장음표시 사용
61쪽
a Vogito in catalogo historico-critico librorum rariorum vocetur rarissima, qua usus olim fuerit Lutherus in conficienda versione germanica, quodque brixianum ipsum eXemplar in herolinens bibliotheca capsulae inclusum asservari testetur. At vero quamplurimi alii bibliographi in praedicanda eximia hujus editionis raritate cum Vogito conveniunt qui a ferri a Quirinio potuissent, atque inter ceteros Hottingerus in bibliothecario quadripartito , Wolfius in bibliotheca hebraica, Schelhornius in amoenitatibus literariis , Lesserius in typographia jubilante, quibus nuper accedunt Georgius Est rius ac David Clemens in curiosa rariorum librorum bibli theca a . Porro ex berolinensi illo exemplari de quo ob Lutheriusium magnopere gloriantur herolinenses cives, variantes diligenter collegit publicique juris fecit clarissimus SchultZius, cui ob earum notitiam sibi transmissam multum se propterea debere profitetur Kenni cottus in statu collationis anni 1763 , ubi de nostra hac bibliorum editione loquitur. VI. Pentateuchus hebraicus eum quinque sacris voluminibus cantici canticorum , ecclesiastis, threnorum, Ruth O Esther, O eum propheticis lectionibus in octavo Brixiae anno CCLIV, Chrisi Mx Diu . Editionem hanc te Longio ac Wolfio incognitam commemorat Clarissimus Kenni Cottus, simulque asservari
asserit in bibliotheca Margravit Baden-Durlac. Aera tamen seu nota anni r 9 et quam ipsi tribuit, recte mendosa visa est eruditissimo Fabri in qui fusam atque accuratam hujus pentateuchi descriptionem in primitivis suis fontibus revelationis suppeditat b) . Editio est cum punctis & accentibus, ae sub finem propheticarum lectionum hanc typographi epy-
graphem exhibet. Absolutum est autem totum hoc opus,
is opus Domini, lexque ejus lex Domini perfecta cum quin-
ta) Bibliotheque eurietis des livres rares tom. IV pag. 26 , ubi ceterorum au ctorum loca consulantur.
62쪽
,, que voluminibus & propheticis lectionibus auxilio rerum D Omnium Domini, cujus regni nomen gloriosum sit in se- culum atque in aeternum benedietum, hodie a feria ii die xv mensis casleu anno CcLIv minoris supputationis, is hic Brixiae quae est sub dominio sere n. reip. Venetae, is cujus majestas augeatur, per manum minimi ex impresso-
,, ribus Gersonis filii sapientis rabbi Mosis memoria justiis sit in benedictione ex semine istaei, viri soncinatis, quim germanice cognominatur MeutZelan soncinas custodiat ,, eum rupes ac redemptor ejus ) . VII. Miscna cum commentario maimonidis in folio Neapoli anno ccLII, Christi MX DII . Editionem hanc describens
Wolfius b , asserit eam factam fuisse sub imperio Ferdinandi arragonii apud Iosuam Salomonem soncinatem, &quidem literis quadratis quoad textum, quoad commentarium vero charactere rabbinico crassiori . Ut nullum mihi hucusique contigit videre hujus editionis exemplar, sic fusus eam describere non possumus, nec integram afferre epygraphem . Ita tamen de ea loquitur Wolfius, ut exemplum aliquod habuisse prae manibus videatur, nosque idcirco in ejus fide auctoritateque acquiescemus . VIII. alterium hebraicum cum punctis in-24 Brixiae anno CcLIV , Christi MYDIv. Consului Florentiae integrum hujus editionis exemplar quod servatur in bibliotheca mediceo- laurentiana, in impresso ejusdem catalogo commemoratum.
Editio quae charactere quadrato sat luculento cum punctis constat, incipit statim a i psalmo , cujus prima vox majoribus in medio literis exhibetur. Sub finem accuratus psalmorum index reperitur, post quem distincto folio haeelegitur epygraphe. se Benedietus misericors qui adjuvit nosis a principio usque nunc . Absolutae sunt orationes Davidis
63쪽
filii Isai. Et qui custodit truncum ejus succissim, munus se offeratur. Fuit autem finis a libri die vir mensis leveth ,, anno CcLI v minoris supputationis hic Brixiae per manum se minimi typographorum ac minimi discipulorum Gersonisse filii sapientis rabbi Mosis felicis memoriae ex semine is, is rael, viri soncinatis memoria justi in benedictione se. Nescio quam recte cl. Biscionius ad Wolfium appellet qui de hoc nostro psalterio agat tomo ii pagina 363 bibliothecae hebreae, conjiciatque ipsum esse partem integri hi-bliorum voluminis quod Brixiae eo ipso anno prodierat . Etenim Wolfius commemorato loco agit quidem de bri-xiensi bibliorum editione , sed perpetuum ubique silentium servat de hac editione psalterii, quam falso prorsus conjiceret esse illius partem, quum illa in 4 minori, ut vidimus, sit, haec vero in 14 aut saltem in I 6 IX. Prophetae priores seu Iosue, judices, libri Samuelis ac regum cum chaldaica paraphrasi ac commentario Rimchii Ogersonidis in folio Letriae anno ccLiv, Chrisi MXDIv . Wolfius ac te Longius editionem hanc recensentes, eam cum Κimchii commentario prodiisse adfirmant, omissa prorsus eX- positione gersonidis & chaldaica paraphrasi b . At vero cum utraque hac lucem vidisse aperte colligitur, tum excatalogo parisiensis bibliothecae qui editionis hujus partem , , libros videlicet regum, describens, eos esse asserit cum chaldaica paraphrasi ac commentario rabbi Levi Gersom, tum ex ipso te Longio qui altero bibliothecae suae volumine rat-hagianum commentarium hoc ipso anno Letriae in Lusitania prodiisse constituit.
X. Rabbi Isaaei filii Iacobi asest opus Alfesi dictum cum
νariorum aesmadversonibus in folio Constantinopoli anno ccLIV,
64쪽
Christi MYDIv . Constantinopolitanam hanc talmudici hujus alsesiani compendii editionem memorat Wolfius a , eamque se vidisse testatur in bibliotheca Oppenheimeri. Est cum observationibus rabbi Nissim filii Ruben & pishe seu decisionibus rabbi Mordachai, nec non nimuke seu animadversionibus rabbi Josephi ben Chaviva, & excerptis ex rabbi Aster. Scabiaeus hanc ipsam editionem assert in sciste lescenim, ubi eam primam asse asserit, sed anno non designato quem eX oppenheimeriano dein exemplari Wolfius eXcerpsit.
XI. Rabbi Jaeob ben meer Arbah turim seu in ordines in Jolio
Constantinopoli anno ccLIV , Chrisi MXDIv. Inter ceteras editiones hujus operis constantinopolitanam hanc memorant Bartoloccius ac IVolsius b , qui subdit eam nuper oculis se suis vidisse in toties commemorata Oppenheimeri bibliotheca , persectam a rabbi Davide har Nachman & rabbi Samuele ejus fratre, qui vocantur seu artifices typographici. Nescio tamen qua fide asserat ibidem Wolfius , quod
ex calce editionis Constantinopolitanae anni 3 os seu i 43 patet extare & aliam constantinopolitanam ea antiquiorem quae nostra haec sit anni 1494. Habeo enim prae manibus
editionem illam anni 3os , quae in fronte sexta dicitur &perfecta per typographorum minimum Eli egerem filium ra, hi Gersom soncinatis. Iam vero sub finem postquam persecta asseritur seria 6 die i mensis elui illius anni , subditur. Dominus autem qui adiuvit nos ut imprimeremus librum se hunc stylo ferreo & plumbeo, dignos faciat nos imprime-- re ceteros libros sacros in decore donec nullus sit finis se . Voce quae duobus punctis & ipsa afficitur, si ullam praecedentem editionem designat annique notam quo perfecta st , plebisecensem potius anni a 38 innui crediderim;
65쪽
totidem namque annorum summam, eo neglecto qui redundat , ut fieri aliquando solet, ea nobis exhibet. Illis autem fratribus typographis multas debemus hebraicorum librorum editiones quae Constantinopoli fas hae sunt sub initium xv I seculi, quarum ego nonnullas possideo . At in his constantissime dicuntur filii Nachmias , non Nachman, ut asserit Wolfius . Erit itaque ascerianum hoc opus primus eorum typographiae foetus , nisi ullum extet, quod suspicor, in supputatione mendum
quo ad seriorem illud aetatem amandare cogamur .
XII. Rabbi Dauidis silii Iosephi Avudraham Seder tollodseu Ordo precum totius anni dictus Apudraham in folio Vidis pone anno cCLv , Christi MXDv . De opere quidem quod persectissimam judaicarum precum expositionem sistit, consuli possulit Bartoloccius ac Wolfius . At vero elegantissima haec editio omnibus hucusque bibliographis sive judaeis, sive christianis fuit incognita, qui tanquam Omnium primam recensent editionem anni 11 14 absque ulla anni designatione elaboratam . Exarata est duplici columna , & charaetere hispano-rabbinico, sed sectionum , capitum , Orationum initia majusculis quadratis iisque pulcherrimis typis exhibentur.
Incipit pagina versa eleganti ornatu decorata varia animalium genera repraesentante ab ipsis verbis quibus auctor commentarium hunc suum in totius anni preces auspicatur. Totum
opus foliis constat 1 o, desinitque duplici rhithmica subjecta epygraphe , altera i a Versuum ab auctore ipso contexta, qua ipse opus hoe suum Hispali anno ab orbe condito sicio composuisse testatur, altera vero fusori versuum 4 o qua post actas Deo gratias de operis absolutione ejusque laudes, dicitur hoc se absolutum eo die a quo luminaria creavit quiis magnus est virtute ad illuminandum omnes caligines , &- mense sit is istaeli in bonum qui dicitur leveth qui
66쪽
longas habet noctis, anno ccLv quinti millenarii qui ma- nifestis literis voce justitia nostra indicatur , Ulyssipo- ,, ne, in cujus medio est synagoga quae est praecipuarum
B Omnium Synagogarum munimen & mater . . . . in domo pii ae,, timentis Deum sapientis viri Eliezeris se . Hujus laudes virtutesque typographus sequentibus versibus persequitur, quos claudit ardentissimo voto , ut magnificet Deus solium accelleretque captivitatis terminum & benedicatur laudibus nomen ipsius gloriosum ac tremendum . XIII. Prouerbia Salomonis hebraice eum commentarιο ger fonidis O rabbi Menaehem ametri in folio anno CCLVI I , Chri-J MXDvii. Non sat accuratum in hac describenda editione quam in Oppenheimeri bibliotheca viderat, se praebuit Wolfius, propria quae in epygraphe reseruntur, virorum nomina mire Confundens ac detorquens , ac ger nidis insuper commentarium omittens qui nobilissimum in ea locum occupat . Ac posterius hoc ipsus quidem Wolfit oblivioni videtur tribuendum; nam volumine III ger nidis Commentarium hoc ipso anno 13 sed loco, inquit ipse, nescio quo editum vidisse se aperte testatur. At vero in legenda epy- graphe singula sere virorum nomina primum omisit, pro- Ptereaquod prioris tantum columnae versus seu priora hemistichia legerit. Deinde ex honoris titulo ranari qui Samueli Dortas tribuitur, confusis plerisque literis, fictilium ac corruptissimum illud viri cognomen effecit, , insolita charasseris rabbinici inflexione deceptus. Quo etiam fastum est ut bina Abrahami cognomina in unum illudque corruptum Contraheret. Ad editionis rationem quod attinet quae Mam tuae extat in publica judaeorum bibliotheca, ea constat characlare quadrato cum punctis quoad proVerbiorum textum, rabbinico vero hispano seu orientali quoad utrumque commentarium . Ab ipso statim proverbiorum exordio & ipsa incipit ; desinit autem rhythmo quodam χα versuum , in quo post nonnullas libri laudes dicitur is impressus in domo egre-
67쪽
J8gii Samuelis Dortas e regione longinqua, eXaratus per munus intelligentis Abrahami Batrah Moshas, editus jussu rabbi Samuelis Κolodri, absolutus denique se prima die mensis av,, anno venientque ad Sion in cantu , scilicet CCLV II a . . XIV. Isaias ac Ieremias hebraice cum commentario K-chii in folio in jone anno CCLviI , Chrisi MXDvII. Le Longius , Mattairius ac Wolfius editionem hanc magna fide referunt tum in hebraicarum bibliorum editionum sylloge , tum in relatione scriptorum Κimchii b . Sed . in peculiarem ullam illius descriptionem non ingrediuntur, vix annum, lo-Cum , formam attingentes quibus confecta est. Quum nullum hucusque exemplar in manus nostras pervenerit, nec ullibi saltem videre contigerit, illorum auctorum desectui supplere non possumus, cogimurque stare eorum fidei, quaeque ipsi delibant, referre . Egimus hucusque de editionibus quae certa anni nota ac significatione sunt insignitae. Agamus nunc de iis quae ea carent , sed quae ejusmodi sunt, ut dubitari nequeat quin ad hebraicae typographiae primordia ac xv seculum sint & ipsae reserendae.
De hebraicis editionibus seculi XV certam anni
L ut abbi Mosis misimonidis More nevochim seu doctor per
plexorum in folio editio antiquissima absque anno O loco. AEquum sane erat ut celebre hoc maimonidis Opus, quod
68쪽
ob summam utilitatem tot laudibus celebrare tantoque studio vertere aggressi sunt christiani ipsi, imprimere etiam aggrederentur judaei sub ipsa hebraicae typographiae primordia . Ac luculenter id quidem factum est charactere quadrato , sed absque ulla anni, loci, typographi indicatione.
Haec porro editio , a qua Caput hoc auspicamur, propterea- quod ceteris omnibus nobis videatur antiquior, ea omnino
est quam Bartoloccius, te Longius ac volfius memorant tanquam factam in-quarto absque loco & anno. Sed in folio potius minori ea habenda est, & ita deinceps statuit Wolfius ipse volumine III, ubi ex exemplari quod ex Un- geri bibliotheca acceperat, accuratiorem illius descriptionem suppeditat. Cui porro exemplari haud intelligo quare catalogus illius hibliothecae annum statuerit 14 6, ut Wolfius testatur, qui recte animadvertit nullum prorsus ejus rei amgumentum ex volumine ipso colligi posse. Nescio etiam qui
literarum formae Thessalonicam referre visae sint Wolfio . Extat ne ullus liber eo characterum genere Thessalonicae impressus Immo vero extat ne liber ullus hebraice illic impressus xv seculo , ad quod est necessario referenda nostra haec editio p Constat hinc quam immerito Prosper Marchan dus Ungeri ac volfii conjecturas secutus, corruptoque C talogi anno, editionem hanc revera Thessalonicae anno 14 9 persectam statuat a . Illud sane certum videtur eam in antiquioribus ac primis ponendam esse, atque in iis quae annum I 48o praecesserunt. Cujus prosecto sententiae & eum
fuisse video, quisquis ille sit, qui ungerianum indicem supra
commemoratum contexuit. Locus incertissimus est , atque ego
quidem illic verosimilius impressiim librum crediderim , ubi excusi sunt etiam absque ulla epygraphe nachmani dis commentarii , liber aruch & responsiones Arisba. Etenim singulae
istae editiones eodem quadrato charactere eXcusae sunt, cum
ca Histoire de Porigine de Pimprimetie n. LXXI Pag. 72.
69쪽
hoc tamen discrimine quod posteriorum character sit major. ac paullo elegantior, minor vero , rudior , antiquior sit charactere more nevochim . Idem etiam videtur chartae genus, eadem designandarum abbreviationum ratio. opus incipit a praefatione interpretis rabbi Samuelis tibbonidis , cujus prima dictio majoribus sed aeque rudioribus typis, ut capita omnia , exhibetur, desinitque fusiore quadam rerum quae singulis capitibus pertractantur , enumeratione . II. Biblia hebraica antiqua cum punctis O accentibus in
folio absque loeo O anno. Quum splendidissimam rarissimamque hanc hebraicorum bibliorum editionem Parisiis vidisset te Longius in musaeo domini Boisiler, ex libris Dionysii Nolin parisiensis jurisconsulti pretio redemptam , fuse ejus notas
descripsit in bibliotheca sacra ; non ita tamen accurate, ut in nonnullis non fuerit merito reprehensus ab Hermanno van de
Wali qui integrum judaei amstelodamensis exemplar habebat ob oculos. Luculentissimum jam apud me est hujus cimeliieXemplar, eX quo accuratiorem ejus notitiam hic suppeditabimus. Sacer textus literis quadratis sat elegantibus cum punctis & accentibus exaratus est, duabus columnis, non
nullis exceptis , distinctus. Wallius solum psalterium excipit cui te Longius in hac re accuratior proverbia ac Iobum addit. Addit & postrema duo voluminis folia, quod si de universa editione sumatur, falsissimum est ; si de mutilo exemplari quod ipse prae manibus habebat quodque verosimilius folio 424 absolvebatur , verissimum . Itaque integra linea vel columna exhibetur prima geneseos ac Iosuae pagina , canticum Mosis folio 3 7 , canticum Debborae, postrema pagina libri judicum, tres in libris Samuelis folio i83 , canticum Davidis folio 18 , integri libri psalmorum , proverbiorum, Jobi, tria denique folia, videlicet 423 cum duobus sequentibus paralipomenon. Prima porro illa geneseos ac Iesuae pagina ligneo quodam ornatu insignitur , qui in superiori parte Venaticum canem repraesentat tres lepores insectantem
70쪽
atque angelum qui buccinam clangit. Ad dexterum latus pavo se se cum fastu efferens supra leporem stat. Paullo infra
alter angelus equo insidet ; in ima Vero parte Vacuum quoddam stemma in medio reperitur, atque hinc canis cervum venatur, illinc angelus conspicitur, non cornicen, non equo insidens, non cornua sonans, ut ait te Longius, sed alteri cervo insidens ejusque cornua manibus arripiens. Illud autem
animadversione dignum est, quod ipsissimum hoc ornamentum sub initium etiam extat constantinopolitani cujus ain pentateuchi quem possideo, anno x xx cum chaldaica paraphrasi, quinque sacris voluminibus, sectionibus propheticis &praecipuis rabbinorum commentariis in maximo folio editi, nisi quod longo usu detriti stimum in hoc pentateucho apparet. Hic ipse ornatus iterum conspicitur in fronte celeberrimi
libri harraitici adered Eliau qui anno xi Soli mani, Christi tuear
Constantinopoli etiam per Gersonem soncinatem fuit impresisus. Prima quaelibet librorum dictio majoribus literis ornatis exhibetur. Literae hegadcheiad lineola raphe non distinguuntur. Folia vero quae universim sunt 43r, posteriore seu
versa solii pagina supra indicantur, quod singularissimum est, ut illud est quod volumen Esther nomine libri Assueri indigitetur, & quod psalmi, proverbia ac quoddamodo etiam Jobus in poeseos ac versuum formam dispositi sint; quod in nulla alia editione factum puto , in nulla sane factum reperi . Explicit opus absque ulla epygraphe ; unde fallitur te Longius , ut jam animadvertit Wallius , dum scribit in ultimo pentateuchi quaternione qui in parisensi exemplari deerat, aeram editionis & impressionis locum designatum suisse. Quod ad locum attinet, judaei, inquit Wallius, volunt eum impressum esse Ulyssipone in Lusitania. Rationes
quas asserunt, subdit ipse, hae sunt: quod iisdem literis impressus sit quibus Nachmanidis libri quem omnes Ulyssipone
impressum esse tuentur, quodque eXtet penes eos liber con-clinens regulas quibus uti debebant typographi hebraei in