Oraçaõ

41쪽

parique Qegem o mesmo dica exdaue nequρntarem- se e fas oujas por hum homem chrisam, he ouvavfl: por hum mancebo, admira vel mas por humino man-cebo, e que julga, que elle he sento das Los, pelas hon-ras, pela grandetet, pel poder, por aqvelles nimios lotivores com que quasi perpetuamente a feridos solividos dos Principes , he tuo digno de admiracao, que quem fetem esse parece que e concedido o genero humano e uado a quatque Reynosor singulari nescio de

Deos.

Porem para que mi r I tantas , eua preciosasa aras adactor elle nos demptos e Sacerdoti Para que os grandi simos donativos, e vcrdaceiram ni Regios com que orno a casas de homon B lix' os, e elles momosci ara que os innumeraveis cmplos, que

ou ed cotidesse os fundaxventos , ouaryti inados tortibua levant ar cum mais magnificencia fata que menciona eras demat cousas , coni que amplisi ou no J ut 3-noi culto de Deos , e dos Santoc Aquilla o supella,

estatuas de prata, alios, castiaes, vestes a radas, emais paramentos, que nauba multo tempo vises appue

42쪽

tis, pietatem hominis ac religionem, liberalitatem ac munificentiam; , quae laus illi riecipua est, fidelitatem insuperos, ecclesiam Catholicam luculenter ostendunt. Ecclesiasticum vero ordinem quantis ille honoribus prosecutus est Ille Pontificem Maximum rogavit, ut sacellum suum ad ordinem Patriarchalem eveheret , ea lege, ut, qui Patriarcha esset designatus inter Cardinales cooptaretur. Ille plurimos administros ex nobilissimis familiis adhibuit, in plures ordines redegi : ex his quatuor atque viginti summates regni esse voluit, idque lege sancivit. Dies me atque ratio deficiet, si omnia velim numerare dicendo, quae in eo templo P. triarchali prudentissime cogitata, proVisa, constituta sunt. Illi ipsi Episcopi, quorum est amplitudo ac dignitas tanta , iit addi posse nihil videatur, ab eo sunt amplissimis titulis atque gravissimis decorati decrevit enim in summatibus regni eum esse censendum , qui Episcopus esset designatus.

Jam Vero Religionis propagandae studium qisibus ego verbis digne praedicabo' Ille in Africam , Americam , Asiam , ubi regna non pauca Lusitani imperii finibus continentur, multa cum eo societatis ac foederis legibus conjunctastini, Evangelii praecones quotannis dimisit exteri aditum aperuit viaticum omnibus liberalissime dedit. Atque ut fides Catholica in regioniblis illis laetius oreret accuratius conservaretur, Episcopatus complures, iacerdotia ut Sancti Sedis audioritate designarentur impetravit : quibus annuos census etiam constituit.

43쪽

lharenasse e fabricarem Ue em Roma, mo strao cla famev-

te a piedade, e religiao, a liberalidade, e muni cencia da velle homem e , o que e para elle principat lolivor, fidelidade para comos Santos, lareja Catholica.

Mas com quam grandes honras tratot elle a or-dem Ecclesiastici Flle pedi a Pontisice Maximo,

que elevasse sua Capellia ordem Patriarcal, com talcondi ao, quem que se nomeasse Patriarca fosse recebido entre os cardiaes. Elle the applico multos administros

das mais nobres Familias , eis reduri a multas Ordens destes qui que ruinte e quatro ossent Grandes domon , eis effabete eopor L . Fallaxmeha o tem- po e spatavras se eudiqendo quieter numera ludo que et id excogitatio, profrido e determinados fuit ni issimamente aquille P mplo Patriarcal. Muciles meo mos Bispos, cuja grandeeta, e digni iade he tam rande, quemada parece pode acciesenta e-lhe, foras pomelle condecorados com amplissimos, e grarissimos titulos porque determinou, que aquelle ques se eleito Bispo, ba iade se julgado enixe os Grandendo Reyno. Hora porem com que palavras ouPar luci u mentei des bide propagar a Bel lao Elle mandosi to- dosos annos pregoeiros do Evangelbo para Afris a. Amfrica, Apa, onde nos altimos limites se comprehendimbe nos ampoucos do Imperi forti guen, multos sa oconfederados com elle pelas leunda amisaue e alliania aos mirangetros abrio entraua fecit odos liberal Vs-mament o fastida passaeem. parique de catholica naquellas regwens, a 'm ais fertilurente iurecelse, cum mai cuidauosamente se conservasse impetroli, que

44쪽

tuit , ab regio aerario repraesentandos. Quid ZRoniae quantam vim auri restituendis non nullis tena plis adtribui l quod donaria aliis impertivi l quanto tere alieno collegium nostrum liberavit Quid Θ Cascia ξ Quid Z Hierosolymarium templum nonne pietatem , ac munificentiam Joannis iis testantur monumenti S, quae nulla temporis longinquitas minuat, aut inobscuret

oblivio Magna quidem , Cardinales, inlustria indicia proferre me arbitror , e quibus hominiS religionem judicare possimus. Unum vero addam, quo tantum ipse majores suos superavit, ut piusprs ter a tero nuncupetur, reverentiam dico erga Apostolicam Sedem , qua nihil Joanni fuit antiquius. Nam tametsi tanta exstent Lusitanorum regum in Romanam ecclesiam merita , quanta clarissimi ac piissimi quique Reges habere possunt tamen qui observantiam in amorem mutaret, nec vos ut summi Dei ministros vereretur modo, sed amaret, fuisse Joannem prae me fero. Vos fidem facite, Cardinales, quanto ille honore , quam Ximia amoris significatione vos , vestrosque collegas, quicumque issent ad se legati, si prosecutus. Quot leges tulerit, ut ita cunctis imperii Lusitani provinciis Pontificis sanetiones executioni mandarentur. Quam reverenter Romano Pontifici supplicaverit , ut sibi Episcopos designandi facultatem daretra tametsi id Pontificiis legibus, more majorum , ad se spediare cognosceret. Quam suppliciter caetera , quae ad incrementum sacri culius, ad ornatum templorum ad splendorem ordinis

45쪽

Em Roma quanta abundan fide ostro de pax a se renovarem a uus Templos taliantos donativos concede a outros De quam grande empenho livromo noso Collegio lciuem iis Caf ia Euemais 9 Templo de Iera salempor ventura na testemunba aptedaue e munificencia delit idolio com quelles m0numentos, que nenhumaduracao de temp0 diminua, ou escures a mesquecimρnti dem uvida, o Cardeaes, grandes, claros istitutos julgo traeter eu, dos quae possismos entende a religinodaquelle homem Mas accrescentare' hum so comi quislflle se avent ou tauto os seu antepas alios , que se apsellida pio maisque os outros, a reverfncia di 0 para conia e so solica, que a qua uadiso de mais obstruan-cia pura Hille D.Joao Porque inda que existao, para com adgreja Romana, tau grandes merecimentos dos Bos Portu ueqes, quam grandes podem ter os Per vanis illustres, pios com ludo, quem udasse a observancia mimor, nem fomente vos reverenta e como uini ros do Summo Deos, mas vos amasse a mno, que Duillio D. Ioao Testificar vos, o Cardeaes com manta honra, com quam grande demonstrasa de amor os trato elle,

46쪽

dinis sacerdotalis pertinentia sibi dari cupiebat,

peteret a vobis. Cum ille multa pro suis in istam Sedem Apostolicam meritis convenire sibi intelligeret , nihil jure speravit a Pontifice Maximori sed gratis omnia se poste impetrare speravit immo vero nihil umquam, Pontifice non libentillime concedente , se velle professus est.

Jactent alii Reges se ab Apostolica Sede ampli Dsimis nominibus decorato fuisse fuerunt haec sane justissima praemia meritorum. Hoc dico 'egem qui se Ecclesiae Romanae re ipsa factis amantissimum filium in omni vita ne stiterit,

praeter caeteros fuisse Joannem.

Age videamus quanta Politicae artis administrandae reipublicae prudentia excelluerit. Qtiis enim illo scientior umquam fuit artis regnandi aut esse potuit, qui e ludo ad imperium Vocatus, idem habuit initium cum hominibus vivendi, aliis imperandi, qui regnum puer inivit intestinis dissidiis perturbatum, quod mira industria pacavit, qui ea gessit adolescens in commodum populorum , quae praestantissimi quique Reges exacta aetate maximae laudi ducerent perfecisses Quis enim per illa tempora iter fecit, qui non a viarum obsesthribus spoliatus dimitteretur Quem nostrum latet mortales plurimos , qui e provinciis Ulyssi ponem negotii caussa venirent, priusquam

viae se darent, coactos facere testamentum latronum metu Quantae caedes lympone patrabantur, invitante ad id brevissimo gladii genere , quod per leges deferebatur Quot viri potentiores inferioris ordinis homines in provinciis vexabant, quod

47쪽

duordem Sacerdossa'. Entendendo esse, quem, lasinusus the convinbaosidos seu uinerimentos para com sta Se Apostolica nenbum do Pontifice Maximo sphroude justica, mas podellas impetra por graca. Operou Z

te dein sua do que elle, que chanali da recreaCaops ra o Imperio, leve o me opriticipia de vive comis ho- mens e de mandar a0utros, ques udo menino entro noRe no perturba io com intestinas discordias, que com ad. mirave industria pacificov. 'ue do mami bo obroupara commodo dos p os quellas cousas queis mat excellentes Ros attribuira a m o lotivo tertito naidad provecta Porque quem viaIou pomaquestes tem- pos, que sem ferroubado fhse dei xad irpesos salteadores das stadas quem de nos se occulta, que multos homens, que por causa de negocio inhaodas Provincias a Lisboa, era conserangidos a face testamento pormed do Iadroens, primetro que se pucssem a caminho pG antas mortes se executavassem Lisboa, convidando

48쪽

quod insanis eorum cupiditatibus hi recusarent obtemperare Quam multa timebant a nationibus exteris Lia sitani, quae turbare quietem , domesticum otium solita erant ξ Quis vero hisce mali occurrit nisi Joannes qui multis in ipso regni exordio rebus prudentissime gestis ostendit, nihil posse in politica disciplina desiderari, quod non cognitum ipsi ac penitus fuerit explo

ratum.

Nam quid ego memorem comi nercium nonniodo in regno Lusitaniae restituturn, sed in emporiis quibusque florentissimis Africanis, Asiaticis , Americanis confirmatum quid fidem publicam quasi postliminio revocatam ξ quid marea auritanis piratis liberum , qui Lusitanis mercatoribus , .naviculatoribus ingentem cladem inserebant quid caetera dicam , quae in ipso principio spem certam fecerint Lusitanis felicitatis illius , quam tanto sub Rege essent consecuturi Z Tanta enim malorum p videntia, tanta cura solertia depellendi, tam exquisits regnandi artes aperte indicabant , quam multis virtutibus, quae ad illud fastigium cum laude obtinendum sunt necessaliae, ab Rege Regum esset ornatus. Jam illud quis negligat , quanto consilio sequitate magistratus deferret Non ille umquam aut majorum nominibus, aut veteri merito fumosarum imaginum , praemia distribuit; non homines summo loco natos , sed virtutis expertes, ad magistratus vocavit; sed probos arae virtutis cooptavit. Existimabat enim , idque ipse domesticis declarare solebat=

49쪽

porque esse recusaua obedecer a desalina das cobiens dos memos diuintas c0ufas temi et os Portugueres das Nac ens mi angetras , que esaocosium adas aperti bar o socego , descanc dumesti 0 αιρει occorreoporem aestas defordens, senso Ellie D. Ioao uecori multas cousas prudentis' ut neute obsaias n0 6-m principio do Rey do ostros, que nenbum cousa pote deseja, se a disciplina Politica, M o osse conbecida, e explorada total mente pomelle. Porque, para que referire euis comerci ira - 1nente restitutdo I Re i de Portugal , m et confr- mado em quae uer florentisι nos emporio Africanos, Asiaticos, Ameri anon Para que a Fe publica renovada quasi depol deperdida Para que mar iuredos Mauritanos piratas, que f. citio grande destru auaus mercadores, e mareantes Portugueeen Para que diro a demat cousas, que a mesmo principio re-ra certa sperauca os Portuquecendaquella felicida-de, que haveria de confegula nossi navo dehain tuo grande R Porque lao grande cautela de λnales, lao grande cuidad , e vigilaucia de osci fviar, lao exqui- stas artes de re uar, clara neute indicavao, cum quam grandes virtudes que a nec facias par conservara uella dignidade com ouxor era ornado pelotae dos Reys. Agora quem omittir co com quanto couselbo,

da virtude. Porque uigava, e elle me costum ava ii declarar

50쪽

hat, summum in homine dignitatis propria virtute

ornatum esse multumque adferre reipublicae utilitatis, gloria talium virorum copiam numerare. Et quoniam regni peritia non modo in praemiis distribuendis, verum etiam ingeniis acuendis, excitandisque versatur, in hac etiam parte tot ille fecit, ut mirarentur homines, tot simul rebus non modo exequendis, sed ne cogitandis quidem Regem unum sufficere potuis e. Cui enim ignotum est , aut esse potest, quam maXimus fautor, patronus fuerit litteratorum , quantoque opere litterarum gloriam, vereque auream aetatem in Lusitania excitarit Ille doctrina praestantissimos homines, propositis praemiis , in regnum suum invitavit. Ille suurn splendorem , celebritatem , frequentiam Academiis restituit, quae antiquitus fuerant institutae alias instituit, atque ditavit. Ille

hibliothecas amplissimas olimbriae, Masere, Ulynspone omni librorum instrumentorum genere instructas aedificavit : alias librorum copia Ornavit. Ille non paucos X terorum clarissimos&alibi, Romae . ut optima studia amplificarent, donis amplissimis cumulavit. Quid quod majorum nostrorum clarissimorum hominum gloriae ac honori consulens , collegium fecit lysse si pone virorum doctissimorum , qui historiam Sacram, Profanam diligentissime scriberent,

domestica lingua, atque Latina in vulgus emitterent. Qua una re palam fecit, ante ista tempora non materiam , sed stilum historiae nostrae defuisse. Tot enim exempla antiquae virtutis,

ac religionis e pulvere ac situ sunt ab his exci

tata