장음표시 사용
71쪽
imprimendo pantateucho, ubi perpetuo ablegentur ad codicem Ulyssi pone impretam in scribendis praecipue literis finalibus aliisque, quae ut praescribuntur & allegantur, in hoc codice extant. At meo quidem judicio hallucinari videntur quammaxime qui sic sentiunt. Nec enim ad nostrum hunc integrum bibliorum codicem ablegantur judaei typographi ac scribae, sed ad ulymponensem pentateuchum anni 149r , qui linea raphe aspirandas literas accurate distinguit, qui sectiones & alia omnia ad accuratissimorum mss. ac judaicae critices leges persectissime exacta exhibet, qui ab hisi panis sapientibus tantae apud judaeos existimationis ob ma-
sorae studium summo studio editus , correctione ac typorum elegantia ceteras omnes pentateuchi editiones Iongi ssime superat. Iam vero ut ut accuratissima esse haec nostra biblia facto experimento compererim , levioribus tamen nonnullis
aliquando scatent mendis praecipue in punctis, quibus vlys
siponensis ille pentateuchus non scatet. Immo genestos XVI 3 typographorum oscitantia sex integra verba repetuntur .
Charaefer etiam est rudior, incomptior atque ob id antiquior . Nescio autem qui biblia haec literis cum ulyssiponensi quem possideo, nachmanidis commentario convenirEdici queant qui rabbinicis ac diversissimis typis constat. Si ullus conjecturae locus est, Soncini potius edita ea putaverim ob maximam assinitatem cum iis quae anno i 88 illic edidit Abrahamus hen Chatim pisaurensis . Eadem namque est characteris, literarum , accentuum forma, eadem ruditas, idem punctorum artificium, nisi quod character in soncinensi
sit minor ac tenuior, contra major ac Crassior in hac nostra. Canticum Debborae in libro judicum versuum ratione disponitur in soncinensi, ut disponuntur in hac psalmi ac proverbia. Utraque binis columnis distinguitur, ita tamen
ut nonnullae paginae vel folia una etiam columna utrobique aliquando exhibeantur. In libro Iosue eadem prorsus ratione impressa extat variarum urbium regum enumeratio. Sim
72쪽
guli utriusque editionis libri eodem etiam modo absolvuntur vel nulla apposita epygraphe, vel ea sola qua liber obsignatus & completus indicatur, si unum pentateuchum excipis qui in soncinensi loci, anni ac typographi notam sistit. Eodem modo indicatur librorum medietas ; idem est etiam Chartae genus, ut conjicere liceat haec biblia ab eodem Abrahamo ben Chalim , aut a soncinatibus ipsis Soncini vel paullo ante, vel paullo post editionem 1488 edita fuisse. Sed ubicunque tandem edita sint, illud certum est ea edita
fuisse secuto xv, ac pretio, magnificentia, raritate, elegantia , corremone non solum cum soncinensi illa tantopere celebrata contendere, sed & eam superare . Dixi etiam raritate . Etsi enim soncinensis editio extremae raritatis nota a bibliographis omnibus insigniatur, quinque tamen vel sex ejusdem exemplaria extant quae nos superius enumeravimus, solaque Italia plura possidet soncinensis editionis exempla, quam nostrae hujus possideat orbis ipse universus. Tria enim tantummodo eaque non integra dignoscuntur, quorum alterum Parisiis, alterum Amstelodami extat. Tertium meum hoσest quod mutinensis olim judaeus a servabat qui a majoribus illud judaica praesectura doctrinaque illustribus haereditaverat. III. Rabbi Levi gersonidis commentarius in pentateuchum in folio absque anno O loco . Duabus columnis disposita est
elegans haec editio, charactere autem exarata rabbinico ejus generis, quo exaratus est commentarius hujus auctoris
in Jobum anni 1 & nosed taufim Abrahami Leonis absique ullo etiam loco & anno editus . Sectionum ac capitum initia quadratis literis majoribus germanicae potius inflexionis eXhibentur . Sub exordium praefationis a qua opus incipit, vacuum dimidiae paginae spatium relinquitur, quo prima dictio, ligneo ornatu vel pictis literis expressa comprehem
di debebat. Quilibet liber brevi quadam auctoris epygraphe
a) Zaccharias Padoa qui perhumaniter mihi illud ae liberalissime concessit.
73쪽
explicit, qua compositionis annus & loeus innuitur. Sub finem vero totius operis quod soliis constat 4o8, praeter comsuetam illam auctoris alia habetur typographi Abrahami Conathi quam integram hic subjicimus . is Ad gloriam tuam, Do- ,, mine. Dixit Abraham Conath filius domini Salomonis Co-
nathi felicis recordationis, promotus minimus eorum qui ,, rabbinorum socii initiantur, multis scribens ealamis absque ,, ullo miro opere . Extollatur dominus beneplaciti qui diis gnum fecit me incipere & absolvere librum hunc, quem ,, ad ejus honorem, gloriam, magnificentiam ob expositio- ,, nem verborum divinae legis perficiendum curavi cum cla- ,, rissimo atque in aestimandis ac magni faciendis libris Ophi-
,, ris ipsis praetiosioribus celebratissimo Abrahamo Iedidia se coloniensi quem Deus servet ) , qui me accersiit ut socium ,, me illi adjungerem ad faciendum hoc opus, Deo me ad- juVante. Deus benignitate sua magna dignos faciat nos, is ut perficiamus quod intendimus , confirmetque super nos,, textum illum qui scriptus est, dabit tibi secundum cor se tuum & omne consilium tuum adimplebit. Ita illi placeat. De Abrahamo Conatho supra egimus, ubi de constantin politana Iosi nis editione anni 1 so. Ergo ne Constantinopoli
prodiisse dicemus nostrum hunc ralbagianum commentarium cum altero illo quod proxime sequitur, Leonis opere ab eo etiam edito λ Incertum prorsus est. Illud tamen ex Commemorata epygraphe videtur verosimilius colligi editionem hanc primum illius foetum fuisse . Eadem porro ea esse videtur cum illa absque loco & anno, quam Bartoloccius memorat
tanquam extantem Romae in collegio neophilorum. ΕXempla haud sunt in Italia inventu dissicilia, ac duo nos luculenti rima possidemus, quorum alterum ad rabbi Mosem pro-Vincialem pertinebat, non obscurum judaeorum xvi seculi
scriptorem, ut ex nota ejus manu descripta constat.
IV. Rabbi JHudae Leonis Nosed trusim seu favorum d sillatio in octavo absque anno O loco. Itaque, ut diximus, ab
74쪽
Abrahamo Conatho perfecta etiam est editio haec quae apud
me eXtat, quaeque eodem Prorsus rabbinico charactere id- Circo constat, quo nuper commemoratus ger nidiS commentarius in legem. Eam asserunt Scabiaeus, Bartoloccius, eos inque secutus Wolfius. Scabiaeus scribit librum impressum esse Coloniae, ex pura conjectura; nam, ut Bartolo Cius ac Wolsus animadvertunt, nulla habetur in eo expressa loci vel anni mentio. Addit Wolfius in dorso exemplaris quod extabat in bibliotheca oppen heimeri, Coloniam ipsam tanquam impressionis locum designatam fuisse, quod recentiorem quemdam fecisse non dubito , Scabiaei auctoritate permotum . Liber ab opere ipso statim incipit, praemisso tamen titulo ac nonnullis versibus, quibus Illius argumentum& auctor innuitur. Absolvitur foliis 1 1 quadam Conathiepygraphe, ubi iterum se appellat scribentem multis calamis absque ullo opere mirabili. in ea autem de laudibus summaque libri praestantia potissimum agit typographus, qua excitatum arripuisse se illum scribit, atque exarasse calamo
suo ut per eum cum multis mereretur. PlinC orationem claudi
exoptans ut ingressus libri hujus in domum possessoris sit ei ejusque filiis in augmentum benedictionis, felicitatis, vitae, subjiciensque octo versiculos quibus Deum universi celebrat librique atque auctoris laudes repetit. V. Rabbi Nathan filii Iechielis liber Aruch sive lexicontaimudicum absolutisimum in folio editio antiqua absque anno Oloco. De elegantissima hac editione cujus bina apud me reperiuntur exempla, profunde silent Wolfius aliique bibliographi. Ea illico ab opere ipso incipit, praemissis tamen nonnullis lineis, quibus auctoris nomen & laudes ac libri
argumentum exponuntur. Character est quadratus, antiquus, idem prorsus cum eo quo eXaratae sunt quae sequuntur, quaestiones ac responsiones Arisba. Τalmudicae voces quae eX-plicantur, charactere & ipsae quadrato, sed majori exhibentur. Sub finem editionis quae 3o foliis constat, nulla
75쪽
66 habetur peculiaris epygraphe qua annus, locus, typographus indigitetur , sed communis illa Cnqua absolutum perfectumque opus monetur laudesque Creat ri seculi esse tribuendaS. VI. Rabbi Salomonii filii Abraham filii Adered, literarum compendio vulgo dicti Arisba , Sceelod refcuuod seu quaesita Ore onsa in quarto editio antiqua abjque anno O loco . Rarissimae hujus ac praestanti stimae editionis profundissimum etiam eX-tat apud bibliographos silentium. Testatur quidem Wolfius vidisse se in Oppenheimeri bibliotheca editionem quandam absque loco & anno; sed ex titulo quem habebat ac foliorum summa, constat ab hac nostra esse diversissimam, ejusique typos ad Ripam tridenti, atque ad recentiorem aetatem Wolfius ipse retulit . Nostra haec chara ciere quadrato antiquo S rudi constat, eodem Omnino, ut diXimus, Cum Charactere aruch . Incipit opus a quaestionum indice qui i3solia occupat, praemista sub initium libri tituloma N: majoribus literis eXpresio, quibus exprimum tur quoque cujusque quaestionis ac responsionis numeri seu tituli. Quaesita ac responsa sunt numero 41o. Absolvitur liber foliis 16o hacque epygraphe . ,, Benedictus misericorsis qui adjuvit nos. Benediolus qui dat fesso virtutem, & cui se non sunt vires , robur addit. Finitae sunt hae responsio- ,, nes ac quaestiones rabbi Salomonis filii Adered is . VII. Rabbi Mys nachmanidis commentarius in pentateuchum in folio editio antiqua sine loco O anno. Nec Bartoloccius, nec Wolfius, nec ullus alius bibliographus memorat rarissimam ac pulcherrimam hanc editionem. Character est quadratus antiquus , ejusdem sermae cum charactere quaestionum Arisba & aruch, sed minor, subtilior, perfectior. Titulus operis ac cujusque libri , capitis , sectionis initia majoribus literis exhibentur. Sub finem levitici brevissima nota significatur exemplar ex quo editio haec facta est, exscriptum fuisse per Obadiam, Manassem & Biniaminum roma-
76쪽
nos. Opus constat foliis et i, quorum tria postrema in meo exemplari manu suppleta sunt. Pro certe tamen haberi potest nullam peculiarem sub eorum finem anni & loci extareepygraphem. Nam ex tribus aliis editionibus quas integras pollideo, vetusto hoc quadrato charactere eXaratiS, patet typographum qui unus idemque omnium videtur, nullam adjicere editionibus suis consuevisse . Editio integra ea loca exhibet quae in recentioribus editionibus mutilata sunt. VIII. Pentateuchus hebraicus absque punctis cum prophe ticis lectionibus in quarto majore editio antiqua absque anno Oloco. Elegantissima editio bibliographis omnibus incognita, cujus membranaceum ac nitidissimum Florentiae in bibliotheca divi Marci servatur exemplar a) . Duplici columnaea Constat incipitque pagina versa a primo geneseos capite , cujus prima litera belli eo exhibetur ornatu quo in ulyssiponensi pentateucho. Character est luculentus, major eo quo
Pentateuchus Sorianus anni r so exaratus est, & paullo minor eo quo exaratus est ulysii ponensis anni 14si. Literauau sub initium exodi, & aleph sub initium decalogi S
deuteronomii eodem omnino ornatu in utroque pentateucho, nostro scilicet ac soriano repraesentantur . Idem etiam Videtur character quo sub librorum finem versuum summa innuitur, ut conjicere sere liceat in uno eodemque loco utrumque pentateuchum lucem vidisse . Sub finem capitis xvi xx numerorum typographorum oscitantia quinque lineae bis impressae extant, quae in commemorato exemplari abrasae sunt . Quinque Mosis libros statim excipiunt astarod ac me-ghil lod, sub quarum finem prolixum 44 versuum Carmen reperitur , quo divina lex loquens introducitur, quoque ejus laudes , praestantia , emolumenta fusuS enarrantur . Hoc porro singulari animadversione dignum est, quod binae pagi-
Is in catalogo mss. codicum illius bibliothecae n. 699 recensetur, quiRhucusque tanquam nis. codex habitus est.
77쪽
nae quae Mosis canticum in sectione complectuntur, eleganti quodam ornatu decorantur qui varias aves & animalia repraesentat. Ad calcem librorum Mosis & v voluminum impressa conspicitur quaedam erecti leonis imago quae extat etiam in editione oracla chalim anni 1481. Haec de rara hac editione quae soliis constat iso, cujusque reliquiae servantur etiam Romae in bibliotheca eminentissimi Zeladae.
IX. Rabbi Josephi Albo Sefer i karim seu liber fundamen
torum in quarto editio antiqua sine loco O anno . Praeter soncinensem editionem anni I 486 quam supra retulimus, ariminensem anni 11 11 memorant auctores, quam vidisse se inoppenheimeri bibliotheca testatur volsius . Beughemius, Ortandius ac Prosper Marchand utramque hanc Confundentes tertiam quamdam effecerunt Arimini persectam anno 1486 per soncinatem . Scabiaeus ariminensis editionis annum non notat. Diversa omnino commemoratisque bibliographis
incognita habenda est editio quam illustramus, quae absque ulla prorsus sive anni sive loci indicatione persecta est. Incipit ab auctoris praefatione cujus prima dictio majusculis
ornatis literis exprimitur, alio rursus ornatu Circum decorata qui hinc inde duos lepores repraesentat . Character operis est rabbinicus, sed tituli sectionum & capitum literis quadratis majoribus exhibentur . Sub finem editionis quae folia 148 Eomplectitur, Deum celebrat typographus qui adjuvit eum , ut librum hunc inciperet & perficeret. Maximam quoque editionis correctionem atque utilitatem praedicat , sicque claudit epygraphem : dixi ego pographus Soncinas . Laus Deo creatori universi a . Editio integra est quoad caput xxv & xxv 1 tertiae partis , sed duo folia quae ea complectuntur, in meo exemplari sublata sunt.
X. Rabbi Xalonoemi Eνen bochen seu lapis didius in quarto
editio antiqua absique anno O loco. Wolfius manuscriptum op-
78쪽
penheimeriani exemplaris notam secutus editionem hanc
Neapoli anno a s , Christi 1489 prodiisse scripserat. At frustra se deinceps testatus est annum illum & locum in exemplari ipso quaesivisse , qui revera nullus habetur ipsius etiam Scabiaei fide qui eam memorat sub sola π) nam seu antiquae editionis designatione . Quum tamen iisdem typis expressa sit quibus expressus est chovad allevavod Neapoli
editus anno x 49o, ut idem volfius testatur , hinc non
omnino inanis & insolens habenda est ea loci & anni comjectura quam Oppenheimeri exemplar referebat.
XI. Maimonidis Iad acharacha seu manus fortis in folio
majori binis voluminibus editio antiqua absque anno O loco. Est apud me editio haec quae a nullo scriptore memoratur. Nec enim constantinopolitana est anni is os quam Peringerus, Cramerus, Simonius, Wolfius recensent, tanquam commentariis instructam quibus haec nostra destituitur, quae charactere constat quadrato. Quarumlibet sectionum vel librorum ac 'capitum tituli quadratis etiam literis, sed majoribus exhibentur . Nullum in foliis numerorum vestigium conspicitur. Papyrus seculum o redolet. Character etiam est rudis, &literarum compendia puncto superius posito pro vetustiorum editionum more exprimuntur. Ex quo fit ut veros milius ad xv seculum editionem hanc referendam esse opinemur. Sub
finem prioris voluminis haec leguntur. - Et absoluti sunt, vir priores libri operis religionis sanctae per manus ty-- pographorum Salomonis filii Iudae & Obadiae filii Mosis.
is Dignos nos faciat Dominus incipere & perficere alteramis partem seu alios libros in vita & in pace . . Volumen alterum in calce mutilum est ; sed ex editionis ratione quacum iis videtur congruere, quae quadratis literis nullaque apposita aera factae sunt, nullam illic epygraphem extasse arbitror qua annus & locus innueretur. Atque hic expliciunt editiones hebraicorum librorum quae sive cum certa anni nota , sive absque ea seculo M prodierunt. Mub
79쪽
tae praeterea sunt quae si eruditos audimus, referendae sunt ad lupographiae primordia , sed quae certissimis argumentis non solum tanquam dubiae , sed tanquam falsae ac supposititiae prorsus sunt habendae . Ne quid huic nostrae opellae desit, agamus jam & de his quae summam videntur auctoritatem fidemque consecutae, quaeque habemus suppositionis ac praeposterae fidei momenta, brevi siime evolvamus .
De hebraicorum librorum editionibus ab eruditis
huc que relatis ad XV seculum , quae famae prorsus sunt ac supposititiae .
I. Stilchan artioli νel Arbali turim in folio Venetiis anno Christ M ccccxxvi II. Supposititiae huic editioni quam memorat la Caille in sua typographiae historia, locum dedisse videtur rabbi Iosephus Coen qui in annalibus regum Galliae librum se eo anno Venetiis impressum vidisse testatur . Testimonium hoc quod multimodis claudicare videtur, ut verbis utar clarissimi Schultensii, omnium primus innuit Iosephus Scaliger, qui cum diserte Iosephi Chronicon non memoraret, de Iosepho Κaro ejusque sulchan aruch loqui visus est Box hornio a . Hinc la Caille commemoratum Josephi librum cum impresso confundens, hunc eundem sul-chaia aruch eo anno impressum fuisse conscripsit quo ejus auctor, ut rectissime observat Prosper Marchand b , necdum natus fuerat. De arbali turim locutum fuisse Box hor-
80쪽
nium ac la Caille scribit Wolfius in II ac Iu bibliothecae
suae volumine, ubi ad ea quae contra attulit Malincrotius de arte typographica, lectorem provocat. At vero qua fide asserere possunt auctores illi arbali turim esse eum librum quem narrat judaeus ille historicus vidisse se eo anno impressum ξ Nec enim illum designat auctor commemorato loco quem asserunt Marchandus ac Wolfius in monumentis typographicis, nec si designaret , vero1imilior aut credibilior res 1 ola scriptoris illius auctoritate Eu fide essiceretur, quam sublestissimam esse quamplures post Scaligerum auctores animadverterunt , atque e recentioribus pater Ioannes de Augustinis in praefatione ad notitias historico-criticas scriptorum Venetorum . Eum de editione arbali turim Plebi facii in veneta ditione anno 1478 perfecta loqui forte voluisse non male conjicit commemoratus Marchandus, confusa videlicet,
quod haud dissicile est, anni indicatione , confectoque eX
II. Rabbi Salomonis ian Melest Melal jophi seu perfectio
pulchritudinis in quarto Ampelodami anno MCCccXLV . Editio nem hanc refert catalogus librorum Ioannis de la Faye, sed ut jam animadvertit Marchandus, nonnisi ridiculus hic est catalogi error, sive potius insulsa ac temeraria editoris cor rigendi libido, qui quum videret a docta manu notatum judaicum annum a mundi creatione 1443 , judaicae supputationis ignarus turpem in eo hallucinationem foveri credidit , mireque correXit in annum I 44I . III. Rabbi Beehai Commentarius in pentateuchum in folio anno CcvII, Christi M CcCXLvII . Eum memorat Wolfius primo bibliothecae suae volumine, ut primus, inquit ipse, judaicorum librorum videri possit qui typis sit exscriptus . Sed seipsum Wolfius vol. iii correxit, fassusque est non solum frustra quaesivisse exemplar illud quod in Oppenheimerihi bliotheca deprehendi arbitrabatur, sed nec tam antiquam editionem ipsas pati posse typographiae origines.