장음표시 사용
131쪽
uinusquam usus sit translato dicendi genere. qinem de rebus ad mentesis spiritus pertinentibus saepe nobis desunυverba propria sedis hie danda opera, ne
metaphoris audacioribus rem non satis exprimentihus utamur. S i ei quis adfectus vocat commotiones animi, iisque opponit mentis quietem intranquillitatem, metaphorice quidem loquitur; sed ferendus est. st si quis adfectus eum Stoicis animi tumultus, aut perturis halioneso aut animi quietem inducias cum mente factas adpellaret merito reprehenderetur. Ideae enim inde nascuntur vel falsae vel certe obseurae ae consulae. n Cave ergo existimes, docentium esse, stilo siee, hambaro uti. Non magis hie character docentes decet,
quam philosophum pallium & per Diogenis. Non unguenta redolent viri sapientes, sed nee sordes amant. Non ferendi ergo in tanta litterarum luce, qui, si theologiam vel philosophiam tradunt THOMAE A. QVINATIS vel LΟMBARDI si iurisprudentiam BARTO LI&BALDI stilo utuntur, k ubique haecceitates,quiduitates, suumque illud nego, disinguritimito, amplio, inculcant, nec quidquam doceri posse putant, nisi ubique syllogismos, tamquam tela, vi-hrent. Paedantismum hoc sapit, s venia sit verbo, Me
ingenium barbariet adsuetum, nonaeus ac scarabaeus est sordibus suis. Docuerunt sane e nostratibus a. CALIX TVS, e reformatis Io. CALVINUS, posse etiam de rebus theologicis puro ae terso orationis genere disseri Felieiter idem in iurisprudentia tent Hint C VIA CII, BRIS SONII, OTOΜANI, qui VLPIANV Q PAPINIANV Μ, quam IASONE .ves CCVRs IV Μ maluerunt imita. ri. Medicos CELs V philosophosis Hai. να- LANCHTHON purius scribere doeuit. Quis ergo hodie in tanta litterarum Iue umbratile illos doctores imitaretur ιχ fruge reperta, glandibiis veta mallet i' mitidiuvat docere, si intelligi nolis Perspieuce, teribus sunt scripta XENOPHONTI . COLV-
132쪽
MELLAE, e recentioribus C ARTES II, quo non temere quisquam eonceptus suos dilucidius eum aliis eommunicauit. Hi omnes cum voluptate leguntur.
Ast quis sine taedio legerit L VLLII somnia, aut
Non omnibus promiseue haec seripta aiunt, sed initiis alia adduntque illud HORATII Carm. III, I.
Odiprofanum vulgus ἐν arceo. Sed, ut vera fatear, suspecta mihi semper est obseuriistas, plerumque parum sapientiae latitat in tam spissis nubibus. Nulla est veritas tam sublimis, que non ve his possit enunciari dilucidis, alias enim ne ab ipso quidem doeente eoncipi, adeoque nec doceri posset. Notum est, quantum antiquis obseuritatis aussa vapularie HERACLITUS , ea quae volebat dicere, ἄτε λε-γων Οἄτε κρυ τωνδειλὰ σημαν - , nec clare eloquens, nec occultans. innuens, quod ipse de oraculis pronuntiauit apud ΙΑΜ BLICHUΜ de reser A Non solum verba elegantiora atque acumina nonne- Ira disputationes apud XENOPHONTEM SARRIANI dissertationes Epicteticaeci sed ne iocos quidem a facetias liberales adspernantur. Noti sunt Meratisisses, de quibus videndus C IC. deo .Lao de orat. II 67. Hi ita placuerunt antiquitati, ut siquid festiuum atque urbanum vocare vellent, Socratia cum adpellarent. Omne stitieet tulit punctum, qui miseuit utile dulci. Vnde merito ipse scurram egit, quisquis tanto fuit superellio, ut Socratem ideosurram Atticum voearet. CIC. de Nat Deor, I, 36. Adhibendus tamen Sale modus, videndumque, quid deceat.
Qiiod quum non faceret DIOGENER Cynicus Σω-ατους, νομένου, Soerati urentis nomen aecepit. η- primis abstinendum est ab eiusmodi salibus in rebus grauibus, quales sunt saerae ih theologieae. Tentarunt etiam hae in re aliud BALTH. CHVPPI Vsct IOH. V A L. ANDRE AE sedis hi multorum
133쪽
reprehensionem Ineurrerunt. Quamvis sorari eos excuset ingenium ad urbanitatem natura factum d tempora, quibus vivebant infelicissima, de qui huciure re.
Di iis essetiram non seribere.
Aliud est eoneionatorium dicendi genus,aliud τεχνι- κον vel phi ophicum. Illud contentum est argumentis verosimilibus, quae tamen tantis verborum phaleris vestiuntur, ut demonstrationes videantur. Hoc nudam proponit veritatem, eamque demonstrationibusaeeurate suffuleit. Illud oratorias hoc philosophi.
eas amat connexiones, id est, veritates omnes ex genu.
inis ae veluti domestieis principiis ducit. Illud delecti ct mouet; hoe doeet Seonuinei t. Illud falliti hoe bona fide agit. Exemplo sits ENECA, qui declamatorio dicendi genere vis, miram prae se fert sapientiae speciem: ct tamen si remotis inuolucris propius eum inspicias, non demonstrationes inuenies, sed acumina quaedam parum solida, non res de veritates, sed verba sonora, id est, fulgur e petui. Id quod iamdudum obseruarunt MALEBRANCH de Inquis verit. II, 4. Ima G. in Menet Tom. II. vi 2I AN-EVRE MONTIVS in Saneuremontianis. Vereor, ne idem dieendum sit de plerisque patribus eeele fastieis, quibus nimius oratoriae amor imposuit, veluti de AsILIO, GREGORIIS IOANNE CHRYsOSTΟΜO, HIERONYΜo, aliisqtie, de quibus legi meretur BARBE YRAC Praefat. adversion Gallic Pufenae n. μSi, L LVII. A philosophico seiungendus est Fqμμε stilus HISTORICUS , o qui non modo puritatem, pysed & concinnitatenin amat. Decet praeterea illum perspicuitas, r) gravitas, pulchritudo, minime vero vehementia , parenthyrsus hyperbole. t
134쪽
o Singniaris de filo bisorie exstat ira latus C AI P. s C Dolia , sed in quo frustra praecepta quaere . Solet enim iste homo ubique aliorum vitia tamquam quisquilias olligere. Non itaque docet, qualis esse debeat ista historicoriim oratio, ed qualis sit apud eos, qui parum aecurate scripserunt. Paullo meliora, sed a pauciora sunt, quae de stilo historie praecipiunt o INCTILIAN. Insit. Orat. vel quocunq. sinito tempore, praeter futurum, V I. LVCIAN in diat. πῶς εἰ την Φονι, συγγραφειν
p Qtiemadmodum omnem in uniuersum Latinitatem, ita Et stilum historieum maxime eommendat UVRiTAS. Abstinendum ergo verbis poeticis sed non utendum tamen vulgaribus aetabernariis, ut recte monet L QCIA MV4. Ceterum de historiei I suas habent dictiones, quas non temere reperias aput oratores. Vnde
iam olim, teste ΛΤ HENAEO, Deipno M. PAR-T FIT NI VI quidam libellum eonscripsit περι τῶν παρὰ τοις κορμοις λεξεων, de uocabulis historieorum. Nos quaedam tantum, exempli eaussa dabimus. Animaduertit AVGUSTIN SATVRN Mercur. maior. δ' vocem velo aliter fere ab histori-
eis, aliter ab oratoribus , aliter a poetis, usurpari. Hi dicunt velox pedes, illi elaeibus pedibιι , isti velox pedibus. Si ct frequentissili4 historici est construdito profunda maris, incerta viae, a quibus sere abstinent oratores. Frequentissimae etiam connectendi
formulae suo factum es, interiecto tempore. Qitinct II figuras sibi veluti proprias amant historici, in quibus haut postrema est enallage in finitivi pro imperfecto indieativi, de qua MEAE V ad Hrgi Aen. II. Infinitus modus pro indieatiuo os FIGURA ROνRIA HISTORlOGRAPHORUM. Vtuntur equidem etiam poetae. Sed historiam esse proximam poesi e
quodammodo carmensolutum,obseruat VINC MI L. Insit. orat. X, D
135쪽
q Formant ergo periodos bistorici, sed breuiores M. hi es enim in hisoria, CICER OΝrtese, pura θillustri breurtate dialeius. Diflusiore tamen aliquando sunt NEPOS, LIVIVS ct qui alias satis pressus est , T A C UT V S. Nonnunquam etiam incisim ct membratim scribunt, quoties vel rem eleriter gestam referunt, vel alioruui verba obliduo dicendi senere
c Perspicuitas virtus historieo quam maxime necessaria. Unde cauendus perturbatior verborum ordo, quem etiam in THUCYDIDE nonnulli reprehendunt.
Perspicuus maxime CORNELIVS NEPOS &IUL. CAESAR, obscuriores SALLUSTIUS TACITUS , itorii uterque THUCYDIDEM videtur imitatus.' Grauitas, ut iam supra diximus, maxime deeet historicos pragmaticos. Et hine eam virtutem miramur in
ΑΕ Ο Ε nonnullis aliis, qui pragmaticas dederunt historias, v non modo euentus, sed Seorum caussas, Personarum haracteres, consilia, similiaque aecura
Pulabrisudinem, quum in dignitatem re venustatem supra distribuerimus, hie addendum est, illam, quam hane historico esse digniorem. Elegantissimus est LIVIVS CURTIVS potius venustus videtur. Vbique enim adfecta sophisticum quoddam ac declaniatorium dicendi genus. Nimius in deseriptionibus locorum, fluminum, fontium nimius in consectandis sententiis, quae tamen historicum non decent, nisi statim ad hypothesin transferantur. Vnde non praeterrem huius auctoris dic tionem notauit M. ERICUS Art. Cris III, 3. 8 quamuis nec defuerint nee desint viri docti, qui vel eensoris odio, vel vetustatis amore, vel bona fide patrocinium CVRTII susceperunt
Abstinendum ergo ab inerepationibus hominum, quip-
136쪽
qilippe quae ad declamatores pertinent. Historiei non est, vel in homines inuehi, vel eorum virtutes collauis dare , sed res gestas, procul habito odio aut amore, narrare Ineptusergo VELLEIUS PATER CVLI S, qui ubique immiscet panegyrieosci ineptus etLam FLOR VS, qui nonnunquam fasces o secures in viros grauissimos expedit. O Omnes figurae , quae assectihil mouendis inuentae sint, historidum dedecent. Vnde nee laudem in hustolia merentur interrogationes , exclamationes, ct
quae sunt huius generis aliae Frigidum ergo est,quod F DOR VI saepe ex elamationes narrationibus, quasi per parenthesin , interserit. Veluti Lib. L eap. x Sic Crarinu has decusi unius manu parta victoria est. Et cap. VI Eminentia forte papauerum capita virgula excutiens, quum perine principes intersciendos
esse intelisti vellet, quaesuperbia νμ respondit. ai
cis interiectis Cedentibus eteris diis c mira res dictu estitere Iuuentas e terminus. Talia frequentissima sunt apud FLORVM. Veluti Lib. I, Io Immane dictu Lir. Nouum ἐν insigne commentum ratem quis eredat pro pudor Fidem numinum qu tavelocitate Frequentissimae quoque apud eum sunt interrogationes Exemplo esse poterit capis PIII. Lib. I, totum paene interrogationibus compositum Talia
etiam in C URTI nota Io. CLERIC. Art. Crit.
III, 3. 8. 3. p. 476. Prolixa sane eius exelamatio exstat Libro IV. v. n. n. I
e Nihil frigidius est hyperbole , maxime in historia. Hane quoque in F DO RU supra aliquoties notauimus.
Sed nee CURTIV ab hoc vitio abhorret, ei docent exempla, quae notauit C LAE R I C. L c. n. I.
seqv. Quis quaeso seret historicum referentem Aleis xandrum in Aegyptum profectum extra terminos solis errasses Et tamen ita loquitur CVRT. IV, 83. male imitatus VIRGILIV Μ Aeneid. VI, v. 79 S. - Iacet extrasidera tellus
Extra annisolisque vias. Is Poetica
137쪽
Poetieahaee sunt, in historie non toleranda, qualia tamen plura occurrunt apud CVRTIUΜ.
Stilus dia. LVIII. Stilus DIALOGICVS famili-
ιον η - res amicorum sermones imitatur. Vnde facile adparet, eum essse tenuem, u) Rhodium, xymoratum yyet nonnunquam iocosum ac urbanum. Quare non temere imi
e Graecis XENOPHON, )&LUCIANVS, et e Latinis veteribus comici,&in his maxime TERENTIVS a e recentioribus DR A SM V S, cuius colloquiis nihil potest reperiri urbanius b)
ii Praeeepta de stilo λαλογικy haut poenitenda suppe.
ditaui DEΜETR. PH ALER. δε Eloquut CCXXXL D. Nos veluti fundamenti loe ponimus, dialogos imitari familiares amieorum eonfabulationes. Vnde facile adparet, I stillim dialogicum tenuem esse debere. Nemo sane in colloquiis cothurno incedit. Atta. naen quum S stilus tenuis nonnunquam subtilior, nonnunquam elegantior acutiorque sit ratio habenda est personarum. Vnde PLAUT V qmnes quidem eo. moedias suas tenuiter scripsit, sed aliam tamen orationis ideam heris aliam filiis familias, aliam militi glo. rioso, aliam meretricibus , aliam denique seruis, Ie-nonibus, parasitis, tribuit. Idem obseruare nos deaeet in dialogis, Saccurate, quantum video, id obser. uauit ER ASΜVS. x Attieum dieendi genus paullo est ingeniosius, Fati- eum operositis, quam ut dialogos deceat. Qimm ergo in eolloquiis familiaribus non praemeditati, sed ex tempore sermones eaedere soleamus consequens est, ut II stilus Rhodius quam maxime deeeat dialogos. Hi ne maiore eum voluptate legimus colloquia E R AI-Μict LV cIANI, quam CICERONI s, qui aliquando
138쪽
quando vix etiam in dialogis ab Asiatica illa ubertate
ν Hine in dialogis ubique debent elucere eolloquentium
amor, modesta, veracitas. Maxime e comicis notandae sunt formulae, quibus in familiari colloquio se inuicem excipiebant amici. Quemadmodum enim hodie nobis familiares sunt formulae salutandi, bene procandi, petendi ce ita nec Romanis illae defuerunt. Nos specimen huius rei daturi, vel ex unica TIRENTII Andria quasdam huius generis decerpeamus. V. L L Dictum puta nempe ut Id est, iὐ-telligo, quid velis, nempe iubes, ut, sin tu uno verbo die, quod me velis. Heus , puer, diesodes. Odictam bene beasti suam itineo quorsum euadas Sat es, curabo. Act. ILL une te per amicisiam e per amo. rem obsecro. Reddidisti animum Acr. V 2. -- LG, id est fide mea promitto M II, scen. s. Neque sic
neque alibi tibi squam erit in me mora. Facis ut te me et Adt. III se. 3. Abne me obsecra, quasi hoc te oraudo a ne impetrare oporteat Merito te semper maximi secti Act. III. 4. Hem numnam periimus Αα IV. . Hempraediceres. Tales formulae in dialogis ineredibilem venustatem habent, si commode adhibeanti Genus hoc dicendi ioeosumis urbanum, dici non potest, quanta voluptate legentes aeque ae audientes assiis elat Vnde re veteribus eiusmodi faeetiae sales dicun-
tur, eo quod non minus sermonem, quam sal eibos condiunt. Quamuis vero natura hie utramque saeiat paginam, nihilque sit frigidius iocis inuit Minerua excogitatis plures tamen fuerunt, qui totam artem iocandi praeceptis quibusdam ineludere ausi sunt. Exstant A C. A SENII Argutiae familiares. Exstat etiam VAVA SI RIS politissimus δειlictio reluducra lihellus a Io. RH. APPIO, Lusiae CIDII CCXXII 8 opi edit.) quo tamen maxime Omi- eam illam ct seurrilem linguas eorrumpendi licentiam, quam Galli voeant urtisque exagitat. Sed reliquis omnibus hae in repraeserendus CiCERO de orat. IL
139쪽
XXIX. quo nemo euriosius iocandi fontes indagavit. Unde digna haec CICERONI commentatio visa est
elegantissimo PASSERATIO, quam libro suo deridiculis praeelaro eommentario illustraret. Nos eius ducti praecipuos hie lorandi modos trademus. Ridi. culum vel in uerbis est, vel in ipsa re seu sententia. Primus verborum locus est. I. Ambiguitas Sie olim de seruo loratus est Nero,
flum fa, cui domi nihilsit nee obsignatum, nee occlusumini C. l. c. LXV Talis etiam est DL A VI Diocus mPoenul. I, I. v. 22.
suin eri rite video, extemplo dolet. II Rerbipronuntiatio vel παράγραμμοι, quando,oeabulum deprauatur. Quodam dicente eamas deambuis Iatum, alter respondit uuid opus es de ' Cui ille Immo vero, inquit, quid opus este Ca c. de orat. II, 3. III. Interpretatio nominis C IC pro Sex. Roscio XLIII. Henio nune adaureum illud nomen ta sogoni. IV. Testimonium, prouerbia,sententiae auctorum eommode adhibita. Antonius , quum testis a se profectam pecuniam diceret, ct hie haberet filium delicatiorem de Prodigum peropportune usurpauit illa comici. Sentin, senem esse tactum triginta minis P CIC. de
orat. II 64. V. Responsio ad verbum non ad sententiam. ira rente censore Catone Ex tui animi sententia, tu uxorem habes Non hercle, inquit L. Poreius Nasiea, ex animi meisententia, Ca C. de Orat. II, 6s. VI. Immutatio verborum, quum immutatis verbis sententiam retinemus. Rusea, quum legem ferret annalem,
dissuasor M. Seruilitisci Die mihi, inquit, M. Pinari, num, si contra te dixero, mihi maledicturus es, ut ceteris Vt sementem feceris, ita metes, inquit IC. de orat. II 66. VII. Translatio, quum metaphora habet insignem aliquem iocum. Corinthiis Scipioni promittentibus statu
140쪽
am eo loeo, ubi reliquorum essent imperat'rim: respondit Seipio turmales inibi displicent. IDEM ib. VIII. Relatio eontrariorum vel retorsio, Dicente Lais hone: suando, tandem, Galba, de triclinio tuo exibisasu in tu, inquit, de cubicula aheno. Et hi quidem verborum loci sequuntur rerum velfentenistiarum. Tales sunt: I. Festua narratio. Talis narratiuneula Crassi de Memmio lacertum Largit deuorante exstat apud CIC. vivirat. II, p. II. Collatio Si CIAE EAE O Pater Romanos homines similes aiebat esse Syrorum venalium ut quisque optime Graece sciret, ita esse nequissimum. CIC. de orat. II, 8.
III. Amplificatio ineredibalis. Scipio ad Numantiam stomaehatus eum Metello, dixisse dicitur, siquintum par rex mater ejus, asinum fuisse parituram. IV. Arguta signi otio, quum rem obscuram allide
argute significamus eum C. Fabricio P. Cornelius, homo furaxis auarus, sed egregie fortis, gratias ageret,quod se eonsulem inimicus feciss t. ibites, inquit, quod mihi gratias agas , si malui compilari , quam venire. CIC. de orat. II 66. V. Ironia vel urbana dissimulatio. Scaevola Septumuleio, cui pro Graechi capite erat aurum repensum, roganti, ut se in Asiam praefectum dueeretri sui tibi vis, inquit, insanees Tanta malorum es multitudo elui inn, ut tibi ego hoc confirmem, A Romae manseris , te paucis annis ad maximas pecunias esse venturum C I C. de orat. II 67. VI. In re inhones verbum rei honesae. Dieanus censor tribu movens centurionem, qui in pugna non adfuerat, quum diceret, se custodiae caussa in easeris mansisse , quaereretque, cur ab eo notaretur Non amo, in quit, nimium diligentes. cI c. I. c. VII. Contra voluntatem responsio. Quum Tarento amisso arcem tamen Liuius retinuisset, multaque ex eo praelia