장음표시 사용
82쪽
rates in libro beneficioru ascribemus. Et quidquid aliud adinstrumentum menserumpertinebit, non iam colonia tabularium taesaris, manu conditoris Ibycriptum, habere debet. Paullo ante dixerat, Omnes significationes formas aeris tabulis inseribemusr Data, e ut gnata,
omoessa, Excepta , Reddita, 6ommutata pro Fuo, ueteri possessori
quaecumq; alia inscriptios inguiarum titter-st in Uufuerit, in aere permaneat . Sed multa ad haec apud auctores istos de aereis formarum tabulis loca extant. In Capitolio fixas suspicatus sum, quod id in legum tabulis obseruatum scirem, eoq; colonicae leges indubitate pertinuerint, neq; formarum caussa diuersa uideretur. Inde Sucatonius tria millia aerearum tabularsi, quae cremato Capitolio perie runt , & a Vespasiano , undiq; investigatis exemplaribus resti tuta sunt, instrumentum imperi, pulcherrimum ac uetustissimum appellauit. Quoniam autem agrariae ratiocinationis prin cipium & originem a pede duximus, memoratu haud indignum fuerit, in pede, cuius nunc Augustae usus, certum antiquitatis ue
stigium residere, neq; uideri dubitabile, quin ad eius mensuram colonis agri diuisi. Non quod existimem hunc legitimum Roma num pedem esse, quem pleriq; omnes scriptores satini nudo pedis
nomine intelligunt, qui Graeco semuncia breuior, de ad cuius ratio nem amphora, siue quadrantal constitutum : nam uideo luae uiri eruditi de istius modulo disputant, nec improbo, &intelligo nostrum tant1llum longiorem esse: sed quia pluribus praeterea pedum generibus Romanos usos scio, ad quorum aliquod unum noster re ferendus . Nomina, caussas,& disterentias sigillatim exequi, nunc sortassis nemo possit, at res in uniuersum scuti dixi habuit. Indi caui cu pedes sepulchris antiquis alia atq; alia magnitudine inscul pti, tum eorum moduli aerei, quandoq; e ruderibus Romae eruti, affabre consecti, palmis, uncijs & digitis distincti, clauiculis ita aptati ut compl1cari,& rursus explicati, fibula contineri porrecti possint, qui commensu inter se haud quaquam conueniunt. Praetem quam quod Hygenus tres species expresse numerat, & nominibus distinguit, Monetalem, Ptolemaicum & Drusianum : quorum se cundus primum semuncia, tertius sescuntia excedit. Nam Drusia num saltem a Romanis esse,euincit appellatio. Ptolemaicus si idem cum Graeco, quo inclinat animus, legitimus Romanus Monetalis crit, Graeco semuncia contractior; & haec causia fortassis, cur Hy- genus istos posteriores cum illo comparare uoluerit. In nominis origine
83쪽
rigine parum uideo, nisi inde cst, quia in Capitolio ad Monetae me sura proposita, ad quam hi pedes exigerenturi suspicionem mouent quae in congio antiquo leguntur, IMP. CAESARE. VESPASI AN O. VI. T. CAE S. AUG. F. IIII. COS. MEN SURAE . EXACTAE. IN. CAPITOLIO. & quod amphoram simili de caussa in Capitolio positam memini, Fannius,
quam ne uiolare liceret Sarrauere Ioui Tarpeio in monte suirites,
de Capitolinus pari sensu, Capitolinam amphoram dixit, quae iustae & exactae mensurae esset. Neque uero, quod ad pedum disse
rentias praeterea pertinet, placet quorundam cogitatio, labente tua perio mensuras & pondera aucta, recentissima quaeque maxima ecse:Facilius dicuntur ista quam probentur. Rem nummariam sensim mutari, in peius scilicet, pondere decrescente, & uilioris metal
li portione admixta, in plerisque Rebus publicis uidimus: At pon
dera & menluras, raro nili eversis imper1js, & uictoris populi legi bus receptis, neque id semper. Vt apud Romanos al1ter accide Tit, eodem modo utraque imminuta, non aucta, suspicaremur rectius. Caustas igitur quaeremus alias: Vel diuersis artifi cum colleg1js diuersos pedes fuisse, quo modo Graecorum medico rum pondera a ueterinarijs disterunt: aut Romae quidem unius generis fuisse, Romanis autem per uarias prouinciaS uarios: cui ego potissimum accedo sciitentiae,& eo Hygenus, Ptolemaicum Cyrenaicae, Drusianum Tungris ascribit. Atque idem in ponderibus usu uenisse Symmachus innuit, cum TheoJosio L L sexcent in auri liιωs Senatus nomine inert, urbanis ponderibus conferenda ideH, tru-
time largioris examine. Nam quod θisimiles pe)um modulos Ro mae erutos,& sepulchris incisos scripsi, nihil obstat, neque consequitur in illa urbe omnes usitatos : Quin quod ex Theodosii codice habemus, In quinque pedibus d V septem uncijs usi alibis delectus habeatur,
contra indicio est pedes alios non usuales fuisse . Ut porro eo redeam, Augustanum a Romanis este, ex Martiano, qui antiqua umbis monumenta diligenter obseruauit, deprehendi: prodidit enim columnam a se dimensam, cuius Graeca inscriptio Π Ο Δ Ω N. O. novenos pedes significaret, eius longitud1nem in tot aequales partes dimiam, mensuram confecisse quam ille l1bro Inseruit, ego ad oram
delineaui , quae cum Augustana prorsus est eadem . Meminit huius Philander quoque, & ex Luca Paeto didicimus , superesse cx aere aut orichalcho antiquum modulum, diligentia quam paul-
86쪽
lo alite memorauimus confedtilm, Cum colurimae in
tione consentientem, Quod uis dbehus ex inscriptio' ne coiectiit, colum latam ad Grardorum pedem exacta, errat, quandoquidem legitimu Romanum, noster iste nona tantum, aut septima aut quarta suarie haec scri bo, quia de legitimo Roma no, aliquot strupulorum tenus, nondum conti enit aut si plurimum, tert1a unciae parte superat, cum Romanum a Graeco semuncia uinci, sit in confesta. Ac ne non omnes diuωsionis reliquias persequamur, extant in agro Augusta no, ad certos pagos propter uia, colliculi exigui, quos manu aggestos satis apparet, ita in orbem copam, ut torno ras uideri possint Eos ad limitum rationem pertinuisse arbitror, adductus Fausti Sc Valerij uerbis, quil auctoribus quos in hoc argumeto crebro laudauimus,
succenturiati accedunt, In limitibus uero, ubi rariores terminos constituimus,monticellosplantavimus de terra, quos Borontinos a pellauimus. Et saepe praeterea Botontino
rum nonne per illos libros occurrit: neq; aliter accipio quod de agro Austulino in Apuliar& Calabriae ciuiratum enumeratione proditum, Finitur per terminos, myterrarum tumores. hS carbones, cineres, testae contusae& calx subdi cosueuere, quoru fortassis adhuc aliqua, terra paullo altius essessa,inuenirentur. Alijs quoq; terminis eius generis, quae tempori non facile cederent, signa sic appellabant substrata fuisse obseruo, neq; id tamen perpetuo. Siculus Flaccus, Esebusdam placet
uidetur, uisub omnibus terminis signu inueniri oporteat, quod seum uoluntarium non necessarium est. Si enim essent certae leges, aut confiuetudines, aut obseruationes sember simile signum sub omnibus inueniretur nunc quoniam uoluntarium est aliquibus terminis nihilsiubditum est, ali
quibus uero aut cineres. aut carbones, aut testas,aut vitrea
fracta, aut ossasub ense, aut calcem, au Ipsem,inueniamus; quae res tamen, ut supra diximus, uoluntaria est. De carbonibus egregie ut omnia Augustinus, Vonne miranda res est sist tanta infirmitas ut ictu leuissimo frangantur,pressi acillimo conterantur, dg tanta firmitas ut nullo humore corrumpantur, nulla aetate uincantur, is s
87쪽
adeo ut eossubsternereseoleat qui limitesfigunt ad couincendu litigatore, qui quisi post quatabbet tempora extitergi, 'umqς limite no esse conte derit ' At ego cur ia non rideam peruersam impos orti hominu impudentia, qui quo cupidis & credulis quibus da os oblinat, excogitauere stropha, ista ubicunq; sedant Obviam, latentium thesaurorum, qui non nisi impiis cinem ijs adhibitis in lucem pos sint eru1, certa & indubia indicia esse, ab ijs qui pecunias olim condiderint constituta. Quem plerisq; perniciosum errorem, antiqui ratis etiam notitia eximit . Aliquanto illustrius a prima coloniae constitiatione , agrorum diuisione, uti sen tio, monumentum superest, quod cum in Omnium oculos incurrat assidue, a nemine hactenus satis est obseruatum, aut certe eXplicatum. Saxum intelligo, altitudine quinque pedali circiter,quod ante aliquot multos annos terra effossum, ad D. Vdatrici nunc spectatur; Cuius esegiem uetustare arrosam hic repra sentare fuerit Optimum, cupresertim Augustanorum insignium speciem referat, & nos de ijs quoq; , secus quam alis factitarint , disterturi simus
88쪽
Hanc serniam quoniam in duo membra commode partimur, ne quaquam dissentio, conum qui scapo nixus est, resiniferae alicuius arboris pini strobilum ut desinite pronunciem non adducor) nuce exprimere: infra coni scapum, columnae capitulum esse, cu 1us abaci mediae areae scapus insistat, nemo ibit inficias,quisquis quid columna, quid capitulum, quid eius abacus s1t cognitum habet Neq; non fatebitur, quamquam rudi Opera elaborata sunt omnia, ob lapidis scabritiem, nimirum, nam ex silicum genere est, Corinthiae tame, aut sane Italicae architecturae quam mixtam uel compositam appellauere, manifesta in capitulo uestigia extare. Iam columnam capi tuto oti m fuisse subiectam, ne mouendum quidem, cui enim capi
tuta usui, nisi huic uni P Columnam quae capitulum istud sustineret, nullum potuisse sulcire aedificium, uerissimum quoq; est, quando planum in quo epistylia siue trabes considere solent, scapo & cono occupatur: Restat ergo sub dio statu tam fuisse credamus. Quod si sic est nam mihi sine ulla dubitatione uidetur) cogitabimus quem porro usum habuerit: Ego terminum fuisse mihi dudum persuasi. Mitto antiquissimOS terminos conorum formam tulisse, tale esse apud Homerum saxum quod Hector in Graecorum munitiones iaculatur, idq; Virgilium, qui Homeru aemulatus, terminum interpretatum, Saxum antIquum ingens, ampo qui forte iacebat Limes agro positus Nostra ad Romanorum mores examinare magiS cst. His innumeras prope terminorum differentias fuisse hinc animaduerto, quod pleraque nomina auctores de limitum constitutione recensuere, species supra quadraginta unus Hygenus delineauit, cum interim permultas ijs praetentas Boetius nominet. Ex Augusti lege paucadi obscura huius argumenti fragmenta supersunt, aliunde itaque auX1lia corroganda. Flaccus scripsit, nonnullarum coloniarum te ritoria finiri lapidibuspositispr ignibus, qui apriuatorum terminorum forma disserunt: Interdum ararum specie, Hygenus, oris inscriptis conditoris nomine, δ' colontionibus, paullo post, Aras lapideas ponere debebimus, quarum inscriptio ex uno latere perticae applicito, finem colo niae demonstrat. Et mox, Vas utraeq; ciuitates constituant. dfines enim eisdem locis, nomine Imperatiaris, Volumfluorum inscriptionibus, aras consecrare debebunt. Sed id neutiquam perpetuum. Nam prae
ter quod lapides presignes Flacci arae non sinat, videmus quoq; in
89쪽
ter schemata quae Aggenus Vrbicus libello de limitibus subiecit,
huius generis terminos cipporum aut columnarum forma, quibus uel statuae, uel nescio quae alia, nec enim satis discerni possunt, sint imposita. Existimauerim autem territoria ijs bifariam munita suis se, prope coloniam statim a pomoerio, ubi agrorum assignatorum princIpium , & V sim , in agrorum extremtate. Arq; iquod dicere coeperam, eo tum capitulum & conum, tum columnam quae
perijt refero : haud paullo credibilius, quam alij in Drusi cenota phio , aut Cybeles simulachro luserint. Nam Boetio inter nomina Iapidum finalium, est circulatusn ramus, item acuto similis , Item pyramus uitae alij uiae legunt, mihi in utroq; nomine tenebrae praecias similis: quae de cono interpretemur licet. Quamquam in nostrocausta accedit alia; uti a Fausto Valerio annotatura , per Gallias de Africam, atq; circa urbem Romam, otiuaHellum minutam o liuam accipio) r cotoneum malus cydonia appusta est) terminorum loco fuisse, ita strobilos apud nos eadem occasione usurpatos uer1simile est, quod Raetia coniferarum arborum, Abietis, Pini , Pin astri, Piceae, Laricis admodum sit ferax. Quod si illae per Gallias , Africam dc Latium, Oliva atq; cydonia malus, uerae fuere 3 bores , haudquaquam ex lapide imitatae, non quidquam prohibet in Raetiae quoq; genuinas larices, pinus abietes, simili ratione saepe statutas: nec interim absurdum, ab illis qui perpetuitati, quantum eius fieri potest, consulebant, lapideos terminos strobilorum for
ma positos, cum arbores totae non satis comode ex saxo fingeretur:& id praecipue, qua publico coloniae nomine fixi, pr signes,& so ma , uti Flaccus scripsit, a priuatis terminis discreta. Nisi lapides caput aquilae, caput uituli, quorundam animalium ungues & uia gulas discimus ex Latini librorum de terminis reliquijs praeferre potuerunt, speciem eius fructus qui per totam prouinciam frequentissimus, non potuerunt. Nec icunculam in capitulo mirabitur architectonices peri tus, uarietatis enim lenocinio laudem aucupare
soliti sculptores ritaq; videmus in capitulis antiquis Romae sigilla diuersorum generu, trophaea militaria, copiae cornua, sumina, equOSalatos, aquilas, gryphes, Ora mostroru quorunda, deoru etia capita, deniq; quid noὶ Idq; siue temere, siue certa ratione: na cum in Iouis aede, inter acanthi folia, aquilas ad capitulorum angulos, in medio
fulmina sub ipsius dei capite scalpserunt, quid spectarint palam est quid in nostro consilij fuerit, eo duscilior coniectura, quia parieti
90쪽
adhaerescit, & unum tantummodo batus conspicuum est, neq; at reliqua sitania serma scalpria scire possumus. Subdubitandi ansani dedere uerba ex Dolabellae libras, ab ijs qui auctores de limitibus collegere excerpta, Omnis terminus ab oriente lampidum latus habet,ab oecidente roscidum latus habet , istae deindu biectae figurae,
Quae in uniuersum, de omnibus terminis uera non sunt: Dolabel la, credo, de aliquo terminorum genere, aut certis prouinc1Js lo quumS, CO omnIs terminus retulit, de Ostendit, Ortum uersus os solis radiarum, ad occasum.lunam cornutam scalpi consueuisse. Quod
si in capstulo de quo quammias, auersum latus solem habet, imaginem quam cernimus litabens accipiam pro luna, quae sine cornibus frequenter ficta fuerit, & si qua hic habuit , uetustate possint coniici detrita: Sin hanc eandem effigiem praefert, simpliciter ad architectorum quae diximus ornamenta reuocabimus. Elegans eius generis antiquum capitulum Veronae ad D. Caeciliae extat, in quo etiam feminae estigies pectore tenus , inter Amaltheae cornua quae ad angulos excurrunt. Quam religiose au tem terminus coleretur, nihil attinet di cere, eius rei ueterum l1bri pleni sunt: ex Siculo Flac co tantum ponendi ritum ascribemus , Cum enim terminos dispone rent, ipsos quidem lapides in sotidam terram collocabant, proxime ea loca quibus fossis factis defixuri eos erant, unguento uelaminIbu que y Coronis eos coronabant in fossis autem quibusposituri eos erant, acrisci acio,
hostiaq; immaculata caesa facibus ardentibus,infossi coopertisanguinem in liliabant, eoq; thura fue fruges iacitabant auos quoq; dr uinum,abaque quibus conquetudo est terminissacrum feri, in Josissi ad ciebant, co sumptrisq ; omnibus dapibus ignesuper calentes reliquias collocabant, atq; ita diligenti cura confirmabant,adiectis etiam quibusdam saxorum fragminibus circumcalcabant, quo firmius flarent . Tale ergoscrificium, δε- mini inter quos fines dirimebantur,faciebant in publico, opinor, magi