장음표시 사용
91쪽
tum Zevach pesach , tum rost amanali quae proculdubio constantinopolitana illa est , nulla habetur anni vel loci mei tio . Recte autem asserit Wolfius Scabiaeum annum Compo-stionis cum anno editionis confudisse, ut confudit etiam Najus in Abarbanetis vita. Scriptores enim omnes librum hunc Aharbanetem Monopoli eo anno composuisse conveniunt, idque Abarbanel ipse testatur sub finem. is Hic, inquit, se absolvitur quod volui in hac re exponere . Sit laus Deo se qui direxit ante me viam suam. Fuit autem absolutio ejus,, in urbe Monopoli anno CcLvI a . Quae cum ad constantinopolitanae etiam editionis calcem reperiantur, Scabiaeus ac Majus de editione ipsa interpretantes, alter Constantin poli, Monopoli alter eo anno librum prodiisse scripserunt. XX. Isaaci Abarba relis Commentarius in Danielem, cui
titulus Ambene jescuali seu fontes falutis in quarto Neapoli
anno MXDvII . Wolfius quem nuperrime vidimus Scabiaeum arguere compositionis annum cum anno editionis Confundentem in Zevach pelach, in eundem ipse errorem lapsus est in altero hoc recensendo Abarbanetis opere, quod revera e loco & anno editum vidisse se testatur in Oppenheimeri bibliotheca. Suum hunc errorem ex ipso quem refert, am stelodamensis editionis titulo emendare poterat clarissimus vir, in quo liber hic, ut ipsemet observat, ante annoS 96 primum editus dicebatur. Hic innuitur editio anni 3ri , Christi 11 1i, quam male Constantinopoli aut a soncinatibus Scabiaeus ac Bartoloccius, recte Ferrariae Plantavitius aliique perseetam fuisse statuunt. Hanc ipsam editionem quam possideo , quamque primam esse hujus libri editionem auctores omnes consentiunt , vidit proculdubio Wolfius apud Oppenhei merum, quae cuin titulo careret, legeretque sub
ejus finem libri initium S: persectionem factam fuisse ,, in ,, urbe Monopoli quae est in Apulia regni neapolitani pro-
92쪽
D Vincia, die prima mensis leveth anno ccLviI a , Christiis MXDVII is , verba haec quae sunt auctoris ejusque compositionem evidenter designant, de libri editione interpretans , eam Neapoli revera anno I 497 exaratam credidit. XIX. Rabbi Biniamini Zeeν Quaesita O responsa Venetus anno MXDIX . Inter falsas ac supposititias xv seculi editiones referenda sane haec est, quam memorat Orlandius a catalogus bibliothecae hodiejanae. Ipso enim oriandio teste floruit hic rabbinus anno reparatae salutis Is 34, atque ut recte observat rabbi Chalim Joseph Asulat in recentissimo suo opere stem agitedolim, librum hunc nonnisi eodem anno r334 confecit. Qui ergo editus dici potest Venetiis anno 1499t Venetiis equidem anno judaico xss , Christi 1339 editus est, ex cujus falsa supputatione factus est proculdubio annus ille erroneus I 499M
De singulari hebraicarum editionum XV seculi raritate , prae stantia O usu .
Cum rarissimi recepto bibliographorum canone iure habeantur quivis libri sub ipsa typographiae incunabula impressi, tum maxime hebraici habendi sunt qui multis de
caussis videntur ceteris rariores. Paucissimae enim ea aetate hebraicae typographiae erectae sunt; pauca etiam impressaeXemplaria, quorum maxima statim undique ob mss. codicum pretium a judaeis facta est conquisitio , maximus ubique usus & consumptio, ut vix unum aut alterum, illud-
93쪽
que plerumque detritum ac mutilum ad nos pervenerit. Singulari sane harum editionum raritati luculentissimum testimonium ad
annum i 713 reddidere eruditi lipsienses , tum te Longius, Vogtius, Molfius , Quirinius, Burius, David Clemens aliique qui rariorum librorum indices vel bibliothecas consarcinarunt. Mattairius ipse qui in illustrandis annalibus typ
graphicis diligentissimam operam posuit, testatur se paucissimas vidisse, & paucissimae profecto extant in instructioribus ipsis principum bibliothecis . Quod praeclarissimi viri auctoritate sua plenissime confirmant , experimento ipse didici in
ea assequenda serie quam possidemus . In harum porro editionum laudem cedit, non modo quod rarissimae sint, sed etiam quod sint praestantissimae. Optima enim est papyrus, margo amplissimus, elegantissimi plerumque typi, atramentum lucidissimum, ut elegantia ac magnificentia quotquot deinde prodierunt, superare videantur . Quam elegantiam
auget etiam quammaXime membranarum nitor, quibus eXCusa saepe reperiuntur illarum editionum exemplaria. Sed praecipua ac major earum aestimatio & pretium ex usu insigni quem praestant, repetendum est. Antiquissimas xv seculi editiones quoad usum, magnifaciendas esse ac manuscriptis codicibus aequiparandas doctiores omnes critici consentiunt, adeo ut desideratis jam, inquit Cavius in protegomenis ad historiam scriptorum ecclesiasticorum, plerisque codicibus mss., editiones istae non immerito mss. vicem supplere possint. Earum auctoritatem aliis omnibus esse praeferendam
statuit Mattairius, quippe quae sola mss. fide nitatur. Cui quidem judicio perperam se opposuisse Marchandum opinor, qui contendit eas ex mendosis depravatisque codicibus perfectas fuisse, corruptasque insuper typographorum inscitia qui inventum celantes, inconsultis doctioribus , suo tantum , ut ait Schel- hornius , judicio utebantur . At vero quum exscriptores Omnes illud in primis in exscribendis codicibus caverent, ut Accuratioribus exemplaribus uterentur, qui primum factum esse
94쪽
putat Marchandus, ut typographi artem adhuc suam cela tes pessimos sbi codices exarandos inconsulti susciperent pPonamus suscepisse. Diu ne inventum celarunt, ut incon-
sultis doctioribus suo tantum judicio uterentur Z Esset ergo vitium nonnullarum tantummodo editionum quae primis inventae typographiae annis perfectae sunt, immo esset unius editionis bibliorum quae primum inter annum I 43o & 14 3 Faustum & Guttenbergium edidisse putant eruditi, ac Parisiis tanquam mss. venditasse. Nec enim conjunctis viribus suamque artem celantes quidquam aliud , quod sciam, ediderunt . Quidquid vero de ea sit, detectum deinceps artifi- Cium , typographos ipsos adauctos , doctiores consultos , aptissimos in typographias correetores adscitos editiones ipsae luculentissime produnt. Produnt autem potissimum , si eas Marchandus consuluisset , hebraicae editiones, in quibus fere omnibus quaedam ad calcem adnexa est quandoque typographi , quandoque correctoris admonitio, in qua optimos se codices, accuratos, antiquos adhibuisse, atque editiones ipsas summo se studio ac diligentia correxisse testantur. Quid vero, si non testarentur ξ Annon editiones ipsae, facta collatione , eorum praxim impensamque αχρψειαν demonstrant pQuae quidem ejusmodi est ut in multis locis, ne ipsis quidem exceptis sacrosancti hebraici textus editionibus, hodiernae editiones ad vetustiores illas adigendae sint ut emendentur ac suppleantur. Ex judaeis novit id perfecitque inter ceteros rabbi Iedidia Noretius, qui in criticis suis notis admantuanam hebraici textus editionem anni 1 41 saepissime ad editiones xv seculi appellat quas vocat nomine seu vetustissimarum editionum. Earum auctoritatem &fidem plenissime exaequat auctoritati & fidei ci)purin cimi
r accuratiorum codicum m s. , eaque ubique utitur,
non solum ut variantes lectiones hodiernis opponat, sed ut hodiernas ipsas lectiones prioribus emendet ac suppleat.
Quod ipsum inter christianos doctiores critici fecerunt, fa-
95쪽
citque actu in celeberrima sua exornanda hebraicorum bibliorum editione doctissimus Kenni coit, qui inter probatiores ac praecipuos variantium fontes amplissimum nostris his editionibus locum concessit o In qua porro re recte sentire clari silinos viros prudens quisque colliget qui vetustioreseditiones cum hodiernis conferat, cuique ex collatione ipsa vel minimum constet utrarumque editionum ratio o Quot in hodiernis lacunas, corruptiones, mutilationes reperiet ex
vetustioribus supplendas ξ Magni interest theologi quae de
nobis nostraque religione, vel sanctissimo ejus auctore sincere sentiunt celebriores judaeorum auctores, quaeque ipsi adversus Messiae nostri characheres ac missionem, vel ejus doctrinae veritatem plenis buccis emovunt, apposite dignoscere. Ea ne eae hodiernis, an vero ex vetustissimis editionibus hauriet i At vero notum cuique est loca singula quae Romam , Christum, christianos ac christianam religionem rein spiciunt , in editionibus seculi xv, integra ac plenissime exhiberi , ut ab auctoribus primitus conscripta sunt, contra in hodiernis omnibus vel omi si a penitus fui sie, vel mutilata , vel contra auctorum fidem omnino immutata . Si porro de sacro textu loquimur, is quidem universim integerrimus est ut gravissima momenta suppeditant fuse a nobis allata in elenclitica disquisitione de praecipuis caussis ac momentis neglectae hebraicarum literarum disciplinae . Sed ita ne integrae , ita accuratae habendae sunt hodiernae illius editiones ut multiplex adhuc esse nequeat ac latius patens sive in restituendis nonnullis qui desiderantur, versiculis, sive in emenis dandis mendis atque anomaliis, sue demum in suppeditandis melioris notae lectionibus vetustissimarum editionum usus pHaec ne dici perperam videantur, selectissimis productis
exemplis breviter confirmemus .
96쪽
Selecta loca O exempla exhibentur, abi quibus hodiernae hebraicae editiones ex veteribus editionibus sculi XV emendantur atque se lentur.
I. Paralip. m 1 hodiernae hebraici textus editiones habent , editio vero in solio absque loco Stanno, tum S hrixiensis anni i 94 legunt . Sensus manifestissime postulat posteriorem lectionem eamque
confirmant vetustissimae omnes Versiones. Non ergo antiqua rum editionum temo mendosa habenda est, ut in notis ad hunc locum una Κimchii auctoritate fretus putat NorZius, sed potius hodierna quae ex sola amanuensium oscitantia videtur emanasse.
I. Paralipom. xx 4 N. Editio antiqua absque anno, neapolitana anni 148 & brixiensis in plurali legunt Nn , ut in accuratissimis omnibus mss., & in commentario Rasci & in meir nediv etiam legi testatur Norzius , & ut vetustiores omnes interpretes legisse videntur. LXX namque Ve tunt imo τῶν των νηαντων , vulgatus de genere raphaim, Syrus --io , thargum seu chaldaica Iosephi par phrasis N a i Π, arabs Isaiae xii 16 in recentioribus editionibus legitur d) m. In editione posteriorum prophetarum anni r 86 , in integris bibliis soncinensibus anni 1 88, in editione brixiensi anni i494 S antiqua absque anno & loco habetur 'Inter mss. hebraici textus codices quos possideo, unus eAtat
97쪽
posteriorum prophetarum anno 111 3 in Hispania conscriptus, cunctasque hispanorum codicum qui reliquis omnibus merito
hucusque accuratiores ac rariores habiti sunt, notas & charaeteres exhibens. In eo vau recentiore tantum manu de
letum conspicitur, sed aperte legitur in ms. altero codice ii structissimae hujus nostrae regiae bibliothecae,& in corremoribus omnibus codicibus reperiri testatur NorZius qui tum codia Cum msse. , tum antiquarum editionum auctoritate duetus in sua illud editione restituit. Iosue u i hodiernae ipsae editiones monent in margine pro mendoso quod est in textu, legendum esse, uti legunt editio soncinensis posteriorum prophetarum anni i486, editio integra bibliorum anni 1 88 & hrixiensis anni i 94 & uti absque ullo variantis indicio legit commemoratus bibliothecae regiae codex . Sic t 11 16 heri hodiernarum editionum monet legendum , non lita ut est intextu, sed CINI, ut habetur plane in editione soncinensi priorum prophetarum anni 1486 & in integris bibliis tumsoncinensibus anni 1488, tum brixiensibus anni 1494. Et Isaiae X 32 mendosa textus lectio rata a Leri corrigitur inra, ut prorsus legitur in editione posteriorum prophetarum anni 1486, & in commemoratis bibliis anni 1488 & i 94.
Innumera sunt vetustarum editionum loca quae accuratam ieetionem hodierni heri in textu ipso exhibent. Immo vero ejusmodi est illarum editionum ratio & character, ut paucissimas varietates notasque ma rethicas habeant, quod demonstrat ex antiquioribus eas meliorisque notae codicibus
factas fuisse, in quibus communi sapientum judicio paucissimae eXtant. Non eXtant etiam tot literae majusculae, minusculae , inversae , suspensae quae reperiuntur in hodiernis editionibus , quasque aliquando rejicere non dubitant judaei ipsi, mss.codicum nostrarumque editionum auctoritate freti. Sic Νorgius Iosue xv rejicit capi, majusculum in ma , quod in mss. &antiquis editionibus a se consultis majusculum non reperitur.
98쪽
Iosue xxI in recentioribus editionibus plerumque omissi sunt celeberrimi duo versiculi 36 & 3 'ral G N IUIn . Hi reperiuntur in editione antiqua absque anno & loco, in editione priorum prophetarum I 86, in editione bibliorum I 88 ct in brixiensi anni I 494, ex quarum fide eos in editione sua, sed paullo aliter restituit Norzius. Psal. x VI Io hodiernae editiones habent ' m. Ne contra Davidis fidem putet quispiam litera jod pluralem ibi
numerum designari, ubi de uno sancto et quidem de uno Messia agitur, in illarum margine monetur literam illam redundare. Editio psalmorum anni I 477, neapolitana anni I 487, antiqua biblia absque anno, brixiensia anni I 494,
habent absque jod, quibus accedunt bini lique sat
Vetusti mss. codices quos possideo, alter agiographorum, at ter psalmorum, & reliqui omnes quotquot extant, accuratiores, quorum nonnullos protulit jam clarissimus Kennicottus. Vetustae versiones omnes ita conveniunt, ut ne minimum quidem praeseserant Variantis in hoc lectionis vestigium. I. Paralipom. I II in hodiernis editionibus in voce habetur segol cum sos pasuch, quod contra communem grammaticae atque accentuum rationem est, ut in maringi ne notatur. In editione antiqua bibliorum absque anno et in brixiensi extat hametE. Ita Iu Is alia habetur an malia in editionibus recentioribus, padach scilicet cum sospasuch in vocabulo ' P, quum contra rectissime cum hametElegatur in utraque illa antiqua editione & in neapolitana agiographorum anni I 487. Atque hae variantes quae analogam accentuum lectionem exhibent, sexcentae ac propemodum innumerae in vetustis nostris editionibus reperiuntur.
In recentioribus editionibus commentarii Rases vel rab-hi Salomonis Iarchi in cap. VIII exodi habetur ri MI m. Quamvis porro ita legendum esse defendat ad hunc locum Elias mistachi, et ita legat editio constantinopolitana quae apud me est, anni Isaa et ms. membranaceus XV seculi
99쪽
9Ocodex quem possideo, eam tamen lectionem mendosissima melle manifeste arguit ipse contextus. Editio soriana anni I 49o, ulyssi ponensis anni I 9I , bononiensiq anni 148a legunt recte rΠrXI m. Ita etiam legit iras. alter meus codeX membranaceus priori illo antiquior, Guardiae in Lusitania an. Io6 , Ch. I 346 conscriptus & accuratiores reliqui omnes codices. In editione anni I 477 hi molliani commentarii in psalmos ad psal. II II multa reperiet theologus fuse adversus nos disputata, quae in hodiernis omnibus editionibus frustra
requiret. is Christiani porro, inquit Κimchius, psalmum is hunc interpretantur de eo viro neapolitana anni I 8
A clarius habet, ut monuimus de Iesu), ct versiculus ex is quo argumentum ducunt cuique innituntur, est ille: Do- ,, minus dixit mihi, simus meus es tu . Iam vero si dicantis tibi: ipse est filius Dei, quia aequum non est ut dicaturis de carne es sanguine seu de puro homine, quod sit filiussi Dei s filius enim est de specie patris , quemadmodum reis clum non est ut dicatur, hic equus est filius Rubenis. A Quare is cui dixit Deus, Alius meus es tu, debet esseis ejusdem speciei & Deus ut ipse. Hocque eo magis quod is subdat wo hodie genui te, quum genitus sit de specie geri nerantis. Tu die eis quod non convenit divinitati pateris & filius. Nec enim separari potest divinitas aut corpus si est ipsa divisioile, sed una est ex omni sita parte, unitateis quae nee augetur nec minuitur, nec in partes discindiis tur. Rursus repone illis. Pater et filius, pater est prioris filio tempore, & non nisi ex virtute vel potentia patris is filius egreditar. Quamvis autem non recte dicatur alterum is sine altero in appellatione nominum, quia non dicituris pater donec non sit ei filius, nec dicitur filius si patremis non habeat, omnimode qui dicitur pater, quando filius is adest, est eo prior tempore. Et si filius est Dei quem is vos dicitis & appellatis patrem, filium, spiritum sanctum, ,, pars quam appellatis patrem, prior erit parte altera quam
100쪽
is dicitis filium. Nam si semper fuerunt duo illi quasi unus,
is vocate eos fratres gemellos, non patrem & filium, nec se generanἰem & genitum, quia qui generat, est certe anteis generatum. Ad illud vero quod subditur, quod recte fi si lius Dei dici nequeat de re quae non est de specie diviis nitatis dic eis quod nos non possumus loqui de Deo be-- nedicto nisi metaphorice, ut cum dicimus, os Domini, si oculi Domini, aures Domini aliaque eju1 modi quae ma-- nisesto parabolice tantum vel per metaphoram dicuntur. Itaque metaphorica est locutio illa, ut ea est qua interia dum dicitur Alius Dei, sitii Dei, quia eum qui facit manis datum suum & legationem suam, vocat is filium, ut fi-- lium qui operatur mandata patris. Ideo vocat etiam stel- las filios Dei, ut illud o νociferabuntur omnes Uii Dei. se Ita hominem propter supernum spiritum qui in eo est, is quo ipse praecepta Dei operatur, & propter sapientem ,, animum qui eum instruit . vocat eum Deus filium. Idcirco se dicit Alius meus es tu, ct rursus ego hodie genui te. Ut ,, dicit etiam silius meus O primogenitus meus istaei, Velis ut alibi dicitur Alii sis νos Domιni Dei νsti, item anc non Use est pater tuus O possessor tuus P Et rursus ego ero se ei in patrem, O ipse erit m hι ιn silium. Sic etiam rege- is res eis. Deus quem vos dicitis dicere patrem filio, po. - sula a me o dabo gentes haereditatem tuam , quomodo sicis postulat filius a patrer Annon Deus est ut ipse, eique estis potestas in gentes & in fines terrae, ut est patii y Ru Gis sus et ante petitionem non fuerunt ergo gentes haereditasse ejus. Quod si ita est, minor ergo potentia erat a princiis pio Deus ille, ct major postea factus est quod de Deois dici nequit. Sin vero reponent tibi quod ratione huma- is nitatis sic loquitur, & postquam divinitas carnem assuminis psit, ita ut ei tamquam homini dicat ut ab eo petatis detque gentes haereditatem suam', hoe non est quia is ut is homo non habuit ullum regnum di ullum dominium su-