장음표시 사용
181쪽
tulis atque disque epistolis aliud monere, superuacuum βῆβrip se fuerit. Lippis enim&tonsoribus talia suntue ...' notissima me titulis tamen, quos, Vocant, disis & subscriptione, moneo, eum tenendum esse modum , Ut ne vel antiquitatis adsectatione, in vel stili barbarie ac nouitate, reprehensionem iure mereamur. Antiqui nullo titulorum syrmate onerabant alios, sed
litteris haec praemittebant. . . CICERO VOLVΜNI S. P. D. Postea saepe acidebant V ut C. CAECI L. PLINIUM ARRIO I M. S. P. Denique alterius nomen suo honoris caussa praemittere solebant,veluti ARRIO SUO C. CAEC .
PLINIVS S. P. D. id litoque diu in vitio positum esse nouimus. Et haec qitidem imitari non dubitarim, quoties ad familia rein aliquem seribendum esset Ast, s viris magnis seribendum, nemini ego quidem auctor fuerim, ut hae antiqua formula utatur. Satius tune erit, titulos quosdam honoris in eam vocativo episto. lae praemittere, hoc modo:
VIR ILLUSTRIS ATQUE EXCELLEN. TISSIME. v I SUMME , cte.
Ad calcem litterarum reeentiore more adiunges subscriptionem:
ILLUSTRIS EXCELLENTISSIMI VENOMINIS TVI
vel similem Dandum enim aliquid hodiernis mori. hus, ne magnorum virorum dignitatem stipereilio scholastico despicere videamur. Merito ergo ex latinis epistolis elaboratioribus proseribimus I salutationes illas: Salutem re lata , κα- ρειν ιν αττειν, talis, Immanuel. simila; ct mul
182쪽
P. II. C. II. DE OR CONSCRIB. 167
to magis II aenigmata illa puerilia Mitto tibi, A. V EN, prora puppique carentem, c. Nee serenis
dae III loquutiones abstractae, quas vocant, imitatione Germanicae linguae intrentae , veluti Dominatioviesra, vestra Serenitas, Nobilitas, Amplitudo, nobi lissima dignitas vestrae c. Ignota quoque veteribus illa extenuan licaiussa reperta paruitas mea, exiguitas mea, quamuis prius placueritiam VALERIO WAXIMO . Denique etiam IV ab illo more alios tertia persona omnellandi merito abstinemus, v. c. Iussis me excellentia fra, si quidnovigesumfuerit, eam de illo redium certiorem Sciat ergo c. utida haee omnia sunt, ct a Latinae linguae indole aeque aliena aeeompellatio in persona secunda singulari a more linguae
DE ORATIONIBUS CONSCRI. BENDIS.
I. Cur etiam de eonscribendis orationibus praecepta quaedam addamus P L Veterum orationum genera tria. III. An etiam hodiernae orationes ad hae tria genera reuocari possint IV. Hodie orationes vel scholastitae sunt vel panegyricae. V. Declamationem scripturum sollicitum esse oportet de themate. VI. Vnderes Margumenta petenda VII. Quomodo ea disponenda VIII. Qitomodo singula elaborandar Ix. Exordia generaIia. X. Exordia specialia. XI. Dispositio Exordiorum. XII. Qiid de captatione benevolentiae censendum XIII. Qualis eue debeat conclusio 3
183쪽
I68 P. II. C. II. DE ORATIONIBUS.
..in terum scriptionum genus, quo ho-bandiιο- die nonnunquam utimur, sunt OR A-ιAnibtis ATIONES. Eas conscribendi ratio- pro cepto nem quum ex instituto ostendan rhetores,lia ', superuacuum forsan fore videbitur, ea de re uel uerbum addere. Enimuero quum alia
hodie, quam olim, sit oratoriae ratio, neque vetera illa rhetorum praecepta nostrae reipublicae nostroque saeculo possint accommodari a licebit nobis pauca quaedam de conscribendis orationibus monere.
a Oratoriam primi excoluerunt Graeci, e quibus vix quisquam, ante ARISTOTELEM, eam in artis formulam redegit. Nam , qui ante hians aliquid de
praeceptis rhetoricis commentati sunt, velliti, ΕΜ- PEDOCLES TISIAS, THEO DORVS , G Ο -GI AI, vix videntur operae pretium fecisse. Vid. V ora s. demat. θ consitui. bet. IX. p. I. seqv. Iam vero Graeei tantum non omnes in liberis vixerunt rebuspiiblicis, in quibus plebs eloquentia demagogOrum qitam maxime flectitur Militum ergo intererat Graecorum tum ad securitatem, ut istam dicendi faeultatem adsequerentur, ira animos viligi huc illite flectetare possent. mine re totius oratoriae Graecae finis est. τὸ πείρων set persuadere, nec melius ea definiri posset,
quam πειρα δεμιουργο persuasionis opifex, ceu rhetoricam in Gorgia adpellat PLATO. Ast hodie alia est rerum publicarum plerarumque faeies. Non enim plebis suffragiis amplius, sed vel iiissibus principum, vel optimatum eonfiliis, summa remina committitiir. Nee in lalide amplius ponitur flexanimis illa eloquentiademagogorum,sed suppliciis digna iudieatur. Ex quo facile patet, oratoriam, cuius hodie usus est, toto coe .lo ab antiqua illa Graeca distare.
184쪽
II. Scilicet triplex erat Graecis dicendi Heterum occasio. Vel enim in conciliis populi,vel in strotiovom foro iudiciisse vel in Graeciae conuentibus qverba erant facienda b Quare ctiam triplex Graecis erat orationuna genus, DEMONS TR A IV V Μ, quom conuentibus Graeciae : DELIBER ATIN M. quo in conciliis vel comitiis &IUDICIALE, quo in foro Miudiciis utebantur c)b iratoriam praeeipue exeolebant Athenienses. Nee enim vel Sparta vel Thebae ullum, qui in ea arte excet luerit, oratorem protulere Athenis vero populus certis statisque diebus lebat in concionem vel conet- Iium prodire, ut de figendis refigendisque legibus, delegendis magistratibus, de pace denique ac bello in medium consuleret. Et haec quidem populi comitia stata a solemnia ἐκ -- νομιμοι, ' μόναι item κυριαι dicebantur. Aliquando etiam extra ordinem cogebatur eoneio, si quid subitum aecidisset, ct hae erant εκ -
κλυει συγκλητοι uel προσκλητοι itemque καυκκsi σει
De quibus populi conciliis vel comitiis Iu L. POLLUX Onomas VIII, i. o V, 8 7. P FAEQFF. Antiqv. Graec. II, 3ς. In foro quoque exercebantur iudicia publica , maxime in Areopago , de quo videndus
Denique tota Graecia habebat suos conventus suasque Panegyres . ad quas undequaque ad communes hidos communiaque sacra conmiebant Graeci. Talia erant
c In conuentibus ergo vel ἐκκλησιαι oratores populo vel suadebant,vel dissuadebant aliquid, de quo tum deliberatio instituebatur. Vid. ΕΜOST H. orat pro cle-Ab. Et hoc genus dicendi 1μιγορικ. Hκλησιατικον , vel συμ βουλευτικον solebat adpellari. Tales sunt D E
185쪽
17 P. II. C. II. DE ORATIONIBUS
reliquae pleraeque. In foro etiana veluti Areopago, Palladio , Delphini Prytaneo, Phreatio Heliaeo, Lyceo Meticheo quoties habebantur iudiei publiea, Oratorum partes erant, reis vel diem diceres, vel eosdem defendere, quod qua ratione factum fit luculenter ostendit, E in s. in Areopago cap. extremo ct I-GM N. de rep. Athen. II Et eiusmodi orationes dicebantur κανικα sei generis iudicialis, quales sunt DEΜOITHENI orationes in Aphobum, eae. ram, Aristogitonem, ct aliae. Denique quando Graeci uniuersi ad ludos solemnes confli iebant, in publica etiam ista celebritate gentis orationes habebantur, in laudem illorum, qui Graeciae lihertatem defenderant, hostesque deuicerant, COEL RHODIGIN. Lecff. antiqv. XXIX, a. quae Paneorieae ab auditoribus; επιδαικτικοὶ autem λόγοι ideo appellabantur , quod ostendendae artis caussa haberentur.
Au tvm m Quum vero hodie nec in populi con- ciliis concionentur demogogi me in foro
ad h. caussarum patron eloquentiam ostentent, gene a re nec denique selemnes quaedam supersint pa
uo negyres facile patet, triplicis illius caulla-pU rum generis, quo uniuersa veterum rhetorica nititur, hodie nullum superesse usum d)Quandoquidem ergo in scholis tantum aliquae supersunt oratoriae Latinae reliquiae,
declamationes vero illlae umbraticae ad nullum trium generum pertinent nouum orationum genus inuenerunt doctores, quod quum non tam in persuadendo, quam docendo delectandoque versetur, ΔΙΔ ΑΣΚΛΑΙ-RO' Nadpellare consueuerunt. e
d Aiunt equidem hodientim nos vel laudare vel vituperare, suadere vel dissuadere, accusare vel defendere, adeoque omnino magnum esse veteris oratoriae usum:
186쪽
sed qui considerauerit ea, qtiae paullo ante de trium generum origine disseruimus, facile deprehendet, orationes hodiernas de laudibus historiae a philosophia curn jur.sprudentia coniungenda, de non ferenda iuuenum protervia, de turpitudine ebrietatis, aliasque huius generis non magis similes esse orationibus veterum incomitiis populi, foroques conuentibus Graeciae habitis, quam umbram luci. e Multa de hoe didascalico dicendi genere commentano
RVS CONR DIE TERI CVS aliique rhetores. Red ipsi rhetorices fini ac naturae illud repugna. re, iam obseruauit ΗΟΜAS. Caute circa praecosin iur. Interim negari nequit, plerasque declama.
tiones, quas hodie in scholis audimus, generis esse di. dascalici.
IV. Ut ergo orationes conscribendi rati oratisnes Onem nostrae aetati reique publicae accom hodis ει modemus duo hodie esse arbitramur Lati- - narum orationum genera Alterum in q; μ'
Vmbra scholarum usu receptum, )alterum paullo solemnius g Illas DE CLAMATI 'ONES, has PANEGYRICA vocare licebit. Nos hoc capite de declamationibus
agemuS. f Declamationes mihi sunt, quae de rebus quibusdam,
ad eruditionem pertinentibus, veluti de quaestionibus physicis, moralibus, iuridicis, philologitis, theolo agicis historici , exercendi ingenii ostentandaeque eloquentiae aussa habentur. Tales sunt pleraeque
IORAGII, PETRI CUNAE aliorumque recentiorum, quas more maiorum in gymnasiis incademiis habuerunt. g Ponenricas voco non tantum laudationes magnorum
187쪽
virorum , quales sunt pleraeque V ΗΝΕRI Α- μαν sed quaecunque in festo quodam conuentu eo ram splendidiore auditorio habentur, veluti in inauguratione academiae , vel regis, in aeris saecularibus, ct c. Hae quemadmodum a superioribus materia, ita ct stilo quam maxime differunt.
Declama V. Declamationem itaque scriptum, id 2 o, praecipue agendum est, ut thema inueniat insem saut Vulgare,' nec tamen a sensu communicitum esse remotum i iucundum, h)nec tamen scum oportet d rite ' ita denique comparatum , ut perso-τθςmole nis, loco, temporique conueniat
h Cauendum ergo est a thematibus vulgaribus,qualia sunt de laudibus virtutis de laudibus litterarum, M. His enim facile obiici possiet illud in Times m Stulte, qui unquam vituperauisa In pueris S adolestentulis,
qui non dii in aere lauantur, blerari haee possunt minime in viris, quorum in grauiore materia exercetur iningenium. i Non enim eloquentia abutendum est, sed tendum Cum ratione ergo insaniunt, qui L veterum academicorum more de rebus omnibus in utramque partem disserendum, in eaque summam eloquentiae laudem positan, existimant. Vid. CIC. de in hon rei. Accuratum ergo ac laudandum fuit senis illius Catonis iudieium, qui Carneadem quod eadem eloquentia iustitiam Iaudauerat,4 vituperauerat, urbe eiiciendum censuit Sane rerum laudandarum vituperandarumque ideae laua sunt necessariae, ut qui eas dicendo euellere animis conatur, vel magno conatu maximas agere nugas, Vel
ad quodvis seelus profligatissimus videatur. Et quid humano generi prodesset eloquentia, qua liceat νικληροψ δίκαο κωικα, ut de SOCRATI eloquentia ait ARIs TOPHANES in Nubisi. v. 994 de magis sapere videntur, II qui res vituperandas laudando vel laude dignas vituperando in mustaceo quaerunt laureo; Iam
188쪽
lam. LVCIANV spodagram SYNES IV meatu titionis Io CHRYSOSTOΜVS, exilium; ERAs. v v s moriam vel stultitiam N AIOR AGI Vs I.-ttim laudauit, nec febri, pigritiae asinoque sui en comi-astiae defuerunt. Παρωδοξα haec sunt, ct ingenio ostentando idonea, sed tamen puerilia ct viro graui parum digna Excui indus quidem si V S, cui dulee fuit desipere in loco ct luculenta ista satira certo. rum hominiuit stultitiam prestringere. Sed sicut non omnes sunt ERAS MI ita non omnes suscepta eius. modi opera eamdem reportant laudein. k inium enim declamationes eiusmodi stholasticae pleraeque vix aliquam insignem viii tatem vel reipublieae vel auditoribus polliceri possint, adeoque multis taedium inter audiendum obrepere soleatri facile patet, iu- eunditate rerum abstergendum este hoe fastidium, adeoque ea themata quam maxime referre plausum, quae sunt auditu iucundisssima. Qitis dubitaret quaeso, quin suauissime celeberrimi auctoris declamationes de charistaneria eruditorum explicatioribus frontibus auditae
sint, quam si subtilissimus aliquis philosophus magno superedio de laudibus reginae illius fientιarum, meta-pbasicae disseruissetq)
xModus in rebus omnibus optimus est. Cauendum er go, ne dum iucundus esse laboras, scurram aut histrio. nem agas. Cauenda etiam Cynica illa dicacitas ct litμguae virulentia, ne in satiram euadat oratio.
praeclare ostendit, inuentionem omnem poeticam edoreis illis περιςαταοις sui. quid P bi 2 quibus auxiliis cur quoniodo quando unice esse petendam, histria alia adiuncta subiice quales quantum q/ιoties. Idem mihi de inuentione thematum videtur. Finis gamus, orationem inauguralem habendam est a pro Gre politices ' circumstantia quin thematam obissippeditabit varia. Disserere enim possemus de viri
tibiisprostris politices, de praecipuisquis aevi scriptoriis
189쪽
ptoribus politicis, de quaestione prudentia civilis δε- egrina an filo su omparetur ei reum stantia quid themata suggere de sopbsmati politico in veterum Auguriis latitante, Getiquentia ciuili, de oratoria prin-eipis. Fingam iis porro orationem illain habendani Argentorati, vel Altorfiici reum stantia illa ubi coni- mendabit themata de republica Argentoratensi, et rimbergensi, obsolutissimo prudentiue architectonicae exemplo. in Lipsiae ea oratio habenda esset, quisuta sit commereiorum ad reipublicae eatuu isem utilitas, posset demonstrari. Circumstantia quibius auaitiis rdentio nobis varia sumetet themata, veluti e Maegrina principis , de exemplo principis, de perseruueensura Circumstantia cur dicere madcbit de do effrinis in academiis inculcandis , vel de quaestione sur olim in eademiis inculti iacuerit prudentia eiussis Circumstantia quomodo i nobis ad animuit Gilocabit themata, de scopulis in prndentia ciuili canendis, de monarchomachisini de Machianellimo, e c. Denique si fingamus, orationem istam habendam uita seipso anno saeculari ecclesiae purioris circumstantia illa quando nobis suggereret quaestiones, quid reipublicae profuerit reformatio quantum incrementum eae ea re reperitprudentia ciuili, iusseri etiam posset, depositi papali, aliisque eiusmodi thematibus Quis
ergo tam esset ab ingenio omni destitutus, ut e tot thematibus non posset illud seligere, quod optimum di auditoribus iucundillimum fore praeuideat
μῶ, es II Inuento themates dispiciendum, argu ad quam disciplinam illud pertineat. Inde
menta pe enim omnis apparatus rerum, argumentO-ιωδε rumque est petendus. l
D Nolim ergo, te chai de certis argumentorum locis vel sedibus esse sollicitiim. Declamationes pleraeque de rebus ad eruditionem pertinentibus agunt. Qitidvero de iis dicendum sit, disciplinae doeent. Ex iis ergo colligenda, quae ad thema pertinent, ita tamen,
190쪽
si ut ne extra oleas vagemur. Non enim omnia sed optima ct ad rem pertinentia, dicenda sunt. Exempli caussa, si quaestio esset Cur olim tam inculta iacuerit prudentia ciuilis facile animaduerterem, Omnem adisparatum partim ex historia litteraria medii aeui, partim ex distoria academiarum, partim ex historia papatus esse petendum. Si quaestio tradiandaci quid renpublicae profuerit reformati politica si ius naturae me docere posset, quaenani sit σχεσις ecclesiae ad rempublieam. Ex historia deinde discerem, quaenam olim fuerit rerum publicarum facies, quae episcoporum Romanorum insolentia , quanta cleri licentia, quantum principum periculum Quantus mihi inde nasceretur rerum argumentorumque adparariis Nihil ergo opus est Dei dialecticis, arte Lusifica, indice combinatorio, aliisque eiusmodi subfidiis, quae magno iiivenum malo a nonnullis commendantur.
VII. Vbi iustus rerum argumentorum Eomodo ue adparatus, ad manum est, opera porro in ρ' anda erit, ut illum in certas quasdam classes, vel partes distribuamus. in Quot partes vel classes constituuntur totidem erunt oratio
m Collecto e. g. adparatu, qui ad thema paullo ante laudatum pertinet facile animaduerterem, eum ad tria reuocari capita posse. Ostendere ergo possem, felicem illam religionis reparationem reipublieaea adquietem o securitatem; I ad opes o potentiam LIII. a maiesatem principum conseruandam profuisse. Hine tota tractatio tribus his constaret argumentis.
VIII. Singula argumenta iam facillime ρ ρδε
poterunt elaborari si ea observentur praecepta, quae supra de Bllogismo mentome .laboran mare oratorio suppeditavimus.' die