in caput, frontem, aures &oculos, quia frons, aures, & oculi in capite continentur.
Tertia lex est, ut quantum fieri p4tetit diuisio fiat in immediata membra & sic mala esset ista diuisio
substantiae in rationalem,& irrationalem , quia ra tionale,&irrationale sub substantia immediate non continentur, sed sub animali. Quarta lex est, ut in diuisione nihir sit superfluu r& sic mala esset diuisio animalis in hominem, qui est aptus ad ratiocinandum,&b: utum, quod rati O- Dis expers est, quia haec quae adduntur homini, α bruto inutilia sunt ad diuisionem.
579쪽
Quinta est , ut allignetur perpaucissima verba quantum fieri poterit. Sexta, ut pariter quanitim fieri potetit membrupositive exprimatur. Dixi quatum fieri poterit,interdum enim fit, ut tametsi membrum unum diuisionis sit posiviuum, positivo tam e nomine carear, tantumque per negationem oppositi ex primatur, in quo casu cogimur uti nomine negativo in diuisione, ut cum animal diuiditur in rationale, & irraritionale,seu rationis expers.
Efinitio inde dicta est, qu bd rem quibusdam
quasi cancellis , & limitibus coerceat atque definiat: illa duplex est, unam, altera nominis ζ per priorem res, perPosteriorem nomina definiuntur. Definitio rei adhuc duplex , una essentialis, alta accidetaria: essentialis dicitur quae rem explicat per gradus essentiales,idque bifariam, scilicet,aut amI- mendo gradum superiorem respondentem generi,& inferiorem vicem differentiae gerentem,ut in ista substantiae definitione quae communis est completae & in completae Substantia est ens perse subsistens'. ens enim est gradus superior respondes gener 1, per se subsistens vero inferior differentiae respondens, aut assumendo ipsum mei genus, &ipsam mei di Dscrentiam , ut in ista definitione hominis, homo est
animal rationale genus enim hominis est animal, di f. ferentia vero lationale. Accidentaria e contra dicitur, quae non explicat definitum per attributa esse-tiabar aliaq; dicitur negativa, quae traditur perne .g3tionem,Vt punἐDrm est cuius pars nulla est: alia positiua quar per adi tributa positae a, licet non essentia
580쪽
Ita exprimitur. Haec rursus constituitur tu duplici differentia, alia metaphorica dicitur,ut cum intelle .ctus definitur anime octilin, ω Logica,humanae menia eis Unosura Alia propria quae traditur per accidentia, siue propria, siue communia, non tamen metaphorica .
Ex his diuisionibus patet definitionis existεtia,&non immerito eam hae definitione expresseris. Desinitio est oratio rei naturam exprimens, ubi nomine orationis actio intellectus intelligi debet, quia definitio necessarib pertinet ad intellectuiti : non constat tamen ad quam actionem reuocari debeati assirmant nonnulli ad primam spectate: ali j eam ad secundam referunt, &nos cum illis concludimus, probamusque conclusionem. Secunda operatio intellectus proprie dicitur, qua unum de alio proprie assirmamus,Vel negamuS.'at ἀqui per definitionem unum de altero assirmamus, ut de homine animal rationale, cἰim ita definitur, homo est animal rationale r igitur definitio ad secundam mentis operationem spectat. Obiicies,definitio est instrumentum quo dirigitur prima mentis operatio : ergo ad illam pertinet. Respondeo distinguendo consequentiam: defini tis pertinet ad primam mentis operationem , tanquam instrumentum quo dirigitur, concedo : tanquam eius species nego, quo sol im sensu negamus ad primam mentis operationem definitionem per
Rursus obiicies,non potest assignari definitionis definitio, alias res m infinitum abiret: ergo male definita est definitio. Respondeo negando antecedens, ctim enim definitio habeat aliquam essentiam, optime potest pet