장음표시 사용
252쪽
Increpat o versi clavis adunca trochi. quae omnia Antyllus in cricitasia sua appositissime depinxit,
nisi quod Antyllus circulo tenues annulos, non annulum circumpositos tradit praeterea cricitasiam virorum exercitationem effecit Martialis autem puerilem quendam ludum trochum fuisse ignificavit, quinimmo apud Xenophontem in Convivio de muliere psaltria narratur, quod in saltando missos plures trochos exciperet, simulque saltans eos projiceret in Lium se rursum concinne exciperet, quanquam dubitari potest, ne is trochus valde ab hoc nostro discreparet. His ergo duabus postremis rationibus adductus in eam sententiam Venio, quod cricitasia exercitatio aliquo pacto diversa a trocho Latinorum extiteritu propter hoc tamen quid trochus foret, minime quidquam amrmare audeo, licet certo teneam, illud genus turbinis; quem loro baculo alligato emissum pueri in Orbem rotare faciunt, deinde plagis rotatum impellunt certatim, quemve Graeci βεμcικον nuncupant, ut ex hoc antiquo epigrammate.
pueris talis ludentes turbine acuto Vertebant lato quisque suum in trivio. aeneid, at quem appositissime descripsit - Virgilius his versibus. Ceu quondam torto volitans sub verbere turbo, a pueri magno ing=ro vacua atria circum Intenti ludo exercent: si acim habena Cursatis fertur θatiis esstupet inscia turba, pubisque manus mirata olubile buxum Dant animos plagae, minime trochum csse, ut voluerunt nonnulli, sicuti χXercitatio illa , quae hodie supra ligneas tabulas pannis contectas una cum ligneis pilis nicitur, nuncupatur, trochi
253쪽
DE ARTE GYΜNAsTICA Lib. III. 19 antiquorum apud me similitudinem parvam gerit. Nam rochus primo in publicis gymnasiis, aliisve locis peragebatur. Secundo is annulum seu annulos habebat strepitum edentes, ut homines per viam ambulantes sonitu audito longius ab incursi trochi caverent. Postremo ex aere conflabatur, atque clavem aduncam habebat quae omnia nec separatim,nec simul in turbine, seu trucho nostris reperiri sensus ipse docet ut merito credere debeamus,ab his longe diversum antiquorum trochum
extitisse, quem ut ego puto apprime repraesentat haec figura
a Ligori ad nos missa, quam se ex forma in vetustissimo a que amplissimo cujusdam Comici vel Satyrici poetae monumento expressa in via Tiburtina prope Romam accepisse retulit nisi quod praeter annulos dentes quosdam circulo infixos, mobiles monstrat quos ad strepitum majorem edendum appositos fuisse vero consonat Trochum autem cum Horatius inter exercitationes connumeret in arte poetica. avso ante
Indo quepila, discive, trochive quiescit, Ne pisse risum tollant impune coro I e a Cumque
254쪽
aa HIERONYMI MERCURIALI sCumque Propertius inter gymnasiorum exercitationes recenseat proculdubio ad gymnasticam aliquam pertinuisse, consentaneum rationi videtur. ob id cum neque militari, neque athleticae jure attribui queat, superest medicina gymnassicae exercitationem fuisse,in illius praesertim, qua pueris exercendis Operam navabat. Posset tamen eXistimari etiam ad militarem aliquo pacto pertinuisse quod reserat Ammianus Marcellinus lib. XXI. Iulianum Caesarem apud Parisios variis sese Merom se motibus in campo, se inter alios quodam quem dum fac ret axiculis queis orbis erat compi Umatus in vanum exculps ansam rem se se iliam, quam retinens valida manustringebat ex quo loco Turnebus summi judicii Meruditionis jure censuit ejusmodi exercitationem fuisse trochum. His dissimilem formam habet exercitationis illud genus, quod non multis ab hinc annis in Regno Neapolitano inventum, hodieque in universa fere Europa usitatum , apud Italos pilam Orma eum vocant. in hoc etenim primo brachia, dorsum exercentur, quando malleis ligneis pilam ligneam longe pellere coguntur: demum ex ambulatione, quae tali exercitationi perpetuo a ciatur, ea commoda fere trahuntur, quae ambulantes homines percipiunt ut his rationibus, licet antiquum non sit, minime contemni mereatur quamquam aliquis antiquos etiam hac exercitatione non caruisse fors an contenda , cum apudii Avicennam inter ceteras exercitationes unum nominetur,
255쪽
Galenus istis duobus addidit genus exercitationis a medica η det ni
mentis factum, minime ad institutum nostrum pertinet ideollud semper dimissum hac ratione intelligatur. Inter haec postrema primun locum jure ibi vindicat equitatio, a Graecis medici ἱ- αιά. Vocata , nempe quae ceteris dignior sit, Hiberum hominem, ut scripsit in Lachete Plato, maxime deceat, nec non utriusque exercitationis naturam, illius scilicet, quae a
nobis ipsis, illius, quae ab aliis in nobis peragitur, secun 'dum Galeni sententiam sapiat Equitationis primum in 'entorem Bellerophontem extitisse, auctoriae Plinius post Belle αrophontem Thessali, ob id Centauri nuncupati, equitatione in
bellis titi coeperunt, quae paulatim usque adeo crevit, ut Mip Lib. JeaEre,
pocrati tempore Omne Iere Scythae equi Velierentur qui cum ob astiduas equitationes coxarum doloribus cruciarentur, per venarum post aures incissionem ab illis curati, ad coitum valde impotentes evadebant quamquam multi erant inscccvnditatem eam a Diis proficisci suspicantes, quos Hippocrates redarguit, quod divites semper diis amici pauperes vero minime sint, ut etiam Aristoteles id ab Hippocrate mutuatus con ci .Rlieto.
firmavit, in propterea equum fuisse potius inopes, quam Opulentos eo vitio corripi,cujus tamen contrarium eveniebat Post Hippocratis tempora equitatio semper quemadmodum in Hippiat Platone traditur, in maxima existimatione habita fuit, idcirco omnes gymnasticae species eam inter reliquas suas exercitationes receperunt. Nam quod in circis cludis majores nostri quitationis certamina adhiberent , praeter Olympicos ludos, in quos vicesima quinta Olympiade equorum cursus certamen inductum tradunt testatum facere possunt quatuor illae Romanae factiones , albati scilicet, russati , veneti, prasimi, quae tum in circis , tum in ludis, ac aliis equestribus certaminibus adhibitis equis, sive ad equitationem, sive
aurigationem semper certabant , tantumque studium equis optimis eligendis ac parandis exhibebant , Ut . Galenu di . m. Mellio. Xerit, Venetae, ac prasinae factionis homines etiam stercora equorum odorare solitos , quo ex illis animalium habitus, atque temperaturas internoscere cognitis inde meliorisbus uti valerent , siquidem harum factionum contentiones
256쪽
rra HIERONYMI MERCURIALis potiundi victoriae caussa tales erant, quae nec ullis sumptibus, nec ullis laboribus ac studiis parcere quemquam permitterent: eo magis quod tota urbs quasi quadripartita erat, aliis uni, aliis alteri factioni faventibus, nec ulla pars civitatis reperiebatur, aut ullus hominum conventus, in quibus certaminum tempore de hujuscemodi factionibus aut studiosissime non disceptaretur, aut saltem sermo non haberetur, quemadmodum ex Vh y ς8S Plinii sexta non libri Epistola atque his Martialis versibus
quisque conjectura assequi potest. Saepius ad palmam prasinus pos fata Neronis
Pervenit, victorpraemiaplura refert. I nunc, livor edax, dic te cessisse Neroni. Vicit nimirum non Nero se prasinus, Lib. 1 O. epigr. 48. De prasem conviva meus, venetoque loquatur. Nec facient quemquam pocula nosra reum. Sat. H.vei Critiamquam Juvenalis majorem Romanae civitatis partem
''s fassina factioni favisse tempore suo, quando Martiali quo
que floruit, testari videatur his versibus. Totam hodie Romam circus capit, stagor aurem Percutit, eventum viridis quo colligo panni. Namsi deficeret, mosam , attonitamque videres
curbem, eluti Ca=marum in pulvere ictas Consulibus, Has vero in favendo diversis factionibus hominum acerrimas contentiones inde Ortas semper existimavi, quoniam Romanorum quorumlibet vestimenta quatuor duntaxat coloribus. .i te ebantur, Vel rubeo, Vel albo, Vel Veneto, sed praecipueru-epiet , eo magis fusco, ut Martialis hisce versibus indicat, de Canusina lana rubea fusca sermonem habent, Roma magis fuscis vestitur, Gallia rufis, Ei placet hicpueris, militibusque color.
dc ob hoc quicumque ei factioni favere cogebantur, quae sibi
257쪽
similem colorem profitebatur. Etsi huic sententiae reclamare videantur ca Ovidii verba. a
'us equi venient, facit udiose requiras, Nec mora quisquis erit, cui favet ilia fas e. Sed de equitatione ludorum spectaculorum, quam cithleticam vocare licet, plura non dicam quoniam cruditissimus Panvinus luculentiss1 me stimulin copiosissime in libris de ludis, quos jam edere parat, universam hanc materiam pertractavit. Ad bellicam gymnasticam accedo, quam ad acquirendam uestrem pro bellis disciplinam equitationis exercitio usam
fuisse, locupletissame testatus est Plato ubi non modo viros si , delenequis armatos, atque inermes exerceri statuit, verum puellis quoque tales exercitationes inire concessit, easque inter ceteras bellicae gymnasticae species, sive partes evidenter collocavit, sicuti Xenophon pariter sentire videtur, apud quem Ischo RQ ς' machus vitae suae rationem Socrati exponens sic loquitur:
equum adscendens ut plurimum, equitationem illis, quae fiunt inde si necessariis equitationibus quam per mes eripotessimillimam exerceo, modope transversum, modo per declive,modosuprafossas, modo supra aquae rivos illum agens, atque haec facientem equum, ne claudum reddam valde udeo Quae verba,postquam multis aliis ejus
vivendi rationem declarantibus addidisset Ischomachus,ei tandem Socrates ita responsum dedit Ἀη L ηρον Γαζομ.αχε θεαον-
δοκει ἔνα. Hoc est. Per Iunonem o I chomache sic agendo mihi places, quandoquidem uno tempore collectim sanitati atque robori acquirendo operam navas necnon adhesia te exerces, divitiisque accumulandis invigilas, quae omnia admiratione digna mihiplane et identur. Ex his enim & Ischomachi, Socratis sermonibus
claris imum argumentum elicitur, antiquos ad bellicas disciplinas
258쪽
22 HIERONYMI MERCURIALI splinas comparandas equitationibus usos. Qu9d vero medicorum gymnastae equitationes ad sanitatem recuperandam tue damve, necnon ad optimum corporibus habitum ingenerandum adlaiberent, praeter Socratis modo citatam orationem, et de tuend unum Galeni testimonium sussicere deberet qui inter reli- ' P quas gymnasticae exercitationes minime infimum locum eam obtinere, cum nedum corpus, sed etiam sensus exerceat, scribit: babe. eitati nisi quoque Antylli, Fcii, postremo b Avicennae comprobatio accederet, qui tam equis, quam camelis vectari inter opportunas exercitationes reposuit nam mermanicum Tiberii imperatoris nepotem, cum crurum tenuitate deturparetur, equitatione a medicis imperata illam curasse memoriae prodidit Suetonius ut hoc exemplo persuasi credere debeamus, equitationem tanquam utilissimam a medicis semper magnopere existimatam fuisse : quamvis Mapud ipsos
valde referret, numqtuid mulo, an equo veherentur, illis an gradariis, an asturconibus , an succussatariis, an concurrentibus : quorum omnium diverias operationes suo loco explanabimus. T X. De Cinuis vectatione.
DIximus duo esse exercitationum genera, alterum in quo
homines a se ipsis solum moventur, alterum ab aliis, sive, ut Rristotelis more loquar, alterum in quo suapte
natura, alterum in quo alio movente sese cXercenteSmoVen
tur. De primo superius tractavimus, de altero quod genisio a Caelio Aureliano QPlinio communi nomine, ab Antyl lo, Herodoto, Galeno, aliisque antiquioribus medicis Graecis αμώ Vocatur, in sequentibus verba facere polliciti sumus:
ex dei uenit atque jam de equitatione, quam Galenus mixtura motum
v- -p fecit, sermonem explicavimus ad alia igitur transeuntibus prima sese offert in curribus vectatio , quam antiquissimam fuis e nemo inficiatur, siquidem, ut Arati vetustus inter-d Plin. lib. . preste statur, primus, qui equos curribus junxerit fuit it Erich-
U' thonius, quem ob id inter caelitum imagines relatum scribit
259쪽
Manilius primo astronomicorum. Porro formavi modus curruum diversus extitit. Nam Tlinita materiam curribu fa is Ub.is. es. ciundis idoneam abietem probat, rotarum vero axibus ilicem, fraxinum, atque ulmum Vnde elicitur Veteres ex huiuscemodi lignis currus fabricasse, qui prioribus illis seculis duabus
tantum rotis construebantur, alias duas auctores Plinio addi sib j. b. derunt Phryges Scythas postea etiam se rotis currus construxissie memoriae tradidit vetustissimus auctor Hippocrates quae r.
rotae Homeri temporibus stanno Ornabantur, ac posterioribus seculis non modo rotas, sed tota vehicula ebore ornata fuisse, legimus apud Plautum in Aulularia, sicuti in Plinii tempestate ib,4 ... tota esseda atque vehicula auro ac argento insignita conspi- 7 ciebantur. Variis praeterea rebus cooperta fuisse verisimile videtur, plerumque autem pellibus, quemadmodum inprobi. Romanis scriptum reliquit Plutarchus sicuti aliquando equis, aliquando mulis, aliquando obus, interdum viris agi solita legitur. Quin Heliogabalum non modo Varia: monstruo . ,- -4-. sa animalia, sed etiam mulieres nudas curribus unxisse, iisque in vita Helio- ipsum Vectum esse, tradunt. Haec porro gestatio incurribus '' facta olim Romae inter mulieres in maximis deliciis habebatur ad tantumque luxum aliquando pervenit, ut eas ipsa uti senatusconsulto Vetare,coacti sint Romani cujus rei gratia cum mulieres ira percitae inter sese conspirasment,ne qua eorum conciperet, neve pareret, atque ita Viroculciscerentur, Romanos mutasse sententiam, atque iterum illis curribus uti permisistis, scriptis mandavit Plutarchus. In quibus deinceps ne sederent, neve equis per urbes veherentur, M. Aurelius Antoninus philosophus,matronarum consulens modestite,denuo prohibuit. Neque minus apud gymnasticos haec ipsa gestatio aestimata reperitur quando, sive ludos& sacra certamina spectes, sive medicorum libros perscruteris , in omnibus ea usitata apparebit. Quis quaeso nescit nona' nonagesima Olympiade curruum certamen in Olympicos ludos invectum. Quis ignorat Synoridas, quibus animas nostras Plato in Phaedro elegantissime asimilavit, necnon bigas quadrigasve curruum genera in publicis sacris frequenter certasset quod postea studium ita apud Romanos excultum atque auctum fuit, ut pauca, vel nulla sere
260쪽
226 HIERONYMI MERCURIALI spiiblica spectacula ederentur, quin curruum certaminibus ho- tib - - - 7 norifica praemia proposita spectarentur. Ob quae refert Plinius in quadrigarum certamine, quod Latinarumferiis in Capitolio e lebrabatur, pro praemio vicforem absinthium bibere consuevisse quasi sanitatem praemium dari valde honorificum arbitrarentur majores. An vero gratia bellicae disciplinae adipiscendae vectatione in curribus uterentur veteres, nil certi affirmare audeo.
Existimo tamen, cum ab Homeri aetate usque ad si Xenophontis
tempora, atque etiam posterioribus seculis perduraverit mos, ut in bellis e curribus quoque dimicarent, quemadmodum incquitatione exercebantur, quo fierent bellis gerendis aptiores similiter de in curribus se exercere veteres consuevisse, ne, cum pugnandum erat, tanquam inexercitati, diversorum agendi currus modorum expertes superarentur. Ceterum
quod medici gymnastici similem vectationem tam pro sanis conscrvandis, quam pro aliquibus aegris curandis in usum re-; O tb 5M ceperint, clarissime testati sunt Galenus, Antylliis, Hero- 'Τ dotus, atque Avicennaci qui non modo eam inter gymnasticae erae exercitatione reponendam voluerunt, immo α&bricitantibus quod paucissimis exercitationibus attributum in Venitur tanquam maxime commodam celebrarunt hu- ..i '' etenim quasi duo genera effecisse videtur Galenus, alterum, in quo homines vecti sedebant, alterum in quo acebant atque utraque haec raro in urbes, frequentissime per Via , extra urbem peragebantur. iccirco scriptum est a Abihi. Plutat ho Romanos coactos fuisse in Septimonii festo prohibere, ne ea die vehiculo uti liceret, ut urbs, testi celebratio non relinqueretur. Nunquid autem sani simul taletudinarii in iisdem vehiculis exercerentur, indicasse mihi videtur Herodotus, apud quem legitur, febricitantes curribus, qui manu ducuntur, nec non bigis gestari solitos, atque illos a principio per triginta stadia moveri, deinde ea conduplicare hosa stadiis triginta, aut quadraginta initium ducere, uSque
ad spatium altero tanto maius progredi consuevis e Sanos Ve-
. ro omnibus curribus, lectis, apertis sine ullo di crimine iustos este, verisimile fit cisi fortam principes tectis potius, quam detectis vectos crcdere possismus, quando refert Dion