장음표시 사용
561쪽
Quinta captio est accentus, qua do terminus pro diuerso accentu diuersimode aecipitur, ut quidquid habet leporem me perire non potest,Virtus omnis lia. bet lepotem: ergo virtus farne perire non potest. Captio oritur ex diuersa huius termini, leporem, significatione, qui ut est breuis in secunda lyllaba significat animal quoddam: ut vero in eadem longus, pulchritudinem exhibet. Vis igitur sophisma diluere allati termini, duplicem sensum prudenter distingue, Post tem a captio oritur a figura dictionis, quando propter variam vocis significationem, fit transitus ab uno genere ad aliud, ut, quod emisi. comedisti,
emisti carnes crudas: ergo comedisti carnes crudas. aptio oritur ex arti biguitate huius vocis, quod,
quae quidem vox in maiori supponit tantum pro carnibus,ut substantiae sunt, & non ut sunt affectae qualitate cruditatis. Ita quo solues sophisma si maiorem concessierit secundhm substantiarns odemisi comedisti, secun d lim vero qualitatem crudit avis negaueris,dixerisque, transitum fuisse iactum a genere substantiae ad genus qualitatis.
De Captionibus qua sn rebus consistunt. P Rima est accidentis clim redditur causa per ac cidens pro causa per se, ut, auod interdiues,lites
. iurgia ex itat e republica exterminandum est: vi-. num est eiusmodi, ergo vinum ὸ republica exterminandum est.
Solues sophisma si concedas maiorem de causa
562쪽
per se,neges vero de causa per accidens , sicque ad minorςm dicas,vinum lites & iurgia inter ciues ex . citare non per se, sed per accidens, intio scilicet bibentsi. Secunda captio dicitur a dicto secundum quid, addictum it m p li ci ter, v t Aristoteles est magnus philoso-2hus,ergo 1 pliciter es munusci olues t Ophit ma ne gando consequentiam, quia procedita dicto secun- dum quid, nempe i magno philosopho , ad magnum simpliciter & ablolute. Tertia captio vocatur ignorantia reprehensionis, seu Elenchi, quando sophista cogit respondentem ignarum admittere aliquam propositionem , tan- cluam contradictoriam , quae tamen reipsa nullam inuoluit contradictionem, ut si quis inserat: Petrus es paruus respectu montis. magnus vero respectu mus -,ergo est paruus ct magnus. Solues sophisma concedendo totum argumentsi,& contendedo nullam esse contradictionem, quod Petrus sit patuus , & magnus diuerso respectu. montis scilicet & muscae. Quarta captio vocatur petitio principij, quandosophista idem ad probationem eiusdem , mutatis tantum verbis assumit, ut si probat et ianimam humanam esse immortalem, quia non extinguitur extincto corpore. Solvitur negatione principij, quod repetitur, de cicendo idem per idem esse probatum, Quinta captio est co sequentiae, quae bifaria contingit. Primo, cum ex positione conssequentis inse- . rimus positione antecedentis, ut ex positione animalis positione hominis: seeundo,quando ex neἶδ' tione aut cedentis infertur negatio consequeris, Vt , ex negatione hominis,negatio animalis. Sophisma
563쪽
vi soluas opus est sola reprehensione argumentationis, ut pote consequentis vitio laborantis. Sexta captio dicitur non causa pro causa, quando aliquid pro causa assignatur, quod tamen causa non est,ut si quis impie vellet impugnare Sacerdotium, eo quod nonnulli Sacerdotes male vivant, is enim pro causa in ordinatae vitae Sacerdotium assignarer, quod tamen illius cau non est. Solue sophisma negando consequentiam , e qubd non causiam pro causa afferat. Postrema captio est multiplex interrogatio vevna,ut si quaerat Sophista est ne fortis, an timidus' si enim assirmatiuὸ respondeas, instat Sophista: ergo est timidus: si negatiue, urget similiter: ergo non est fortis. Hoc sophisma sicut alia pliara quae sunt eiusdem generis, solues, si singulas petitionis partes prudenter distinxerit, & proptias responsiones assignaue
De suppositione,statu,distractione, ampliatione, reser titione, alienatione, ct 'pellatione,
ΡRaebuit occasionem agendi de iis omnibus terminorum affectionibus Aristoteles primi Elen chorum capite primo , cum ex vario usu hominum captionem oriri doceat; sed ut clarius,& distinctius procedamus siri uias illas terminorum affectiones euiter percurremus sequentibus quaestionibus.
564쪽
De Suppositioae Terminorum. Vppositio termini hic accipitur pro usurpatio isone nominis ad rem aliqua significanda quo sensu nome hominis dicitur supponere pro natura hu mana, quia ad illam significandam ab impone te ordinatum est. Generatim illa suppositio termini da-plex,una moralis quando vox pro seipsa accipitur, Ut cu dico,equus est nomen, terminus enim ille equus pro seipso, α non pro natura equi accipitur. Altera formalis, quando terminus pro re, quam significat usurpatur , ut cum dicis equus est animal, sic enim equum acet pis pro ipsa equi natura , cui conuenit animalitas,& pro aliqua voce tant lim. Rursus formalis suppositio,alia propria,alia impropria. Propria,cu terminus accipitur pro re, qua proprie significat,ut terminus ille equus pro natu ra equi: impropria, quando terminus non usurpatur pro re, quam proprie significat, sed pro alia, ob aliquam similitudinem, quam habet clim illa: exempli gratia in hac pro positione, Vicit Leo de tribu ει - δε, terminus ille Leo, supponit impropria supposi - tione formali, qm a non accipitur pro natura leoni. na,quam proprie significat, ted pro Christo Domino ob aliquam similitudinem . quam habet cum Leone,de qua oriuntur cermini positivi.
Tettib diuiditur suppositio in simplice perfnatens, sabsolutam simplex dicitur cum nomen significat illud ad quod immediate signi Mandum ordinatum est, victim dicis in hac propositione, homo est species, nam hic sumitur tantu homo pro homine in co mani, non autem pro particularibus hominibus, .
565쪽
cam speetes esse nequeant. Porsonalis suppositio dicitur cum Vox non accipit ut pro immediato suo significato , sed pro me diatis, vel aliquo mediatorum: exempli gratia huius vocis homo, immediatum sigmficatu est natura humanam communi, mcdiata sunt, Petrus, Paulus realia omnia humanae naturae indiuidua: Quando igi tur nomen hominis non accipitur pro nomine in comuila, sed procius indiuiduis, vel eorum aliquor tunc dicitur esse suppositio personalis , qualis cernitur in hac propolitione aliquis homo ludit , quia tunc homo non thpponit, aut accipitur pro homine in communi, sed pro aliquo in particulari. Absoluta denique suppositio est, cum nomen accipitur,& pro immediato, & pro mediatis significatis, ut si hoc sumatur pro homine in communi, tis sigillis hominibus, ut in hac pro postione, et γ' est animal quia sensus non est, hominem tantum incommuni esse animal, aut sola elus indiuidua , sed hominem in communi,& omnia eius indiuidua es
Porrδ ut i posteriori dignoscamus, qnando nam suppositio vel simplex, vel personalis, vel absoluta sit, hae e nota assignanda est, u attributum quod co- Q iungitur cum voce commmu non possit oescedere ad inseriora huius vocis, tuc dicitur suppositio escte simplex, exempli gratia, quia species, quae tanquam , attributum nectitur cum homine, in hac propositio ite homo est species,uequit descendere ad inferiora hominis illa enim no sunt species, in tali propo-stione dicitur habere suppositionem simplicem: si
autem attributum quod colungitur cum voce co muni non possit, quatenus communis est, compς-tere, sed tantum ratione alicuius inferioris sub ea
566쪽
contenti, tunc dicitur suppositio personalis , qualem possumus deprehendere tu allata propositione,
hamo luciιt, quia luit, seu ludere, homini in communi quatenus communis est, nequit c pngruere, sed tant sim ratione alicuius pasciculis nominis, cui immediate conuenit. Denique,si attributum quod copulatur cum vo .ce communi. illi conueniat, quatenus communis
est &omnibus eius inferioribus, statim dicendum est suppositionem esse ab solutam, ut in tradita pro . p o sitione homo est animal, quia animal homini incommuni,& singulis hominibus optimo iure coa
Hanc postremam suppositionem alij naturalem seu essentialem appetunt, eo qubd attribu tu quod
cum vere communi connectitur, saltem ut plurimum esse otiale sit. Duas vero priores suppositiones vocant accidentarias , quia attributum quod iungitur cum voce com niunt,non illi ercatialiter, sed accidentarib conuenit, ut homini esse speciem, vel ludere: unde prim b diuidunt propriam suppositionem formalem in naturalem quam nos absolutam vocavimus,& accidentariam: Deinde acciden tariam diuidunt in simplicem & personalem, quae posterior cum particulari videtur coincidere, sicut aliae duae simplex& absoluta sub nomine cointnu nis suppositionis comprehendi possunt. inarta suppositionis diuisio sit in multa mem bia, in distributivam, collectivam, determidatam,& confusam. Distributiva dicitur chm terminus communis ac-gcipitur pro omnibus mediatis significatis scilicet inferiorib , ut in hac propositione, homo est animal,
Suppositio est distributiva unius vocis hominis, quia
567쪽
supponit pro singulis hominibus seorsim sumptis,
ita ut sit sensus, Petrus est animal, Paulus est animal& se de caeteris. Haec suppositio triplex,Vna dicitur prosingulis generum , quando terminus genericus iupponit pro omnibus i peciebus,& specierum indiuiduis, ut animal pro omnibus suis speciebus , & specierum indiuiduis,in hac proposui one animal est vivens. Secunda dicitur. progeneribus singulorum, quando terminus uniuersalis non supponit nisi pro speciebus suis, non autem pro indiuiduis , sicut in hae proposui one, omne auimal fuit in arca Di animal distribuitur pro generibus singulorum , quia pro solis suis speciebus accipitur, non autem pro indiuiduis omnibus ipsarum specierum. Tertia est , quando terminus uniuersalis supponit quidem pro avialtis singularibus, ad omnia tamen
non extenditur: ut cum dicimus corium omnia tegit,
terminus ille,omnia, supponit quidem pro multis shis nimirum, quae ambitu coeli continentur , non tamen pro omnibus, quia seipsum tegere non dici
Suppositio antem collectiva est, quando terminus communis pro multis collective sumptis accipitur, ut cum dicimus Apostolos esse duodecim, terminus ille Apostolos, pro omnibus aggregatim usurpatur.
Suppositio determinata est, ctim aliquis terminus supponitur pro unico eoque determinato singulari, ut in illa propositione, Philosephus aliquis octo libros de natura conscripsit, Philosophus supponit pro certo & determitiato homine , scilicet Aristotele qui Eos de natura libros in lucem edidit. Denique suppositio confusa est , quando terminus
568쪽
minus supponit pro aliquo quodam singulari , sed
pro.incerto & in determinato ut in ista propositione oculus est ad υιdedum necessarius, oculus supponit pro aliquo Oculorum, quis tamen sit,an dexter, an sinister, non determinatur.
De flatu Terminorum. STatus alicuius termini dicitur perfectus, quando accipitur pro omnibus illis quae existunt in illa temporis differentia, quae per vel bum principale hoc est , copulam verbalem attributum cum ubiecto connectentem consignificatur : exempli gratia, cu formatur haec proposirtio homo ridet, homo dieitur habere statum perfectu, si supponat pro Omni homine qui existit in tepore praesen ri, quod significatur per verbum principale, nempe ridet. Status termini triplex, pro triplici temporis diseferentia,quae per verbum principale significatur. Primus est temporis praesentis,u t, quisedetscribis. secundus est teporis praeteriti,ut, quiseditscripsit. Tertius temporis futuri, ut,Pi sedebit scribet: qui
omnes status eodem modo explicandi sunt , quo status temporis orae sentis a nobis expositus est.
D Istractio termini eius statui opponieur, quia status dicitur cum terminus accipitur pro illo tempore, qtaod per verbum principale co significatur: distractio vero , quando terminus distrahitur λ empore, quod per verbum principale significatur. seu non sumitur pro illo tempore, quod per verbii
569쪽
exempli loco ponantur istae propositiones, quae ha - /bentur apud Matthaeum, caeci vident, surdi audiunt, claudi ambulant, in quibus propositionibus termini illi caci surdi, claudi, accipiuntur in tempore praeterito, ut sit sensus, qui caeci erant vident nunc, qui surdi. audiunt,& qui claudi, ambulant: quamquatamen verba principalia vident, audiunt, & ambulant, conssignificem tempus praesens. /
ΑMpliatio termino tum dicitur cum terminus ad alias teporis differentias extenditur, quina quae per verbum pri icipale adsignificentur: exempli causa in ilia propositione, timi os erit audax, am. pliari dicitur illa vox, timidus, quia extenditur ad tempus praeteritum ' praesens. selus enim est, qui fuit timidus,& nunc est, futurus est audax, chm ta men per verbum principale, erit, solum fututum tempus consignificetur. Ampliationis triplex species: Prima, quando terminus aliquis extenditur ad tempus praeteritum,&praesens, ut in exemplo allato, timidus erit audax. Secunda, quando sese extendit ad praeteritum, praesens,& futut m, ut qui studet morietur, id est, qui studuit , studet nunc,&im poste tum studebit,
Tertia est, quando terminus extenditur ad praeteritum, praesens,& futurum,& possibile, ut homo est animal, sensus enim est hominem qui fuit, nunc est,futurus est.& qui esse potest esse adimal. Ad ampliationem refertur primo eadem propositio, in qua existentia possibilis enuntiatur de subiecto, ut homo potes existere: si quidem cum ibi ver
570쪽
bum principale, potet , eu edii potens, significet laiatum praesens tempus, extenditur tamen hominis siognificatio adfutuxum,& possibile, ut iit sensus, ho mo qui futurus est,& qui tantum possibilis est, licet de facto futurus non sit, potest existere. Ad eandem ampliationem secuti do resertur ista propositio, in qua negatur possibilis existentia rea lis de chimet a, ut cima dicitur , imarano potes rea liter existere: nam cum verbum principale, potest, designet tantum tempus praesens, in hac propositione complectitur praesens, praeteritum, staturum, S possibile: quia sensus est, chim era non potest, nopotuit, c poterit unquam realiter existere.
REst rictio termini dicitur,ctim radione alicuius particulae praedictae a fusiori significatione ad angustio fem restringitur, ut videre est in hac propositione homo iustus estDeo gratus .fiuius enim particular, imitus, ad homine ad dicione, timo qui potetitsgnificate omnem hominem in tempore praesenta existentem, ita restringitur ut non possit accipi nisi pro certis quibusdam hominibus, quos Deus sua gratia iustificauit Caeterlim pro diuersitate illarum particulatum, quae termino communi aduenientes illum possunt ad angustiorem significationem restringere, multifariam dicitur contingere termini test tactio : unde bd illam spectat ista fatis ambigua propolitio, homo qui nec fuit,nec est, necfuturus est, potest existere, quia cum homo posset supponere pro omni b. homini b. qui fuerunt,nunc sunt.α futuri sunt,& sunt tantia possitates, attamen additione istarum particularum